Η ιστορία της ελληνικής παλιγγενεσίας και του μακροχρόνιου αγώνα για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού είναι γεμάτη από μορφές ηρωικές, που σφράγισαν με το αίμα τους το όραμα της ελευθερίας. Ελάχιστες όμως προσωπικότητες διαθέτουν το τραγικό, σχεδόν αρχαιοελληνικό μεγαλείο και το φρικιαστικό τέλος του Ιωάννη Βλάχου, του άνδρα που πέρασε στην αθανασία με το όνομα Δασκαλογιάννης.

Ως ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης της Μεγάλης Επανάστασης των Σφακίων το 1770, η οποία αποτέλεσε το κρητικό σκέλος των γνωστών Ορλωφικών, οργάνωσε την πρώτη σοβαρή και συγκροτημένη εξέγερση του νησιού. Αν και το κίνημά του πνίγηκε στο αίμα λόγω της προδοσίας των ξένων υποσχέσεων, η απόλυτη θυσία του λειτούργησε ως ο απαραίτητος πνευματικός και επαναστατικός φάρος που άνοιξε διάπλατα τον δρόμο για την Εθνεγερσία του 1821.

Ένας κοσμοπολίτης στα άγρια βουνά των Σφακίων

Ο Ιωάννης Βλάχος γεννήθηκε στην Ανώπολη Σφακίων γύρω στο 1725, σε μια περίοδο που η Κρήτη στέναζε κάτω από την οθωμανική καταπίεση. Ωστόσο, η περιοχή των Σφακίων, λόγω του απόκρημνου ανάγλυφου των Λευκών Ορέων, απολάμβανε ένα ιδιότυπο καθεστώς ημι-αυτονομίας. Προερχόμενος από εύπορη οικογένεια, με τον πατέρα του Ανδρέα Βλάχο να είναι ισχυρός καραβοκύρης, ο νεαρός Ιωάννης δεν προοριζόταν για μια συμβατική ζωή.

Ο πατέρας του αναγνώρισε νωρίς την ευφυΐα του και επένδυσε στην εκπαίδευσή του, στέλνοντάς τον για σπουδές στο εξωτερικό, με πιθανότερο προορισμό την Ιταλία. Εκεί, ο Ιωάννης ήρθε σε επαφή με τις προοδευτικές ιδέες της Δύσης, έμαθε ξένες γλώσσες (όπως Ιταλικά και Ρωσικά) και απέκτησε μια σπάνια, βαθιά καλλιέργεια για τα δεδομένα της εποχής. Επιστρέφοντας στην πατρίδα του, ανέλαβε τα ηνία των οικογενειακών επιχειρήσεων και εξελίχθηκε σε έναν μεγαλοευγενή εμποροπλοίαρχο.

Με τέσσερα δικά του μεγάλα τρικάταρτα καράβια, όργωνε τα σημαντικότερα λιμάνια της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας, φτάνοντας μέχρι τη Ρωσία.

Η πνευματική του ανωτερότητα ήταν τέτοια που οι συντοπίτες του τον αποκαλούσαν σεβαστικά «Δάσκαλο». Πέρα από τις σπουδές του, ο Ιωάννης Βλάχος είχε χειροθετηθεί επίσημα Αναγνώστης από την Εκκλησία και έψαλλε τακτικά στα αναλόγια των ναών της Ανώπολης, κατέχοντας βαθιά γνώση του Ψαλτηρίου και των εκκλησιαστικών κειμένων. Σε μια εποχή γενικού αναλφαβητισμού, δεν περιόριζε τη γνώση του αυτή για τον εαυτό του, αλλά μάθαινε εθελοντικά ανάγνωση και γραφή στα παιδιά της περιοχής.

Το προσωνύμιο «Ο Δάσκαλος ο Γιάννης» (Δασκαλογιάννης) καθιερώθηκε ακριβώς λόγω αυτής της διπλής του προσφοράς ως πνευματικού καθοδηγητή και δασκάλου. Σε οθωμανικό κατάστιχο του 1750 αναφέρεται χαρακτηριστικά ως ο «γραμματικός του Καστελλίου», γεγονός που αποδεικνύει ότι εκτελούσε χρέη πολιτικού εκπροσώπου και συμβούλου της αυτόνομης επαρχίας. Ήταν ένας άνθρωπος που ξεχώριζε, καθώς ήταν από τους πρώτους στα Σφακιά που φορούσαν ευρωπαϊκή ενδυμασία, φέρνοντας τον αέρα του ευρωπαϊκού κοσμοπολιτισμού στα άγρια κρητικά βουνά.

Το μεγάλο ρίσκο: Η παγίδα των Ορλωφικών

Στα τέλη της δεκαετίας του 1760, το διεθνές πολιτικό σκηνικό φαινόταν να ευνοεί τα ελληνικά δίκαια. Η Ρωσική Αυτοκρατορία της Μεγάλης Αικατερίνης βρισκόταν σε σκληρό πόλεμο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι αδελφοί Ορλόφ, στενοί συνεργάτες της τσαρίνας, στάλθηκαν στο Αιγαίο και την Πελοπόννησο με σκοπό να ξεσηκώσουν τους χριστιανικούς πληθυσμούς, υποσχόμενοι άμεση και μαζική ρωσική στρατιωτική υποστήριξη.

Ο Δασκαλογιάννης, έχοντας αναπτύξει δίκτυο επαφών με την ελληνική διασπορά και Ρώσους αξιωματούχους, πίστεψε βαθιά στις τσαρικές υποσχέσεις. Θεώρησε ότι η ιστορική συγκυρία ήταν ιδανική για να αποτινάξει η Κρήτη τον ζυγό. Με απόλυτη ανιδιοτέλεια, έθεσε ολόκληρη την τεράστια προσωπική του περιουσία στην υπηρεσία του Αγώνα, χρηματοδοτώντας εξ ολοκλήρου την αγορά σύγχρονων όπλων και πολεμοφοδίων, τα οποία μετέφερε κρυφά στα Σφακιά με τα πλοία του.

Δίπλα του συντάχθηκε μια συμπαγής και αποφασισμένη ομάδα Σφακιανών προκρίτων και οπλαρχηγών που αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της εξέγερσης:

Ο Πρωτόπαπας των Σφακίων, Γεώργιος Μπούρμπαχης, ο οποίος αποτέλεσε την πνευματική ηγεσία και ευλόγησε τα όπλα των αγωνιστών.

Οι αδελφοί του Δασκαλογιάννη, Νικόλαος και Σγουρός Βλάχος, που προσέφεραν τα πλοία και τις περιουσίες τους χωρίς δεύτερη σκέψη.

Οι έμπειροι τοπικοί οπλαρχηγοί Χούρδος, Μπονάτος και Παπαδοπετράκης, οι οποίοι ανέλαβαν τη στρατιωτική διοίκηση των επιμέρους σωμάτων στα δύσβατα περάσματα των Λευκών Ορέων.

Η Λαϊκή Παράδοση για το Πεντοζάλι

Μέσα σε αυτό το κλίμα της πυρετώδους και μυστικής προετοιμασίας, η ισχυρή λαϊκή παράδοση της Κρήτης αναφέρει ότι γεννήθηκε και ο εμβληματικότερος χορός του νησιού, το Πεντοζάλι. Σύμφωνα με τον θρύλο, ο Δασκαλογιάννης επιθυμούσε έναν νέο, καθαρά πολεμικό χορό που θα ένωνε τους άνδρες του και θα μετέδιδε κρυφά μηνύματα.

Για τον σκοπό αυτό, κάλεσε τον ξακουστό βιολάτορα της Ανώπολης, τον Στέφανο Τριανταφυλλάκη, γνωστό με το προσωνύμιο Κιώρος. Του ζήτησε να συνθέσει μια μουσική που να ξεσηκώνει την ψυχή.

Η σημειολογία που ενσωματώθηκε στον χορό, σύμφωνα με την παράδοση, είναι καθηλωτική:

1. Το όνομα «Πεντοζάλι»: Συμβόλιζε το «πέμπτο ζάλο» (βήμα), δηλαδή την πέμπτη κατά σειρά μεγάλη επαναστατική προσπάθεια των Κρητικών να απελευθερωθούν από τους Τούρκους.

2. Τα 12 μουσικά γυρίσματα (σκοποί): Σχεδιάστηκαν για να τιμήσουν τους 12 βασικούς οπλαρχηγούς και προκρίτους που είχαν ορκιστεί και καθοδηγούσαν την επανάσταση.

3. Το πιάσιμο από τους ώμους: Καθιερώθηκε ως σύμβολο της απόλυτης αλληλεγγύης, της ενότητας και της αμοιβαίας εμπιστοσύνης που έπρεπε να έχουν οι πολεμιστές την ώρα της μάχης.

Αν και η σύγχρονη ιστορική και μουσικολογική έρευνα αντιμετωπίζει τη συγκεκριμένη θεωρία με σκεπτικισμό, η σημειολογία αυτή παραμένει αναπόσπαστο και πολύτιμο κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.

Η κήρυξη του Αγώνα και η εγκατάλειψη

Την άνοιξη του 1770, ο Δασκαλογιάννης ύψωσε επίσημα τη σημαία της επανάστασης στην Ανώπολη, έχοντας υπό τις διαταγές του περίπου 1.300 καλά οπλισμένους Σφακιανούς άνδρες. Στα αρχικά στάδια, οι επαναστάτες σημείωσαν σημαντικές επιτυχίες, εκμεταλλευόμενοι τη γνώση του εδάφους και αιφνιδιάζοντας τις τοπικές τουρκικές φρουρές.

Ωστόσο, η σκληρή πραγματικότητα δεν άργησε να αποκαλυφθεί. Η προσδοκώμενη ρωσική βοήθεια σε άνδρες και πολεμικά πλοία δεν εμφανίστηκε ποτέ στα παράλια της Κρήτης. Οι Ρώσοι περιόρισαν τις δραστηριότητές τους σε άλλα μέτωπα, αφήνοντας τους Κρητικούς εντελώς μόνους και αβοήθητους απέναντι σε μια αυτοκρατορία.

Οι Οθωμανοί, θορυβημένοι από τον ξεσηκωμό στην πιο στρατηγική μεγαλόνησο της Μεσογείου, αντέδρασαν άμεσα και βίαια. Έστειλαν μια πανίσχυρη και άρτια οργανωμένη στρατιά, η οποία σύμφωνα με τις έγκυρες ιστορικές πηγές της εποχής (όπως ο ιστορικός Βασίλειος Ψιλάκης) αριθμούσε μεταξύ 15.000 και 20.000 στρατιωτών.

Οι Σφακιανοί αμύνθηκαν με παροιμιώδη γενναιότητα στα Λευκά Όρη, διεξάγοντας έναν εξαντλητικό κλεφτοπόλεμο. Όμως, η αριθμητική υπεροχή του εχθρού ήταν συντριπτική. Οι οθωμανικές δυνάμεις άρχισαν να αποκλείουν τα περάσματα, να καίνε τα χωριά και να σφάζουν τον άμαχο πληθυσμό.

Βλέποντας τον τόπο του να μετατρέπεται σε στάχτη και χιλιάδες γυναικόπαιδα να κινδυνεύουν με εξανδραποδισμό, ο Δασκαλογιάννης οδηγήθηκε σε ένα δραματικό δίλημμα. Το φθινόπωρο του 1770, πήρε τη μεγάλη απόφαση να παραδοθεί στους Τούρκους στο Φραγκοκάστελλο, λαμβάνοντας τις έγγραφες υποσχέσεις του πασά για παροχή γενικής αμνηστίας και παύση των εχθροπραξιών κατά των αμάχων.

Το Μαρτύριο που Συγκλόνισε την Κρήτη

Οι υποσχέσεις των Οθωμανών αποδείχθηκαν μια καλοστημένη και δόλια παγίδα. Μόλις ο Δασκαλογιάννης και οι στενοί του συνεργάτες παραδόθηκαν, συνελήφθησαν αμέσως και αλυσοδέθηκαν. Οι συνεργάτες του οδηγήθηκαν στην αγχόνη, ενώ ο ίδιος μεταφέρθηκε στις φυλακές του Χάνδακα (σημερινό Ηράκλειο), όπου παρέμεινε έγκλειστος και βασανιζόμενος για πολλούς μήνες.

Το τραγικό και μαρτυρικό τέλος γράφτηκε με αίμα στις 17 Ιουνίου 1771, σαν σήμερα πριν από 255 χρόνια,. Στην κεντρική πλατεία του Ηρακλείου, μπροστά σε ένα μαινόμενο πλήθος, οι Οθωμανοί επέλεξαν για τον ηγέτη της επανάστασης έναν από τους πιο φρικτούς θανάτους: αποφάσισαν να τον γδάρουν ζωντανό.

Οι ιστορικές πηγές και οι καταγραφές της εποχής διασώζουν μια συγκλονιστική λεπτομέρεια: ο Δασκαλογιάννης υπέμεινε το απάνθρωπο αυτό βασανιστήριο με απόλυτη, παροιμιώδη σιωπή. Δεν έβγαλε ούτε έναν γογγυσμό, δεν λύγισε, παρά μόνο έκλεινε τα μάτια του, προκαλώντας τον τρόμο και τον βουβό θαυμασμό ακόμα και των ίδιων των βασανιστών του.

Η θυσία αυτή χαράχτηκε βαθιά στη συλλογική μνήμη του κρητικού λαού. Το 1786, ο λαϊκός ποιητής Μπαρμπά-Παντζελιός από το Μουρί Σφακίων συνέθεσε το μνημειώδες έπος «Τραγούδι του Δασκαλογιάννη», αποτελούμενο από 1.034 στίχους, διασώζοντας τη βιβλική αυτή στιγμή:

«Τον Δάσκαλο εγδάρανε, μα κείνος δεν εβόγγα,
μόνο τα μάτια του ’κλεινε και το σταυρό του εμπόδα.»

Από το 1770 στην Ένωση του 1913: Η Αλυσίδα των Κρητικών Αγώνων

Το τίμημα της αποτυχίας της εξέγερσης του 1770 ήταν βαρύτατο: περισσότερα από 20 χωριά στα Σφακιά ισοπεδώθηκαν, χιλιάδες γυναίκες και παιδιά πουλήθηκαν ως σκλάβοι, ενώ επιβλήθηκαν εξοντωτικοί φόροι. Ωστόσο, το αίμα του Δασκαλογιάννη δεν πήγε χαμένο. Το ιστορικό μάθημα ήταν σκληρό αλλά απόλυτα καθοριστικό: οι Κρητικοί συνειδητοποίησαν ότι η ελευθερία έπρεπε να κερδηθεί με τις δικές τους και μόνο δυνάμεις. Αυτή η εσωτερική πνευματική ωρίμανση αποτέλεσε την αφετηρία για μια μακρά, αδιάκοπη αλυσίδα αιματηρών αγώνων που διήρκεσε σχεδόν ενάμιση αιώνα, μέχρι την τελική εθνική δικαίωση.

Όταν το 1821 σήμανε η ώρα της μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης, η Κρήτη, βαδίζοντας στα χνάρια του Δασκαλογιάννη, ξεσηκώθηκε αμέσως. Παρά το γεγονός ότι το νησί βρισκόταν σε γεωγραφική απομόνωση και αντιμετώπισε τις συνδυασμένες δυνάμεις των Οθωμανών και των Αιγυπτίων του Ιμπραήμ, οι Κρητικοί πολέμησαν με πρωτοφανές πείσμα. Αν και οι Μεγάλες Δυνάμεις κράτησαν τελικά την Κρήτη εκτός των ορίων του πρώτου ελεύθερου ελληνικού κράτους το 1830, η επαναστατική φλόγα δεν έσβησε.

Ακολούθησαν αλλεπάλληλα κινήματα (το 1833, το 1841 και το 1858), με κορυφαίο σταθμό τη Μεγάλη Κρητική Επανάσταση του 1866-1869. Ήταν τότε που γράφτηκε μια από τις πιο ένδοξες και τραγικές σελίδες της παγκόσμιας ιστορίας: το Ολοκαύτωμα της Ιεράς Μονής Αρκαδίου στις 8 Νοεμβρίου 1866. Εκεί, ο ηγούμενος Γαβριήλ, ο Κωνσταντίνος Γιαμπουδάκης και εκατοντάδες αγωνιστές και γυναικόπαιδα επέλεξαν να ανατινάξουν την μπαρουταποθήκη παρά να παραδοθούν στον Μουσταφά Πασά. Η θυσία του Αρκαδίου, που θύμισε έντονα το τραγικό μεγαλείο της θυσίας του Δασκαλογιάννη, διεθνοποίησε το Κρητικό Ζήτημα και προκάλεσε ένα τεράστιο κύμα φιλελληνισμού σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Οι αγώνες συνεχίστηκαν με την επανάσταση του 1878, που οδήγησε στην υπογραφή της Σύμβασης της Χαλέπας, και τις εξεγέρσεις του 1895-1897. Η πίεση των Κρητικών ανάγκασε τελικά τις Μεγάλες Δυνάμεις να παρέμβουν, ιδρύοντας το 1898 την αυτόνομη Κρητική Πολιτεία με Ύπατο Αρμοστή τον Πρίγκιπα Γεώργιο. Όμως, ο αντικειμενικός σκοπός δεν ήταν η αυτονομία, αλλά η πλήρης ενσωμάτωση στον εθνικό
κορμό. Η πολιτική αυτή βούληση εκφράστηκε δυναμικά το 1905 με την Επανάσταση του Θερίσου υπό την ηγεσία του Ελευθερίου Βενιζέλου.

Η ιστορική δικαίωση για την οποία θυσιάστηκε ο Δασκαλογιάννης το 1770, και για την οποία χύθηκαν ποταμοί αίματος στο Αρκάδι και στα κρητικά βουνά, ολοκληρώθηκε πανηγυρικά την 1η Δεκεμβρίου 1913. Εκείνη την ημέρα, παρουσία του βασιλιά Κωνσταντίνου και του Κρητικού πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου, υψώθηκε η ελληνική σημαία στο φρούριο Φιρκά των Χανίων. Η Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα ήταν πλέον γεγονός.

Σήμερα, ο Μεγαλομάρτυρας Δασκαλογιάννης τιμάται ως ο θεμέλιος λίθος αυτής της μακράς πορείας. Η προσωπογραφία του κοσμεί δημόσια κτίρια, ενώ το όνομά του φέρει περήφανα ο Διεθνής Αερολιμένας Χανίων, κρατώντας ζωντανή τη μνήμη του ανθρώπου που άνοιξε τον δρόμο για να είναι η Κρήτη ελεύθερη και ελληνική.

The post Δασκαλογιάννης: ο παγιδευμένος οραματιστής που έγινε ο πρωτομάρτυρας της κρητικής ελευθερίας appeared first on .

Από τον Μένανδρο στον Γκολντόνι: Η Σκυταλοδρομία της Ανθρώπινης Κωμωδίας
Του Γιώργου Μαγκλή

Η φετινή θεατρική μας περιοδεία μας μεταφέρει στη Βενετία του 18ου αιώνα. Το έργο μας «Υπηρέτης Δύο Αφεντάδων» είναι το απόσταγμα μια εξέλιξης. Θα δούμε πώς τρεις κορυφαίοι δραματουργοί μετέτρεψαν τη σκηνή σε καθρέφτη της καθημερινότητας, μέσα από τα μάτια του πανούργου Μπριγκέλα.

Το θέατρο, στην πιο αυθεντική του έκφανση, δεν υπήρξε ποτέ ένας απλός μηχανισμός ψυχαγωγίας, αλλά ένας ζωντανός, παλλόμενος καθρέφτης της κοινωνίας. Όταν η αυλαία ανεβαίνει, ο θεατής δεν αντικρίζει απλώς επινοημένους μύθους, αλλά τις δικές του καθημερινές αγωνίες, τα πάθη, τις αντιφάσεις και τις αδυναμίες του. Αυτή η ανθρωποκεντρική στροφή της δραματουργίας δεν συνέβη τυχαία, · υπήρξε το
αποτέλεσμα μιας μακράς ιστορικής σκυταλοδρομίας, την οποία σφράγισαν τρεις κορυφαίοι αναμορφωτές του παγκόσμιου θεάτρου: ο Μένανδρος, ο Μολιέρος και ο Κάρλο Γκολντόνι.

Φέτος, η θεατρική μας περιοδεία με μεταφέρει στη γεμάτη φως και ίντριγκα Βενετία του 18ου αιώνα. Εκεί, καλούμαι να ανεβαίνω στη σκηνή με το κουστούμι ενός εμβληματικού ήρωα: του Μπριγκέλα. Μέσα από τον δικό μου ρόλο, θα προσπαθήσω, ταπεινά χωρίς καμιά πρόθεση ειδήμονα, μια αναδρομή στις ρίζες μιας θεατρικής παράδοσης που ξεκίνησε από την αρχαία Αθήνα για να κατακτήσει την ευρωπαϊκή σκηνή του 18ου αιώνα.

Οι τρεις σταθμοί της θεατρικής επανάστασης

Η γέννηση αυτού που σήμερα ονομάζουμε «κωμωδία χαρακτήρων» οφείλει τα θεμέλιά της στον Μένανδρο (περ. 342 π.Χ. – 291 π.Χ.). Στην Ελληνιστική περίοδο, ο Μένανδρος εισήγαγε τη «Νέα Κωμωδία», μετατοπίζοντας ριζικά το ενδιαφέρον από την οξεία πολιτική σάτιρα και το φανταστικό στοιχείο του Αριστοφάνη, στην ιδιωτική σφαίρα του απλού ανθρώπου, στις οικογενειακές σχέσεις και στα αδιέξοδα της καθημερινότητας.

Αιώνες αργότερα, υπό το φως του γαλλικού κλασικισμού του 17ου αιώνα, ο Μολιέρος (1622 – 1673) παρέλαβε αυτή την ψυχολογική κληρονομιά και τη μάζεψε με τη δυναμική της λαϊκής φάρσας. Το αποτέλεσμα ήταν η γέννηση της κλασικής κωμωδίας ηθών, μιας διεισδυτικής και συχνά αμείλικτης ανατομίας της κοινωνικής υποκρισίας της εποχής του.

Τον κύκλο αυτό κλείνει και να ανανεώνει ο Κάρλο Γκολντόνι (1707 – 1793) στον 18ο αιώνα, την εποχή του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Βλέποντας το ιταλικό θέατρο να βουλιάζει στην τυποποίηση, ο Γκολντόνι πραγματοποίησε μια ριζική μεταρρύθμιση: κατήργησε τις άκαμπτες μάσκες και τον πρόχειρο αυτοσχεδιασμό της Commedia dell” arte, επιβάλλοντας το ολοκληρωμένο γραμμένο κείμενο και την ψυχολογική αλήθεια των ηρώων του.

Ρεαλισμός, γλώσσα και το «διορθωτικό» γέλιο

Παρά τις τεράστιες χρονικές και πολιτισμικές αποστάσεις που τους χωρίζουν, οι τρεις δραματουργοί συνδέονται από μια κοινή καλλιτεχνική φιλοσοφία. Αντικατέστησαν τις μονοδιάστατες καρικατούρες με ολοκληρωμένες προσωπικότητες που διαθέτουν εσωτερικές συγκρούσεις, καθαρά κίνητρα και αναγνωρίσιμα ανθρώπινα πάθη.

Η δράση μεταφέρεται στο αστικό περιβάλλον. Οι γάμοι, οι κληρονομικές διαφορές, οι κοινωνικές συμβάσεις και οι παρεξηγήσεις της διπλανής πόρτας γίνονται ο κεντρικός δραματουργικός ιστός. Παράλληλα, εγκαταλείπεται ο εξεζητημένος, λόγιος λόγος για χάρη της καθομιλουμένης γλώσσας — από την ομιλούμενη αττική του Μενάνδρου μέχρι τα ζωντανά βενετσιάνικα του Γκολντόνι. Στόχος τους; Το χιούμορ να μην είναι ένας φτηνός αυτοσκοπός, αλλά εργαλείο κοινωνικής κριτικής, υπηρετώντας πιστά το κλασικό ρητό ridendo castigat mores (διορθώνει τα έθιμα μέσω του γέλιου).

Η αιώνια μάχη διάνοιας και ενστίκτου: Πώς γεννήθηκε ο χαρακτήρας μου;

Η πιο ανάγλυφη απόδειξη αυτής της θεατρικής συνέχειας αποτυπώνεται στην εξέλιξη των λαϊκών υπηρετών (Zanni), οι οποίοι ανέκαθεν εκπροσωπούσαν δύο αντίθετες δυνάμεις της ανθρώπινης φύσης: τη διάνοια και το ένστικτο. Ως Μπριγκέλα, έχω την τιμή να εκπροσωπώ την πρώτη: τη διάνοια.

Ο χαρακτήρας μου είναι πανούργος, κυνικός και προσαρμοστικός. Δεν γεννήθηκε όμως ξαφνικά στον 18ο αιώνα. Οι ρίζες μου ξεκινούν από τον δολοπλόκο δούλο (servus callidus) του Μενάνδρου, τον πρώτο χαρακτήρα στην ιστορία του παγκόσμιου θεάτρου που εμφανίζεται σαφώς πιο ευφυής από τα αφεντικά του, κινώντας τα νήματα της πλοκής. Αργότερα, ο Μολιέρος με μεταμορφώνει στον ιδιοφυή Σκαπίνο (Scapin) —έναν θρασύ στρατηγό της ίντριγκας με εκλεπτυσμένο λόγο.

Όταν πια φτάνω στα χέρια του Γκολντόνι, ο Βενετσιάνος μεταρρυθμιστής μού αφαιρεί τον παλιό, κακοποιό χαρακτήρα της παλιάς Commedia dell” arte. Μου δίνει κοινωνική αξιοπρέπεια, αναβαθμίζοντάς με σε έναν σοβαρό, υπεύθυνο και έμπιστο επαγγελματία ή ξενοδόχο της αστικής τάξης. Παραμένω πανέξυπνος, αλλά πλέον χρησιμοποιώ το μυαλό μου με ευθύνη.

Στον αντίποδα του δικού μου ρόλου βρίσκεται το καθαρό, πρωτόγονο ένστικτο ο Τρουφαλντίνο. Εκεί που ο Τρουφαλντίνο είναι το «σώμα» που αντιδρά αυθόρμητα, πεινάει, κάνει τούμπες και περιπλέκει την πλοκή με τις γκάφες του, ο Μπριγκέλα, παραμένει ο «εγκέφαλος». Σκέφτομαι, σχεδιάζω, διοικώ και προσπαθώ να συμμαζέψω το δημιουργικό χάος που εκείνος προκαλεί.

Ένα διαχρονικό κάλεσμα στη σκηνή

Η αστική κωμωδία χαρακτήρων που γεννήθηκε στην αρχαία Αθήνα, τελειοποιήθηκε στο Παρίσι και αναγεννήθηκε στη Βενετία, παραμένει έως σήμερα συγκλονιστικά επίκαιρη. Τα προβλήματα της καθημερινότητας μπορεί να άλλαξαν μορφή, αλλά η ανθρώπινη φύση, με τα ελαττώματα και τα μεγαλειώδη σφάλματά της, παραμένει αναλλοίωτη στον χρόνο ως πάντα επίκαιρη.

Το έργο του Κάρλο Γκολντόνι που σας παρουσιάζουμε φέτος συνεχίζει επάξια αυτή τη σπουδαιότερη θεατρική παράδοση. Μέσα από ήρωες με σάρκα και οστά, αυθεντική γλώσσα και ένα κριτικό χιούμορ γεμάτο ευαισθησία, η παράσταση μας προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία: να κοιτάξουμε κατάματα τον καθρέφτη της σκηνής, να γελάσουμε λυτρωτικά με τις αδυναμίες μας και, τελικά, να προβληματιστούμε μαζί.

Κάνοντας μια σύγκριση με το περυσινό μας έργο ‘’ Έρωτα, Έργα, Έωλα ‘’ διαπιστώνει κανείς διαφορές ως προς την πλοκή των δύο έργων. Ο Σαίξπηρ προσφέρει μια εγκεφαλική, ποιητική κωμωδία λόγου. Το έργο βασίζεται στο λεκτικό χιούμορ, στα λογοπαίγνια, στη ρητορική δεινότητα και στη σάτιρα της πνευματικής υπεροψίας. Η πλοκή του έργου είναι απλή. Ενώ στην περίπτωση του Γκολντόνι πρόκειται για μια καθαρή κωμωδία καταστάσεων και παρεξηγήσεων. Στηρίζεται στον καταιγιστικό, σωματικό ρυθμό, στις μεταμφιέσεις και στο σωματικό χιούμορ (lazzi). Εδώ η πλοκή είναι εξαιρετικά δαιδαλώδης και περίπλοκη. Η αντίθεση αυτή είναι φανερή στο επίπεδο των υπηρετών. Ο Κούτρας στον Σαίξπηρ, εκπροσωπεί τον απλοϊκό, γήινο υπηρέτη. Μπερδεύει τις ερωτικές επιστολές των ευγενών, λειτουργώντας ως ο καταλύτης που ξεσκεπάζει την υποκρισία των αφεντικών του. Το χιούμορ του είναι κυρίως γλωσσικό με παρερμηνείες λέξεων. Ο Τρουφαλντίνο στον Γκολντόνι είναι η μετεξέλιξη του Αρλεκίνου. Κινείται από πρωτόγονα ένστικτα (κυρίως την αστείρευτη πείνα του). Είναι ο απόλυτος ακροβάτης της σκηνής, που χρησιμοποιεί το ψέμα και την ευελιξία του για να επιβιώσει. Οι διαφορές παραμένουν και στο τέλος των δύο έργων το ένα διατηρεί την παράδοση του Happy End το άλλο την ανατρέπει.

Η επιτυχία του εγχειρήματος μας θα φανεί στο χειροκρότημα σας, στην ένταση του γέλιου σας και εάν στο τέλος της παράστασης θα είστε ποιο ξεκούραστοί απ΄όταν ήρθατε. Κακά τα ψέματα το θέατρο είναι γιατρικό και η συλλογική δημιουργία προς την παρουσίαση του έργου στο κοινό αποτελεί στήριγμα.

Σας καλούμε λοιπόν, να ταξιδέψουμε προς την Βενετία για να ψυχαγωγηθούμε και εκπαιδευτούμε μέσω του γέλιου. Εμείς προετοιμαστήκαμε επί μήνες, ντυθήκαμε το κοστούμι του ρόλου μας με τις στολές εποχής σας περιμένουμε διότι η αυλαία ανοίγει σε λίγο.

The post Από τον Μένανδρο στον Γκολντόνι: ο Γιώργος Μαγκλής κάνει μια ιστορική αναδρομή στην τέχνη του Θεάτρου appeared first on .

Ο λόγος στον Γ. Μαγκλή:

Μετά από τα «Τα Τέσσερα πόδια του τραπεζιού» του Καμπανέλλη το 2023 και τη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη το 2024, η ομάδα μας φέτος, με την επιλογή του έργου «Έρωτος Έργα Έωλα» (τίτλος πρωτοτύπου Love’s Labour’s Lost), από τα λιγότερο γνωστά αλλά εξαιρετικά χαριτωμένο έργο του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, ευελπιστεί να συνεχίσει και επιβεβαιώσει την επιτυχή ερμηνεία όλο και πιο απαιτητικών έργων του κλασικού παγκόσμιου θεατρικού ρεπερτορίου.

Το έργο μας ο Σαίξπηρ το έγραψε στις αρχές της εικοσιπεντάχρονης συγγραφικής πορείας του (και συγκεκριμένα το 1594, που ήταν 30 ετών) και κατατάσσεται στο είδος της κωμωδίας, με μεγάλη δόση χιούμορ και ποίησης. Η υπόθεση, σε 5 πράξεις, εκτός από τις ιστορικές και πολιτικές πτυχές που έμμεσα εμπεριέχει, καταπιάνεται με τις θεμελιώδεις ανάγκες, λαχτάρες και αισθήματα εκάστου ανθρώπου, ανεξαρτήτως αξιώματος, κοινωνικής τάξης και επιπέδου μόρφωσης.

Οι 19 χαρακτήρες του έργου χωρίζονται σε 4 ομάδες (με σειρά εμφάνισης):
– τους άρχοντες και αξιωματούχους (ο Βασιλιάς της Ναβάρρας και η Πριγκίπισσα της Γαλλίας) συνοδευόμενους από πρόσωπα της αυλής τους,
– τον διασκεδαστή απόστρατο Ισπανό Aρμάδο με τον υπηρέτη του Σπόρο,
– τους «απλούς θνητούς χωρικούς» (Κούτρας και Ζακνέτα)
– και τις αρχές της κοντινής κωμόπολης: χωροφύλακας, δασοφύλακας, πάστορας και δάσκαλος.

Η καθεμία απ’ αυτές τις ομάδες θα διατρέξει τα διάφορα στάδια και πτυχές του έρωτα: το φλερτ, την αθωότητα, την προσμονή, την διεκδίκηση, την ζήλια, την αμηχανία… Η αρχική διαλεκτική διαμάχη των αρχόντων περί τήρησης του όρκου αποχής από γυναίκες και δραστικό περιορισμό τροφής και ύπνου, από την οποία διαμάχη θα καταλήξουν όλοι ερωτευμένοι, θα κορυφωθεί με την μονομαχία του Αρμάδο και του Κούτρα για τα μάτια της Ζακνέτας πριν όλοι τους προσγειωθούν από έναν από μηχανής αγγελιαφόρο.

Η ελισαβετιανή γλώσσα σε έντεχνη πρωτότυπη μετάφραση του επί 40 έτη θεατράνθρωπου και βραβευμένου από την Ελληνική Εταιρεία Μεταφραστών Λογοτεχνίας, σκηνοθέτη και ηθοποιού αυτού του έργου Αριστείδη Λαυρέντζου, τα κοστούμια εποχής, συνάμα η μουσική και το τραγούδι θα μας συνοδέψουν στο ταξίδι και τον αγώνα αυτογνωσίας γύρω από τις διάφορες πτυχές και συνέπειες του έρωτα.

Ένα δείγμα το ακόλουθο απόσπασμα από τον μονόλογο του Μπιρόν στην 4η πράξη:

« Στ’ όνομα της σοφίας, λέξη που όλοι οι άνθρωποι αγαπούν,
στ’ όνομα του έρωτα, λέξη που όλους τους γεμίζει αγάπη,
… ας χάσουμε μια και καλή τους όρκους, για να βρούμε τους εαυτούς μας,
αλλιώς θα χάσουμε τους εαυτούς μας για να τηρήσουμε τους όρκους.
… και ποιος μπορεί τον έρωτα να τον χωρίσει απ’ την αγάπη;»

Μην σας ξεγελάσουν τα επιφαινόμενα: θα εκπλαγείτε από κάθε ξεχωριστό και ιδιαίτερο χαρακτήρα του έργου τον οποίο θα προσπαθήσουμε πιστά να ερμηνεύσουμε. Υπήρξαν δυσκολίες τις οποίες αντιμετωπίσαμε ομαδικά, αυξάνοντας τους δεσμούς μεταξύ μας. Εμπιστευθείτε μας την αποψινή σας ψυχαγωγία, διασκέδαση και εμείς σας εγγυόμαστε μια δίωρη διαφυγή από την καθημερινότητα και μια ξεχωριστή ανάμνηση στην θεατρική σας εμπειρία.

Σας ευχαριστούμε θερμά για την τιμή της παρουσίας σας, τον αυθορμητισμό σας και το θερμό σας χειροκρότημα, τα οποία αποτελούν την μοναδική μα τόσο σημαντική αμοιβή μας ως εραστών του θεάτρου.

Τέλος επειδή η πραγματική ζωή, πέρα από τις δυσκολίες της, έχει και τις χαρές της, εύχομαι στον Αλέξανδρο, τον Βασίλη και την Τίνα σύντομα να επανέλθουν οι χαρές και στα επόμενα ταξίδια να είναι ξανά μαζί μας!

Με τις δέουσες ευχαριστίες και εκτίμηση,

Γιώργος Μαγκλής – «Κούτρας»

Φωτογραφίες: Αλ. Μιχαηλίδης / Newsville.be

The post Γ. Μαγκλής: «Θα εκπλαγείτε από κάθε ξεχωριστό και ιδιαίτερο χαρακτήρα του έργου!» appeared first on .

————————————————————————————————————————-

Γράφει ο Γιώργος Μαγκλής

Κρήτη και Πόντος μιας μάνας είναι γέννα.

Ελλάδα ονομάζεται με πλούσια Ιστορία με δόξες και θρήνους από τους αρχαιοτάτους χρόνους. Με στιγμές ανδρείας, λεβεντιάς και πράξεις ηρωισμού.
Μα και με δύσκολες περιόδους.

Πόντος και Κρήτη είναι αδέρφια.
Που στέκουν στις δύο άκρες του Ελληνισμού.

Κρήτη και Πόντος είναι αδέρφια.
Που κάθε Μάη μήνα θρηνούν, τιμούν, μνημονεύουν και δοξάζουν τους προγόνους τους.
Ο Πόντος στις 19 Μαΐου (1), θρηνεί και μνημονεύει, την αρχή της Γενοκτονίας.
Η Κρήτη στις 20 Μαΐου, (2) τιμά και δοξάζει, την αρχή της Μάχης της Κρήτης.

Πόντος και Κρήτη είναι αδέρφια.
Που στο διάβα της ιστορίας τους λύγισαν ΜΑ δεν παραδόθηκαν αμαχητί ΜΗΔΕ πρόδωσαν ή απαρνήθηκαν τα ιερά και όσια, την πίστη και τις αξίες τους !

Κρήτη και Πόντος είναι αδέρφια.
Που στον ήχο του κεμετζέ και της λύρας γλεντούν, πενθούν και μνημονεύουν Όταν Πεντοζάλι και Κότσαρη χορεύουν.
Κρήτη και Πόντος δεν λησμονούν την αδερφούλα τους την Κύπρο που φέτοςγιορτάζει τα 20 έτη (3) από την ένταξη της στην οικογένεια της Ε. Ε. και συνάμα θρηνεί τα 50 χρόνια (4) από την εισβολή του Αττίλα.

Ζήτω η Κρήτη !
Η Ρωμανία κι αν πέρασεν, ανθεί και φέρει κι άλλο !
Αιωνία η Μνήμη στους ηρωικός αγωνισαμένους και τους μαρτυρικώς πεσόντες !
Ζήτω οι αλησμόνητες πατρίδες !
Η Οικουμένη φωνάζει “Δεν Ξεχνώ” και “Ποτέ Ξανά” όχι για εκδίκηση αλλά για
παραδειγματισμό προς αποφυγή !

—————————————————————————————————————

Γεώργιος ΜΑΓΚΛΗΣ
Πτυχιούχος Οικονομολόγος ULB 1996
Φοροτεχνικός ICHEC-ESSF 2003
Μέλος ΔΣ ΕΚΒ 2011-2022
Νυν Αντιπρόεδρος ΣΚΒ
Μέλος θεατρικών ομάδων και άλλων ελληνικών φορέων στο Βέλγιο

————————————————————————————

(1) 19.05.1919 : Ημέρα έλευσης του Kemal Atatürk στην Σαμψούντα. Σηματοδότησε την έναρξη της 2 ης φάσης της
γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού.
(2) 20.05.1941 : Ημέρα έναρξης της Μάχης της Κρήτης έναντι τον Γερμανό κατακτητή.
(3) 2004 : H Kύπρος εντάχθηκε στην ΕΕ την 01.05.2004
(4) 1974 : 20-22.07 – Αττίλας Ι. Με το τέλος του Αττίλα Ι, οι τουρκικές δυνάμεις έλεγχαν το 7% της Κύπρου. Είχαν καταφέρει να ενώσουν το προγεφύρωμά τους με τον μεγάλο θύλακα του Κιόνελι, βορείως της Λευκωσίας. Έλεγχαν το λιμάνι της Κερύνειας, τους επέτρεπε να αυξήσουν τους ρυθμούς ανεφοδιασμού των δυνάμεών τους και το χρησιμοποιήσαν στη δεύτερη εισβολή.
14-16.08 – Αττίλας 2. Στο πέρας του Αττίλα 2 η διανομή του κυπριακού εδάφους έχει ως εξής: 58% Κυπριακή Δημοκρατία ; 37% “Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου”

The post Ο Πόντος και η Κρήτη…αδέρφια appeared first on .

Nα σημειωθεί πως την περίοδο των γεγονότων η “Μεραρχία της Κρήτης” (η “V Μεραρχία Πεζικού” (1) ) συμμετείχε (2) και πρωτοστάτησε στις μάχες του Αλβανικού μετώπου, κατά το έπος του 1940, μακριά από την Κρήτη. Γι΄αυτό και ο ριζίτικος στοίχος:

« Xίτλερ να μην το καυχηθείς πως πάτησες την Κρήτη
Ξαρματωμένη την ήυρηκες και έλειπαν τα παιδιά τση
Στα ξένα πολεμούσανε, πάνω στην Αλβανία
Μα πάλι πολεμήσανε… »

Ακολουθώντας το σχέδιο “Ερμής”/“Unternehmen Merkur”, με σκοπό την εδραίωση φυσικής πολεμικής βάσης στην Μέση Ανατολή, η Γερμανική αεροπορία με το επίλεκτο “Σώμα των αλεξιπτωτιστών” και άλλων ειδικοτήτων, αφού προηγήθηκε βομβαρδισμός της Κρήτης, με σκοπό την απομόνωσή της, στις 14.05.1941 (3), άρχισαν την αποβίβασή τους στο νησί, από της 20.05.1941.

Εκεί αντιμετώπισαν σθεναρή αντίσταση από της Συμμαχικές δυνάμεις (αποτελούμενες κυρίως από Βρετανούς, Αυστραλούς και Νεοζηλανδούς) που είχαν συγκεντρωθεί, και τον Κρητικό πληθυσμό. Τα πάνοπλα και καλώς εκπαιδευμένα στρατεύματα κατάφεραν, δυστυχώς, να κάμψουν την αντίσταση μετά από εννέα ημέρες σκληρών μαχών.

Όχι όμως αλώβητα, οι απώλειες απαριθμούνται σε 3.500 νεκρούς, 1.900 τραυματίες και 17.500 αιχμάλωτοι για τους Συμμάχους και Έλληνες. Οι Γερμανοί, σύμφωνα με δικά τους στοιχεία (4) , είχαν 3.986 νεκρούς και αγνοούμενους, 2.594 τραυματίες, ενώ έχασαν 370 αεροπλάνα. Έκτοτε, το επίλεκτο σώμα των Γερμανών αλεξιπτωτιστών, που πολλοί χάθηκαν ή σκοτώθηκαν κατά την κάθοδο τους στην Κρήτη, δεν επιχείρησε ξανά. Ο ίδιος ο Χίτλερ παρασημoφορόντας τον Διοικητή τους, είπε πως: «H Κρήτη απέδειξε ότι οι μεγάλες ημέρες των αλεξιπτωτιστών τελείωσαν».

Η αντίσταση του Κρητικού πληθυσμού (κυρίως ηλικιωμένοι και γυναικόπαιδα) αποτέλεσε την πρώτη μαζική παλλαϊκή άμυνα η οποία ανάτρεψε, καθυστέρησε και επηρέασε τα Γερμανικά σχέδια (5) .
Μετά την κυριαρχία των Γερμανών, 28.05.1941 και την αποχώρηση των Συμμαχικών Δυνάμεων, η αντίσταση του Κρητικού πληθυσμού δεν μειώθηκε. Κάθε άλλο μάλιστα, ως άλλοι Δασκαλογιάννηδες καπεταναίοι σχημάτισαν αντιστασιακές ομάδες που προκαλούσαν ζημίες στους Γερμανούς. Με πληθώρα δολιοφθορών, ηρωικών πράξεων και μαχών.

Ξεχωρίζει η απαγωγή, 26.04.1944, του Γερμανού Στρατηγού Κάμπε, διοικητή της Κρήτης.  Ως συνέπεια αυτών των πράξεων αντίστασης του έναντι στον κατακτητή, ο Κρητικός πληθυσμός υπέστη σωρό κακουχίων, μαζικές εκτελέσεις και καταστροφές χωριών (6) .

Η Κρήτη απελευθερώθηκε από τον γερμανικό ζυγό στις 23 Μαΐου 1945

1 Η άμυνα της Κρήτης, είχε η από το 1912 συγκροτηθείσα «V Μεραρχία Πεζικού», η επονομαζόμενη «Μεραρχία Κρητών».
Την αποτελούσαν: τέσσερα Συντάγματα Πεζικού, το 14ο στα Χανιά, το 43ο στο Ηράκλειο, το 44ο στο Ρέθυμνο, το V Σύνταγμα Ορεινού Πυροβολικού στη Σούδα, ένας Λόχος Σκαπανέων, ένας Λόχος Διαβιβαστών και ένα Στρατιωτικό Νοσοκομείο στα Χανιά.
2 Πηγές αναφέρουν πως είχαν μεταφερθεί, από τα μισά του Νοεμβρίου 1940, στα λιμάνια του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης περί των 17.500 οπλιτών, 560 αξιωματικών, μαζί με τον εξοπλισμό τους με τελικό προορισμό το μέτωπο.
3 Κύριοι στόχοι ήταν τα αεροδρόμια Μάλεμε, Ρεθύμνου (Πηγής) και Ηρακλείου (Ρούσσων), το λιμάνι της Σούδας και τού Ηρακλείου, τα Α/Α πυροβολεία και οι πόλεις Χανίων, Ρεθύμνου και Ηρακλείου.
4 Σύμφωνα, με συμμαχικούς υπολογισμούς, οι γερμανικές απώλειες ξεπέρασαν τις 16.000
5 Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις κατά κάποιους ναι κατ΄άλλους όχι καθυστέρησε το σχέδιο “Μπαρμπαρόσα” των Γερμανών για επίθεση στο Ρωσικό μέτωπο.
6 Το Κοντομαρί [02.06.1941], την Κάνδανο [03.06.1941], Καλή Συκιά Ρεθύμνου [09.10.1943], τα Ανώγεια [13.08.1944], τ΄Αμάρι και τα γύρω χωρία [την νύχτα 21-22.08.1944], την Βιάνο [14-16.09.1944], κ.ά.

Σήμερα που οι πόλεμοι δεν είναι πια μόνο συμβατικοί αλλά και οικονομικοί με τα δικά τους θύματα.

Χρέος όλων μας είναι να τιμούμε τους Μαχητές της Μάχης της Κρήτης ως παράδειγμα για την προσφορά τους όχι απλώς με λόγια αλλά στην πράξη με τη καθημερινή συμπεριφορά μας και τα έργα μας. Προασπιζόμενοι τις Οικουμενικές Αξίες: της Ελευθερίας, της Δημοκρατίας, της Αλληλεγγύης, του Αλτρουισμού και της Ομόνοιας.

Αθάνατοι οι ηρωικός αγωνιζόμενοι και μαρτυρικώς πεσόντες !!!
Ζήτω η Κρήτη !!!

Βρυξέλλες 20-05-2024
Γεώργιος ΜΑΓΚΛΗΣ 

The post Για την επέτειο της Μάχης της Κρήτης appeared first on .

«Πολλοί μιλούν σήμερα κι ακόμα περισσότεροι φλυαρούν για ελευθερία.
Για τον Κρητικό η ελευθερία δεν υπήρξε ποτέ κούφια λέξη.
Οι αδιάκοποι αγώνες του κατά του ξένου δυνάστη του αποκάλυψαν το ιερό,
το συγκεκριμένο της νόημα»
Παντελής Πρεβελάκης.

Η πορεία τεσσάρων αιώνων δύσκολα συρρικνώνεται σε μια ολιγόλεπτη αναδρομή, η γνώση της ιστορίας όμως μας βοηθά στην κατανόηση της επικαιρότητας και των προκλήσεων που υπάρχουν στην Νότιο Ανατολική Μεσόγειο. Τα Δωδεκάνησα καταλήφθηκαν το 1522, η Κρήτη αποτέλεσε την τελευταία κατάκτηση ελληνικού εδάφους από τους Οθωμανούς.

Πέρασε από την Βενετοκρατία σε Οθωμανική κατοχή αρχής γενομένης από το 1645 και πλήρως 23 χρόνια αργότερα αφού λύθηκε η πολιορκία και παραδόθηκε ο Χάνδακας, το σημερινό Ηράκλειο, κατόπιν εικοσαήμερης διαπραγμάτευσης μεταξύ Βενετών και Οθωμανών.
Ποια ήταν η αιτία ή μάλλον η αφορμή της εισβολής στην Κρήτη; Μια πράξη πειρατείας, λέει. Οι συνέπειες; 252 χρόνια Οθωμανικός ζυγός.
Κατά την Οθωμανική περίοδο η Κρήτη ήταν γνωστή ως “το νησί των Γενιτσάρων”. H καθημερινότητα του Κρητικού πληθυσμού ήταν η βαρβαρότητα, οι θρησκευτικοί εξευτελισμοί και η οικονομική εξαθλίωση για αυτό πολύς κόσμος είτε εγκατέλειψε το νησί είτε αλλαξοπίστησε (πολλοί κρυπτοχριστιανοί).

Πενήντα χρόνια μετά τα Ορλοφικά (1770) και κατ΄επέκταση τους την επανάσταση των Σφακιών (ο “Πέμπτος Ζάλος”), με εμπνευστή και πρωτεργάτη τον “Δασκαλογιάννη” (Ιωάννης Βλάχος), η Κρήτη του Ελ Γκρέκο, του Βιτσέντζου Κορνάρου είχε καταντήσει σε μια απλή Οθωμανική επαρχία, ένα φέουδο με τρείς πασάδες.
Παρόλο των δύσκολων συνθηκών που επικρατούσαν και της αποστάσεως απο τα ελληνικά κέντρα
υπήρξαν Φιλικοί που προετίμασαν την Επανάσταση στην Κρήτη, η οποία ακολούθησε την πορεία εκείνης
της υπόλοιπης Ελλάδος, μαζί και τις διαμάχες της.

H αρχή έγινε τον Μάρτιο του 1821 με την ύψωση του λάβαρου της Επανάστασης στην μονή Πρέβελη (Ρέθυμνο) από τον ηγούμενο Τσουδερό.
 Στις 7 Απριλίου 1821: στα Γλυκά Νερά (Σφακιά, Χανίων) εκλέγεται η προσωρινή επαναστατική κυβέρνηση που ονομάστηκε ”Καγκελαρία των Σφακίων”. Το έργο της “Καγκελλαρίας των Σφακίων” υπήρξε σημαντικό, παρά τις δυσχέρειες. Δεν ήταν μόνο η Γενική Αρχή της επαναστάσεως, ανέλαβε επίσης το δύσκολο έργο του ανεφοδιασμού των οπλαρχηγών σε όπλα και πολεμοφόδια, την προστασία του άμαχου πληθυσμού, τη διενέργεια εράνου και την ίδρυση νοσοκομείου στο Λουτρό (Χανίων).
 Στις 15 Απριλίου 1821: κηρύχθηκε η Επανάσταση στην Παναγία Θυμιανή, στα Σφακιά, σε ανοικτή συνέλευση με συμμετοχή 1.500 αγωνιστών απ’ όλη την Κρήτη και πλήθους κόσμου. Αυτές οι ενέργειες δεν έμειναν δίχως αντίποινα. Οι Οθωμανοί αντέδρασαν γρήγορα σκότωσαν τους μοναχούς και λεηλάτησαν το μοναστήρι του Πρέβελη και στις 19 Μαΐου 1821 προπηλάκισαν και έσυραν γυμνό τον Μητροπολίτη Κισσάμου και Σελίνου Μελχισεδέκ Δεσποτάκη στην πόλη των Χανίων. Τον απαγχόνισαν στην πλατεία της Σπλάντζιας μαζί με τον δάσκαλο Καλλίνικο Βερραίο.
 Στις 28 Μαΐου 1822: αποβιβάζεται ο Αιγύπτιος Χασάν Πασάς (την βοήθεια του ζήτησε ο Σουλτάνος) με 114 πλοία και αρκετές χιλιάδες τακτικό στρατό στη Σούδα.
 Αρχές Ιουλίου 1822: ο Σερίφ πασάς καταστρέφει τα Ανώγεια (Ρέθυμνο). Πολλοί ανωγειανοί δεν είχαν όπλα αλλά πολεμούσαν με ραβδιά που είχαν την ονομασία “στραβοράβδια”.

Ως το 1825, ο αγώνας γνώρισε επιτυχίες μαζί με πολλές και μεγάλες καταστροφές. Η Κρήτη έλαβε βοήθεια από την Ηπειρωτική Ελλάδα, Φιλελλήνων και από τα γύρω επαναστατημένα Δωδεκάνησα, κυρίως την Κάσο, που με τον στόλο τους φυγάδεψαν τον κατατρεγμένο πληθυσμό και την ανεφοδίαζαν με εμπορεύματα και όπλα.

Στο διάστημα του “Ελληνικού εμφυλίου” παρέμειναν στο νησί οι αντάρτες λεγόμενοι “ Χαΐνηδες” και “Καλησπέρηδες”. Ενώ στην Ηπειρωτική Ελλάδα Κρήτες μαχητές που είχαν διαφύγει συμμετείχαν στις εκεί μάχες: όπως στο Άργος, στο Ναύπλιο, στο Φάληρο, την Μάνη, την Άμφισα και στην Ναυμαχία του Ναυαρίνου. Τον Ιούνιο του 1825, τετρακόσιοι από τους Κρήτες που αγωνίζονται στην Πελοπόννησο επιστρέφουν και καταλαμβάνουν, στα Χανιά, τα φρούρια της Γραμβούσας και του Κισσάμου δημιουργώντας πάλι ελεύθερους πυρήνες.

Ο αγώνας αναζοπηρώθηκε το 1827, με την αποστολή εθελοντικών στρατευμάτων και την επιστροφή Κρητών μαχητών στον χώρο. Οι Κρήτες αγωνιστές μεταφέρονται από τον Μιαούλη στο νησί με αποτέλεσμα την γενίκευση της Επανάστασης που γνωρίζει ξανά επιτυχίες. Ο ξεσηκωμός και οι δεκαετής αγώνες στέφθηκαν από νίκες πολλές και καίριες (Ναυμαχία του Γέροντα, 1828), περισσότερες όμως ήταν οι καταστροφές με πολλά τα θύματα (στα Ανώγεια, στον Κρουσώνα, το Μίλατο, το Μιράμπελο, στο Φραγκοκάστελο με τους Δροσουλίτες, την Κάσο κτλ).

Στις αρχές του 1830, το πρωτόκολλο του Λονδίνου δεν συμπεριέλαβε την πλήρως απελευθερωμένη Κρήτη και τα Δωδεκάνησα στο ανεξάρτητο και ελεύθερο ελληνικό χώρο, λόγο της τότε επικρατούσας Διεθνούς Συγκυρίας. Το Κρητικό συμβούλιο σε έκτακτη συνεδρίαση του εξέδωσε την ακόλουθη προκήρυξη η οποία αποτελεί την πρώτη διακήρυξη της νέας ιστορικής πορείας που ονομάστηκε και επίσημα “Κρητικόν Ζήτημα”:

«Προς τους Έλληνας,

Η Κρήτη ήτο και είναι μέρος αδιάσπαστο της Ελλάδος αυτή ως συναγωνισθείσα και συναγωνιζομένη με τα λοιπά επαναστατημένα μέρη από την αρχήν, ώστε δεν μπορεί να εννοήσει πως εις διαφόρους πράξεις πληρεξουσίων των σεβαστών τούτων μοναρχών η Κρήτη παρεσιωπήθη διόλου… Ημείς δεν ευρίσκομεν αλλού την σωτηρίαν μας παρά εις τα όπλα μας και εις αυτόν τον έντιμον θάνατον…….»

Στην συνέχεια η Κρήτη παραχωρήθηκε στην Αίγυπτο για 10 χρόνια. Γνώρισε άλλα 67 χρόνια αγώνων και εξεγέρσεων, με σημείο αναφοράς αποτελεί το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου ( 8 Νοεμβρίου 1866), ως την κήρυξη της ανεξαρτησίας της το 1897. Υπό την διεθνή προστασία (την περιοχή των Χανίων ανέλαβαν Γάλλοι, του Ρεθύμνου Ρώσοι, του Ηρακλείου Άγγλοι και του Λασιθίου Ιταλοί) διότι το πρόβλημα ήταν η ομαλή μετάβαση της εξουσίας στον Ύπατο Αρμοστή, τον πρίγκιπα Γεώργιο, δευτερότοκο γιο του βασιλιά Γεωργίου Α” της Ελλάδας. Η πολυπόθητη ενσωμάτωση της Κρήτης με την Ελλάδα πραγματοποιήθηκε την 1η Δεκεμβρίου 1913.

Τα Δωδεκάνησα από Οθωμανική αποικία το 1911, λόγο ιταλο-τουρκικού πολέμου, περνούν σε ιταλική κατοχή ως την Ένωση τους με την Ελλάδα στις 7 Μαρτίου 1948.

Τα διδάγματα :
1. Ο από μηχανής Θεός της διεθνούς διπλωματίας ή οι διαθέσεις του και ο διεθνής παράγοντας δεν είναι δεδομένος, αντιθέτως είναι ευάλωτος και μεταβάλλεται από στιγμή σε στιγμή.
2. Η Ομόνοια, Η Αλληλεγγύη, Η Συνεργασία, Η διατήρηση άσβεστης της φλόγας της Ελπίδας και της Ιστορικής Μνήμης των Γεγονότων και των Θυσιασθέντων για τον αγώνα είναι σημαντικές και απαραίτητες.
3. Αυτές οι συμπεριφορές, που αποτελούν φόρο τιμής στους Ήρωες του 1821’’; καλλιεργούνται με την ΠΑΙΔΕΙΑ υπό τις διάφορες μορφές της ( Εκπαίδευση, Πολιτισμό, Πολιτική κ.α.).
Εύχομαι να αξιωθούμε από τον Κύριο να φανούμε αντάξιοι συνεχιστές και μεταλαμπαδευτές της ιστορίας όσων θυσιάστηκαν για την Ελευθερία μας.

«Όσοι τιμούν τα ιερά, την πίστη,
την σημαία φεύγουνε πάντα γελαστοί
για μια παντέρμη ιδέα!»

Ζήτω η Πατρίδα μας Ελλάδα ! Ζήτω ο Απανταχού Ελληνισμός!

Γεώργιος Μαγκλής
Πτυχιούχος Οικονομολόγος – Φοροτεχνικός ULB/ICHEC-ESSF
Μέλος ΔΣ ΕΚΒ 2011-2022
Αντιπρόεδρος ΣΚΒ

Μέρος του κειμένου είχα αναγνώσει, ως αντιπρόεδρος του Συλλόγους Κρητών Βελγίου στις 29/03/2021, για χαιρετισμό στην διαδικτυακή επετειακή εκδήλωσή για τα 200 χρόνια της Εθνικής Παλιγεννησίας που είχε οργανώσει η Πρεσβεία της Ελλάδος στο Βέλγιο με Πρέσβη τον κ. Διονύση Καλαμβρέζο. Συμμετείχαν στην εκδήλωση με τοποθετήσεις τους ο Υφυπουργός Εξωτερικών κ. Κ. Βλάσης, ο Πρέσβης ο κ. Δ. Καλαμβρέζος, ο Ναύαρχος κ. Ι. Παυλόπουλος Στρατιωτικός Αντιπρόσωπος της Ελλάδας παρά το ΝΑΤΟ, ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης μας κ. Αθηναγόρας, ο αντιπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος παρά την Ε.Ε. ο Πανιερώτατος Μητροπολίτης Αχαΐας κ. Αθανάσιος, ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Νεαπόλεως κ.Πορφύριος, αντιπρόσωπος της Εκκλησίας της Κύπρου στην ΕΕ. Οι κύριοι ομιλητές ήταν ο Δρ. Λάμπρος Κουλουμπαρίτσης, ο Δρ. Παναγιώτης Γιαννόπουλος, ο Δρ. Michel Grodent και η Δρ. Αικατερίνη Λεύκα.

* Κεντρική εικόνα: Υδατογραφία των Δ. Ζωγράφου – Ι. Μακρυγιάννη με θέμα τις μάχες της Κρήτης. Μεταξύ άλλων στο υπόμνημα: » Η νήσος Κρήτη με τα κάστρα της και τα χωριά της. Πολεμούν οι Έλληνες και από μέσα απ” τα φρούρια οι Τούρκοι».

The post Η συμμετοχή της Κρήτης στο 1821! appeared first on .

7 Μαρτίου 1948 – 7 Μαρτίου 2024: 76η Επέτειος Απελευθέρωσης και Ενσωμάτωσης των Δωδεκανήσων

“Όμορφα Δωδεκάνησα λάμπετε στο Αιγαίο
Όπου βρεθώ και όπου σταθώ τραγούδια θα σας λέω
Της λευτερίας τ΄αγέρι φουσκόνει τα πανία
Και ελευθεροί τραβούμε στα Δώδεκα νησία.
Καράβια γαλανόλευκα άραξαν στα νησία μας
Μας φέραν την Ελευθερία μαζί και τα παιδιά μας
Καράβι καραβάκι που πάς γυαλό γυαλό
Με Ελληνική σημαία και χρυσό Σταυρό”

Αρχαιότεροι κάτοικοι των Δωδεκανήσων ήταν οι Τελχίνες και οι Κάρες, αργότερα οι Αχαιοί και οι Δωριείς. Ήταν μέλος της πρώτης και της δεύτερης Αθηναϊκής Συμμαχίας. Γνώρισαν μεγάλη ακμή κατά τους ελληνιστικούς χρόνους. Αργότερα με την υποταγή τους στη ρωμαϊκή κυριαρχία, τα Δωδεκάνησα αποτέλεσαν τμήμα του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους (395 μ.Χ.).

Απο κτήση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, τα νησία του Δωδεκανισιακού συμπλέγματος γνώρισαν διάφορους κατακτητές, στην διάρκεια του Μεσαίωνα, Ιππότες, Ενετούς, Φράγκους κτλ.

Οι Οθωμανοί τα κατέλαβαν το 1522. Τα Δωδεκάνησα συμμετείχαν στον ξεσηκωμό του 1821, έγιναν μεγάλες σφαγές κυρίως στην Ρόδο, στην Κω και βεβαίως στην Κάσο (όπου είχαν διαφύγει πολλοί Κρητικοί μαχητές και πρόσφυγες).
Αξιοσημείωτο γεγονός στο διάβα της Εθνικής Παλιγγενεσίας είναι η Ναυμαχία του Γέροντα (ή της Μανδαλιάς) που έλαβε χώρα στις 29 Αυγούστου 1824, στον κόλπο του Γέροντα (Τσάταλα), απέναντι από τη Λέρο και την Κάλυμνο. Η ναυμαχία έληξε με μεγάλη νίκη των Ελλήνων εναντίον του συνασπισμένου τουρκοαιγυπτιακού στόλου. Δυστυχώς για διπλωματικούς και στρατηγικούς λόγους οι αγώνες των Δωδεκανήσων και της Κρήτης δεν ανταμείφθηκαν αφού δεν συμπεριλήφθηκαν στα εδαφή του απελευθερωμένου Ελληνικού Κράτους το 1831. Κατά την Κρητική Επανάσταση του
1867, ξεσηκώθηκαν οι Κάσιοι, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα. Μετά από πολλές περιπέτειες στρατιωτικές και διπλωματικές, μέχρι την έναρξη του Ιταλοτουρκικού Πολέμου, το 1911, παρέμειναν υπό Οθωμανικό ζυγό.

Η Ιταλία θέλοντας να προκαλέσει αντιπερισπασμό στους Τούρκους, κατά τον ιταλοτουρκικό πόλεμο της Λιβύης, καταλαμβάνει τις Νότιες Σποράδες, τα λεγόμενα Δωδεκάνησα, την άνοιξη του 1912. Πρώτα κατέλαβαν την Αστυπάλαια στις 28 Απριλίου. Μετά αποβιβάστηκαν στη Ρόδο (4 Μαΐου 1912), όπου η τουρκική φρουρά του νησιού οχυρώθηκε στο ορεινό χωριό Ψίνθος μαχόμενη μέχρι τις 17 Μαΐου, που παραδόθηκε.
Παράλληλα με τις επιχειρήσεις στη Ρόδο οι ιταλικές δυνάμεις δρούσαν και σε άλλα νησιά τα οποία κατέλαβαν κατά σειρά: στις 8 Μαΐου τη Χάλκη, στις 12 Μαΐου την Κάλυμνο, την Κάσο, την Κάρπαθο, τη Λέρο, τους Λειψούς, τη Νίσυρο, την Πάτμο και την Τήλο, στις 19 Μαΐου τη Σύμη και τέλος στις 20 Μαΐου την Κω. Για να εξασφαλίσουν την κυριαρχία τους στα νησιά, οι Ιταλοί υποσχέθηκαν στους κατοίκους, ότι η κατάληψη θα ήταν προσωρινή. Οι κάτοικοι των νησιών τους υποδέχονται αρχικά ως ελευθερωτές από τον Οθωμανικό ζυγό και ζητούν την Ένωση τους με τη μητέρα Ελλάδα στο συνέδριο της Πάτμου (4 Ιουνίου 1912). Οι Ιταλοί διαλύουν βίαια το συνέδριο, οι προθέσεις τους για μόνιμη παραμονή στα Δωδεκάνησα δυστυχώς επιβεβαιώνονται με τις πράξεις τους στην συνέχεια. Από τότε ξεκινά πάλι ο αγώνας των Δωδεκανησίων για την ανάκτηση της ελευθερίας τους. Οι απανταχού Δωδεκανήσιοι, ιδιαίτερα στην Αίγυπτο και την Αμερική, με οργανωτές και πρωταγωνιστές τον Καλύμνιο ιατρό και πολιτικό Σκεύο Ζερβό, τον Ρόδιο Ιωάννη Καζούλλη, τον εκ Κάσου γιατρό Νικόλαο Μαυρή και άλλους πατριώτες αναδεικνύουν το Δωδεκανισιακό σε διεθνές ζήτημα.

Τον Μάιο του 1914 καθώς οι διωγμοί στα απέναντι μικρασιατικά παράλια είχαν ενταθεί ενάντια στο ελληνικό στοιχείο, πολλοί Μικρασιάτες κατέφυγαν στα Δωδεκάνησα. Τους τελευταίους μήνες του 1918, μετά τη λήξη του Α΄ Παγκόσμιου
Πολέμου, άρχισε η παλιννόστηση των προσφύγων στη Μικρά Ασία. Συγκεκριμένα με τη ανακωχή του Μούδρου (1918) και την αποβίβαση του Ελληνικού Στρατού στη Σμύρνη (1919).
Με το σύμφωνο Βενιζέλου – Τιττόνι, 29 Ιουλίου 1919, στις Σέβρες της Γαλλίας, στα πλαίσια της Συνδιάσκεψης Ειρήνης των Παρισίων, που είχε μνεία και για την Βόρειο Ήπειρο, όλα τα Δωδεκάνησα, εκτός από τη Ρόδο, θα επέστρεφαν στην Ελλάδα. Δυστυχώς, μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, οι Ιταλοί ακύρωσαν τη συμφωνία.
Η Συνθήκη της Λωζάννης (24 Ιουλίου 1923) επιβεβαίωσε την ιταλική κτήση των Δωδεκανήσων. Στο σύντομο αυτό, διάστημα αρκετοί πρόσφυγες που είχαν παραμείνει στα Δωδεκάνησα επέστρεψαν στη Μικρά Ασία προσωρινά όπως αποδείχθηκε. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, πολλές οικογένειες Μικρασιατών εγκαταστάθηκαν μόνιμα στα Δωδεκάνησα.

Επί της ιταλοκρατίας στα Δωδεκάνησα, και ειδικά της φασιστικής περιόδου, η Ιταλία καταπολέμισε τη ελληνική παιδεία και πολιτισμό. Τον Ιούλιο του 1937 και στη συνέχεια το 1939 (διάταγμα 163/30.6.1939) ο Ντε Βέκι, Υπουργός Παιδείας και Τετράρχης του Φασισμού (Quadrumviro), επέβαλε αυστηρές διατάξεις. Καταργήθηκαν όλα τα ελληνικά έντυπα και η ελληνική γλώσσα έγινε μάθημα προαιρετικό που διδασκόταν χωρίς βιβλία ως την τρίτη τάξη του πενταετούς δημοτικού σχολείου. Οι πανεπιστημιακές σπουδές μπορούσαν να γίνουν μόνο στο Πανεπιστίμιο της Πίζας, δυσκόλεψαν και τα άλλα επίπεδα σπουδών. Διδάσκοντες και διδασκόμενοι υποχρεώνονταν να μιλούν μόνο ιταλικά, με την απειλή αυστηρών κυρώσεων. Πολλοί δάσκαλοι της μέσης και της δημοτικής εκπαίδευσης απολύθηκαν και αντικαταστάθηκαν από Ιταλούς δασκάλους. Πολλά παιδιά προτίμησαν να μην πηγαίνουν καθόλου στο σχολείο παρά να μάθουν ιταλικά. Τότε, ο Μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος, εκμεταλλευόμενος ένα «παράθυρο» του διατάγματος που επέτρεπε τη θρησκευτική κατήχηση, οργάνωσε κρυφά σχολεία που λειτουργούσαν υπό τον μανδύα των κατηχητικών. Στις εκκλησίες, όπως και σε σπίτια όπου γίνονταν κρυφά μαθήματα, δίδασκαν ιερείς και θεολόγοι. Στις καταγγελίες στις Ιταλικές αρχές ότι οι μαθητές στα κατηχητικά διδάσκονταν ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα, ο Μητροπολίτης Απόστολος απάντησε στον κυβερνήτη: «αυτό είναι φυσικό, αφού η ελληνική είναι η επίσημη γλώσσα της ορθόδοξης λατρείας, και οι ιερείς δεν γνωρίζουν άλλη γλώσσα». Στα σχολεία αυτά χρησιμοποιούνταν σαν αναγνωστικά διάφορα εκκλησιαστικά και θρησκευτικά βιβλία που μοιράζονταν στους μαθητές.

Στην διάρκεια της Ιταλική κατοχή έγιναν πολλά εξεργετικά και αντιστασιακά κινήματα με συνέπεια την δολοφονία αρκετών Ελλήνων ενώ διώχθηκαν και φυλακίστηκαν όλοι οι εκπρόσωποι των νησιών που ζήτησαν την Ένωση με την Ελλάδα.

Δύο χαρακτηριστικά συμβάντα:

– Το “Μαύρο Πάσχα”, 7 Απριλίου 1919, Το Πάσχα του 1919 ίσχυε απαγόρευση, απαγορεύονταν οι καμπανοκρουσίες οι λειτουργίες και γενικά έκλεισαν οι εκκλησίες. Επειδή αυτό το έζησαν και τα Χριστούγεννα, την Πρωτοχρονιά και τα
Φώτα, οι Συμιακές σε ένδειξη διαμαρτυρίας και πένθους, έβαψαν μαύρα αυγά με μπογιά που έβαφαν τα ρούχα, ζύμωσαν μαύρα κουλούρια με μελάνι σουπιάς και αντί το λάβαρο της Ανάστασης στις εκκλησίες έβαλαν μαύρες σημαίες Σε συνεννόηση με τα άλλα νησιά ανήμερα το Πάσχα μετά την λειτουργία της Αγάπης εξεγέρθηκαν και διεκδικούσαν την ελευθερία τους.

– Ο “Πετροπόλεμος” στην Κάλυμνο, 6-8 Απρίλιου 1935: Ξεσπούν σοβαρά αιματηρά επεισόδια άγριου πετροπόλεμου, με πρωταγωνίστριες τις γυναίκες, εξαιτίας της επιμονής των Ιταλών να αποσπάσουν την Εκκλησία της Δωδεκανήσου από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και να την κηρύξουν Αυτοκέφαλη. Από ιταλικό βόλι σκοτώνεται ο Εμμανουήλ Καζώνης και το νησί αποκλείεται από τον ιταλικό στόλο. Κηρύσσεται στρατιωτικός νόμος και ακολουθεί κύμα συλλήψεων, φυλακίσεων και εκπατρισμών ιερέων, δημάρχων και πολλών πατριωτών. Τα γεγονότα αυτά προκάλεσαν το παγκόσμιο ενδιαφέρον και το Δωδεκανησιακό ζήτημα επανήρθε στην επικαιρότητα.

Η ιταλική κατοχή διήρκεσε μέχρι τις 8 Σεπτεμβρίου 1943, την πτώση του καθεστώτος Μουσολίνι και την συνθηκολόγηση της Ιταλίας, οπότε και πέρασαν στην Γερμανική δικαιοδοσία τέλη του 1943.

Τις επόμενες μέρες, (10 έως 17 Σεπτέμβρη 1943) τα βρετανικά στρατεύματα, (Άγγλοι, Ινδοί και Νεοζηλανδοί) με τη συμμετοχή αποσπασμάτων του ελληνικού Ιερού Λόχου μ’ επικεφαλής τον συνταγματάρχη Χριστόδουλο Τσιγάντε, αποβιβάζονται και καταλαμβάνουν τα νησιά Κω, Κάλυμνο, Σάμο, Λέρο, Σύμη και Αστυπάλαια. Η γερμανική απάντηση ήταν άμεση. Ως την 19η Σεπτέμβρη οι ελεγχόμενες από τους Ιταλούς Κυκλάδες και οι Σποράδες μαζί με την Κάρπαθο και την Κάσο περνούν κάτω από τον έλεγχο των γερμανικών στρατευμάτων. Στις 18 Σεπτέμβρη οι Γερμανοί αρχίζουν να
βομβαρδίζουν το νευραλγικό αεροδρόμιο της Κω. Στις 23 Σεπτέμβρη 1943, ο Γερμανός αντιστράτηγος Φρίντριχ-Βίλχελμ Μίλερ, γνωστός ως «ο χασάπης της Κρήτης» αναλαμβάνει να κάνει ετοιμασίες και να σχεδιάσει επιχειρήσεις για την ανακατάληψη των Δωδεκανήσων, έτσι ξεκίνησε η “Μάχη της Λέρου”. Στις αρχές του Οκτώβρη 1943, ξεκινούν οι χερσαίες επιχειρήσεις. Στις 3 Οκτώβρη, μετά από σκληρές μάχες, καταλαμβάνουν την Κω. Ο Μίλερ καταγράφει ότι οι
Γερμανοί αιχμαλώτισαν 3.145 «Ιταλούς του Μπαντόλιο» και 1.388 Βρετανούς. Οι Ναζί, δυο μέρες μετά προχωρούν σε ένα ακόμα μαζικό έγκλημα: Εκτελούν 103 ιταλούς αξιωματικούς, ανάμεσά τους τον ιταλό διοικητή του νησιού Φελίτσε Λέγγιο, στην περιοχή Λινοπότι της Κω, με την κατηγορία της προδοσίας και της συνεργασίας με τον εχθρό (η Ιταλία δεν είχε ακόμα κηρύξει τον πόλεμο στην Γερμανία). Στις 5 Οκτώβρη1943, οι Άγγλοι αποσύρουν τις δυνάμεις τους από την Κάλυμνο και την επόμενη μέρα καταλαμβάνεται από τους Γερμανούς. Στις 11 Οκτώβρη αεροπλάνα βομβαρδίζουν την πόλη της Σύμης και σχεδόν την ισοπεδώνουν, γεγονός που οδήγησε τις βρετανικές δυνάμεις να εγκαταλείψουν το νησί. Στις 22 Οκτώβρη οι Γερμανοί καταλαμβάνουν την Αστυπάλαια. Οι Γερμανοί εστιάδουν στη Λέρο λόγο της ναυτικής της βάσης. Την εβδομάδα που ακολούθησε την πτώση της Κω, διεξήχθηκαν 32 αεροπορικές επιδρομές με 410 εξόδους της Λουφτβάφε. Στις 7 Νοέμβρη επαναλαμβάνονται με μεγάλη ένταση οι αεροπορικές επιδρομές και την Παρασκευή 12 Νοέμβρη ξεκινάνε οι χερσαίες επιχειρήσεις στη Λέρο, με το κωδικό όνομα Taifun (Τυφώνας). Οι μάχες, ιδιαίτερα σφοδρές, κράτησαν 4 μέρες και έληξαν με την επικράτηση των Γερμανών, στις 16 Νοέμβρη 1943. Η «Μάχη της Λέρου» που διέρκησε 52 ημέρες ήταν η τελευταία νίκη των Γερμανών και τελευταία ήττα των συμμάχων.
Στην συνέχεια, η καθημέρινη ζωή των νησιώτων υπό τον νέο κατακτήτη δεν ήταν καλύτερη. Η αντίσταση έναντι στο ξένο ζηγό συνεχίστηκε ξακουστός μεταξύ πολλών άλλων ο καπετάν Νικόλαος Τρικοίλης που με το καΐκι του διέσχυζε θαρραλέα την περιοχή Αστυπάλαιας, Καλύμνου, Κώ, Λέρου και όχι μόνο φυγαδεύοντας, ανεφοδιάζοντας τους αγωνιστές και συμμάχους. Τα διάφορα αυτά κατορθόματα δεν έμεναν ατιμόρητα απο τον εθχρό που προέβενε σε αντιποινα και εκτελέσεις. Μάλιστα αυτή που έγινε στις 16 Απριλίου 1945 στην πλατεία του Πλατάνου του Ιπποκράτη στην Κω, όπου απαγχονίστηκαν οι Θεόκριτος Κώστογλου, Ανεζούλα Πατάκου-Τρουμούχη και Σταματία Περή γιατί βοήθησαν τους συμμάχους, ήταν η τελευταία σφαγή των Γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα, λίγες μόνο ημέρες πριν το τέλος του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος για την Ελλάδα τελείωσε με την υπογραφή παράδοσης των Γερμανών!

Η ροή προς την απελευθέρωση και ενσωμάτωση των Δωδεκάνησων στην μητέρα Ελλάδα ξεκίνησε με την Γερμανική συνθηκολόγηση στις 8 Μαΐoυ 1945 στη Σύμη. Από την 9 Μαΐoυ 1945, την διοίκηση των Δωδεκανήσων αναλάβε η Αγγλία.

Το χρονολόγιο ως την Ενσωμάτωση ήταν το εξής:

27 Ιουνίου 1946: Στο Παρίσι και στο Συμβούλιο των Υπουργών Εξωτερικών των τεσσάρων Δυνάμεων, αποφασίζεται να περιέλθουν τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα. Πρόκειται για απόφαση-σταθμό στην πορεία του δωδεκανησιακού λαού προς την ένωσή του με τη μητέρα Ελλάδα.
10 Φεβρουαρίου 1947: Υπογράφεται στο Παρίσι συνθήκη ειρήνης μεταξύ των συμμάχων και των συνασπισμένων Δυνάμεων (και Ελλάδας) και της Ιταλίας, σύμφωνα με την οποία η Ιταλία εκχωρεί στην Ελλάδα με πλήρη κυριαρχία τα νησιά της Δωδεκανήσου και τις παρακείμενες νησίδες. Ήταν το μοναδικό απο τα αιτήματα της Ελλάδος που εγίνε αποδεκτό απο τους τέσσερεις Συμμάχους (Αγγλία, Γαλλία, ΗΠΑ και Σοβιετική Ένωση), ενώ τα θέματα της Β. Ηπείρου και της Κύπρου ετέθησαν σε αναμονή.
31 Μαρτίου 1947: ο βρετανός διοικητής ταξίαρχος Πάρκερ παραδίδει τη Στρατιωτική Διοίκηση Δωδεκανήσου στον Έλληνα ναύαρχο Ιωαννίδη. Αρχίζει η μεταβατική περίοδος της Ελληνικής Στρατιωτικής Διοίκησης Δωδεκανήσου η οποία με διάγγελμά της τονίζει : «Η 12η μεσημβρινή της 31ης Μαρτίου 1947 υπήρξεν η μεγάλη ώρα των πεπρωμένων της Δωδεκανήσου. Μετά καταθλιπτική δουλεία εξ και ημίσεως συναπτών αιώνων, μετά ατελευτήτους εθνικάς περιπετείας και μετά ποταμούς όλους αιμάτων, θλίψεων και συμφορών, γλυκύς και φωτεινός ανέτειλεν ο ήλιος της περιποθήτου ελευθερίας.»
9 Ιανουαρίου 1948: Δημοσιεύεται στην εφημερίδα της κυβερνήσεως το υπ’ αριθ. 518 ψήφισμα της Δ” Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων με το οποίο «Αι νήσοι της Δωδεκανήσου Ρόδος, Κάλυμνος, Κάρπαθος, Αστυπάλαια, Νίσυρος, Πάτμος, Χάλκη, Κάσος, Σύμη, Κως, Λέρος, Τήλος, και Καστελλόριζο, ως και αι παρακείμεναι νησίδες, προσαρτώνται εις το Ελληνικό Κράτος από της 28ης Οκτωβρίου 1947». Με το νόμο αυτό, που αποτελεί τη ληξιαρχική πράξη της Ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου στη μητέρα Ελλάδα, τερματίζεται το μεταβατικό καθεστώς της Ελληνικής Στρατιωτικής Διοίκησης Δωδεκανήσου.
7 Μαρτίου 1948: Το τότε βασιλικό ζεύγος της Ελλάδος (Παύλος και Φρειδερίκη) φτάνει στη Ρόδο συνοδευόμενοι από κυβερνητικούς και στρατιωτικούς αξιωματούχους, το Σκεύο Ζερβό και άλλους Δωδεκανησίους αγωνιστές. Στη συνέχεια, οι τότε βασιλείς περιοδεύουν στα νησιά. Στο πρόσωπό τους, ο λαός των Δωδεκάνησων υποδέχεται την μητέρα πατρίδα στην αγκαλιά της οποίας ενσωματώνεται πλέον και τυπικά. Έτσι η 7 Μαρτίου 1948 ορίζεται ως η επίσημη ημέρα εορτασμού της επελευθέρωσης και ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα μετά απο κοντά 6 αιώνες υπό ξένη
κατοχή.

Τέλος, το 1955 η Δωδεκάνησος έγινε νομός με πρωτεύουσα τη Ρόδο.
Αν και ελεύθερα τα Δωδεκανήσα δεν παύουν να τα λιγουρεύουνται “Συμμάχοι” μας, αυτά μαζί με την μητέρα Ελλάδα δεν λησμονούν και πάντα περιμένουν τις αδερφές τους Β. Ήπειρο και Κύπρο.

Προς τιμή και μνημόνευση των προγόνων μας.

Βρυξέλλες 7 Μαρτίου 2024

Γεώργιος Μαγκλής

Πτυχιούχος Οικονομολόγος – Φωροτεχνικός ULB/ICHEC-ESSF
Μέλος ΔΣ ΕΚΒ 2011-2022
Αντιπρόεδρος ΣΚΒ

Φωτογραφίες: Newsville.be

The post 7 Μαρτίου 1948 – 7 Μαρτίου 2024: 76η Επέτειος Απελευθέρωσης και Ενσωμάτωσης των Δωδεκανήσων appeared first on .

Γιώργο, ποιες είναι οι προκλήσεις στην προετοιμασία της νέας παράστασης που θα απολαύσουμε σε λίγες μέρες από σήμερα;

Οι προκλήσεις ήταν πολλές και διάφορες. Είχαμε ξεκινήσει την προετοιμασία του έργου Λυσιστράτη, του Αριστοφάνη, το οποίο θα παρουσιάσουμε καλώς εχόντων των πραγμάτων το 2024. Η πρώτη πρόκληση έγκειται λοιπόν, στην αλλαγή του έργου και συνεπώς την απόκτηση του αναλόγου ύφους που απαιτούσε η σάτιρα και η αλληγορία σε σχέση με την αρχαία ελληνική κωμωδία.
Η δεύτερη πρόκληση, είναι συναισθηματικής φύσεως διότι και η εφετινή παράσταση της θεατρικής ομάδας «ΘΕΣΠΙΣ», όπως και το 2022, με το έργο «Καποδίστριας» του Ν. Καζαντζάκη, έχει επετειακό χαρακτήρα. Φέτος, τιμούμε τρεις άνδρες του Θεάτρου: τον Πατριάρχη του Ελληνικού θεάτρου, Ιάκωβο Καμπανέλλη (για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του) και δύο από τους πρωτεργάτες και θεμελιωτές του κοινοτικού μας θεάτρου, εδώ στο Βέλγιο. Τον Δάσκαλο, Γιάννη Οικονομίδη, και τον ηθοποιό του Θεάτρου Τέχνης, Βάσο Ανδρονίδη, για τους οποίους το «ευχαριστώ» είναι λίγο.
Για τον Ιάκωβο Καμπανέλλη πολλά και σημαντικά έχουν γράψει οι ειδικοί. Προσωπικά, είχα την τιμή να τον γνωρίσω μέσω των δύο συμμετοχών μου σε παρουσίαση έργων του. Το πρώτο τον Μάρτιο του 2011, στο έργο «Παραμύθι χωρίς όνομα» από την Θεατρική Ομάδα του Λυκείου Ελληνίδων Βρυξελλών σε σκηνοθεσία της Μαρίας Καραχάλιου και του Γιάννη Οικονομίδη, και σήμερα με την συμμετοχή μου στο έργο «Τα Τέσσερα Πόδια του Τραπεζιού», σε σκηνοθεσία Αριστείδη Λαυρέντζου. Το συγκεκριμένο έργο στην αρχή φάνηκε για ένα μέρος της ομάδας «παλαιό και ετεροχρονισμένο», ωστόσο οι δοκιμές και οι πρόβες εμφάνισαν κάτι διαφορετικό και επίκαιρο. Αυτονόητο θα πεί κανείς γιατί κάθε έργο απαιτεί την ανάλυση, την μέλετη και την εμβάθυνση του, ώστε να αποκρυπτογραφιστούν πιστά τα μηνύματα του εκάστοτε δημιουργού.
Δεδομένων των προαναφερθέντων, τελική και κύρια πρόκληση είναι να καταφέρουμε να σας διασκεδάσουμε αλλά και να σας μεταφερούμε τα διδάγματα και τους προβληματισμούς του έργου. Δράττομαι της ευκαιρίας του βήματος που μου δίνετε, για να επεκταθώ και στα άλλα δύο τιμόμενα πρόσωπα.

Γιώργος Μαγκλής, Γιάννης Οικονομίδης

Με τον Γιάννη Οικονομίδη γνωριζόμαστε και συνεργαζόμαστε από το 2010 σε θεατρικές και άλλες εκδηλώσεις του Λυκείου Ελληνίδων Βρυξελλών. Μέσω των διαφόρων θεατρικών ταξιδιών μας και συχνών μας συζητήσεων έχει διαμορφωθεί μια σχέση ‘’δασκάλου-μαθητή’’ και κυρίως μια διαχρονική και ξεχωριστή φιλία. Πάντα κοντά στο Γιάννη είναι η σύντροφός και όχι μόνο συνεργάτιδα του, Μαρία Καραχάλιου, “η δασκάλα μας με τα ξανθιά μαλλιά” με την οποία, μας συνδέουν επίσης δεσμοί ιδιαίτερης φιλίας.
Για τον Βάσο Ανδρονίδη τα όσα γνωρίζω είναι μέσω αφηγήσεων και την προβολή ταινιών ή θεατρικών παραστάσεων. Δεν ήταν μόνο ένας καταξιωμένος ηθοποιός, αλλά και ένας άνθρωπος του θεάτρου που ήθελε εθελοντικά να μοιραστεί τις εμπειρίες του.
Είναι κατά την γνώμη μου σημαντικό να τιμούμε πρόσωπα που έχουν παρόμοια έντονη δράση, όχι μόνο για τον ίδιο τον τιμώμενο ως αναγνώριση της προσφοράς του αλλά και ιδίως διότι μέσω αυτού αναδεικνύεται ως παράδειγμα προς όλους το έργο που έχει επιτελέσει και την εν γένει συμπεριφορά και συνεισφορά του στα κοινά. Άλλωστε μας το υπενθυμίζει ο λαός μας: “Σαν δεν τιμήσεις παλαιό καινούργιο δεν θα αποκτήσεις’’.

Πες μας λίγα λόγια για τον δικό σου ρόλο στο θεατρικό αυτό έργο. 

Η δράση του έργου εξελίσσεται εντός μιας αστικής οικογενείας που φτάνει σε σημείο να αποκηρύξει την αγροτική και ταπεινή καταγωγή της, διότι δεν ταιριάζει με το τρέχον life-style. Η υπόθεση είναι η επικείμενη μοιρασιά της κολοσσιαίας περιουσίας που δημιούργησε ο αγράμματος μεν αλλά πανέξυπνος δε και επιτυχής έμπορος, πατέρας των 7 παιδιών. Στην ροή του έργου θα γνωρίσουμε διάφορους χαρακτήρες και συμπεριφορές μεταξύ των αδερφών, αναλόγως των προσδοκιών και φιλοδοξιών τους: πρόσκαιρες συμμαχίες θα σχηματιστούν, αλήθειες και σκληρές κουβέντες θα ανταλλαχθούν ως τα όρια της συκοφαντίας και της χειροδικίας.

Στην αρχαία τραγωδία η λύτρωση έρχεται με την ξαφνική εμφάνιση του από μηχανής θεού. Στο έργο μας επέρχεται συμφιλίωση μεταξύ των παιδιών που δεν έχουν ακόμη απογαλακτιστεί από την πατρική παρουσία. Θα ειπωθεί «συγνώμη», επειδή λέει ο λαός: «Από τότε που βγήκε η συγνώμη χάθηκε το φιλότιμο», θα ήταν προτιμότερο ο καθένας να προσέχει και να δρα με τρόπο τέτοιο που να μην χρειάζεται η «συγνώμη».
Ο Γιώργος είναι ο παραδοσιακός καλόκαρδος και καλοπροαίρετος, ο καλός συγγενής, ο ευαίσθητος της οικογένειας Καβαλά. Είναι ένας απλός καθημερινός άνθρωπος με αρχές που δεν συμμετέχει σε συνωμοσίες, νοιάζεται για όλους, αποφεύγει και αποτρέπει τις εντάσεις και την βία. Επίσης είναι λιγομίλητος, υπεύθυνος και πιστός στις αρχές του και έτοιμος να αναλλάβει δράση όταν χρειαστεί.
Πίσω από αυτήν την εικόνα κρύβεται ένας εύθυμος ακροβάτης που προσπαθεί με τον τρόπο του γλεντζέ, του αισιόδοξου, του συγκαταβατικού και μέσω του καλώς εννοούμενου ανδρισμού και του περίσσιου γέλιου να διατηρήσει την ειρήνη και την ενότητα της οικογένειας του.

Στις πρόβες του έργου «Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού»

Tέλος, πες μας, αν το έργο που θα δούμε, το οποίο πρωτοανέβηκε το 1978, μπορεί να έχει επίκαιρα στοιχεία και ποια είναι αυτά;

Το έργο που θα μοιραστούμε μαζί σας και στο οποίο θα συνταξιδέψουμε, γράφτηκε και πρωτοπαρουσιάστηκε το 1978, παραμονές μεγάλων αλλαγών για την Ελλάδα σε διάφορους τομείς (εδραίωση της Δημοκρατίας, ένταξη στην ΕΟΚ, έλευση του ΠΑ.ΣΟ.Κ. στην εξουσία κλπ). Παρελθοντολογία, θα πει κανείς. Ίσως, αλλά αν αφαιρέσουμε τον χρόνο και επεκτείνουμε το πεδίο μελέτης θα διαπιστώσει κανείς πως δεν απέχουμε και πολύ από την καθημερινότητα της κάθε εποχής, έτσι και του σήμερα. Δεδομένου ότι ο άνθρωπος θεωρείται ως το χειρότερο θηρίο, ικανό να φθάσει μέχρις εσχάτων για να πετύχει τον στόχο του.
Πολλά από όσα εξελίσονται στο έργο και στην οικογέννεια Καβαλά, συμβαίνουν επίσης σε επίπεδο συλλογικότητας: όπου υπάρχουν χαρακτήρες του συμβιβασμού, της αντίδρασης, της βίας που αναλόγως των συγκυριών, των φιλοδοξιών και συμφερόντων θα έχουν το πάνω χέρι. Παρομοίως στην παγκόσμια σκακιέρα κράτη αυτοτελώς ή σε οργανισμούς δημιουργούν συμμαχίες διαχρονικές ή ευκαιριακές και προκαλλούν εντάσεις, αντιδικίες ως και πολέμους για διάφορους και ποικίλους λόγους.
Με αυτά τα λίγα, σας περιμένουμε μικρούς και μεγάλους με την ευχή να απολαύσετε το θεατρικό ταξίδι που σας προτείνουμε. Να βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα, τα οποία με χαρά να συζητήσουμε. Ταπεινά ευχαριστούμε για την προθυμία σας και την τιμή που θα αποτελέσει η παρουσία σας.

«Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού»

Ημερομηνία: 25, 26, 27 και 28 Μαΐου 2023

Comédie Royale Claude Volter, Av. des Frères Legrain 98, 1150 Bruxelles
Διοργάνωση: Θίασος ΘΕΣΠΙΣ Βρυξελλών

Εισιτήρια μέσω VIVA, εδώ

Κεντρική φωτογραφία: ο Γιώργος Μαγκλής σε παλαιότερη εμφάνισή του στο σανίδι, στις Βρυξέλλες / @Michailidis/Newsville.be

The post Γιώργος Μαγκλής: «Η πρόκληση είναι να καταφέρουμε να μεταφερούμε διδάγματα και προβληματισμούς» appeared first on .