Γράφει ο Γιάννης Οικονομίδης

Το θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη «Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού» με επισκέφτηκε ή το επισκέφτηκα τρεις φορές μέχρι τώρα. Μία σαν θεατής όταν πρωτοανέβηκε το 1978 από το Θέατρο Τέχνης σε σκηνοθεσία Καρόλου Κουν, μία σαν σκηνοθέτης όταν παρουσιάστηκε το 1991 από το Ελληνικό Θεατρικό Εργαστήρι στις Βρυξέλλες και πρόσφατα σαν τιμώμενο πρόσωπο όταν παρουσιάστηκε από την θεατρική ομάδα των Βρυξελλών ΘΕΣΠΙΣ σε σκηνοθεσία Αριστείδη Λαυρέντζου.

Ομολογώ πως και τις τρεις φορές το απόλαυσα. Την πρώτη φορά, η διεισδυτική ματιά του Καμπανέλλη, επιχειρούσε μια ανατομία των μετασχηματισμών της Ελλαδικής καθεστηκυίας τάξης και του κεφαλαίου. Η Ελλάδα έβγαινε από τις «αυλές των θαυμάτων» και έμπαινε στην εποχή των εργολάβων και των αντιπαροχών. Εδώ έχουμε μια περιγραφή της ανόδου του Ελληνικού Κεφαλαίου και του Αστισμού με μέσα που παραπέμπουν στον επαρχιωτισμό και την αγροτική οικονομία. Το έργο όμως είχε μία δυναμική που ίσως δεν το φαντάστηκαν οι θεατές του 1978.

Όταν το έπιασα στο χέρι μου, το 1991, με την παρότρυνση του ίδιου του Καμπανέλλη, η δυναμική αυτή φάνηκε χωρίς αμφιβολίες και ενδοιασμούς. Η Ελλάδα προχωρούσε, είχε γίνει Μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι οικονομικοί παράγοντες απολάμβαναν τους μηχανισμούς των Ευρωπαϊκών οργάνων. Παράλληλα είχαν γίνει σημαντικές πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές μέσα στη χώρα, αλλά και γύρω μας ο κόσμος άλλαζε με την «Πτώση του Τείχους». Επιβίωνε, λοιπόν, ένα παγκόσμιο οικονομικό μοντέλο, χωρίς αντίπαλο δέος και με μία ανεξέλεγκτη παγκόσμια διαχειριστική ικανότητα. Με ποιο διαχειριστικό εργαλείο; Τη σανίδα νεκροκρέβατο, τον μισοπεθαμένο «μπαμπά» και τέσσερα ετοιμόρροπα πόδια!

Σήμερα, 45 χρόνια μετά από το πρώτο του ανέβασμα και 32 χρόνια από το ανέβασμα των Βρυξελλών και με μια Ελλάδα, μια Ευρώπη και μια ολόκληρη Υφήλιο να αλλάζει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, το έργο διατηρεί τη δυναμική του και τη διαχρονικότητά του. Ο κόσμος αλλάζει. Παγκοσμιοποίηση, σύγχρονη τεχνολογία, δημογραφικές και κλιματολογικές προκλήσεις, σέρνουν τον χορό αναμένοντας σημαντικές γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Το μισοπεθαμένο, όμως, μοντέλο είναι εκεί. Αντί να εκσυγχρονίζεται, ανασκαλεύει παλιά τερτίπια: πολέμους, κρίσεις, επιδημίες, επικοινωνιακές Οργουελικές τακτικές κλπ.

Οι σύγχρονες συνιστώσες πέρασαν στη νέα αυτή προσέγγιση και διδαχή από τον Αριστείδη Λαυρέντζο και την Ομάδα του, στο διαχρονικό αυτό έργο. Τα «Τέσσερα πόδια…» όσο θα παίζονται στο μέλλον θα δείχνουν την διορατικότητα του Καμπανέλλη να πάρει ένα Ελληνικό έργο με κάποια διακριτά ρωμαίικα στοιχεία και να το εκτινάξει στο αδιασαφήνιστο παγκόσμιο μέλλον.

Είμαι ευγνώμων που συνάντησα αυτό το σπουδαίο έργο τρεις φορές στη ζωή μου. Αυτή η τρίτη με συγκινεί ακόμα περισσότερο. Βρέθηκα να τιμώμαι από φίλους του θεατρικού χώρου εν μέσω του Ιάκωβου Καμπανέλλη – του μεγίστου των θεατρικών μας συγγραφέων – και του ηθοποιού του Θεάτρου Τέχνης, Βάσου Ανδρονίδη, ο οποίος μάλιστα συμμετείχε στην παράσταση του 1978.

Η παράσταση του 1991 σηματοδοτούσε την είσοδο του Καμπανέλλη στις δραματολογικές επιλογές των θεατρικών ομάδων των Βρυξελλών. Δέκα έργα του έχουν παρουσιαστεί μέχρι σήμερα. Επίσης σηματοδοτούσε την έναρξη της ποικιλομορφίας στο φαινόμενο που λέγεται «κοινοτικό, εθελοντικό, ομογενειακό, ερασιτεχνικό (με την έννοια του ερωτισμού για την τέχνη) θεάτρου στις Βρυξέλλες. Οι οκτώ και βάλε ομάδες είναι πλούτος ιδεών και αισθητικών τάσεων. Η ποικιλομορφία στη φύση είναι πλούτος για την αντοχή στα μεταβαλλόμενα περιβάλλοντα. Είναι αρματωσιά για την επερχόμενη εξέλιξη. Έτσι και το θέατρο που είναι ένας ζωντανός οργανισμός χρειάζεται την ποικιλομορφία και την ανανέωση για την επιβίωση του στα μικρο- και μακρο- μεταβαλλόμενα κοινωνικά περιβάλλοντα.

Αναμένω (μειδιώντας) την τέταρτη συνάντηση με «Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού». Αναρωτιέμαι πώς θα είναι τότε ο κόσμος μας και τι θα γράφουμε στα εκάστοτε «Newsville» του μέλλοντος μας;

Φωτογραφίες: Αλεξ. Μιχαηλίδης / Newsville.be
Video: Aldo/THESPIS

The post Γιάννης Οικονομίδης: Tρεις συναντήσεις με το έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη, «Τα τέσσερα Πόδια του Τραπεζιού» appeared first on .

Γράφει ο Γιάννης Οικονομίδης

Η φύση δεν με προίκισε με βιολογικό αδελφό. Αντίθετα στην ωριμότητά μου τον απόκτησα μέσα στην καλλιτεχνική μήτρα του θεάτρου. Του ερασιτεχνικού θεάτρου. Τον Νίκο τον γνώρισα όταν το 1997 σκηνοθετούσα με το Ελληνικό Θέατρο Βελγίου το έργο των Τσιφόρου – Βασιλειάδη «Οι γυναίκες προτιμούν τους σκληρούς». Είχε ένα αυθόρμητο ταλέντο και προσπαθούσε να υποκριθεί βιωματικά το κείμενο, έστω και αν αυτό ενίοτε παράβαινε την σκηνική σύμβαση.

Δέσαμε όπως δεμένα είναι τα αδέλφια. Είχαμε τις διαφορές μας και τις διαφωνίες μας μα πάντα καταλήγαμε αγαπημένοι και συνήθως με ένα ποτήρι κρασί. Εκείνος μου έμαθε να περιπλανιέμαι μέσα στον δαιδαλώδη κόσμο των υπολογιστών κι εγώ μοιραζόμουνα τις γνώσεις μου πάνω στη μαγεία του θεάτρου και της λογοτεχνίας.

Το 1998 μαζί με την Μαρία Καραχάλιου, τον Νίκο και τον γράφοντα ιδρύσαμε μέσα στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του Λυκείου Ελληνίδων Βρυξελλών (ΛΕΒ) , το Εργαστήριο Λόγου, Χορού, Κίνησης που οδήγησε και στην ανάδυση της Θεατρικής Ομάδας του ΛΕΒ.

Όταν αρχίσαμε τα δρώμενα το 2001, τον ήξερα ήδη αρκετά καλά έτσι που ήταν έμπνευση για κάποιους ρόλους που το ρήμα «υποκρίνομαι» ή «υποδύομαι» δίνει την θέση του στο ρήμα «βιώνω». Η φτωχή μου γραφίδα και η σκηνοθετική μου υπόδειξη τον οδήγησε σε ιστορίες μεταναστών από το καράβι που πιάνει ντόκο στο Elis island μέχρι τις αναπηρίες στις Φάμπρικες της Γερμανίας… «Ελλήνων μετανάστευση…Μνήμες- 2001». Εκεί συνειδητοποίησα πως ο Νίκος δεν ήθελε μόνο να παίζει αλλά και να ζει το πάθος και τα παθήματα των χαρακτήρων που είχαν βγει από αναμνήσεις αυτών που ο Μιχάλης Γκανάς βλέπει στην «Εθνική Οδό». « Από δω έφυγε η μισή πατρίδα για τα ξένα».

Ο Νίκος ήθελε να βλέπει πάντα την φωτεινή πλευρά του φεγγαριού. Ακόμα και σε ρόλους αντιηρώων, ήθελε να του βρούμε το φωτεινό μέρος αυτών των σκοτεινών προσώπων της λογοτεχνίας που διαμορφώνουν το αιώνιο παιχνίδι του Καλού και του Κακού. Το 2003 ανεβάσαμε το δρώμενο «Μισάνοιχτο παράθυρο στη μνήμη… Εκεί Πολυτεχνείο». Περάσαμε ώρες αναλύοντας τον Καρδερίνη ήρωα εμπνευσμένο από το «Αντιποίησις Αρχής» του Αλέξανδρου Κοτζιά. Και αν οι πληροφορίες μου δεν ήταν αρκετές έπαιρνε τον χαρακτήρα τον ξαναζύμωνε για να βρει εκείνο το κομμάτι του καλού που η συγκυρία της ζωής πιθανά να το είχε θάψει στην χωματερή της πραγματικότητας. Και αν οι σκηνοθετικές οδηγίες ήταν αμετακίνητες, φιλότιμα έπαιζε τον ρόλο και μετά άφηνε να διαχυθεί η καλοσύνη και η δοτικότητα σε όλους τους συντελεστές.

«Νά μπεῖς ἀπ” τό παράθυρο στή Σμύρνη Νά μοῦ ἀντιγράψεις τίς ἀντιφεγγιές στήν ὀροφή», ο υπέροχος αυτός στίχος του Οδυσσέα Ελύτη από το ποίημα «Μικρή πράσινη θάλασσα» μου έδωσε τον τίτλο ενός δρώμενου πάνω στις μέρες ειρήνης και μέρες πολέμου τον καιρό της καταστροφής της Σμύρνης. Αυτό το κομμάτι της Ελληνικότητας που ξεπερνά την Ιστορία και μπαίνει μέσα στον λυγμό, τον καημό, τον αμανέ χρειαζόταν και έναν Αλαφροΐσκιωτο. Θυμήθηκα εκείνον τον Ιορδάνη από την «Αυλή των θαυμάτων» του Καμπανέλλη να μιλάει με το ιδίωμα της Ανατολίας και να μονολογεί για το καλό και το κακό μέσα στην απεραντοσύνη τ΄ ουρανού. Ο Νίκος έγινε ο ιδανικός Αλαφροΐσκιωτος να δίνει την λαϊκή εξήγηση του καλού και του κακού μέσα στην σκοτεινή στιγμή του εθνικού λυγμού για μια χαμένη πατρίδα.

Το 2008 άρχιζε η παγκόσμια κρίση. Το ένστικτο μας οδήγησε και γράψαμε μια αντιεπιθεώρηση «Moiraioi@Strofilia.com». Εκεί ο Νίκος μας έδωσε έναν Νάσο που τον φωνάζαν Χάσο. Έναν looser που θα τον βλέπαμε δυο και τρία χρόνια μετά στους δρόμους της Αθήνας. Έναν υπάκουο υποταγή πολίτη που ο κλυδωνισμός του συστήματος θα τον έλιωνε, θα τον εξάχνωνε…εκτός και αν…

Μοιραία χρονιά των «Μοιραίων». Ο Νίκος αναζήτησε την τύχη του στους κόλπους των Ευρωπαϊκών οργάνων. Η όψιμη εισαγωγή του έγινε στον νεοσύστατο Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια στη Θάλασσα με έδρα την Λισαβώνα. Εμείς εδώ στις Βρυξέλλες νιώσαμε αρφανεμένοι. Μας έλειπε αυτή η περισσή ενέργεια του «κάνω». Δεν κωλώνω, αλλά πράττω δυνατά, μαχητικά, αποτελεσματικά.

Στην επόμενη παραγωγή μας το Cine Αστέρια (2009), ο Νίκος ήρθε σαν θεατής. Στο τέλος της παράστασης μου είπε «ζηλεύω. Δεν γίνεται να είμαι απών από αυτή τη γιορτή». Τα πάντα ήταν θέμα οργάνωσης. Φυσικά και δεν θα έμενε έξω από αυτή την γιορτή. Ρόλοι cameo πάντα υπάρχουν. Οργανωμένες και πυκνές πρόβες όποτε ερχόταν να δει την οικογένεια του…

Έτσι ο Νίκος, στο «Αν θα διψάσεις για νερό…- 2012», «έζησε» έναν σπαρακτικό Καραγκιόζη να τραγουδάει και να χλευάζει τα αρπακτικά της εξουσίας με όχημα τους σατιρικούς στίχους του Γκάτσου και να συνομιλεί με μια Ελλάδα – Χοντρομπαλού. Οι στίχοι « Γεια σου μάνα μου Ελλάς/Είμαι κλεφτοφουκαράς/Μα δε μοιάζω με τους άλλους/Τους τρανούς και τους μεγάλους/Πού’χουνε μακρύ το χέρι/Και κρατάνε και μαχαίρι» ήταν λυγμοί που περιέγραφαν την διαχρονική μας κακοδαιμονία.

Το 2015, οι νέες τεχνολογίες είχανε μπει για καλά στη ζωή μας. Ετοιμάζαμε το σπονδυλωτό έργο, «Ο Άστεγος τ΄ ουρανού», μια ματιά στο «πρωτογενές πλεόνασμα της αυτογνωσίας μας». Τα κομμάτια τα ένωναν δύο μπεκετικές φιγούρες, ένας καθαριστής ενός πάρκου και ένας άστεγος που συνομιλούσαν με διαλόγους βγαλμένους από την ποίηση του Γιάννη Κοντού. Ο Νίκος ήταν ο Οδοκαθαριστής κι εγώ ο Άστεγος. Κάθε μέρα σχεδόν κάναμε πρόβες μέσω του Skype. Εκείνος στην Λισαβώνα κι εγώ στις Βρυξέλλες. Κάθε μερικές βδομάδας συναντιόμασταν δια ζώσης και ενώναμε αυτά που μας λείπανε από τις ζωντανές πρόβες.

Αξιόλογη και η συνεισφορά του στα δόκιμα έργα. Δεν θέλω ν΄ αφήσω κανένα ασημείωτο. Όλα είχαν την σφραγίδα του. Έξοχος Γιουσούφ στο έργο του Μπρεχτ, «Ο Κύκλος με την Κιμωλία – 2007»∙ πικρόχολος αλλά αποφασισμένος Μονοχέρης Ναύαρχος στο «Παραμύθι χωρίς όνομα – 2011» του Καμπανέλλη∙ Μακρυγιάννης βγαλμένος από βιβλίο πατριδογνωσίας στην παρωδία του Μποστ, «Μαρία Πενταγιώτισσα – 2013» ∙ κυνικός, αλκοολικός, χαμένος στη θλίψη του ο Σίμον Στίμσον, ο οργανίστας στη «Μικρή μας πόλη – 2014» του Θόρντον Ουάιλντερ∙ μισαλλόδοξος, μέλος του κατεστημένου της μικροπολιτείας του Σάλεμ, ο Θωμάς Πάτναμ στην «Δοκιμασία – 2017» του Άρθουρ Μίλλερ∙ ο παππούς, Φερντινάντο Μπαλμπόα στο «Τα δέντρα πεθαίνουν όρθια – 2020» του Αλεχάντρο Κασόνα που προσπαθεί να σκηνοθετήσει μια άλλη πραγματικότητα για να σώσει τη ζωή της Γιαγιάς.

Άφησα τελευταία δύο «κύκνεια άσματα» που χρειάζονται μια μεγαλύτερη ανάλυση και που τα θεωρώ επιστέγασμα της πορείας του και της ηθικής του μέσα από το ομαδικό αυτό παιχνίδι που λέγεται Ερασιτεχνικό Θέατρο.

Το 2019 είχαμε την ευτυχία να παρουσιάσουμε σε σκηνοθεσία της Μαρίας Καραχάλιου, το έργο του Όσκαρ Ουάιλντ, «Ο Εγωιστής Γίγαντας» με μουσική του Νίκου Ξανθούλη. Εκεί ο Νίκος Παναγιωταράκης, έδειξε όλο του ταλέντο. Έπαιζε, τραγουδούσε, κινείτο πάνω σε κοθόρνους με βαριά ρούχα και ημίψηλο. Το έργο τον ικανοποιούσε και φιλοσοφικά. Ένας φύσει μίζερος ανακαλύπτει το Καλό. Αλλάζει όλη η φύση γύρω του όταν ανακαλύπτει το θείο δώρο της καλοσύνης. Ο Νίκος δεν έπαιξε τον γίγαντα, δεν υποκρίθηκε ούτε υποδύθηκε τον Γίγαντα. Ο Νίκος ήταν ο Γίγαντας. Ο Νίκος ήταν γίγαντας. Αν έπρεπε να κάνω έναν απολογισμό θα έλεγα πως αυτή ήταν η κορύφωση της σκηνικής του παρουσίας.

Το δεύτερο κύκνειο άσμα του δεν έχει να κάνει με την δικιά του παρουσία στη σκηνή αλλά με μια παρακαταθήκη και μια ψηφιακή υστεροφημία. Για χρόνια το ΛΕΒ προγραμμάτιζε την δημιουργία ενός ιστοτόπου. Το φιλόδοξο έργο κολλούσε στις διάφορες τεχνικές δυσκολίες. Ο Νίκος το μελετούσε το θέμα χωρίς να ξέρει αν και πώς θα μπορούσε να υλοποιηθεί το φιλόδοξο έργο που να είναι αντάξιο του έργου του ιστορικού σωματείου. Είχαμε την τύχη να δούμε κάποια αρχικά σχέδια…

Λίγες μέρες μετά την παράσταση «Τα δέντρα πεθαίνουν όρθια» τον Φεβρουάριο 2020 ξέσπασε η πανδημία και ο πρώτος εγκλεισμός. Ο Νίκος επικοινωνούσε λέγοντας μου πόσο προχωρεί στην τεχνική δομή του ιστοτόπου. Μια μέρα με ένα πικρό χιούμορ μου ζητάει να του στείλω επειγόντως υλικό από το αρχείο μου. «Στείλε μου, ότι έχεις, κείμενα, φωτογραφίες, βίντεο». Μου εξήγησε ότι το θέμα ήταν επείγον. Είχε μια άσχημη διάγνωση που φυσικά θα την πολεμούσε. Αλλά «επειδή κανένας δεν παίζει με τον καρκίνο, πρέπει να δράσω γρήγορα και άμεσα». Με την πρώτη ευκαιρία του παραδώσαμε το αρχείο μας και αρχίσαμε έναν αγώνα δρόμου επιμέλειας (κυρίως η Μαρία Κ.) και εκείνος έναν υπεράνθρωπο αγώνα να δικαιώσει ένα υπέρογκο υλικό μέσα από τις άριστα τεχνητά δομημένες ηλεκτρονικές σελίδες. Έπρεπε να βγει στο αέρα. Και ευτυχώς, μας έκανε τη χάρη ο καρκίνος να περιμένει για να ξεχυθούν οι σελίδες στ κυβερνοχώρο.  https://leb.allmystories.net/

Ο Νίκος για άλλη μια φορά τιμούσε και ευχαριστιόταν τη μεγάλη γιορτή του θεάτρου κάνοντας τα πάντα, από τα κουβαλήματα στα προγράμματα, από τα διαβάσματα στις πρόβες, από τα ξενύχτια στις παραστάσεις και πάντα μέσα στο πνεύμα της ομάδας βοηθώντας τους πάντες και κυρίως τους αδύναμους.

Συνεχίσαμε να μιλάμε διαδικτυακά. Μου έλεγε συχνά με εκείνο το πικρό χαμόγελο. «Μη μου δώσεις μεγάλο ρόλο μπορεί να μη μπορέσω να τον βγάλω…»

Ρόλο μεγάλο, μικρό θα έχεις ούτως ή άλλως στο «επόμενο» έργο… Κάνουμε εμείς έργο χωρίς εσένα; Στον «Αόρατο Θίασο» που τώρα θα παίζεις μάθε τους τί σημαίνει Ερασιτέχνης Ηθοποιός και βάλε όλους γύρω σου να βρουν το Καλό ακόμα και στον πιο σκοτεινό ρόλο.

The post Νίκος Παναγιωταράκης (1956-2021)- Ερασιτέχνης Ηθοποιός appeared first on .

Ο Τηλέμαχος, τεχνοκράτης των Βρυξελλών, και η Θάλεια -μεταξύ Κρήτης και Εξαρχείων- πληκτρολογούν μυστικά και ψέματα, διαβάζουν το ημερολόγιο της γιαγιάς και ιχνηλατούν την Ευρώπη που ονειρεύτηκαν. Ποια Ευρώπη και ποια Ελλάδα;

Γράφει ο Γιάννης Οικονομίδης

Αν το κείμενο αυτού του μυθιστορήματος το είχα λάβει στο ηλεκτρονικό μου ταχυδρομείο σε μορφή Word ή PDF, θα έλεγα πως η συγγραφέας το έγραψε μέσα στην αίσθηση της ανασφάλειας, του φόβου και του πανικού που προκάλεσε (προκαλεί) η παρουσία του SARS-CoV-2 στη ζωή μας.

Το κείμενο όμως ήρθε σε μορφή ενός καλαίσθητου βιβλίου 170 σελίδων (Εκδόσεις Ποταμός) με εξώφυλλο της Δάφνης Κουγέα (που έχουμε δει την μίνιμαλ τεχνική της στη σειρά «Ποταμόπλοια») με μια σκοτεινή φωτογραφική σύνθεση της Ένης Κούκουλα. Επειδή υποψιαζόμαστε τον χρόνο που χρειάζεται για να δούμε ένα βιβλίο στις προθήκες του βιβλιοπωλείου από την ώρα που το χειρόγραφο θα κατατεθεί στον εκδότη, συμπεραίνουμε ότι το ασθμαίνον αυτό κείμενο δεν είναι προϊόν του τωρινού πανικού μας, αλλά, ένα κείμενο επεξεργασμένο εδώ και καιρό, το οποίο προφητικά πατάει πάνω σε δύο άλλες κρίσεις που τις ζήσαμε πριν δέκα χρόνια αλλά και πολλές άλλες που διατρέχουν τη ζωή μας, και «εκρήγνυται» μέχρι το σήμερα. Ένα «σήμερα» που η συγγραφέας δεν υποψιαζόταν όταν έγραφε και έστελνε στον εκδότη το κείμενό της. Οι κρίσεις με τις εκρήξεις τους διασκορπίζουν καυτά υλικά, αέρια και στάχτη, σαν κι αυτή που αναφέρει η άξια πεζογράφος Νίκη Τρουλλινού, από το τότε, στο σήμερα και στο αύριο. «Εξόριστε ποιητή στον αιώνα σου, λέγε τι βλέπεις;…». Εξάλλου με τον Ελύτη και αναφορά στο «Άξιον Εστί» μας υποδέχονται οι πρώτες σελίδες του βιβλίου…Με μία «Γένεσι».

Το βιβλίο διαβάζεται απνευστί αλλά χωρίς να μπορείς να χαλαρώσεις ούτε σε μία φράση. Η Τρουλλινού χρησιμοποιεί στα βιβλία της μία γραφή που δεν είναι ευθύγραμμη, δεν είναι παραμυθιτική, δεν είναι επεξηγηματική ή διδακτική. Αφήνει συνεχώς ψήγματα, αναφορές και αιχμές για να ξυπνήσεις από τον λήθαργό σου, να φύγεις από την αισθητική «σίριαλ» και «κλειδαρότρυπας» και να οδηγηθείς στο δικό σου προβληματισμό… Ενίοτε μελαγχολικό, ενίοτε αδιέξοδο…αλλά ποτέ αδιάφορο.

Το βιβλίο έχει τέσσερα μέρη. Στο πρώτο η συγγραφέας σε παίρνει με το μέρος της, Ηρακλειώτισα (πια) η ίδια, ξέρει κάθε γωνιά με τη μυρωδιά και τη μνήμη που κουβαλάει αυτή η πόλη, που υπάρχει πάντα στην σκιά της οικογένειας του Οδυσσέα Ελύτη και στην περιγραφή του «Μεγάλου Κάστρου» του Νίκου Καζαντζάκη. Ηρακλειώτισα και η ηρωίδα της, η αντισυμβατική Θάλεια, μας συστήνει την γένεσή της, την οικογένειά της, την επαναστατικότητά της, την απομάκρυνσή της, την «Εξαρχειοποίησή» της.

Φιλόλογος η ηρωίδα μας, παίρνει μαζί της σε πατρογονικό χωριό ν΄ αντιγράψει στον υπολογιστή της ένα χειρόγραφο της γιαγιάς της που μ΄ αυτό, στο δεύτερο κεφάλαιο, θα μας συστήσει τον άλλο ήρωα, τον Τηλέμαχο, κατά κάμποσα χρόνια μικρότερο θείο της (γιο του αδελφού της γιαγιάς της), που αυτή τη στιγμή μεγαλουργεί σε κάποια υπηρεσία της Κομισιόν στις Βρυξέλλες.

Εσύ, λοιπόν, ο ανυποψίαστος αναγνώστης, αφού περιηγηθείς τις γνωστές και άγνωστες γωνιές του Ηρακλείου και τις λεπτομέρειες της οικογένειας της ηρωίδας, με τα παρακλάδια της και τις ιστορικές τους μνήμες, νομίζεις πως η συγγραφέας θα σε παρασύρει σε κάποιο οικογενειακό μυστικό που μπορεί να οδηγήσει σε έρωτες, πάθη, βεντέτες ή ανομολόγητα μυστικά.

Το ίδιο συναίσθημα, ότι παρασύρεσαι σε μια οικογενειακή περιπέτεια όπου το ένα της σκέλος βρίσκεται στη σκιά του Ψηλορείτη και το άλλο στη σκιά του Berlaymont, έχεις και στο δεύτερο κεφάλαιο, όπου «γεννιέται» ο δεύτερος ήρωας, ο Τηλέμαχος μέσα από τις εξομολογητικές σελίδες της γιαγιάς. Αυτό το μέλος της οικογένειας που το έχει απορροφήσει η πολυεθνική πραγματικότητα των Βρυξελλών. Εδώ διαβάζουμε ότι ο γεννήτορας του ήρωα, ο Δράκος, ο αδελφός της γιαγιάς, ακολουθεί την «πολιτική ορθότητα», σαν συνταγή επιτυχίας, πράγμα που ακολουθεί και ο Τηλέμαχος. Η
συγγραφέας μπαίνοντας στο τρίτο μέρος με έξυπνο τρόπο, κρατάει για την Θάλεια το ανθρώπινο στοιχείο, με τις ανησυχίες, τις ευαισθησίες, τις ερωτικές μνήμες, τον παρορμητισμό, αλλά από τον Τηλέμαχο αφαιρεί καθετί ανθρώπινο. Δημιουργεί έναν τέλειο Ευρωκράτη αφήνοντας του μικρές ανεπαίσθητες απολαύσεις που θα τις βρει στα επαγγελματικά του ταξίδια και στις πιο οικονομικά εύρωστες γωνιές των Βρυξελλών.

Στο τρίτο μέρος, λοιπόν, υπό την σκιά, τον φόβο, την ανασφάλεια, την έκρηξη του Ισλανδικού ηφαιστείου Eyjafjallajökull, οι δύο ήρωες, συγγενείς, φίλοι και αδιέξοδοι εραστές επικοινωνούν με το γνωστό chat εκπροσωπώντας ο καθένας τον κόσμο του. Η στάχτη καθηλώνει τα αεροπλάνα του Ευρωπαϊκού χώρου και φυσικά παρακωλύει και τις εργασίες των διεθνών οργανισμών των Βρυξελλών, του Λουξεμβούργου, του Στρασβούργου. Σχεδόν παράλληλα με την κρίση του Ηφαιστείου έχουμε και την Ελληνική οικονομική κρίση.

Ο σκιτσογράφος Γιάννης Δερμετζόγλου πριν λίγες μέρες παρουσιάζοντας ένα σκίτσο με το ζευγάρι που παρακολουθεί τις ειδήσεις στην τηλεόραση διαπιστώνει ότι η κρίση είναι η κανονικότητα και φυσικά αριθμεί όχι μόνο τον κορωνοϊό, αλλά και την οικονομική κρίση, την περιβαλλοντική και ένα σωρό άλλες που οι διάφοροι αναλυτές περιμένουν. Η «κρίση» είναι η «κανονικότητα».

Η διορατικότητα της Τρουλλινού ήταν να παρουσιάσει τους δύο έγκλειστους, ο ένας στην Αθήνα και ο άλλος στις Βρυξέλλες, να επικοινωνούν χρησιμοποιώντας κάποια από τα εργαλεία της εικονικής πραγματικότητας κάτω από την απειλή μιας φυσικής καταστροφής η οποία συνδυάζεται άμεσα και έμμεσα με την οικονομική κρίση και   φυσικά με την κρίση αξιών. Αυτή που μπαίνει στην καθημερινότητά μας, στη ζωή μας, στα «σωθικά» μας…αυτό που οι φιλόσοφοι ονόμασαν Βιοπολιτική. Οι κρίσεις έχουν μεν όνομα και προέλευση (Φουκουσίμα, Eyjafjallajökull, Lehman brothers, AIDS, SARS, MERS, COVID), είδος (φυσικές καταστροφές, πυρηνική ενέργεια, περιβαλλοντικές κρίσεις, επισιτιστική κρίση, επάρκεια νερού, ξηρασία, πλημμύρες), ανθρώπινη βλακεία (οι εσωτερικοί μας δαίμονες κατά τον Harari). Και όλες αυτές, ελεγχόμενες ή ανεξέλεγκτες εδραιώνονται στη ζωή μας, ενδημούν (για να χρησιμοποιήσω έναν όρο της επικαιρότητας) μαζί με τον φόβο και την διαχείρισή του. Όπως γράφει ο αγαπημένος μου Γιάννης Κοντός «Μόνο που μερικές φορές, ο φόβος, αυτό το κατοικίδιο ζώο μπερδεύεται στα πόδια μας τρίζοντας». Φυσικά τα δύο μεγάλα ποδάρια για να ενδημήσει ο φόβος στα σωθικά μας είναι οι οικονομικές συνέπειες και ο βαθμός ελευθερίας της προσωπική μας βούλησης.

Σ΄ αυτό το πολυήμερο chat η Ηρακλειώτισα/Εξαρχειώτισα και ο Ηρακλειώτης/ Βρυξελλιώτης/ Κοσμοπολίτης/ Ευρωυπάλληλος προβληματίζονται για μια άλλη συνεχή και υφέρπουσα κρίση, την Ευρωπαϊκή. Μια κρίση με βαθιές τις ιστορικές της ρίζες και κάθε φορά που πάει να ξεσπάσει, κατευνάζεται ίσως από τον «θεό» της realpolitik. Εδώ τα σωματίδια της ιστορικής και ενδημικής στάχτης ίπτανται, κατακάθονται, τα εισπνέουμε, μας ερεθίζουν τα πνευμόνια, τον εγκέφαλο, τα μάτια: Άουσβιτς, Ανατολικό Βερολίνο, το τείχος, gastarbeiter, Μαρσινέλ, «στις φάμπρικες της Γερμανίας και του Βελγίου τις στοές». Λέει η Θάλεια η καθηγήτρια: «Τίτλος του μαθήματος: Μετανάστευση ή η μυστική ιστορία της Ευρώπης». Το Βερολίνο το ’87…Το Βερολίνο το ’89. Στο Check point Charlie είχαν συλλάβει έναν μελαμψό. Η πολιτική του δέρματος. Σκέφτομαι Βlack life matters.

Διαβάζω και υποσημειώνω: «Είναι πάλι εδώ ο φόβος, ο φόβος που τρώει τα σωθικά ενός ολόκληρου συστήματος. Τους κατάπιε ο φόβος για τους απέναντι» Πάντα υπάρχει ένας απέναντι… (…) στον φόβο δεν ακούει κανείς, κι ύστερα υπάρχει ο φόβος του φόβου…». Η μνήμη…η παράδοση της μνήμης. Bebelplatz εκεί καήκαν τα βιβλία. Döblin (Βερολίνο Αλεξάντερπλατς), Canetti (η Τύφλωση), Kafka, Musil (Περί βλακείας), Thomas και Heinrich Mann, Roth (Βερολινέζικα χρονικά), Brecht… Σύμπτωση, μέσα στον εγκλεισμό μου διάβασα την «Τύφλωση»…

«Πού πάει Τηλέμαχε η Ευρώπη που ονειρευτήκαμε;» μονολογεί η Θάλεια και από την άλλη μεριά της ασύρματης επικοινωνίας ο Τηλέμαχος, ο πιστός υπάλληλος της Κομισιόν σιωπά;…κωφεύει;…κοιμάται;… Η Θάλεια ξαγρυπνάει. Βράζει το Κρητικό της πνεύμα μαζί με την Εξαρχειώτικη ανησυχία. Οι άστεγοι, οι αναρχικοί, οι μετανάστες…Στον τοίχο της οδού Ερεσού γραμμένο το σύνθημα: «Κάποτε έκαιγαν βιβλία, τώρα καίνε μυαλά». Θυμάται πως κάπου διάβασε κάτι που έγραψε ο Roth: «Θα κάψουν τα βιβλία μας πρώτα και ύστερα εμάς τους ίδιους».

Η στάχτη κάποτε διαλύεται και ο Τηλέμαχος θα φύγει από το chat και τις σελίδες του βιβλίου για να γυρίσει στην διεθνή του καριέρα. Η Θάλεια θα τελειώσει με την μελαγχολική διαπίστωση ότι «…η έλλειψη οράματος κουβαλάει μιαν αφόρητη μοναξιά» και με μια κραυγή «κάτω τα χέρια , ρε, από τον Καβάφη» όταν άτσαλα πια ο φαιδρός πολιτικός με την φούξια γραβάτα συνέστηνε στην Ελλάδα των τηλεοπτικών ειδήσεων, την οικονομική κρίση και τα διεθνή εργαλεία που θα την έσωζαν. Γράφοντας αυτές τις γραμμές βλέπω αυτές τις μέρες άλλον πολιτικό χωρίς γραβάτα με άσπρο τριζάτο πουκάμισο και με φόντο το δικό μας ηφαίστειο. Ευτυχώς σιωπηλό προς το παρόν. Όπως λέει ο Μάνος Ελευθερίου «Η μελαγχολία της πατρίδας μετά τις ειδήσεις των οκτώ».

Στο τέταρτο μέρος η συγγραφέας αφήνει την γραμμική αφήγηση, τα flash-back, όπως και το διάλογο. Σχεδόν, η Θάλεια και η συγγραφέας ενσωματώνονται η μία με την άλλη. Έχουν κρίσεις πανικού. Η στάχτη που εκτινάχτηκε και σκόρπισε, εκτίναξε μαζί και σκόρπισε ιδέες, αποσπασματικές σημειώσεις, παρατηρήσεις που φτιάχνουν το αγχώδες πλαίσιο αυτών των συνεχών κρίσεων όπως και της μεγάλης υποθετικής επερχόμενης Ευρωπαϊκής κρίσης που υποβόσκει μέσα από τη στάχτη του ηφαιστείου, την άλλη την περιβαλλοντική, την παράλλη του καπιταλισμού, της ανεργίας, των γηρατειών και…και…

Διαβάζω: «Μας πετάνε τον πανικό πιάτο μισοάδειο, πότε θα είναι άδειο; Μπορώ πια να ζω μια συνηθισμένη ζωή όπως πριν; Μπορώ να προσαρμοστώ σε ότι και όσα βλέπω γύρω μου». Όχι δεν είναι από κάποιο blog που μιλά για την COVID-19, αλλά γι΄ αυτά που η Θάλεια βλέπει στα Εξάρχεια…

Καταλύτης το ηφαίστειο με την λάβα, τις αναθυμιάσεις και την στάχτη σπρώχνει την ηρωίδα στην επιστροφή στις ρίζες. Ίσως γιατί οι ρίζες έχουν και τις βαθιές αναμφισβήτητες αξίες. Επιστροφή σε μια «Ιθάκη» όσο και αν ουρλιάζει «κάτω τα χέρια, ρε, από τον Καβάφη». Τρυφερό το τέλος της ιστορίας με την Θάλεια, καθηγήτρια φιλόλογο, να προσπαθεί και τα καταφέρνει να κάνει κωφάλαλη μαθήτρια ν΄ ακούσει τη μουσική ενός κειμένου. Τον εσωτερικό ρυθμό μας. Τις πιο βαθιές μας ρίζες. Την εσωτερική μας μουσική.

Ίσως το μόνο αντίδοτο στις αλλεπάλληλες κρίσεις, εκρήξεις, δηλητηριώδεις αναθυμιάσεις, ενδημικές στάχτες

Το μικρό αυτό βιβλίο είναι σαν μια κραυγή αυτογνωσίας. Βαθύτατα Ελληνικό πατάει σε ελληνικό έδαφος και διαλογίζεται με την Ευρώπη. Απαντήσεις δεν δίνει. Στα επιμέρους προβλήματα που απασχολούν τον άνεργο Έλληνα, τον παραπληροφορημένο Γερμανό, τον διχασμένο Βέλγο, τον μετανάστη, τον άστεγο, τον χρήστη, τον έφηβο που ψάχνει πού να πατήσει… δεν μπορεί και δεν είναι δουλειά του λογοτέχνη να δώσει λύσεις. Μας ταρακουνά όμως. Μας κάνει να πάμε μέχρι τον καθρέφτη και ν΄ αναρωτηθούμε ποιο είναι αυτό το είδωλο που βλέπουμε; Εξάλλου χρειαζόμαστε εσωτερικά εφόδια για ν΄ αντέξουμε την επόμενη κρίση…

Ένα βιβλίο δώρο και παρηγοριά εν μέσω πανδημίας. Ένα βιβλίο άκρως Ελληνικό και άκρως Ευρωπαϊκό. Ένα βιβλίο ανθρώπινο.

* Νίκη Τρουλλινού
«Ουρανός από στάχτη»
Εκδόσεις Ποταμός, Αθήνα 2020

The post Από τη σκιά του Ψηλορείτη στη σκιά του Berlaymont appeared first on .

Το ερέθισμα για την συζήτηση μας με τον Γιάννη Οικονομίδη στάθηκε ένα άρθρο από τον βελγικό Τύπο το οποίο αναφέρει πως σύντομα οι γιατροί στην εντατική θα πρέπει να αποφασίσουν ποιος ασθενής θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει: ο πιο νέος, ο λιγότερο ασθενής; Κάθε νοσοκομείο θα έχει το δικό του πρωτόκολλο ηθικής το οποίο στις περισσότερες ιατρικές μονάδες του Βελγίου έχει ήδη καταρτιστεί. Αλήθεια, πως διαμορφώνονται τα κριτήρια στις σύγχρονες κοινωνίες για την απόφαση στο ηθικό αυτό δίλημμα; Από την άλλη πλευρά, καραντίνα, έλεγχοι, περιορισμός, απαγορεύσεις, και φόβος ήδη ενισχύουν το συναίσθημα της παρακολούθησης και της καχυποψίας. Ποιος ο κίνδυνος που ελλοχεύει για τον τρόπο διακυβέρνησης των χωρών την «επόμενη» μέρα; Ήρθε η στιγμή για να δοκιμάσουμε την περίφημη «αλληλεγγύη» μεταξύ των λαών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην περίοδο αυτού του άτυπου πολέμου;
Η τηλεόραση, οι εικόνες και οι πληροφορίες που πηγάζουν από το διαδίκτυο, τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης (ή απομόνωσης αν προτιμάτε) ακόμα και οι θεατρικές παραστάσεις «ζωντανεύουν» μέσα από μικρές και μεγάλες οθόνες και μονοπωλούν την εσώκλειστη καθημερινότητα μας. Ποιες θα είναι οι πιθανές αλλαγές στον χώρο της Τέχνης όταν με το καλό αλλάξουμε σελίδα και θεωρητικά ξεπεράσουμε την πανδημία του Covid-19; Ο ιστορικός του μέλλοντος θα καταγράψει κάτι θετικό από την δύσκολη αυτή περίοδο; Υπάρχουν ευκαιρίες που δεν πρέπει να χαθούν;
Ο λόγος του Γιάννη Οικονομίδη μας δίνει ακόμα μία φορά τροφή για σκέψη. Η ελληνική γλώσσα βρίσκει στο κείμενο που ακολουθεί την χαμένη της δύναμη και συνάμα χτίζει απέναντι μας έναν καθρέπτη: Ο Γιάννης Οικονομίδης μας συμβουλεύει αυτή τη φορά να μην τον κοιτάξουμε κλεφτά, αλλά κατάματα.

Αντέχουμε;

Χρόνο έχουμε.

Οι φωτογραφίες είναι προσωπικές μου επιλογές που ήρθαν ύστερα από το «ξεφύλλισμα» του λογαριασμού του Γιάννη Οικονομίδη στο Facebook.
Τον ευχαριστώ για την παρέα του, τις συζητήσεις μας και για το σημερινό του άρθρο στο Newsville.be.

«Αντιασφυξιογόνες Μάσκες» (έργο του Βασίλη Οικονομίδη)

Γράφει ο Γιάννης Οικονομίδης

-Βλέπω τα έθνη, άλλοτες αλαζονικά, παραδομένα στη σφήκα και

στο ξινόχορτο.

-Βλέπω τα πελέκια στον αέρα σκίζοντας προτομές Αυτοκρατόρων

και Στρατηγών.

-Βλέπω τους εμπόρους να εισπράττουν σκύβοντας το κέρδος των

δικών τους πτωμάτων.

-Βλέπω την αλληλουχία των κρυφών νοημάτων.

(Οδυσσέας Ελύτης, Άξιον Εστί. 1959)

Αν υπήρχε ένας ιθύνων νους, ένας τρελός επιστήμονας ας πούμε, πίσω από την πανδημία (COVID-19) του Κορωνοïού SARS-COV-2, θα είχε μπροστά του όλα τα πειραματικά δεδομένα, ενός πλανήτη σε κρίση, έστω και αν η πανδημία κρατούσε λίγες βδομάδες. Ένα μέγα πείραμα για να απαντηθούν βιολογικά και ιατρικά ερωτήματα και κυρίως κοινωνικά, οικονομικά, φιλοσοφικά, διακυβέρνησης κλπ. Ένας πλανήτης των 7,8 δισεκατομμυρίων κατοίκων με πληθώρα οικολογικών προβλημάτων, προβλήματα επάρκειας πόρων για διατροφή και ενέργεια και με έντονα προβλήματα ανισοτήτων και διακυβέρνησης.

Ένας πλανήτης που μπορεί να προέβλεπε ότι ο πληθυσμός του θα σταθεροποιείτο στα 8,6 δισεκατομμύρια μέχρι το 2030, και ότι θα ήταν θερμότερος κατά 1.50 C από την εποχή που θυμόταν τον εαυτό του στην προβιομηχανική εποχή με ότι αυτό συνεπάγετο.  Επίσης θα ένιωθε στην πλάτη του αυτά τα τόσα δισεκατομμύρια που θα ανταγωνιζόντουσαν με τα άλλα έμβια όντα, να αγωνιούν μεταξύ μιας διεύρυνσης και ανόδου της μεσαίας τάξης αλλά και μιας αύξησης των ανισοτήτων.

Αυτά εκτός…

«Αναρωτιέμαι, μήπως είμαστε ένας γίγας με εύθραυστα πόδια σαν τους ελέφαντες του Dali ή με πήλινα πόδια που λιώνουν από τέσσερις έξυπνες, γρήγορες και δολοφονικές πρωτεΐνες» (Osmani Simanca / Brazil / CagleCartoons.com)

Αυτά και κάποια άλλα ενδιαφέροντα τα μαθαίνουμε από μία μελέτη του European Strategy and Policy Analysis System “Global Trends to 2030: Can the EU meet the challenges ahead?” (2015) . Αυτό που είναι ενδιαφέρον, είναι πως εκτός από την πιθανή ή την αβέβαιη πρόβλεψη για το 2030, υπάρχει μια μικρή παράγραφος που αναφέρει συμβάντα με χαμηλή πιθανότητα να συμβούν αλλά με υψηλό αντίκτυπο: το ένα είναι ότι το δημογραφικό να αυξάνεται μέχρι το ύψος των 11 ή 12 δισεκατομμυρίων ανθρώπων πάνω στον πλανήτη και το άλλο, το πιο σημαντικό για την σημερινή κατάσταση,  να ξεσπάσουν ανεξέλεγκτες παγκόσμιες πανδημίες που η εξάπλωσή τους θα επέφερε συστημικές επιπτώσεις.

Να που αυτό το τελευταίο μας ήρθε αναπάντεχα γρήγορα και μας έφερε όλους πρόσωπο με πρόσωπο με το πρόβλημα, πολύ περισσότερο σε αυτούς που έχουν πρόσβαση στις αποφάσεις, στον δημόσιο λόγο και στους κυβερνώντες. Δεν χρειάζεται, λοιπόν, ο ιθύνων νους να είναι τρελός επιστήμονας, γιατί αυτός ο ιός ήρθε, ανάτρεψε την ισορροπία μας και βάζει σε δοκιμασία το παγκόσμιο σύστημα.

Τι είναι οι ιοί και τι οι κορωνοïοί.

Oι ιοί είναι μικροσκοπικές βιολογικές οντότητες που διαθέτουν γονιδίωμα (γενετικό υλικό) αλλά δεν μπορούν να αναπαραχθούν μόνοι τους. Για να αναπαραχθούν, πρέπει να μολύνουν τα κύτταρα του ξενιστή και να καταλάβουν τους βιολογικούς μηχανισμούς του. Επομένως, μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι δεν είναι πραγματικά ζωντανοί οργανισμοί. Ζωντανοί ή όχι, οι ιοί έχουν μεγάλη επιτυχία στην εξαπάτηση και την αεροπειρατεία των κυττάρων. Υπάρχουν περίπου 1031  (δέκα στην 31η δύναμη) ιοί σε αυτόν τον πλανήτη, που μολύνουν όλες τις μορφές ζωής. Παίζουν σημαντικό ρόλο σε πολλά οικοσυστήματα και διαμορφώνουν τη ζωή στη γη.

Οι Κωρονοïοί είναι ιοί RNA. Δηλαδή το γονιδίωμα τους είναι ένα μικρό μονόκλωνο RNA μεγέθους 27-34 χιλιοβάσεων. Αυτό είναι αρκετό για να κωδικοποιήσει τέσσερις δομικές πρωτεΐνες χρησιμοποιώντας φυσικά τον μηχανισμό του ξενιστή.

Ενώ η προέλευσή τους μπορεί να πηγαίνει εκατομμύρια χρόνια πίσω και από παρατηρήσεις να συν-εξελίσσεται μαζί με τις νυχτερίδες, στον άνθρωπο παρατηρούνται (ή μελετώνται) γύρω στο 1950.

Δεν ήθελα να ζαλίσω κανέναν με την βιολογία. Ήθελα απλά να πω ότι αυτοί οι ιοί με το περιορισμένο γονιδίωμα, ήταν, είναι και θα είναι πάνω στη βιόσφαιρα και θα αγωνίζονται να επιβιώσουν με όποιο μηχανισμό τους χάρισε η εξέλιξη.  Θα μεταλλάσσονται, θα πολλαπλασιάζονται και κυρίως θα προσαρμόζονται στα νέα τους περιβάλλοντα. Και στην περίπτωση μας «περιβάλλον» εδώ σημαίνει, ο ξενιστής που και αυτός ζει στο δικό του περιβάλλον.

«Αν υπήρχε ένας ιθύνων νους, ένας τρελός επιστήμονας ας πούμε, πίσω από την πανδημία θα είχε μπροστά του όλα τα πειραματικά δεδομένα, ενός πλανήτη σε κρίση» (photo @Eric Drooker)

Άρα, ούτε μας καταράστηκε κανένας, ούτε κάποιος τρελός επιστήμονας μας τον ψέκασε. Μας ήρθε, πιθανώς από τις διατροφικές συνήθειες της Κίνας, ταξίδεψε, μεταλλάχθηκε και προσαρμόστηκε ή προσαρμόζεται στα εκάστοτε περιβάλλοντα. Σήμερα στον ημερήσιο τύπο μιλούν για 40 διαφορετικές μεταλλάξεις, παρατηρήσεις από δείγματα που μελετήθηκαν στην Ισλανδία. Αντιλαμβάνεστε την παραλλακτικότητα  και την ποικιλότητα που μπορεί να μας δείξει αυτός ο απειροελάχιστος βιολογικός παράγων που για να επιβιώσει αυτός, δολοφονεί εμάς.

Αυτός ο ιός, ή και όποιος άλλος να ήταν,  με παρόμοια επιθετικότητα ή και η οποιαδήποτε άλλη πανδημία ή καταστροφή, ανάγκασε τον πλανήτη να βάλει χειρόφρενο σε όλες σχεδόν τις δραστηριότητές του με εξαίρεση τις απαραίτητες για την επιβίωση. Είναι σχεδόν απίστευτο σαν γεγονός του 21ου αιώνα. Ο Home Deus, o Home Electronicus, ο Sapiens της γνώσης, της επιστήμης, της τεχνολογίας, αυτός που δημιούργησε την 4η Βιομηχανική Επανάσταση, που ένωσε ασύρματα τον κόσμο, που μίκρυνε την γη με τα ταξίδια του και την παγκοσμιοποίηση, που πήγε στο διάστημα, λύγισε και σίγησε έστω για λίγο μπροστά σε λίγα φονικά νουκλεοτίδια.

Αναρωτιέμαι, μήπως είμαστε ένας γίγας με εύθραυστα πόδια σαν τους ελέφαντες του Dali ή με πήλινα πόδια που λιώνουν από τέσσερις έξυπνες, γρήγορες και δολοφονικές πρωτεΐνες.

Τόσες έρευνες, τόσα εκατομμύρια ευρώ, δολάρια, γιεν, γιουάν… τόσοι εγκέφαλοι κανένας δεν το προέβλεψε; Τα χρήματα στην έρευνα πού δινόντουσαν; Μόνο στη ρομποτική, το διάστημα, την παγκοσμιοποίηση, τα οικονομικά παιχνίδια και τις υπεραξίες…; Η ρητορική ερώτηση δίνει και την απάντηση. Μόνο, που μας κατείχε αρκετή «υπεροψία και μέθη» για να πιστέψουμε ότι το οποιοδήποτε μικρόβιο (που δεν είναι καν μικρόβιο) θα τα έβαζε με τον Homo Deus και την εκάστοτε Divina Imperia.

Και ξαφνικά, στοπ. Σχεδόν άοπλη και αμήχανη η επιστημονική κοινότητα μπαίνει στον αγώνα δρόμου για ένα deadline του χτες…

Άοπλη, αμήχανη και αδύναμη η κοινότητα της παγκόσμιας δημόσιας υγείας μάχεται με ότι ξέρει, ότι έχει και με μια μονότονη επωδό. Πλύντε τα χέρια σας. Μείνετε σπίτι σας.

Κοιτάμε γύρω μας και βλέπουμε αριθμούς· μας θυμίζουν μαθηματικά ξεχασμένα (γεωμετρική πρόοδο, εκθετική ανάπτυξη, στατιστικές έννοιες, καμπύλες), κρούσματα, νεκρούς… Σταματημένοι στο όχημα της υπεραταχύτητάς μας κοιτάμε τους νέους αριθμούς που ανατρέπουν τους άλλους που μάθαμε  usque ad nauseam και που παλιώνουν σα μουχλιασμένο ψωμί: σύμφωνο σταθερότητας, οίκοι αξιολόγησης, ρυθμοί  ανάπτυξης, νόμοι της αγοράς, παγκοσμιοποίηση, νομιμότητες, παρανομίες, όπλα, διακινητές, μεσάζοντες. Σταματημένες μηχανές, σβησμένα φουγάρα.

Ένα απειροελάχιστο μόριο RNA μπροστά σε πλούσιους και φτωχούς.

Άραγε ούτε από αυτή την κρίση θα μάθουμε;

Τώρα κλεισμένοι μέσα περιμένουμε το δελτίο ειδήσεων. Οι πιο πολλοί δαγκώνουν τα σίδερα του μπαλκονιού τους, άλλοι ονειρεύονται μία «κανονικότητα» που να είναι πανομοιότυπη όπως πριν το ξέσπασμα της πανδημίας. Και άλλοι με δέος προσπαθούν να σκεφτούν πώς θα είναι η επόμενη μέρα και πώς θα την διαχειριστούν και θα μας την σερβίρουν αυτοί που έχουν δικαίωμα στον δημόσιο λόγο και στη διακυβέρνηση.

Τέτοιου είδους και τέτοιου μεγέθους κοινωνικό πείραμα δεν ξέρω αν έχει ξαναγίνει στην ανθρώπινη ιστορία. Ένα στοπ του Sapiens ενώ η άνοιξη οργιάζει και η βιόσφαιρα παίρνει διαφορετικές ανάσες.

Το μεγάλο διακύβευμα της επόμενης μέρας, είναι η Ηθική. Και όσο πιο μακρά είναι η στάση μας τόσο τα ηθικά διλήμματα θα είναι διαζευκτικά στις αποχρώσεις του Άσπρου/Μαύρου.

Ηθικά διλήμματα όμως, από ποιους; Αυτούς που προσπαθούν να μας πείσουν ότι, ότι είναι νόμιμο είναι και ηθικό, ότι υπάρχει η ηθική των αγορών, των τραπεζών, των ποσοστών ανεργίας, του ποσοστού brain drain, του ανέτοιμου συστήματος που θα αποφασίσει με πρωτόκολλο ποιος πρέπει να ζήσει και ποιος όχι, αυτού που μετρά νεκρούς σε σχέση με ανέργους, που μετρά τη ζωή του πληθυσμού σε σχέση με το ευ ζην και την αγοραστική δυναμική αυτών που θα επιβιώσουν, αυτών που τις κοινωνίες τις παρομοιάζουν με αγέλες, αυτοί που μετρούν συνταξιούχους σε σχέση με εργαζόμενους;

«Άοπλη, αμήχανη και αδύναμη η κοινότητα της παγκόσμιας δημόσιας υγείας μάχεται με ότι ξέρει, ότι έχει και με μια μονότονη επωδό. Πλύντε τα χέρια σας. Μείνετε σπίτι σας» (έργο του Βασίλη Οικονομίδη)

Και με θλίψη θα δεις τους θεσμούς να εξανεμίζονται και λέξεις όπως συνοχή ή αλληλεγγύη να επαναδιατυπώνονται στα λεξικά του μέλλοντος.  Όσοι θεσμοί, λαοί, ακόμα και άτομα διατυπώσουν τον όρο «Ηθική» με την μεταπολεμική, μετά -1989, μετά-2008 ορολογία, είναι καταδικασμένοι να απαξιωθούν, εκφυλιστούν και ίσως εξαφανιστούν όπως εξαφανίστηκαν τα προϊστορικά ερπετά ανίκανα να προσαρμοστούν στα νέα περιβάλλοντα.

Ποιοι;

Η Ηθική είναι ένας από τους μεταβλητούς τομείς της φιλοσοφίας. Αλλάζει και με τον τόπο, την διακυβέρνηση και κυρίως τον χρόνο. Η ζωή όμως και η ποιότητά της είναι μία αδιαμφισβήτητη ηθική αξία. Αυτοί που τολμούν να βάζουν αυτό το δίλημμα να ξέρουν πως είναι ψευδο-δίλημμα, όπως και αυτοί είναι κίβδηλοι σε όποια θέση και σε όποιο σημείο του πλανήτη και να βρίσκονται.

Οι μόνοι που δικαιούνται με βαριά καρδιά και περίσκεψη, είναι αυτοί που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του πυρός, Τα νοσοκομεία. Τα νοσοκομεία (τα συστήματα υγείας) που παγκοσμίως αποδείχτηκαν ανέτοιμα για τέτοιου μεγέθους πανδημία.

Η ύβρις των decision makers.

Αυτοί οι ίδιοι ή οι όμοιοι τους ορέγονται την επανέναρξη, το reset που μάθαμε να λέμε. Επανέναρξη όμως σε τι; Σε ένα σύστημα ανισοτήτων, κατατρεγμένων, αναξιοπαθούντων; Μήπως ορέγονται να καταπατήσουν (για να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο) και κάποια κεκτημένα των δημοκρατικών μας αξιών; Τι έχει μείνει πια δικό μας. Όλα μας τα δεδομένα είναι πια καταχωρημένα σε υπερ-ηλεκτρονικούς εγκεφάλους που μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν κατά το δοκούν. Και μάλιστα κατάφεραν να μας κάνουν μόνοι μας να παραδώσουμε «τα άγια τοις κυσί»

Τώρα πια κλεισμένοι σπίτι και αυτοί, Φαραώ και Ιερατείο, μελετούν και αξιολογούν  τα δεδομένα, σαν να είναι πειραματικά αποτελέσματα μιας μέγιστης παρατήρησης: Δουλειά απ΄ το σπίτι, εκπαίδευση στο σπίτι, ψώνια από το σπίτι, διασκέδαση στο σπίτι,…ακόμα και τον έρωτά μας το συνιστούν πίσω από το γυαλί…

«Beware the ides of March» (The death of Julius Caesar)

Ναι, τα θέματα που προκύπτουν είναι Ηθικά. Το μεγαλύτερο, βέβαια, απ΄ όλα είναι, η δυνάμει εκμετάλλευση και χειραγώγηση  του πελώριου πειραματικού δεδομένου που προκύπτει από την μάχη του πήλινου Γολιάθ με τον απειροελάχιστο Δαυίδ. Και ακόμα πιο μεγάλο, ότι εδώ και δεκαετίες δημιουργείται ένας παγκόσμιος πληθυσμός που ένα μικρό μέρος του ευημερεί παραδίδοντας τα όπλα του (τα άγια) σε υλικά αγαθά (τοις κυσί) και ένα μεγάλο μέρος που δυστυχεί και αγωνίζεται έστω και να λουστεί από τα απόνερα των εχόντων.

«Άμα τελειώσει ο πόλεμος, μη με ξεχάσεις »*

Έγκλειστοι από έναν αόρατο εχθρό. Άλλοι έγκλειστοι πολυτελείας και άλλοι στριμωγμένοι σε λίγα τετραγωνικά σε ανήλιαγα υπόγεια. Σε τελευταία ανάλυση ενώπιος ενωπίω. Με φόρμες, άφτιασίδωτοι με τα ρούχα του σπιτιού…

Τα πάντα πια αξιολογούνται. Ποιος είμαι εγώ και ποιος ο άλλος στον καθρέφτη.  Ποιον ξένο ερωτευτήκαμε; Αυτά τα παιδιά ποιανού είναι;

Πού πήγαν τα ψώνια, το έξω, τα πάρτι, τα φιλιά;

Πού πήγαν οι συνάδελφοι του γραφείου;

Πού πήγε το θέατρο, το σινεμά, η έκθεση, η συναυλία;

Ευχαριστούμε για την πληθώρα ηλεκτρονικής προσφοράς για να μη τρελαθούμε. Είπαμε έγκλειστοι πολυτελείας. Αλλά ας μη συνηθίσουμε το κλουβί μας.

Αλίμονο και συνηθίσουμε έγκλειστοι. Αλίμονο αν όλα γίνονται εικονικά, ηλεκτρονικά, με κοινωνική απόσταση. Αλίμονο και εκφυλιστούμε ή τους δώσουμε το δικαίωμα ή την ευκαιρία να μας εκφυλίσουν σε έναν Έγκλειστο άνθρωπο και να μετεξελιχθούμε στον Homo Deversari…σε μια ζωή in vitro.

Σιγοψιθυρίζω «άμα τελειώσει ο πόλεμος, μη με ξεχάσεις. Έρωτα μες στο μεσημέρι

σ’ όλα τα μέρη του θανάτου, ώσπου ν’ αφανιστεί η σκιά του».

Ναι, η ελπίδα είναι ο έρωτας…Για τον άνθρωπο, για την επιστήμη, για την τέχνη, για την παρέα, για τον συγχρωτισμό, την ανθρωπίλα. Ο έρωτας συνυπάρχει με την Ηθική, το Ήθος, τα Ήθεα**  των ανθρώπων.

Η επανέναρξη, η πραγματική επανέναρξη δεν μπορεί να γίνει χωρίς την Ηθική περίσκεψη. Ίσως αργήσει να γίνει αν σήμερα ψάχνουμε την έννοια της στα παλιά λεξικά. Ας ελπίσουμε η Τέχνη, η Επιστήμη, η Περίσκεψη να βοηθήσουν τον νέο άνθρωπο σε μια τέτοια επανεκκίνηση. Ας ελπίσουμε η Ηθική να γίνει σύμφυτη με τον βηματισμό αυτών που θα επιβιώσουν της πανδημίας, κυρίως του Νέου Ανθρώπου. Ελπίζουμε.

Και ο ιστορικός του μέλλοντος θα γράψει  λόγια παλιά και σοφά, αφού μετρήσει τους νεκρούς, αφού μελετήσει τους ιούς, αφού αψηφήσει τους πήλινους γίγαντες:

«Και τον πρώτο λόγο του ο στερνός των ανθρώπων θα πει, ν” αψηλώσουν τα χόρτα, η γυναίκα στο πλάι του σαν αχτίδα του ήλιου να βγει. Και πάλι θα λατρέψει τη γυναίκα και θα την πλαγιάσει πάνου στα χόρτα καθώς που ετάχθη. Και θα λάβουνε τα όνειρα εκδίκηση, και θα σπείρουνε γενεές στους αιώνες των αιώνων! »***

Michael Kountouris (Greece) CagelCartoons.com

* Ιάκωβος Καμπανέλλης. Μαουτχάουζεν (1965)

** Η λέξη ήθος στον Όμηρο αλλά και στον Ηρόδοτο, δηλαδή σε μια περίοδο πάνω από τετρακόσια χρόνια, σήμαινε «τόπος». Ηθεα Περσών, ήθεα ορνίθων, οι τόποι, τα ενδιαιτήματα των Περσών, των πουλιών, η χώρα, η περιοχή όπου ζουν οι Πέρσες και οι φωλιές, τα καταφύγια των πουλιών. Κώστας Γεωργουσόπουλος

*** Οδυσσέας Ελύτης, Το Άξιον Εστί (1959). Προφητικόν.

Cover photo: Alexandros Michailidis/Newsville.be

Λίγα λόγια για τον Γιάννη Οικονομίδη

Δρ. Γιάννης Οικονομίδης

Διετέλεσε Επιστημονικός Συνεργάτης Γενικής Διεύθυνσης Έρευνας.
Πρόγραμμα: Γεωργία, Τρόφιμα και Βιοτεχνολογία
Μονάδα: Πολιτική και Στρατηγική
Ευρωπαϊκή Επιτροπή,
Βρυξέλλες, Βέλγιο

Είναι απόφοιτος του τμήματος Φυτοπαθολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και Διδάκτωρ Βιολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Texas στο Austin . Το διδακτορικό του ήταν πάνω σε θέματα Βιοχημικής Γενετικής και Μοριακής Βιολογίας και το ερευνητικό του ενδιαφέρον επικεντρώθηκε πάνω στην αλληλεπίδραση πρωτεϊνών – νουκλεϊνικών οξέων κατά την ρύθμιση γονιδίων. Έχει εργασθεί στην Ελλάδα, στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών, στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και στο Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών «Δημόκριτος». Στην Αμερική, στο Worcester Foundation for Experimental Biology και στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Columbia. Στην Γερμανία, στο Ομοσπονδιακό Αντικαρκινικό Κέντρο στην Χαϊδελβέργη. Και στο Βέλγιο, στο Διεθνές Ινστιτούτο Κυτταρικής και Μοριακής Παθολογίας. Τα τελευταία χρόνια είναι επιστημονικός συνεργάτης της Γενικής Διεύθυνσης Έρευνας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για θέματα Βιοτεχνολογίας.
Είναι επίσης τακτικός συνεργάτης του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Μοριακή Βιολογία και Βιοτεχνολογία Φυτών» του Βιολογικού Τμήματος του Πανεπιστημίου της Κρήτης, καθώς και συνεργάτης του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιοηθική» των Τμημάτων Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Ιατρικής, Βιολογίας και Κοινωνιολογίας του ιδίου Πανεπιστημίου.

Μπορείτε να διαβάσετε άρθρα του Γιάννη Οικονομίδη ΕΔΩ

The post «Ίσως αύριο, αν ζήσουμε, να ευγνωμονούμε τον ιό που πέρασε από κοντά μας» appeared first on .

The post Σοφοκλέους «Αντιγόνη». Ομάδα Σημείο Μηδέν. Αρχαίο Θέατρο Δωδώνης. 3 Αυγούστου 2019 appeared first on .

Γράφει ο Γιάννης Οικονομίδης

Σε λίγες μέρες οι ομογενείς των Βρυξελλών, μαζί με φιλέλληνες και ελληνόφωνους φίλους τους θα υποδεχτούν μια θεατρική παράσταση που έγραψε ιστορία στη θεατρική ζωή των Αθηνών. Μια παράσταση που παιζόταν για τρεις συνεχόμενες χρονιές, την είδαν πάνω από 100.000 θεατρόφιλοι, έκανε μια επιτυχημένη περιοδεία σε όλη την Ελλάδα και που βασίζεται σε ένα μυθιστόρημα, σταθμό της ελληνικής λογοτεχνίας· ένα μυθιστόρημα που έχει κάνει μέχρι τώρα 30 εκδόσεις από τότε που είδε τις προθήκες των βιβλιοπωλείων το 1953. Πρόκειται για τη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση που διασκευάστηκε για τη σκηνή από τον ποιητή και μεταφραστή Στρατή Πασχάλη και μεταφέρθηκε αρχικά στο Φεστιβάλ Αθηνών τον Ιούλιο του 2014 και κατόπιν,μέχρι το τέλος του 2017,στο θέατρο «Πορεία» από τον ηθοποιό, σκηνοθέτη, ιδιοκτήτη του ιστορικού θεάτρου των Αθηνών «ΠΟΡΕΙΑ» και εγγονό του Μ. Καραγάτση, κ. Δημήτρη Τάρλοου.

Αυτή η επιτυχημένη παράσταση έρχεται στις Βρυξέλλες. Μετά από την επιβράβευση του Αθηναϊκού κοινού και το χειροκρότημα της ελληνικής επαρχίας «Η Μεγάλη Χίμαιρα» ταξιδεύει στις Βρυξέλλες. Ένα μεγάλο ελληνικό πολιτιστικό γεγονός αλλά και μια κίνηση συμβολισμού να παρουσιαστεί ένα σημαντικό δείγμα του νεοελληνικού λόγου και της θεατρικής πράξης στην «καρδιά» της Ευρώπης, στο κέντρο των πολιτικών αποφάσεων. Ελπίζω, αυτοί που θ΄ απολαύσουν την παράσταση, να αντιληφθούν πως αυτή η «Ευρωπαϊκή» θητεία της «Μεγάλης Χίμαιρας» είναι κι αυτή μια πολιτική πράξη. Ένας «αντίλογος» στην παραφιλολογία των χρεών και των μνημονίων …

Να θυμίοσυμε στο σημείο αυτό πως ο πολυχώρος Περίπλους, η Θεατρική Ομάδα του Λυκείου των Ελληνίδων Βρυξελλών και το Θέατρο Πορεία συνδιοργανώνουν εκδήλωση με τίτλο «Η Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση: από τις σελίδες του βιβλίου στο σανίδι της σκηνής», την Παρασκευή 8 Ιουνίου 2018 στις 6.30μμ. με την ευκαιρία της  θεατρικής παράστασης στο θέατρο BOZAR.

Το Newsville επικοινώνησε με τον σκηνοθέτη της παράστασης, κ. Δημήτρη Τάρλοου και του έθεσε κάποιες ερωτήσεις για τις παραστάσεις του Σαββάτου 9 Ιουνίου, στις Βρυξέλλες.

Κύριε Τάρλοου, είναι μεγάλη χαρά για το Newsville, το ηλεκτρονικό μέσο ενημέρωσης της ομογένειας των Βρυξελλών, να επικοινωνεί μαζί σας.

Η παρουσίαση της «Μεγάλης Χίμαιρας» στις Βρυξέλλες αποτελεί ένα μεγάλο πολιτιστικό γεγονός για τους ομογενείς, για τους φιλέλληνες και για τους ελληνομαθείς φίλους τους. Θα τολμούσα να ρωτήσω πώς πήρατε την απόφαση να κάνετε αυτή την περιοδεία στο εξωτερικό;Αυτό που ήταν κάποτε συνήθεια κάποιων θιάσων, πριν από πολλές δεκαετίες, δυστυχώς έχει εκλείψει και, πού και πού, έχουμε επισκέψεις κάποιων μονολόγων με λίγες έως ανύπαρκτες τεχνικές απαιτήσεις.Δεδομένου του δύσκολου εγχειρήματος, μπορώ να σας ρωτήσω αν έχετε κάποιας μορφής χορηγία από κρατικό ή ιδιωτικό φορέα;

Παρότι η «Μεγάλη Χίμαιρα» αποτελεί στην πραγματικότητα ένα πολιτιστικό προϊόν απολύτως εξαγώγιμο, καθότι πρόκειται για την επιτυχημένη θεατρική μεταφορά ενός από τα γνωστότερα μυθιστορήματα της Ελληνικής λογοτεχνίας της γενιάς του 30’, δυστυχώς δεν υπάρχει η παραμικρή χορηγία οποιασδήποτε μορφής. Σωστά αντιλαμβάνεστε τις τεχνικές δυσκολίες αλλά και τις οικονομικές απαιτήσεις που έχει ένα τέτοιο εγχείρημα.Ο λόγος που επιμείναμε να έρθουμε στις Βρυξέλλες είναι διότι θέλαμε να γίνει μια αρχή ακόμα κι αν ήταν οικονομικά για μας ζημιογόνο, με την ελπίδα πως θα βρεθεί ο τρόπος να μπορέσουμε στο μέλλον να ταξιδέψουμε και σε άλλες πόλεις. Το κέντρο των Ευρωπαϊκών αποφάσεων μου φάνηκε ως απόλυτα ταιριαστό μέρος για ένα τέτοιο ξεκίνημα.

Ας πάρουμε την περίπτωση της παράστασης σας της «Μεγάλης Χίμαιρας», πόσο δύσκολο είναι να μεταφέρουμε μια φιλοσοφία του 1953 στη σκηνή ενός θεάτρου του εξωτερικού το 2018. Πιστεύετε πως το αρχικό κείμενο και η μεταφορά έχει διαχρονικότητες που μπορεί ν΄ αγγίξει κάποιον που ζει σήμερα στις Βρυξέλλες;

Η Μεγάλη Χίμαιρα είναι ένα μυθιστόρημα κλασικό. Κι αυτό γιατί εξετάζει ένα διαχρονικό και φλέγον ζήτημα: το θέμα της προσαρμογής και ενσωμάτωσης του ξένου σε ένα τόπο. Σήμερα λοιπόν που όλο και περισσότερο νιώθουμε ξένοι στον ίδιο μας τον τόπο, αλλά και που τόσοι νέοι αποχωρούν από τον τόπο που γεννήθηκαν, διότι οι συνθήκες (οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές) γίνονται όλο πιο ασφυκτικές δεν είναι δύσκολο να γίνουν οι ανάλογες αναγωγές. Επίσης το θέμα της μόνιμης αμφιθυμίας της «Ανατολίτικης» Ελλάδας απέναντι στη Δύση αλλά και των δυτικών φαντασιώσεων σε σχέση με το τι σημαίνει Ελλάδα είναι για έναν σκηνοθέτη μεγάλη πρόκληση. Ο Καραγάτσης τέλος, εισάγει στη νέα ελληνική λογοτεχνία έναν κοσμοπολιτισμό που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον σημερινό θλιβερό απομονωτισμό όχι μόνον της Ελλάδας, αλλά κι όλο και περισσότερων χωρών που στρέφονται σ’ έναν παρωχημένο όσο και επικίνδυνο εθνικισμό.

Πιστεύετε πως το ίδιο αγγίζει όλες τις ηλικίες;

Τη «Μεγάλη Χίμαιρα» έχουν μέχρι σήμερα παρακολουθήσει 110.000 περίπου θεατές όλων των ηλικιών, τάξεων, μορφωτικού επιπέδου. Αυτό σημαίνει πως ο καθένας μπορεί να βρει ταυτίσεις, ακόμα κι αν πρόκειται για διαφορετικού επιπέδου ή βάθους ταυτίσεις. Τούτη είναι κατά τη γνώμη μου η επιτυχία της «Χίμαιρας»: όλοι κάτι βρίσκουν σ’ αυτήν.

Χωρίς να είναι ρητορική η ερώτηση, ο Καραγάτσης αγγίζει τους σημερινούς νέους της παγκοσμιοποίησης, της ανεργίας, της 4ης βιομηχανικής επανάστασης και της…εικονικής πραγματικότητας;

Το θέατρο έχει επιβιώσει σε πολύ πιο δύσκολες από τις σημερινές συνθήκες. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Αποτελεί παρηγοριά στις συνθήκες που αναφέρετε για τον απλούστατο λόγο ότι η ζωντανή επικοινωνία δεν μπορεί να αντικατασταθεί απ’ οτιδήποτε άλλο. Ακόμα και οι άνθρωποι που είναι εθισμένοι στην τεχνολογία, εγκαταλείπουν το κινητό τους όταν τους έλκει κάτι ζωντανό. Αυτό ακριβώς μας δίνει τη δύναμη να συνεχίσουμε να αναζητάμε την αλήθεια μέσα από τη θεατρική πράξη.

Γνωρίζω ότι είστε εγγονός του Μ. Καραγάτση και εκτός από τη«Μεγάλη Χίμαιρα» ανεβάσατε το «Ευχαριστημένο», βασισμένο στο γνωστό βιβλίο της μητέρας σας Μαρίνας Καραγάτση, και ετοιμάζετε τον «Γιούγκερμαν» από το γνωστό μυθιστόρημα. Δεν φοβάστε μη χαρακτηριστείτε πώς έχετε παγιδευτεί σ΄ ένα οικογενειακό ή έστω Καραγατσικό πλέγμα;

Η ερώτηση εμπεριέχει ίχνη εμπρηστικότητας οπότε θα σας απαντήσω χαριτωμένα: Φοβάμαι τόσο ώστε να μην παραλύω. Και για να γίνω πιο σαφής, τίποτα δεν φοβάμαι περισσότερο από την πλήξη. Όλα τα υπόλοιπα, δηλαδή οι συγγενικές σχέσεις με τον Καραγάτση ή την Καραγάτση, ή το πως θα χαρακτηριστώ εξαιτίας της ενασχόλησης μου με το έργο τους με φοβίζουν πολύ λιγότερο. Μην ξεχνάτε άλλωστε ότι έχω σκηνοθετήσει προσφάτως πολλά άλλα έργα, όπως τις «Τρεις Αδερφές», την «Αγριόπαπια» ή τον «Θερισμό» του Δημήτρη Δημητριάδη.

Τι σημαίνει για εσάς να σκηνοθετείτε ένα έργο το οποίο έγραψε ο παππούς σας; Πού σταματάει ο θαυμασμός για τον Καραγάτση; Λόγω της συγγενικής σας σχέσης χρειάστηκε χρόνος για να επεξεργαστείτε το έργο συναισθηματικά και για να δείτε πως θα το προσεγγίσετε;

Ο θαυμασμός μου για τον συγγραφέα Καραγάτση σταματά τη στιγμή που ξεκινώ την πρόβα. Τότε το μόνο που υπάρχει, είναι οι ηθοποιοί και το υλικό. Εγώ ως φυσιοδίφης εξερευνώ τους ψυχισμούς των χαρακτήρων αλλά και των ηθοποιών και μαζί ανακαλύπτουμε τις κρυφές δράσεις του κειμένου. Τίποτα λοιπόν δεν είναι διαφορετικό απ’ οποιαδήποτε άλλη πρόβα. Για να μη σας πω ότι απέναντι στα έργα οικείων μου στέκω ακόμα πιο ψυχρός απ’ ότι συνήθως είμαι.

«Η Μεγάλη Χίμαιρα» ανήκει στην τριλογία «Εγκλιματισμός κάτω απ΄τον Φοίβο»… η σχέση, ας πούμε, του ξένου με την Ελληνική πραγματικότητα. Ελπίζετε, εδώ στον χώρο μας, όπου υπάρχουν πολλές μικτές σχέσεις και όλοι αυτοί οι ξένοι επισκέπτονται την Ελλάδα, να ταυτιστούν με την ηρωίδα;

Λόγω του ότι είμαι και εγώ παιδί μικτής οικογένειας με πατέρα Αμερικάνο, πιστεύω πως σίγουρα θα υπάρξουν πολλοί στις Βρυξέλλες που θα βρουν κοινά θέματα με εκείνα της Μαρίνας Μπαρέ. Πρόσφατα είδε την παράστασή μου μια Νορμανδή με πατέρα Κερκυραίο. Η ζωή της άλλαξε από εκείνη την ημέρα! Δε θα σας αποκαλύψω περισσότερα επ’ αυτού, διότι επιθυμώ η παράσταση να λειτουργήσει δίχως να προκαταλαμβάνω αντιδράσεις. Άλλωστε ο καθένας είναι μια απολύτως ξεχωριστή περίπτωση.

Ποιες είναι εν γένει οι δυσκολίες που παρουσιάζει η μεταφορά ενός μυθιστορήματος στη σκηνή έτσι που να μην προδοθεί το κείμενο, εννοώ η λογοτεχνικότητα του κειμένου αλλά από την άλλη να έχει την αμεσότητα για τον θεατή της πλατείας;

Η μεταφορά της λογοτεχνίας στο θέατρο είναι μια υπόθεση δυσκολότατη. Κι’ αυτό γιατί η λειτουργία ενός λογοτεχνήματος είναι τελείως διαφορετική από εκείνη του θεάτρου όπως και ο ίδιος ο λόγος. Στο θέατρο πρέπει οπωσδήποτε να χτιστούν σχέσεις προσώπων που μιλούν με λόγο προφορικό και να υπάρχει σωστή εξέλιξη. Όλες οι λογοτεχνικές περιγραφές τοπίων δεν έχουν λόγο ύπαρξης και αντικαθίστανται από ατμόσφαιρες άλλου είδους. Και αυτές είναι λίγες μόνο από τις διαφορές. Ο τρόπος της αφήγησης είναι λοιπόν ένα αίνιγμα που κάθε φορά ζητά τη λύση του. Στην προκειμένη περίπτωση το σμίξιμο του θεάτρου με τον κινηματογράφο προσέδωσε τις απαιτούμενες ατμόσφαιρες και ήχους, εμβολίασε με έναν παραισθητικό τόνο την παράσταση, βάθυνε την ιστορία προσθέτοντας κι άλλα πρόσωπα. Αυτό όμως δεν είναι κάτι που μπορώ να πω ότι δίνει μια μόνιμη λύση για άλλες απόπειρες. Πρέπει κάθε φορά να βρίσκεις το σωστό κλειδί.

Και μία «κατόπιν εορτής» ερώτηση που περιμένουμε την απάντηση όταν με το καλό επιστρέψετε στην Αθήνα: ποιες είναι οι εντυπώσεις σας από την ανταπόκριση του κοινού των Βρυξελλών; Θα ξανακάνατε αυτό το μεγάλης πολιτιστικής σημασίας εγχείρημα;

Στην τελευταία ερώτηση θα σας απαντήσω με χαρά αμέσως μόλις επιστρέψουμε.

Σας ευχαριστούμε και να σας ευχηθούμε να έχετε μια υπέροχη παράσταση. Να ευχηθούμε και στους αναγνώστες του Newsville καλή απόλαυση.

Photo: Ανδρέας Σιμόπουλος

Φωτογραφίες: Βάσια Αναγνωστοπούλου

Η παράσταση «Η Μεγάλη Χίμαιρα» παρουσιάζεται στο Bozar στις 15.00 και 20.00 το Σάββατο 9 Ιουνίου. (εισιτήρια, όσα έχουν απομείνει, μπορείτε να προμηθευτείτε από το website του Bozar)

Θυμίζουμε επίσης ότι η παράσταση και οι συντελεστές της επιβραβεύτηκαν από τους θεατρικούς κύκλους των Αθηνών:

Βραβείο σκηνοθεσίας Κάρολος Κουν 2016 στον Δημήτρη Τάρλοου,

Θεατρικά βραβεία κοινού Αθηνοράματος 2015 (1o βραβείο καλύτερης παράστασης 2015, 1ο βραβείο καλύτερης σκηνοθεσίας στον Δημήτρη Τάρλοου, 1ο βραβείο γυναικείου ρόλου στην Αλεξάνδρα Αϊδίνη, 1ο βραβείο μουσικής στην Κατερίνα Πολέμη, 1ο βραβείο σχεδιασμού φώτων στον Αλέκο Αναστασίου, 2ο βραβείο κουστουμιών στην Ελένη Μανωλοπούλου)

Τα βραβεία Μελίνα Μερκούρη και Ελευθερία Σαπουντζή 2015 στην Αλεξάνδρα Αϊδίνη.

Πληροφορίες Παράστασης

Σάββατο 9 Ιουνίου, στις 15:00 και 20:00

Τιμές Εισιτηρίων:  30 €

Διάρκεια: 150 λεπτά, με διάλειμμα.

Με αγγλικούς υπέρτιτλους (with English surtitles)

The post Πόσο μεγάλη χίμαιρα είναι η παρουσίαση της «Μεγάλης Χίμαιρας» στις Βρυξέλλες appeared first on .

Και είχε δυο πρωτιές η χτεσινή βραδιά. Την παρουσίαση παρακολούθησαν από καθηγητές του πανεπιστημίου μέχρι παιδιά του δημοτικού σχολείου… Και ακόμα πιο συγκινητικό,  ξένοι φιλέλληνες που μαθαίνουν την γλώσσα μας.

Συγχαρητήρια αξίζουν στον πολυχώρο Periple και ιδιαίτερα στην κα Γωγώ Γκιτζήρη για την πρωτοβουλία της να μας παρουσιάσει, παρουσία της συγγραφέα Άλκης Ζέη, το καινούργιο της βιβλίο «Πόσο θα ζήσεις ακόμα γιαγιά;» (Μεταίχμιο, 2017). Την πρόκληση να παρουσιάσει αυτόν τον ζωντανό θρύλο, ανέλαβε επάξια η Μαρία Καραχάλιου. Η Μαρία, γνωστή από τις δραστηριότητές της στο Λύκειο των Ελληνίδων Βρυξελλών, χρησιμοποίησε όλο το κέφι και ταλέντο που χρησιμοποιεί στις θεατρικές παραστάσεις του γνωστού σωματείου, για να παρουσιάσει την Άλκη Ζέη που με τα βιβλία της ενηλικιώθηκαν κάποιοι έφηβοι και κάποιοι ενήλικες ξανάνιωσαν, διανύοντας από τον «Μεγάλο περίπατο του Πέτρου» στον «περίπατο» στην Τασκένδη από την «Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα». Η Μαρία είχε την φαεινή ιδέα να συνεργαστεί με τέσσερις νεολαίους, εφήβους σαν κι αυτούς που απευθύνθηκε η Άλκη Ζέη στα περισσότερα βιβλία της. Στο τέλος αυτά τα χαρισματικά παιδιά μας ταξίδεψαν μουσικά στο αγαπημένο μουσικό κομμάτι της συγγραφέας, «Τα παιδιά κάτω στον κάμπο» του Μάνου Χατζιδάκι από το έργο του Αλέξη Δαμιανού «Το καλοκαίρι θα θερίσουμε» (1945). Το διάβασμα «Γράμμα σε φίλη που δεν στάλθηκε ποτέ» και η μαγευτική μελωδία μας ταξίδεψαν στη Θεσσαλονίκη του 1945. Κάπου στην παραλία, σε μια σπάνια ξένοιαστη στιγμή, η Άλκη χέρι-χέρι με την άλλη εμβληματική προσωπικότητα του ελληνικού 20^ου αιώνα, τον Γιώργο Σεβαστίκογλoυ.

Επαναλαμβάνω κάποια λόγια της Μαρίας Καραχάλιου: «Η Άλκη Ζέη με το προνόμιο πια της μεγάλης ηλικίας, αυτά τα 17 χρόνια που της χαρίστηκαν πάνω από το ορόσημο του 2000, τότε που τη ρωτούσαν τα εγγόνια της πόσα χρόνια θα ζήσεις ακόμα γιαγιά,  απολαμβάνει αυτό το άνοιγμα της οπτικής γωνίας από την οποία βλέπει τα πράγματα, έχοντας ζήσει, επιτυχίες και αποτυχίες, επαναστάσεις και πολέμους, μεγάλα επιτεύγματα και βαθιές αμφιταλαντεύσεις, έχοντας δει να αναδύονται σπουδαίες θεωρίες για να ανατραπούν στη συνέχεια από ανυποχώρητα δεδομένα, δεν έχει μόνο μια ζωντανή βιωμένη αίσθηση της ιστορίας που δεν είναι δυνατή σε νεότερες ηλικίες αλλά και μεγαλύτερη επίγνωση της παροδικότητας των πραγμάτων και της ομορφιάς τους.»

Η αναφορά της στους εμβληματικούς ποιητές μας, βάζει την Άλκη Ζέη στο πάνθεο των μεγάλων μορφών της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας «Κινείται σχεδόν όπως ο Σεφέρης, στο πνεύμα του στην δυσθυμία απέναντι σε μια Ελλάδα που τον πληγώνει αλλά κάνει ένα βήμα παραπέρα. Δεν είναι αυτή που θέλει να διορθώσει με την πένα της τα λάθη του θεού ή και της φύσης», μας είπε η Μαρία Καραχάλιου και έκλεισε την παρουσία της με το μυστικό, ίσως, του ταλέντου και της τεχνικής της Μεγάλης κυρίας Άλκης Ζέη: «…μέσα και από το βιβλίο αυτό, μαθαίνουμε, διδασκόμαστε, βελτιωνόμαστε δίχως να το αντιλαμβανόμαστε και οι ίδιοι. Η πίστη σε αρχές, ιδανικά, αξίες αποτελούν για τη σύγχρονη εποχή και τους ανθρώπους της παράδειγμα προς μίμηση. Το βιβλίο λειτουργεί όπως ένας εμπνευσμένος δάσκαλος, που δεν διδάσκει αλλά όμως καθοδηγεί με το παράδειγμά του. Η Άλκη Ζέη ευτυχώς στέκει πάντοτε περισσότερο ως άνθρωπος….. σεμνή και μετριοπαθής σαν τους πιο τρυφερούς στίχους του Ελύτη…  ….Να φέρεσαι όπως η βροχή στους τσίγκους: ρυθμικά και με ανωτερότητα…»

Στις δύσκολες στιγμές που περνάμε σαν χώρα, σαν γλώσσα…σαν εποχή, στο σακίδιο που θα κουβαλάς μαζί σου, βάλε μέσα κι ένα βιβλίο της Άλκης Ζέη. Ένα καντήλι στην σκοτεινή πορεία που ίσως μας περιμένει. Αλλά κι αν η πορεία είναι ανέφελη, το βιβλίο θα σου δείξει πώς ο Πέτρος έκανε τον περίπατό του, ώστε εσύ σήμερα να περπατάς ανέμελος.

Γιάννης Οικονομίδης

Photo, video: Newsville.be

The post Άλκη Ζέη «Πόσο ακόμα θα ζήσεις γιαγιά;» appeared first on .

Σ΄αυτό το παγκόσμιο και παγκοσμιοποιημένο σκηνικό η μικρή και ταλαίπωρη Ελλάδα, η χωρίς μεγάλη παιδεία ούτε στην κλασική μουσική ούτε στην όπερα κατάφερε να παρουσιάσει μια νέα δημιουργία, μια παγκόσμια πρώτη από ένα νέο μουσικό τον Γιώργο Κουμεντάκη, έναν άγνωστο (σ’ εμένα) λιμπρετίστα, τον Γιάννη Σβώλο πάνω σ΄ένα κολοσσιαίο λογοτεχνικό κείμενο, τη Φόνισσα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, και να σταθεί ισάξια στα λυρικά δημιουργήματα και θεάματα του κόσμου.

Μια μαύρη τούλινη αυλαία, σαν τα ρούχα της Φραγκογιαννούς σηκώθηκε και μας «έμπασε» στο χαμηλό φωτισμό του νησιώτικου σούρουπου (υπέροχοι φωτισμοί από τον Βινίτσιο Κέλι). Δεν ήμασταν πια θεατές στο πολυτελές Μέγαρο, αλλά κοινωνοί του δρώμενου που επρόκειτο να ζήσουμε. Η άχνα, μαζί με τη δικιά μας αναπνοή, ενός μπαγιάν και η μελαγχολία ενός άλτο σαξόφωνου πάνω στη σκηνή μας έφεραν τις πρώτες ανατριχίλες. Ο ανδρικός χορός με ένα γαλαζοσκότεινο contre-lumière μας εισήγαγε στον κωδικό του λιμπρέτο «Ο ύπνος τρέφει τα παιδιά κι η γη τα μεγαλώνει, κι η Παναγιά Κυρά-Ψηλή τα καλοξημερώνει». Μέσα από το παραδοσιακό νανούρισμα, τραγούδι, παιχνίδισμα θα έβγαινε υβριδισμένο το σύγχρονο μουσικό ιδίωμα του Κουμεντάκη. Όπως στον John Tavener, στον Θόδωρο Αντωνίου, στον Γιάννη Χρήστου, στον Ιάννη Ξενάκη, στα συμφωνικά του Μίκη Θεοδωράκη θα νιώθαμε αυτό το ρίγος που ανάγεται στην αρχαία τραγωδία, στο βυζαντινό μέλος, στο μεσογειακό κόμπο στο λαιμό αλλά που την ίδια στιγμή ξέρουμε πως είναι δυτική και μάλιστα σύγχρονη δυτική μουσική.

Μπορεί η Φραγκογιαννού του Κουμεντάκη να είναι μια σύγχρονη Jenufa, αλλά ένιωθες ότι ήταν ένα Ελληνικό έργο που μπορούσε με τη διακριτή του ταυτότητα να στοιχηθεί ισάξια στο διεθνές λυρικό ρεπερτόριο.

Ο σκηνογράφος, Πέτρος Τουλούδης κατασκεύασε ένα ζεστό μεσογειακό σκηνικό εκμεταλλευόμενος άριστα την περιστρεφόμενη σκηνή της αίθουσας του Μεγάρου Μουσικής, Αλεξάνδρα Τριάντη. Πάνω από εκατό άτομα ντυμένα από τον Πέτρο Τουλούδη και την Ιωάννα Τσάμη κινήθηκαν χωρίς να χάσουν καμιά νότα με μια ανατριχιαστική φυσικότητα περνώντας πάνω από γιοφύρια, παίζοντας δίπλα σε πηγάδια, μπαίνοντας και βγαίνοντας σε χωριάτικα σπίτια, σε ρουμάνια, σε χειμαδιά… Ένας οπτικός και ακουστικός Παπαδιαμάντης… Ένας Ελληνικός αλλά και Παγκόσμιος Παπαδιαμάντης.

Η παιδική χορωδία μια απόλαυση και ένα δέος. Αυτά τα παιδιά που η σκοτεινή ψυχή και το θολωμένο μυαλό της Φραγκογιαννούς θα τα πνίξει σε γούρνες και πηγάδια…

Ένα ευφυές εύρημα του Κουμεντάκη ενέτεινε την δραματικότητα του έργου. Τέσσερις μοιρολογίστρες τραγουδούν χρησιμοποιώντας το πολυφωνικό ιδίωμα. Αυτό το ιδίωμα που όπου και να το ακούσεις θαρρείς και σου ξύνει μια παλιά πληγή που κουβαλάς από αρχέγονους χρόνους…

Ξέρω πως θα αδικήσω που θ αφήσω ασχολίαστα πολλά ονόματα, που όλα τους ήταν εξαιρετικά. Ας μου συγχωρεθεί. Δεν διεκδικώ δάφνες κριτικού. Θα αναφέρω όμως αυτούς που θα ήταν μεγάλη μου παράλειψη. Το βράδυ που είδαμε την παράσταση με συγκλόνισε η Φραγκογιαννού της δραματικής μεσοφώνου Ειρήνης Τσαρακίδου και ο Ιωάσσαφ, ο μοναχός του βαθύφωνου Τάσου Αποστόλου που έδινε την κάθαρση του δράματος. Έκαναν θαύματα αυτοί που δίδαξαν τις χορωδίες και ιδίως την παιδική, Αγαθάγγελος Γεωργακάτος και Μάτα Κατσούλη, αντίστοιχα. Ο σκηνοθέτης Αλέξανδρος Ευκλείδης κίνησε όλο αυτό το πλήθος πάνω στη σκηνή χωρίς να προδώσει τη μουσική. Ο Βασίλης Χριστόπουλος διηύθυνε την ορχήστρα με το απαιτητικό μουσικό στιλ του Γιώργου Κουμεντάκη.

Αν βρήκα κάτι αρνητικό; Βεβαίως. Δυό-τρία (ευτυχώς ελάχιστα) κομμάτια πρόζας τα οποία άφησε αμελοποίητα ο συνθέτης για να τονίσουν τη δραματικότητα (με τον ίδιο τρόπο που ο Παπαδιαμάντης έσπαγε την καθαρεύουσά του με δημοτική ή ντοπιολαλιά για να ζωντανέψει ένα διάλογο ή μια έντονη στιγμή), δυστυχώς εδώ δεν λειτούργησαν όπως το σκέφτηκαν οι δημιουργοί. Ίσως οι δικοί μας καλλιτέχνες δεν έχουν ακόμα την κατάλληλη εκπαίδευση να εναλλάσσουν με την ίδια εκφραστικότητα το τραγούδι και την πρόζα. Μια ελάχιστη παρανυχίδα στο πανέμορφο εγχείρημα!

Θα ήθελα εδώ να κάνω μια παρένθεση, εμπνεόμενος από τα πηγαδάκια στο διάλειμμα και στην έξοδο, του κατά πόσον το έργο ήταν «Παπαδιαμάντης» και αν μπορούμε να το συγκρίνουμε με ηθοποιούς που πρόσφατα υποδύθηκαν στις θεατρικές διασκευές την φόνισσα Φραγκογιαννού, όπως τη Λυδία Κονιόρδου και την Μπέτυ Αρβανίτη. Στο Μέγαρο δεν πήγαμε να δούμε «Παπαδιαμάντη». Πήγαμε να δούμε μια όπερα που το λιμπρέτο της είναι βασισμένο στο ανυπέρβλητο «κοινωνικόν μυθιστόρημα» του Παπαδιαμάντη. Το ίδιο που όταν βλέπουμε τον Οθέλο του Verdi δεν βλέπουμε Shakespeare, αλλά ένα μελόδραμα βασισμένο στη τραγωδία του Μεγάλου δραματουργού. Φυσικά πήραμε την Παπαδιαμάντειο αύρα και ζήσαμε τη τραγωδία της «γραίας Χαδούλας».

Ο Παπαδιαμάντης, ούτε μόνο βλέπεται, ούτε μόνο ακούγεται, κυρίως διαβάζεται. Η μεγαλύτερη συγκίνηση και ηδονή είναι από την ανάγνωση (στο πρωτότυπο, φυσικά!) των έργων του και με κορυφαίο (προσωπική μου γνώμη) της Φόνισσας. Οι πρόσφατες θεατρικές μεταφορές της «Φόνισσας» από τη Μ. Γεμεντζάκη, τον Σωτήρη Χατζάκη και τον Στρατή Πασχάλη ήταν εξαιρετικές προσπάθειες μετασχηματισμού του γραπτού λόγου στο θεατρικό διάλογο και από εκεί στο υποκριτικό δρώμενο. Οι προκλήσεις αυτών των μετασχηματισμών είναι μεγάλες και για τους δημιουργούς αλλά και για τους δέκτες. Αυτό όμως είναι μια ολόκληρη θεωρητική συζήτηση μακριά από τη σημερινή παρουσίαση.

Μακάρι το έργο που είδαμε να κάνει πιο γνωστή τη μουσική του Κουμεντάκη και ακόμα πιο πολύ να δώσει το έναυσμα να ξεσκονίσουμε και να διαβάσουμε (ελπίζω και στα παιδιά μας) τα διηγήματα και τα άλλα πεζά του μεγάλου Σκιαθίτη που σκονίζονται στα ράφια της βιβλιοθήκης μας. Επιστρέφοντας στο Μέγαρο Μουσικής, εύσημα πρέπει να αποδοθούν και στον Καλλιτεχνικό Διευθυντή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, Μύρωνα Μιχαηλίδη, ο οποίος από τότε που ανέλαβε αυτό το καθήκον (έστω και στους σκοτεινούς χρόνους που περνάμε) έχει αναβαθμίσει και καλλιτεχνικά αλλά και κοινωνικά και εκπαιδευτικά το ρόλο της ΕΛΣ. Η Φόνισσα ήταν παραγγελία της ΕΛΣ.

Ευχές το εξαιρετικό αυτό έργο να βρει τη θέση του στο διεθνές δραματολόγιο των λυρικών σκηνών του κόσμου. Μακάρι να το δουν στα διεθνή φεστιβάλ. Σε στιγμές που εμείς οι Έλληνες διαβαίνουμε τον κόσμο με σκυμμένο κεφάλι, σε στιγμές που εκπαίδευση, παιδεία, πολιτισμός, έρευνα, πανεπιστήμια… απαξιώνονται, η φωνή του κυρ-Αλέξανδρου μας έκανε ν΄αναθαρρήσουμε λιγάκι.

Σας χαρίζω, μαζί με όλους τους συμβολισμούς της, την τελευταία φράση από τη «Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «Η γραία Χαδούλα εύρε τον θάνατον εις το πέραμα του Αγίου Σώστη, εις τον λαιμόν τον ενώνοντα τον βράχον του ερημητηρίου με την ξηράν, εις το ήμισυ του δρόμου, μεταξύ της θείας και της ανθρωπίνης δικαιοσύνης».

Πηγή

The post Η Φόνισσα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, όπερα του Γιώργου Κουμεντάκη appeared first on .

Στο χώρο της Βιβλιοθήκης της Γλωσσικής Υπηρεσίας που ανήκει στη Διεύθυνση Μετάφρασης του Συμβουλίου, η Μονάδα Ελληνικής Γλώσσας (προϊστάμενος ο κ. Γιάννης Δημολίτσας), διοργάνωσε, με την ευκαιρία της Ελληνικής Προεδρίας του 2014, υπό την αιγίδα της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στην ΕΕ, μια καλλιτεχνική και πολιτιστική εκδήλωση.

Δύο καταξιωμένοι Έλληνες καλλιτέχνες , οι κ.κ. Γιώργος Παπαγεωργίου και Βασίλης Οικονομίδης, παρουσίασαν διαφορετικά μεν, αλλά εξίσου ενδιαφέροντα δε, έργα ζωγραφικής, εξ ου και ο τίτλος της έκθεσης («Αντιθέσεις») .

Ο Παπαγεωργίου παρουσιάζει έργα αφηρημένα που εκφράζουν και μια συναισθηματική γεωμετρικότητα και συμμετρία. Κάποιος ανέφερε ότι έχουν μια μουσικότητα και μια αρμονία. Ο ίδιος, τεχνοκράτης της Κομισιόν, ίσως με αυτή την τεχνοτροπία να κρατάει την ισορροπία ανάμεσα στα διοικητικά «πρέπει» και στην φύση των πραγμάτων. Εμπνέεται κυρίως από τα ταξίδια του για τις χρωματικές του επιλογές και τις υποψίες συμβόλων και σχημάτων.

Ο Οικονομίδης, πάλι, είναι μιας νεώτερης γενιάς ζωγράφος αφιερωμένος καθ΄ ολοκληρία στο έργο του. Η ζωγραφική του είναι ορμητική, γεμάτη ενέργεια και διάθεση να κρίνει την κοινωνία. Το έργο του σε μεγάλο μέρος ανθρωποκεντρικό. Αυτό που βλέπεις όμως έχει πολλαπλές αναγνώσεις. Τα υλικά, η ματιέρα, τα χρώματα… Κάποιος είπε για τα πορτρέτα «θα ήθελα να τ’ αγκαλιάσω και να τα φιλήσω…». Και όμως ο Aris, oAlexis, η Florence… είναι πέρα από αυτό που βλέπουμε στον καμβά. Είναι η αγωνία τους μαζί με αυτή του καλλιτέχνη. Μια αγωνία που εκφράζεται μέσα από τις αντιασφυξιογόνες μάσκες του (αδικημένες μέσα σ’ ένα στενό διάδρομο), μέσα από το δίπτυχο της «ζωής» και του «θανάτου», μέσα στο μνημειώδες «Tsunami» (Το Newsville, έχει ήδη γράψει γι’ αυτό το έργο).

Θα λέγαμε ότι το ζωγραφικό μέρος της εκδήλωσης εξέφραζε ένα μικρό δείγμα της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας δύο Ελλήνων που ζουν στο εξωτερικό. Η εκδήλωση όμως είχε και ένα άλλο σημαντικό σκέλος. Το πώς Έλληνες του εξωτερικού διατηρούν με επιστημονική επιμέλεια τη λαογραφική παράδοση. Το Λύκειο των Ελληνίδων Βρυξελλών (ΛΕΒ) πιστό στην αποστολή του της διατήρησης των ελληνικών εθίμων, την έρευνα και τη μελέτη των ποικίλων και διαφόρων ελληνικών ενδυμασιών, την καταγραφή της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής , καθώς και τη μελέτη και την εκτέλεση ελληνικών παραδοσιακών χορών παρουσίασε στο χώρο της Βιβλιοθήκης μια έκθεση ελληνικών παραδοσιακών ενδυμασιών και κοσμημάτων. Η υπεύθυνη, κα Μαρία Καραχάλιου με την βοήθεια της κας Χρύσας Καραπιπέρη (υπάλληλοι του Συμβουλίου της ΕΕ), έστησαν αισθητικά άψογα, ένα μίνι-λαογραφικό μουσείο. Η βιβλιοθήκη με τα γλωσσικά βοηθήματα και τα διοικητικά έγγραφα, άλλαζε όψη, έπαιρνε χρώματα από τις έξοχα παρουσιασμένες παραδοσιακές ενδυμασίες, τους ευφάνταστους κεφαλόδεσμους και τα πλουμιστά και πολύτιμα κοσμήματα. Την απόλαυση και την ενημέρωση από τις ευανάγνωστες επεξηγήσεις διέκοψαν οι αρχικοί στίχοι του «Άξιον Εστί», που το διαδέχτηκαν παραδοσιακοί ήχοι, για να δείξουν, κυρίως στους διεθνείς επισκέπτες, ότι το σύγχρονο και το παραδοσιακό έχουν κοινές βαθιές ρίζες. Μέλη του ΛΕΒ, ντυμένοι με παραδοσιακές ελληνικές φορεσιές χόρεψαν ελληνικούς χορούς.

Αυτό το όμορφο μεσημέρι συμπλήρωσαν και άλλες καλλιτεχνικές δημιουργίες: η έκθεση κεραμικών δια χειρός Ανδρέα Δεληγιαννίδη και η έκθεση φωτογραφίας των κκ. Λύρα , Λεμονιά , Παΐζη και Δεληγιαννίδη (υπάλληλοι του Συμβουλίου της ΕΕ). Ομολογώ ότι πρόλαβα να χαρώ ελάχιστα τα ενδιαφέροντα αλλά με ένα υπομειδίαμα και υπαινικτικό χιούμορ, κεραμικά του Δεληγιαννίδη. Ο πλούσιος μπουφές, τα κρασιά, οι αμέτρητοι Έλληνες και ξένοι επισκέπτες, τα σχόλια, τα πηγαδάκια, οι παλιές και νέες γνωριμίες δεν με άφησαν, όπως και πολλούς άλλους να χαρούμε τις φωτογραφίες των καλλιτεχνών (που δυστυχώς ήταν σε ένα άλλο όροφο).

Κάποιος αγγλόφωνος είπε «μπορεί οι Έλληνες να έχουνε οικονομικά προβλήματα, ξέρουν όμως τι σημαίνει φιλοξενία και την προσφέρουν…». 

Θα ήθελα να κλείσω λέγοντας ότι η όλη εκδήλωση εξέπεμπε σεβασμό, ήθος και αισθητική. Κρίμα που έγινε σε ένα χώρο που δύσκολα μπορεί να μπει κανείς λόγω των αυστηρών μέτρων ασφαλείας, και που δύσκολα μπορεί να «μαλακώσει» και να ενσωματωθεί με τα καλλιτεχνικά δρώμενα λόγω της αρχιτεκτονικής του κτηρίου, του φωτισμού κλπ. Επίσης κρίμα που έγινε κατά τη διάρκεια της μεσημεριανής διακοπής πράγμα που εμπόδισε πολλούς που εργάζονται μακριά από την πλατεία Schuman να χαρούν τα δρώμενα ή να παραμείνουν περισσότερο και να συνομιλήσουν με τους καλλιτέχνες.

Παρ’ όλες τις μικρές αντιρρήσεις, η όλη πρωτοβουλία αλλά κυρίως η υλοποίηση της εκδήλωσης χαίρει μόνο επαίνου!

———————————————–

«ΥΓ. Ξέρω πως δεν μπορεί να είμαι ένας απόλυτα αντικειμενικός παρατηρητής. Οι γενετικές μου συγγένειες όπως και η σχέση μου με πρόσωπα και με το ΛΕΒ είναι αδύνατο να με κάνουν έναν αντικειμενικό παρατηρητή. Παρ’ όλα αυτά προσπάθησα να πάρω τις αποστάσεις μου και να κρίνω και να περιγράψω την εκδήλωση.»

The post Αντιθέσεις: Όνομα και πράγμα! appeared first on .

I am taking the liberty to address to you as a European Citizen (I am of Greek Nationality leaving the last 30 years in Belgium) and as a former European Commission Official (1987-2010).

As you already know the Government of Greece decided without any warning and public deliberation to stop the Greek Public Radiotelevision Broadcasting Service. Since last Tuesday (11/06/2013) a black curtain is thrown in our three main public chains (ET, NET, ET3), the Satellite which was broadcasting internationally ( ERT World), several radio stations with public information and entertainment and the relevant internet sites.

I do not want to enter to the economic, managerial or quality of the ERT services. This is for the local specialists. I do not even want to enter on how millions of Greek citizens of Greece or of Diaspora get their information and entertainment. I want to enter to one symbolic thing: The black screens within Europe. Many European countries, among them your homeland,  fought against totalitarianism, dictatorships, fascisms and all sorts of extreme governments that  among other inhumane and uncivilized practices prohibited expression of freedom and the right to be informed. Right now the average Greek citizen can get his/her information from chains and sites of private interest. The symbolism is huge: the public good is black, dark and silent and the only colour, light and voice comes from private institutions. Is this Europe? Is this what our fathers had in mind when they fought against totalitarianism?

I am addressing to you, Mr President, knowing your political strength and its symbolism as the President of the main European Institution. I am addressing to you, Mr Barroso, as a European citizen sensitive to the principal European and democratic values. I am addressing to you reminding you that in the country that invented democracy, democracy is for one more time the last 25 years in the gunpoint. I am addressing to you reminding you that in the cradle of European civilisation where the light and music was worshiped in the face of God Apollo is violated with a black curtain and a dead silence. Now the average Greek citizen is in fear, disappointment and despair.

Mr President, the government  of  Greece, despite of the fact that is democratically elected,  acts  in several instances, and in this case in particular,  like a totalitarian government imposing measures against the will and the well-being of the people. In the case of the ERT, I believe that the government trans-passed any democratic frontier. It also ignored the decision of the Highest Court to reopen ERT till its reform in the near future.  Believe me, Mr President,  the black in my screen it hurts me as a European citizen and it forecasts the black of fascism-like governance, I am afraid not only in Greece. The black and silence from our TV and radio is not only a Greek particularity. It is a European subject. It is a universal subject.

This is a plea to you as President of the European Commission to get personally involved and remind the Greek government that it is a European State and it ought to respect European values. These totalitarian actions are far from the European civilisation.   

I apologise for taking from your precious time and your important duties. However, the European Institutions are our last hope to solve the issue in peace before any civil unrest disrupts with unpredictable results.

With great respect

Ioannis Economidis

Πρώτη δημοσίευση-Πηγή:

http://www.neurope.eu/article/light-and-darkness-%E2%80%93-case-greek-tragedy-case-european-tragedy

The post On Light and Darkness – A case of a Greek Tragedy, A case of a European Tragedy appeared first on .