Οι τέσσερις παραστάσεις γνώρισαν θερμότατη ανταπόκριση, με πολλούς θεατές να κάνουν λόγο για μία από τις αρτιότερες παραγωγές που έχουν παιχτεί στις Βρυξέλλες και σίγουρα μία από τις σπουδαιότερες που έχει παρουσιάσει  ο ΘΕΣΠΙΣ στα 25 χρόνια πορείας του. Η σκηνοθετική προσέγγιση του Αριστείδη Λαυρέντζου απέδειξε πως το κλασικό ευρωπαϊκό θέατρο μπορεί να παραμένει απολύτως ζωντανό, απολαυστικό και συγκινητικό για το σημερινό κοινό. Τα αυθεντικά κοστούμια εποχής, η φιλολογικά τεκμηριωμένη νέα μετάφραση, οι άψογοι υπέρτιτλοι στα γαλλικά και αγγλικά και η υποδειγματική συνοχή του θιάσου δημιούργησαν μια παράσταση με διεθνή προσανατολισμό και σπάνια θεατρική ποιότητα.

Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που χαρακτήρισαν την παραγωγή ως ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά γεγονότα της φετινής σεζόν για τον ελληνισμό των Βρυξελλών, επισημαίνοντας ότι ο ΘΕΣΠΙΣ κατάφερε να γεφυρώσει ιδανικά την παράδοση της commedia dell’ arte με τη σύγχρονη ευρωπαϊκή θεατρική ματιά.

Η αυλαία έπεσε για τον «Υπηρέτη δύο αφεντάδων» του Κάρλο Γκολντόνι, που παρουσίασε στις Βρυξέλλες η θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ, αφήνοντας πίσω της έντονο αποτύπωμα στο ελληνικό θεατρικό τοπίο της διασποράς. Η παραγωγή, που πραγματοποιήθηκε με τη στήριξη του Newsville.be ως χορηγού επικοινωνίας, συγκέντρωσε πολυάριθμο κοινό στις τέσσερις παραστάσεις της και απέσπασε ιδιαίτερα θερμές αντιδράσεις από θεατές και ανθρώπους του θεάτρου.

Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη της παράστασης Αριστείδη Λαυρέντζο, τα σχόλια που έλαβε η ομάδα ξεπέρασαν τον συνηθισμένο ενθουσιασμό που συνοδεύει μια επιτυχημένη παραγωγή, καθώς πολλοί θεατές έκαναν λόγο για μία από τις σημαντικότερες δουλειές στην ιστορία της θεατρικής ομάδας  ΘΕΣΠΙΣ. Όπως επισημαίνεται, η επιτυχία της παράστασης βασίστηκε σε έναν συνδυασμό πολυετούς θεατρικής εμπειρίας, φιλολογικής γνώσης, σκηνοθετικής πειθαρχίας και βαθιάς σύνδεσης με το ευρωπαϊκό και ελληνικό θεατρικό ρεπερτόριο. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο γεγονός ότι κάθε παράσταση παρουσιαζόταν ακόμη πιο ώριμη και δυναμική από την προηγούμενη, στοιχείο που χαρακτηρίστηκε ως απόδειξη «ζωντανού θεάτρου».

Η επιτυχία αποκτά ξεχωριστή σημασία στις Βρυξέλλες, όπου το ελληνικό θέατρο της διασποράς διαθέτει μακρά και ενεργή παρουσία. Ο ΘΕΣΠΙΣ συμπληρώνει φέτος 25 χρόνια συνεχούς πολιτιστικής δραστηριότητας, με θεατρικές παραστάσεις που θα μείνουν έντονα στη μνήμη του θεατρόφιλου κοινού  της πόλης μας, όπως η Λυσιστράτη (2024), ο Καποδίστριας του Καζαντζάκη (2022), ο Ιδανικός σύζυγος του Όσκαρ Ουάιλντ το 2019, τον Ταρτούφο του Μολιέρου το 2018, τη Δωδέκατη Νύχτα του Σαίξπηρ (2017) και πολλές άλλες, αποτελώντας την ίδια στιγμή άξιο μέλος ενός ευρύτερου πυρήνα πολλών ελληνικών θεατρικών ομάδων που δραστηριοποιούνται στη βελγική πρωτεύουσα. Να σημειώσουμε πως εκπρόσωποι των περισσότερων από αυτές έδωσαν το «παρών» στις παραστάσεις, επιβεβαιώνοντας τη συνοχή και τη δυναμική της ελληνικής πολιτιστικής κοινότητας.

Η παραγωγή ξεχώρισε επίσης για τον ανοιχτό και πολυπολιτισμικό της χαρακτήρα. Πέρα από το σταθερό ελληνόφωνο κοινό του ΘΕΣΠΙΣ, η χρήση προσεγμένων υπερτίτλων στα γαλλικά και αγγλικά επέτρεψε την προσέλευση θεατών διαφορετικών εθνικοτήτων. Ανάμεσα στους επίσημους προσκεκλημένους βρέθηκαν εκπρόσωποι της Ορθόδοξης Εκκλησίας των Βρυξελλών, με επικεφαλής τον Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Απολλωνιάδος κ. Ιωακείμ, καθώς και κληρικοί της ομογένειας, υπογραμμίζοντας τον ευρύτερο κοινωνικό και ενωτικό ρόλο της Εκκλησίας στην ελληνική διασπορά. Παρών σε μία από τις παραστάσεις ήταν και πρέσβης του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε και η δημόσια αναφορά του σκηνοθέτη στην τεχνητή νοημοσύνη, την οποία χαρακτήρισε εργαλείο δημιουργικής συνεργασίας και όχι υποκατάστατο του ανθρώπου. Όπως σημείωσε, η συμβολή της υπήρξε σημαντική στον σχεδιασμό της αφίσας και στη διαχείριση μεταφραστικών ζητημάτων της παραγωγής. Η εικόνα ενός σκηνοθέτη ντυμένου ως Γκολντόνι να ευχαριστεί δημόσια την τεχνητή νοημοσύνη από τη σκηνή των Βρυξελλών χαρακτηρίστηκε ως μία συμβολική «γέφυρα» ανάμεσα στην παράδοση της commedia dell’ arte και στις νέες μορφές καλλιτεχνικής δημιουργίας.

O σκηνοθέτης της παράστασης, Αριστείδης Λαυρέντζος

Ξεχωριστές ευχαριστίες απευθύνθηκαν επίσης προς τη Δρα Ειρήνη Μουντράκη, υπεύθυνη δραματολογίου του Εθνικού Θεάτρου και ειδική μελετήτρια του έργου του Γκολντόνι, για τη θεωρητική και επιστημονική υποστήριξη που παρείχε στην ομάδα από τον Μάρτιο μέχρι και την ολοκλήρωση της παραγωγής, μέσα από αναλύσεις και δημόσια διάλεξη στις Βρυξέλλες. Την ίδια στιγμή σε ερμηνευτικό επίπεδο όλοι οι ηθοποιοί έδωσαν τον καλύτερο τους εαυτό και χειροκροτήθηκαν ζεστά από το θεατρόφιλο κοινό! Ιδιαίτερη μνεία θα κάνουμε στον πρωταγωνιστικό ρόλο και τον Χάρη Ξενογιάννη καθώς και την Μαρία Μερκούρη στο ρόλο της Μπεατρίτσε.

Ο επίλογος της θεατρικής παραγωγής, δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ακόμη μία επιτυχημένη παράσταση της ομάδας ΘΕΣΠΙΣ, αλλά ως μια θεατρική στιγμή με ιδιαίτερη καλλιτεχνική και συμβολική βαρύτητα για τον ελληνισμό της διασποράς και τη σύγχρονη πολιτιστική δημιουργία στις Βρυξέλλες.

Photo credit: THESPIS, Social media

The post Ο «Υπηρέτης Δύο Αφεντάδων»: Μία παράσταση με διεθνή προσανατολισμό και σπάνια θεατρική ποιότητα. appeared first on .

Σε μια εποχή όπου το κοινό αναζητά ολοένα και περισσότερο θεατρικές εμπειρίες που συνδυάζουν ποιότητα, ψυχαγωγία και αισθητική φροντίδα, η συγκεκριμένη παραγωγή επιχειρεί να προσφέρει ακριβώς αυτό: μια κωμωδία για όλη την οικογένεια, γεμάτη έρωτες, παρεξηγήσεις, αυθεντικά κοστούμια εποχής και έντονο ρυθμό. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Αριστείδης Λαυρέντζος παρουσιάζει τους δέκα λόγους για τους οποίους αξίζει να δει κανείς τον Υπηρέτη Δύο Αφεντάδων, σε μια παράσταση που υπόσχεται γέλιο, θεατρικό ταξίδι και μια ξεχωριστή εμπειρία για ελληνόφωνους και ξενόγλωσσους θεατές.

Γράφει ο Αριστείδης Λαυρέντζος

10 λόγοι για να δείτε την παράστασή μας:

1) Η ομάδα μου και εγώ δουλεύουμε ακούραστα επί 7 μήνες για να σας προσφέρουμε μια ευχάριστη και καλλιτεχνικά αξιόλογη παράσταση.

2) Θα έχετε την ευκαιρία να γνωρίσετε ή να ξαναδείτε ένα από τα κορυφαία κλασικά έργα της ιταλικής δραματουργίας και τον συγγραφέα του, Κάρλο Γκολντόνι, που συνέβαλε κατά πολύ στη αναμόρφωση του ιταλικού και κατά συνέπεια του ευρωπαϊκού θεάτρου.

3) Είναι μία κωμωδία για όλη την οικογένεια.

4) Θα μπορείτε να φέρετε και τους τυχόν ξενόγλωσσους φίλους ή παρτενέρ σας. Με τους άψογους υπερτίτλους μας που έχουμε αρχίσει να προβάλλουμε από το 2009, θα μπορέσουν να παρακολουθήσουν άνετα και στα αγγλικά ή γαλλικά όλο το έργο.

5) Θα παρακολουθήσετε το έργο σε μία καινούργια μετάφραση, πιστή στο ιταλικό πρωτότυπο. Η μετάφραση είναι δική μου (προς τα ελληνικά για τους ηθοποιούς και προς τα γαλλικά/αγγλικά για τους υπέρτιτλους) και έχει την έγκριση της μεγαλύτερης ειδικού για τον Γκολντόνι Διδάκτορος Ειρήνης Μουντράκη, Υπεύθυνης Δραματολογίου και Διεθνών Σχέσεων στο Εθνικό Θέατρο. Κατατίθεται στις ελληνικές και ξένες βιβλιοθήκες του θεάτρου.

6) Θα γελάσετε με την καρδιά σας!

7) Ποιος λέει όχι σε ένα έργο που περιλαμβάνει τις διαδρομές τριών ερωτικών ζευγαριών από την αρχή ως το τέλος;

8) Θα έχετε την ευκαιρία να δείτε το έργο σε αυθεντικά κοστούμια εποχής.

9) Σας ταξιδεύουμε στην ονειρεμένη Βενετία με τους εμπόρους της, τα θέατρά της, τα πανδοχεία της, τους έρωτές της…

10) Παίζουμε σε ένα από τα ωραιότερα θέατρα της πόλης.

Στοιχεία παράστασης

COMÉDIE ROYALE CLAUDE VOLTER
avenue des Frères Legrain 98, 1150 Bruxelles

21, 22, 23 Μαΐου στις 20.00 / 24 Μαΐου στις 18:00

Σκηνοθεσία-μετάφραση: Αριστείδης Λαυρέντζος
Σκηνικά-κοστούμια: Άντα Σωτηροπούλου

Ηθοποιοί: Γιώργης Καταλαγαριανάκης, Ναταλία Καπετανάκη, Βασίλης Μάγνης, Πάρις Κακλαμάνος, Μαρία Μερκούρη, Κωστής Γεραρής, Γιώργος Μαγκλής, Άννα Ρωμανού, Χάρης Ξενογιάννης, Κώστας Δερβένης, Κωνσταντίνος Μανιάτης, Δήμος Αγγελούσης, Τίνα Χατζηθωμά, Σάββας Καρακάσης. 

Εισιτήρια 20 € / 16 €: δείτε αφίσα ή σκανάρετε το QR ή κάνετε κλικ, εδώ.

The post Αριστείδης Λαυρέντζος: «Δέκα λόγοι για να δείτε την νέα θεατρική παράσταση του Θέσπι» appeared first on .

Ο Υπηρέτης δύο αφεντάδων του Carlo Goldoni είναι μια απολαυστική κωμωδία γεμάτη ρυθμό και ευρηματικότητα. Στη Βενετία του 18ου αιώνα, ο πονηρός και καλοκάγαθος Τρουφαλντίνο, κυνηγημένος από την πείνα, αποφασίζει να υπηρετήσει ταυτόχρονα δύο αφεντικά – χωρίς το ένα να γνωρίζει το άλλο. Η παράτολμη αυτή επιλογή γεννά μια καταιγίδα παρεξηγήσεων και απρόβλεπτων συναντήσεων.

Η Μπεατρίτσε, μεταμφιεσμένη σε άντρα, αναζητά τον αγαπημένο της Φλορίντο, ενώ γύρω τους εραστές, πατέρες και υπηρέτες μπλέκονται σε ένα παιχνίδι όπου η λογική υποχωρεί μπροστά στο πάθος.

Αναμορφωτής του ιταλικού δράματος και της commedia dell’arte ο Γκολντόνι στην κωμωδία αυτή δίνει ίσως τον καλύτερο εαυτό του.

COMÉDIE ROYALE CLAUDE VOLTER
avenue des Frères Legrain 98, 1150 Bruxelles

21, 22, 23 Μαΐου στις 20.00 / 24 Μαΐου στις 18:00

Κατάλληλο για όλη την οικογένεια.
Υπέρτιτλοι στα γαλλικά και αγγλικά
Νέα μετάφραση πιστή στο ιταλικό πρωτότυπο, κοστούμια εποχής.

Σκηνοθεσία-μετάφραση: Αριστείδης Λαυρέντζος
Σκηνικά-κοστούμια: Άντα Σωτηροπούλου

Ηθοποιοί: Γιώργης Καταλαγαριανάκης, Ναταλία Καπετανάκη, Βασίλης Μάγνης, Πάρις Κακλαμάνος, Μαρία Μερκούρη, Κωστής Γεραρής, Γιώργος Μαγκλής, Άννα Ρωμανού, Χάρης Ξενογιάννης, Κώστας Δερβένης, Κωνσταντίνος Μανιάτης, Δήμος Αγγελούσης, Τίνα Χατζηθωμά. 

Εισιτήρια 20 € / 16 €: δείτε αφίσα ή σκανάρετε το QR ή κάνετε κλικ, εδώ.

La troupe de théâtre THESPIS de Bruxelles présente la délicieuse comédie de Carlo Goldoni, Le serviteur de deux maîtres

Le Serviteur de deux maîtres de Carlo Goldoni est une comédie vive, pleine de rythme et d’invention. Dans la Venise du XVIIIe siècle, Truffaldino, rusé et affamé, décide de servir deux maîtres à la fois – à l’insu l’un de l’autre.

Ce choix audacieux déclenche une cascade de quiproquos et de rencontres imprévues. Béatrice, déguisée en homme, cherche son bien-aimé Florindo, tandis qu’autour d’eux amants, pères et serviteurs se retrouvent pris dans un jeu où la raison cède au désir…
Réformateur du théâtre italien et de la commedia dell’arte, avec plus de 150 comédies et livrets à son actif (ainsi que 10 tragédies), Goldoni donne peut-être ici le meilleur de lui- même.

Convient à toute la famille. Surtitrage FR-EN.
Nouvelle traduction fidèle à l’original italien, costumes d’époque.

COMÉDIE ROYALE CLAUDE VOLTER
avenue des Frères Legrain 98, 1150 Bruxelles

21, 22, 23 mai 2026 20:00 & 24 mai 18:00. En grec +surtitres FR/EN
Mise en scène et traduction: Aristide Lavrentzos

Scénographie et costumes: Ada Sotiropoulou

Comédiens: Giorgis Katalagarianakis, Natalia Kapetanaki, Vasilis Magnis, Paris Kaklamanos, Maria Merkouri, Costis Yeraris, Giorgos Maglis, Anna Romanou, Charis Xenogiannis, Kostas Dervenis, Konstantinos Maniatis, Dimos Angeloussis, Tina Hatzithoma
Tickets: Voir affiche, ou scannez le code QR ou cliquez ici.
Prix: Entrée générale 20 €.
prix réduit 16 € pour étudiants et chômeurs

The post «Ο υπηρέτης δύο αφεντάδων» από την θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ Βρυξελλών appeared first on .

Η εκδήλωση διοργανώνεται από τη θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ, η οποία υποδέχεται στις Βρυξέλλες μια προσωπικότητα με μακρά και ουσιαστική προσφορά στο Εθνικό Θέατρο της Ελλάδας και ευρύτερα στον χώρο του θεάτρου.

Το θέμα της διάλεξης

Ο τίτλος της ομιλίας είναι:
«Βενετία – Αθήνα – Βρυξέλλες. Ο Κάρλο Γκολντόνι, το Εθνικό Θέατρο και ο Υπηρέτης στις Βρυξέλλες. Θεσμοί και πρόσωπα.»

Αφορμή για τη διάλεξη αποτελεί η επικείμενη παρουσίαση του έργου «Ο Υπηρέτης δύο αφεντάδων» του Carlo Goldoni από τον ΘΕΣΠΙΣ, η οποία θα πραγματοποιηθεί από τις 21 έως τις 24 Μαΐου 2026 στο Comédie Royale Claude Volter.

Η κα Μουντράκη έχει ειδικευθεί στο έργο του Γκολντόνι, ωστόσο η διάλεξή της θα κινηθεί σε ευρύτερο πλαίσιο, αγγίζοντας ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία και τη δράση του Εθνικού Θεάτρου της Ελλάδας, καθώς και το ρεπερτόριο των Ελλήνων συγγραφέων.

Μια προσωπικότητα με ουσιαστικό έργο

Η Ειρήνη Μουντράκη είναι προϊσταμένη του Δραματολογίου του Εθνικού Θεάτρου και έχει διακριθεί για τη συνολική συμβολή της στη μελέτη και ανάδειξη της ελληνικής θεατρικής γραμματείας.

Ιδιαίτερης σημασίας είναι η δημιουργία της βάσης δεδομένων The Greek Play Project, μιας ολοκληρωμένης ψηφιακής καταγραφής των έργων του ελληνικού θεάτρου. Η βάση περιλαμβάνει αναλυτικά στοιχεία για κάθε έργο — αριθμό ρόλων, σύνοψη, πληροφορίες παραγωγής — καθώς και θεωρητικά κείμενα και κριτικές. Η συμβολή της θεωρείται εξαιρετικά σημαντική για ερευνητές, επαγγελματίες του θεάτρου και θεατρόφιλους.

Ανοιχτή πρόσκληση στους πολιτιστικούς φορείς

Η διοργάνωση απευθύνει κάλεσμα στους ελληνικούς θεατρικούς και πολιτιστικούς φορείς των Βρυξελλών να τιμήσουν με την παρουσία τους την εκδήλωση. Οι εκπρόσωποι των φορέων θα έχουν τη δυνατότητα να λάβουν κατά προτεραιότητα τον λόγο στο τέλος της διάλεξης, με επαρκή χρόνο για ερωτήσεις και τοποθετήσεις.

Η εκδήλωση αναμένεται να αποτελέσει σημείο συνάντησης της ελληνικής θεατρικής κοινότητας στις Βρυξέλλες, συνδέοντας δημιουργικά τη Βενετία του Γκολντόνι, την Αθήνα του Εθνικού Θεάτρου και τη σύγχρονη πολιτιστική δραστηριότητα της ελληνικής διασποράς.

Σύντομο βιογραφικό σημείωμα

Η Ειρήνη Μουντράκη είναι διακεκριμένη θεατρολόγος, δραματουργός και κριτικός θεάτρου, με πολυετή προσφορά στα ελληνικά γράμματα και τις παραστατικές τέχνες.

Επαγγελματική Δραστηριότητα

• Εθνικό Θέατρο: Από το 1999 εργάζεται ως ειδική καλλιτεχνική συνεργάτις. Σήμερα είναι η Προϊσταμένη Δραματολογίου, Βιβλιοθήκης, Αρχείου και Διεθνών Σχέσεων του Εθνικού Θεάτρου.
• Greek Play Project: Είναι η εμπνεύστρια και δημιουργός του Greek Play Project, μιας δίγλωσσης πλατφόρμας αφιερωμένης στη μελέτη και προώθηση του σύγχρονου ελληνικού έργου.
• Διεθνείς Ρόλοι: Τον Νοέμβριο του 2023 εξελέγη μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του European Theatre Convention (ETC). Είναι επίσης Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών και μέλος της Executive committee International Association of Theatre Critics

Σπουδές και Ακαδημαϊκό Έργο

• Είναι αριστούχος Διδάκτωρ του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ).
• Σπούδασε Ιταλική Τέχνη και Γλώσσα στο Πανεπιστήμιο του Μιλάνου ως υπότροφος.
• Διδάσκει Ιστορία Θεάτρου και Δραματολογία σε δραματικές σχολές (όπως ο «Ίασμος») και είναι επισκέπτρια καθηγήτρια σε μεταπτυχιακά προγράμματα των Πανεπιστημίων Αθηνών και Πελοποννήσου.

Συγγραφικό Έργο & Δραματουργία

Έχει συνεργαστεί ως δραματουργός με κορυφαίους σκηνοθέτες (π.χ. Robert Wilson) και έχει υπογράψει τη διασκευή σημαντικών έργων, όπως η «Λυγερή» του Α. Καρκαβίτσα (2024).

Σημαντικά βιβλία:

• Carlo Goldoni: Η ζωή, το έργο του και η πρόσληψή του στην Ελλάδα (2019).
• Εντός, Εκτός και Επί τα Αυτά: Κείμενα για τη νεοελληνική, την παγκόσμια δραματουργία και τη σκηνική πράξη (2020).

The post Σημαντική θεατρική διάλεξη στις Βρυξέλλες με την Ειρήνη Μουντράκη, του Εθνικού Θεάτρου appeared first on .

«Ήταν ένα δύσκολο έργο. Θέλει πολλή σκέψη, πολλή πειθαρχία, αλληλεπίδραση των ηθοποιών επί σκηνής, εγρήγορση»

Με μεγάλη επιτυχία και διθυραμβικά σχόλια ολοκληρώθηκαν οι τέσσερις παραστάσεις του έργου Έρωτος Έργα Έωλα του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, που παρουσίασε η ελληνόφωνη θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ στις 22, 23, 24 και 25 Μαΐου 2025 στο θέατρο Comédie Royale Claude Volter στις Βρυξέλλες. Η πολυαναμενόμενη αυτή παραγωγή ξεχώρισε τόσο για την καλλιτεχνική της ποιότητα όσο και για τον έντονα συμβολικό της χαρακτήρα, καθώς συνέπεσε με τον εορτασμό των 40 χρόνων θεατρικής διαδρομής του θιασάρχη, σκηνοθέτη και μεταφραστή Αριστείδη Λαυρέντζου, ο οποίος και τιμήθηκε επί σκηνής από την Ελληνική Κοινότητα Βρυξελλών.

Η παρουσία της θεατρικής ομάδας ΘΕΣΠΙΣ στα πολιτιστικά δρώμενα της ελληνικής κοινότητας στις Βρυξέλλες αποτελεί μία σταθερή και πολύτιμη πολιτιστική συμβολή. Σε μία πόλη όπου η ελληνική διασπορά διατηρεί ζωντανή την πολιτιστική της ταυτότητα, το ελληνόφωνο θέατρο λειτουργεί ως γέφυρα με τη γλώσσα, την παράδοση και τη δημιουργική έκφραση. Οι παραστάσεις του ΘΕΣΠΙ, όπως η πρόσφατη με το έργο Έρωτος Έργα Έωλα του Σαίξπηρ, σε σκηνοθεσία, μετάφραση και υπέρτιτλους (αγγλικά και γαλλικά) του Αριστείδη Λαυρέντζου, ενισχύουν την καλλιτεχνική ζωή της κοινότητας και δημιουργούν ευκαιρίες για συμμετοχή, έκφραση και συνεύρεση. Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε στο πρόσωπο του Αριστείδη Λαυρέντζου, τη δουλειά αυτών των συμπολιτών μας που, αν και βρίσκονται δεκαετίες μακριά από την Ελλάδα, διατηρούν τον ελληνικό λόγο και την καλλιτεχνική φλόγα ζωντανή.

«Η συμβολή του Αριστείδη Λαυρέντζου είναι τεράστια σε όλα τα πεδία ενασχόλησής του με την θεατρική τέχνη. Το σίγουρο είναι ότι κατανοεί βαθιά την ανθρώπινη φύση»

Σκηνοθεσία με βάθος και οργάνωση σε επαγγελματικό επίπεδο

Το έργο Love’s Labour’s Lost του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ αποτελεί πρόκληση ακόμη και για επαγγελματικές σκηνές, πόσο μάλλον για μία ερασιτεχνική ομάδα. Στο δια χειρός Αριστείδη Λαυρέντζου, Έρωτος Έργα Έωλα, ο σκηνοθέτης βασίστηκε σε δική του πρωτότυπη μετάφραση και κατάφερε να δημιουργήσει ένα σκηνικό σύμπαν γεμάτο ρυθμό, χιούμορ και συγκίνηση. Με υπομονή και καθοδήγηση, συντόνισε μία πολυμελή ομάδα 18 ερασιτεχνών ηθοποιών, ανθρώπων που συνδυάζουν την καλλιτεχνική τους αγάπη με τις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής. Το αποτέλεσμα; Μια παράσταση που ξεπέρασε κάθε προσδοκία και απέδειξε πως το πάθος και η συλλογικότητα μπορούν να σταθούν ισάξια δίπλα στην επαγγελματική παραγωγή.

Υπέρτιτλοι: γέφυρα με το πολυπολιτισμικό κοινό των Βρυξελλών

Η επιλογή να ενσωματωθούν υπέρτιτλοι, από τον πρωτοπόρο σε αυτόν τον τομέα, Αριστείδη Λαυρέντζο, καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης, στα αγγλικά και τα γαλλικά, αποτέλεσε μία εξαιρετική στρατηγική που άνοιξε την παράσταση σε ευρύτερο κοινό. Σε μία πόλη όπως οι Βρυξέλλες, με πολλαπλές γλώσσες και κουλτούρες, η ανάγκη για προσβασιμότητα είναι κρίσιμη. Η απαιτητική αυτή εργασία, που απαιτεί ακρίβεια, συγχρονισμό και κατανόηση του θεατρικού λόγου, επιτελέστηκε με εξαιρετικό επαγγελματισμό. Έτσι, η ελληνόφωνη παράσταση που απολαύσαμε από τον ΘΕΣΠΙ δεν λειτούργησε μόνο στα στενά όρια της ελληνικής κοινότητας, αλλά έφτασε και σε φιλότεχνους θεατές άλλων γλωσσών, ενισχύοντας τη διαπολιτισμική επικοινωνία και το διεθνές προφίλ της ομάδας.

«Εξαιρετικές ερμηνείες από όλους τους ηθοποιούς, ειδικά εάν αναλογιστούμε τον έμμετρο λόγο και το μέγεθος του έργου. Υπέροχα κοστούμια και σκηνικά.H σκηνοθεσία και η μετάφραση αποτελούν ένα εντυπωσιακό εγχείρημα, με εξαιρετική απόδοση του κειμένου»

Κοστούμια που υποστήριξαν τον δραματουργικό σχεδιασμό
Τα κοστούμια της παράστασης ξεχώρισαν για την αισθητική τους αρτιότητα και την εφευρετικότητα με την οποία υπηρέτησαν το όραμα της σκηνοθεσίας. Σε μια παράσταση που βασίστηκε σε ένα από τα πιο σύνθετα και «λεκτικά πυκνά» έργα του Σαίξπηρ, η οπτική ταυτότητα έπαιξε καταλυτικό ρόλο. Οι επιλογές ένδυσης ενίσχυσαν τη ρομαντική, ποιητική και χιουμοριστική ατμόσφαιρα, επιτρέποντας στους θεατές να μεταφερθούν σε μια άλλη εποχή, χωρίς να χάνεται η σύνδεση με το σήμερα. Η φροντίδα στη λεπτομέρεια ανέδειξε τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίστηκε κάθε στοιχείο της παράστασης.

Ένα διαγενεαλογικό εγχείρημα με ουσία και βάθος
Η παράσταση αποτέλεσε ένα εντυπωσιακό παράδειγμα διαγενεαλογικής καλλιτεχνικής συνεργασίας. Ηθοποιοί διαφορετικών ηλικιών συνυπήρξαν δημιουργικά, φέρνοντας στη σκηνή διαφορετικά βιώματα και ενέργειες. Αυτός ο διάλογος των γενεών εμπλούτισε τη συνολική εμπειρία, αναδεικνύοντας τη δύναμη του θεάτρου να ενώνει ανθρώπους. Πίσω από αυτήν την επιτυχία κρύβονται χρόνια προσωπικής δέσμευσης και θυσίας από μέλη της ελληνικής κοινότητας που στηρίζουν το θέατρο στις Βρυξέλλες αδιάκοπα. Το Love’s Labour’s Lost δεν ήταν απλώς μια ακόμα παράσταση, αλλά μια ζωντανή απόδειξη πως η ελληνική γλώσσα, η τέχνη και η κοινότητα μπορούν να ανθίσουν ακόμη και μακριά από την πατρίδα.

«Συγχαρητήρια από καρδιάς στους υπέροχους ηθοποιούς και στον ευρηματικό σκηνοθέτη Αριστείδη Λαυρέντζο για την ποιητική, ευαίσθητη και βαθιά ανθρώπινη παράσταση Έρωτα έργα έωλα. Μια παράσταση σαν ψίθυρος ψυχής, που ταξίδεψε το κοινό σε εύθραυστες αλλά αληθινές πτυχές του έρωτα με χιούμορ και ειλικρίνεια»

Στο τέλος της πρεμιέρας του θεατρικού έργου Έρωτος Έργα Έωλα, παρουσία του επικεφαλής της Μόνιμης Αντιπροσωπείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρέσβη κ. Ιωάννη Βράιλα, του Προξένου κ. Βελισσαρούλη και του εκτελούντα χρέη διευθυντή του θεάτρου Comédie Royale Claude Volter και διακεκριμένο Βέλγο ηθοποιό κύριο Bernard d’Oultremont μια ξεχωριστή συγκινητική στιγμή επισφράγισε την ήδη φορτισμένη θεατρική βραδιά: ο εορτασμός των 40 χρόνων θεατρικής πορείας του Αριστείδη Λαυρέντζου και η τιμητική βράβευσή του από την Ελληνική Κοινότητα Βρυξελλών. Από την πρώτη του σκηνική εμφάνιση στις 20 Ιουνίου 1985 με την ομάδα του Θεατρικού Εργαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, έως την ίδρυση του ΘΕΣΠΙ το 2002, ο Αριστείδης Λαυρέντζος έχει υπηρετήσει με πάθος, αφοσίωση και σπάνιο ήθος το ελληνόφωνο θέατρο της διασποράς. Σκηνοθέτης με έντονη θεατρική ματιά, πολυτάλαντος μεταφραστής και συγγραφέας, συνέβαλε με ανιδιοτελή αγάπη στην καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας και κουλτούρας μέσα από το σανίδι. Η απονομή της τιμητικής πλακέτας από τον πρόεδρο της Κοινότητας, κ. Φίλιππο Κοτσαρίδη, αναγνώρισε την ανεκτίμητη προσφορά του όχι μόνο ως καλλιτέχνη αλλά και ως εμπνευστή συλλογικής δημιουργίας. Σε μια εποχή που οι αξίες δοκιμάζονται, η σταθερή παρουσία του Αριστείδη στο θεατρικό γίγνεσθαι των Βρυξελλών αποτελεί παράδειγμα ελπίδας, επιμονής και δημιουργίας.

 Ευχαριστούμε την θεατρική ομάδα του ΘΕΣΠΙ για τις φωτογραφίες που μοιράστηκε μαζί μας, με τα χαρακτηριστικά επί σκηνής και παρασκηνιακά στιγμιότυπα, καθώς και τους φίλους από το κοινό οι οποίοι μοιράστηκαν τα θετικά τους σχόλια για την παράσταση που απολαύσαμε.

The post Συγκίνηση, χειροκρότημα και θετική θεατρική ενέργεια με την αυλαία του «Έρωτος Έργα Έωλα» appeared first on .

Η παράσταση «Έρωτος Έργα Έωλα» — η νέα ελληνική μετάφραση του σαιξπηρικού Love’s Labour’s Lost — δεν είναι απλώς ένα καλλιτεχνικό γεγονός, αλλά και μια πολιτιστική δήλωση: μια συνειδητή επιλογή να στραφεί το βλέμμα μας προς ένα λιγότερο γνωστό, αλλά εξαιρετικά πλούσιο έργο, το οποίο συνδυάζει ποίηση, λεκτικά παιχνίδια και φιλοσοφικό στοχασμό με την ανάλαφρη αύρα μιας κωμωδίας. Ο σκηνοθέτης μιλά για την πρόκληση της απόδοσης της σαιξπηρικής γλώσσας στα ελληνικά, για τον πειραματισμό με τη μετάφραση του τίτλου, για τις αισθητικές του επιλογές — όπως τα αυθεντικά κοστούμια εποχής — και για την απόφαση να τιμήσει το «θέατρο του λόγου» πάνω από τη σκηνική εντυπωσιοθηρία.

Μέσα από τις απαντήσεις του αναδεικνύονται πτυχές όχι μόνο της παράστασης, αλλά και της συνολικής στάσης του Αριστείδη Λαυρέντζου απέναντι στην τέχνη: η έμφαση στη συνεργασία, ο σεβασμός προς τον θεατή, η πίστη στη δύναμη του θεάτρου να μεταμορφώνει και να συγκινεί. Δεν λείπουν αναφορές στη διαχρονικότητα του έργου, στις γυναικείες παρουσίες που ενσαρκώνουν ανεξαρτησία και ευφυΐα, αλλά και στη μαγεία της θεατρικής δημιουργίας ως μιας ζωντανής διαδικασίας που ποτέ δεν σταματά.

Η συνέντευξη που ακολουθεί είναι περισσότερο από μια προβολή μιας επικείμενης θεατρικής βραδιάς. Είναι ένας ύμνος στην τέχνη του θεάτρου και στη δύναμή της να συνδέει χρόνους, τόπους και ανθρώπους.

Κύριε Λαυρέντζο, 40 χρόνια θεατρικής παρουσίας φέτος και αναμένουμε σε λίγες μέρες τον εορτασμό αυτού του σημαντικού προσωπικού ορόσημου την ίδια στιγμή με το ανέβασμα της νέας θεατρικής παράστασης της ομάδας ΘΕΣΠΙΣ. Μοιραστείτε μαζί μας, σκέψεις και συναισθήματα για την μεγάλη, πλούσια και παραγωγική αυτή περίοδο.

Αγαπητέ κύριε Δήμα, είναι τόσο πολλά αυτά που έχω ζήσει στο θέατρο τα 40 χρόνια από τις 20 Ιουνίου 1985 που πρωτοανέβηκα στη σκηνή μαζί με τους επίσης πρωτοανεβαίνοντες τότε στη σκηνή Απόστολο Ιωακειμίδη, Γιώργο Αλεξάκη, Ειρήνη Χαλκιά, Γιάννη Γαβρά, Γιώργο Στρογγύλη και άλλους (ελάχιστοι συνεχίζουμε ακόμα σήμερα), που μια εκτεταμένη απάντηση σε αυτή την ερώτησή σας θα αδικούσε τις υπόλοιπες σημαντικές και εύστοχες ερωτήσεις σας. Μέλος του Θεατρικού Εργαστηρίου Ευρωπαϊκών Οργάνων μέχρι το 1991 (το συνεχίζει άψογα ο Τάσος Νυχάς), βασικός ιδρυτής – μαζί με τους Γιάννη Οικονομίδη και Γιώργο Ανδρονίδη – του Ελληνικού Θεάτρου Βελγίου, που προκάλεσε δημιουργικό ανταγωνισμό με την προηγούμενη ομάδα (το έχει αναλάβει σήμερα η Ελένη Καξερή), στενή συνεργασία με τον Δημήτρη Αργυρόπουλο στο δεύτερο μισό της 10ετίας του 1990 για την τόνωση του θεάτρου της ομογένειας (το συνεχίζει σήμερα ο Δημήτρης Αργυρόπουλος), βασικός ιδρυτής του ΘΕΣΠΙ το 2002 με τη Δέσποινα Σαλτουρίδου που κοντά στα 90 της χρόνια την είδαμε επιτυχώς στη σκηνή το 2022 και το 2023. Κατόπιν, σκηνοθεσία έξι έργων με γαλλική θεατρική ομάδα εντός του ΘΕΣΠΙ (2003-2008), έναρξη της μεταφραστικής θεατρικής μου δραστηριότητας το 2005, την οποία δεν σταμάτησα ποτέ και είχα και μια πανελλήνια βράβευση το 2015. Σταθεροποίηση στο παγκόσμιο δραματολόγιο από το 2007, σπουδές θεάτρου αρχικά στην Αγγλία (online) και κατόπιν στο Πανεπιστήμιο της Louvain-la-Neuve, σπουδή των υπερτίτλων με τους υπευθύνους υπερτιτλισμού του φεστιβάλ της Αβινιόν, ώθηση σε άξιους συναδέλφους να κάνουν το βήμα για να προχωρήσουν παραπέρα από τη συνεργασία μαζί μου (Κυπριανός Μουτεβελής, Δημήτρης Στασινόπουλος και όχι μόνο), ουσιαστική υποστήριξη από την πρώτη στιγμή (2018) της πρωτοβουλίας του Τ. Νυχά για την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου, συμμετοχή σε θεατρικά συνέδρια διαφόρων πανεπιστημίων στο Βέλγιο και κυρίως του Πανεπιστημίου Αθηνών στην Ελλάδα με την ιδιότητα διδακτορικού φοιτητή. Τέλος, αρκετές θεατρικές δημοσιεύσεις σε διάφορους εκδοτικούς οίκους (Ταξιδευτής, Παπαζήσης κλπ.) Αυτά προς το παρόν και ζητώ συγγνώμη από τους συνεργάτες μου για τυχόν λάθη, αναπόφευκτα για τον καθένα, κατά τη διάρκεια μιας τόσο μακράς σταδιοδρομίας – αλλά πάντοτε με την προσπάθεια να επανορθώνουμε και να μας αγκαλιάζει όλους το θέατρο.

Άφησα τελευταία μια παράλληλη προς την εδώ ομάδα μου δραστηριότητα, την οποία ασκώ στην κωμόπολη της γέννησής μου, Μηλιανά Άρτας, από το 2001 αδιάκοπα μέχρι σήμερα, ανεβάζοντας εκεί κάθε χρόνο ένα έργο το καλοκαίρι (Αύγουστος). Σταθερή συνεργάτιδά μου στη διεύθυνση σκηνής, από την αρχή, η φιλόλογος Αγγελική Αρκουμάνη-Κούρτη. Με βοήθεια των δημοτικών αρχών για τα σκηνικά και τα ηχητικά-φωτισμούς, έχουμε κάνει με αρκετά από τα εκεί έργα μας μια μίνι τουρνέ σε όλα σχεδόν τα δημοτικά διαμερίσματα του Δήμου, περιλαμβανομένης βεβαίως της πρωτεύουσάς του, Άνω Καλεντίνη Άρτας. Έχουμε ανοιχτή πρόσκληση από τους γειτονικούς Δήμους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναγνωρίζοντας αυτή μου τη θεατρική δραστηριότητα, χρηματοδότησε την ίδρυση στα Μηλιανά υπαίθριου θεάτρου 600 θέσεων. Σε αυτό παίζουμε από το 2017. Η παιδική ομάδα (15 άτομα) Μηλιανών είχε την πρόσκληση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο επισκέφθηκε τον Οκτώβριο 2023 με πρωτοβουλία του ευρωβουλευτή Μανώλη Κεφαλογιάννη. Θα προσπαθήσω να γράψω ένα αναλυτικότερο βιογραφικό με την ευκαιρία των 40 ετών μου στο θέατρο και να σας το στείλω την κατάλληλη στιγμή.

Που οφείλεται η μικρή δημοφιλία του, ίσως, πιο αμφίρροπου και πιο δυσεξήγητου απ’ όλα τα σαιξπηρικά δημιουργήματα το οποίο γράφτηκε την ίδια περίοδο με άλλα όπως το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» και το «Όνειρο θερινής νυκτός»;

Από τα 37 έργα που συγκροτούν το σύνολο του θεατρικού έργου του Σαίξπηρ, υπάρχουν πράγματι μερικά, όπως τα δύο που προαναφέρατε, και άλλα όπως π.χ. ο Άμλετ, ο Βασιλιάς Ληρ, η Δωδέκατη Νύχτα, ο Ριχάρδος ο 3ος , ο Οθέλλος, ο Έμπορος της Βενετίας, και ορισμένα άλλα, που μπορούν πράγματι να χαρακτηριστούν ως τα πιο δημοφιλή. Είναι όμως καλό για το θέατρο και τους ανθρώπους του, αλλά και για το θεατρόφιλο κοινό, να βγαίνουμε μερικές φορές από την «πεπατημένη» και να αναζητούμε κρυμμένους θησαυρούς και στα πιο «ταπεινά» έργα. Αυτό έκανα και εγώ για πρώτη φορά το 2006, όταν έπαιξα για πρώτη φορά έργο του Σαίξπηρ, και ήταν το πολύ λίγο γνωστό
Τέλος καλά όλα καλά. Η παράσταση έγινε στις Βρυξέλλες, στο θέατρο Résidence Palace, στα γαλλικά. Η παράσταση πήγε πολύ καλά και ο πλούτος που ανακαλύψαμε στο έργο ήταν τεράστιος. Πλοκή, κωμικότητα, ποίηση…
Όλα υπάρχουν σε αυτό το έργο, επίσης δε και μια ατάκα που πολλοί κριτικοί θεωρούν ως την ωραιότερη του όλου έργου του Σαίξπηρ (και την εκφωνεί ένας μεσαίος ρόλος και όχι ο πρώτος ρόλος – θα σας την πω μια άλλη φορά).
Το 2017, με τη Δωδέκατη Νύχτα, κάναμε μια επιλογή ενός πολύ δημοφιλούς έργου του, ίσως της ωραιότερης κωμωδίας όλων των εποχών, μαζί με τη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη και ο Η σπουδαιότης να είσαι ο Έρνεστ – τα έχουμε παίξει και τα δύο, όπως γνωρίζετε.
Επιστρέφουμε λοιπόν τώρα σε ένα από τα «ταπεινά» έργα του Σαίξπηρ. Ελπίζουμε ότι το κοινό μας θα εκτιμήσει το γεγονός ότι τους βγάζουμε φέτος, με αυτό το έργο, από τις «λεωφόρους» και τους πηγαίνουμε στα κρυφά μονοπάτια του Σαίξπηρ. Για την ευχαρίστηση όλων μας, το κρυφό μονοπάτι του φετινού έργου περιέχει πρωτότυπους και αξιόλογους θησαυρούς:

α) Πολλή ποίηση. Είναι το έργο που περιέχει τον μεγαλύτερο αριθμό ομοιοκατάληκτων στίχων στο όλο έργο του Σαίξπηρ. Τους μεταφράσαμε με αντίστοιχες ελληνικές ομοιοκαταληξίες. Βεβαίως, οι φίλοι της ποίησης γνωρίζουν ότι η ομοιοκαταληξία δεν είναι το παν στην ποίηση – μερικές φορές δεν είναι καν ποίηση. Σημειώνουμε λοιπόν ότι η περίοδος συγγραφής του Έρωτα Έργα Έωλα (1594) είναι η ίδια με τα περισσότερα από τα ποιητικά έργα του Σαίξπηρ: Αφροδίτη και Άδωνις (1593), Ο βιασμός της Λουκρητίας (1594) και πολλά από τα Σονέτα του. Άλλωστε, 4 από τα σονέτα του αποτελούν κομμάτι του έργου – και θα τα ακούσετε στην παράσταση.
β) Η θεωρία του Σαίξπηρ για τον έρωτα περιλαμβάνεται σε αυτό το έργο. Θα την ακούσετε στην παράσταση.
γ) Η κωμωδία αυτή σατιρίζει και ταυτόχρονα απολαμβάνει τη λεκτική επίδειξη, οδηγώντας μεγάλους κριτικούς όπως ο Χάρολντ Μπλουμ να παρατηρήσουν ότι ξεπερνάει τον Μίλτον και τον Τζέιμς Τζόυς στη γλωσσική της πληθωρικότητα. Πρόκειται επίσης για μια κωμωδία που χτυπά τις τρέλες της νεολαίας και ιδίως την ανδρική ματαιοδοξία, χωρίς όμως να πέφτει σε τετριμμένη ηθικολογία. Το κέφι και η καλή διάθεση χρωματίζονται από την αίσθηση της παροδικότητας, του χρόνου και του θανάτου. Ο τελευταίος, σαν μια από τις πραγματικότητες της ζωής, εναλλάσσεται με την αρχή της ηδονής και κάνει να προκύπτει μια νέα ισορροπία, χωρίς να χάνεται ο έρωτας.
Ύστερα από την ανάλυση που προηγήθηκε, θα απαντήσω τηλεγραφικά στην ερώτησή σας: το έργο δεν είναι καθόλου αμφίρροπο. Δυσεξήγητο; Ναι. Απαιτεί εμβάθυνση; Ναι. Δυστυχώς πολλοί από μάς (περιλαμβάνω και τον εαυτό μου, όπως βλέπετε) παρασυρόμαστε μερικές φορές, άλλοι συχνότερα, άλλοι αραιότερα, από τις πιο εύκολες λύσεις και δεν κάνουμε τον κόπο να εμβαθύνουμε. Αυτή τη φορά αποφασίσαμε να εμβαθύνουμε, για το καλό του θεάτρου πιστεύουμε – αφού υπάρχουν και κορυφαίοι κριτικοί, όπως ο Χάζλιτ, που έγραψε ότι αν επρόκειτο να χαθούν όλες οι κωμωδίες του Σαίξπηρ και να διασωθεί μόνο μία, θα έπρεπε να είναι αυτή εδώ.
Θα αναφέρω και έναν τελευταίο παράγοντα ο οποίος συνέβαλε στην επιλογή μου: είναι η διαίσθηση, είναι η γοητεία που άσκησε το έργο επάνω μου από την πρώτη φορά που το διάβασα, εδώ και πολλά χρόνια, από τη μετάφραση του Στρατή Πασχάλη. Να λοιπόν που ήρθε η στιγμή να το ζωντανέψω, με την ομάδα μου και με τη νέα μου μετάφραση.

Το έργο φημίζεται για τη λεκτική του πολυπλοκότητα και τα λόγια παιχνίδια. Πώς αντιμετωπίσατε αυτή την πρόκληση στη σκηνική απόδοση, ώστε να παραμείνει κατανοητό και ζωντανό για το σύγχρονο κοινό;

Αυτό που ορθά ονομάζετε «λόγια παιγνίδια» – μερικές φορές απλά λογοπαίγνια – αρχίζουν από την πρώτη ατάκα του έργου. Ο Βασιλιάς της
Ναβάρρας (που δεν είναι άλλος από τον σύγχρονο του Σαίξπηρ μεγάλο Βασιλιά της Γαλλίας Ερρίκο 4ο , 1553-1610) απευθύνεται σε τρεις αυλικούς του, τους οποίους καλεί να κλειστούν μαζί στο παλάτι, μακριά από κάθε γυναικεία παρουσία, και με αυστηρή νηστεία και στέρηση ύπνου να αφοσιωθούν στη μελέτη της τέχνης της ζωής. Γιατί όλα αυτά; Ας πάρουμε μια γεύση από το πρωτότυπο:

Let fame, that all hunt after their lives,
live register’d upon our brazen tombs,
and then grace us in the disgrace of the death.

Υπογράμμισα τις λέξεις του λογοπαιγνίου: grace, disgrace. Θα πρέπει να βρεθεί ένας τρόπος να αποδοθεί το λογοπαίγνιο στα ελληνικά. Ο σημαντικότατος Βασίλης Ρώτας, χαλκέντερος μεταφραστής του συνόλου του έργου του Σαίξπηρ πριν και μετά από τα μισά του 20 ου αιώνα, μεταφράζει:

Η δόξα που όλοι ενόσω ζουν την κυνηγάν,
ας ζήσει μπρουντζοχάραχτη στα μνήματά μας,
χαρά υστερνή στα χέρια του άχαρου θανάτου.

Έχει το «χαρά» και το «άχαρος». Όμως, πρώτον η χαρά που ζητά ο Βασιλιάς δεν είναι «υστερνή», αλλά διαρκείας – για μια αιωνιότητα, το λέει αυτολεξεί παρακάτω. Δεύτερον, σχετικά με την πολύ ποιητική λέξη «μπρουντζοχάραχτη», παρατηρούμε ότι δεν είναι η δόξα που ζητά ο Βασιλιάς να είναι «μπρουντζοχάραχτη», αλλά τα ίδια τα μνήματα να είναι από μπρούντζο, ήτοι τα πιο ασάλευτα και απρόσβλητα από τον χρόνο που είναι δυνατόν να υπάρξουν. Τρίτον, ο θάνατος είναι άχαρος όχι διότι δεν περιέχει «χαρά» αλλά διότι δεν περιέχει καμμία χάρη. Με αυτές τις σκέψεις, και πάντοτε ευγνώμονες προς τον Βασίλη Ρώτα που μας άνοιξε τον δρόμο και σε πολλά σημεία παραμένει αξεπέραστος, μεταφράζουμε:

Η φήμη που όλοι στη ζωή την κυνηγούν
ας χαραχτεί στα μπρούτζινά μας μνήματα,
να μας γεμίζει χάρη στο άχαρο του θανάτου.

Η «χάρη» και το «άχαρο». Με τον ίδιο τρόπο σκύψαμε σε κάθε λόγιο παιγνίδι του συγγραφέα στο έργο και στηριζόμενοι στον τεράστιο πλούτο της ελληνικής γλώσσας, αναζητήσαμε τις πιο κατάλληλες αναλογίες που μπορέσαμε να βρούμε.

Μια ματιά και στον μεταφραστή του έργου του 2001-2002, και ποιητή Στρατή Πασχάλη, που η μετάφρασή του παίχθηκε την ίδια χρονιά από την Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου:

Η φήμη που όλοι μια ζωή την κυνηγούν,
ας μείνει χαραγμένη στα μπρούτζινά μας μνήματα,
κι ας μας λαμπρύνει μες στη νύχτα του θανάτου.

Δύο μόνο παρατηρήσεις: Υπάρχει μια ασσυμετρία μεταξύ πρώτου στίχου. Που περιέχει 12 συλλαβές, και δεύτερου που περιέχει 15 συλλαβές, στον δε τρίτο στίχο λείπει το λογοπαίγνιο «grace-disgrace».

Αλήθεια ποια ήταν η διεργασία που ακολουθήσατε από τον πρωτότυπο τίτλο του έργου μέχρι την τελική μορφή που του αποδώσατε, Έρωτος Έργα Έωλα; Πως λειτούργησε η μεταφραστική σας ικανότητα σε αυτό το έργο;

Στον τίτλο έπρεπε να έχουμε κάτι ποιητικό, εύηχο, περίτεχνο και όσο το δυνατόν πιο κοντά στην έννοια του πρωτοτύπου. Οι προηγούμενοι Έλληνες μεταφραστές αρκέστηκαν να παραμείνουν, από σεβασμό – όπως ελέχθη, στον τίτλο του Ρώτα: Αγάπης Αγώνας Άγονος. Ευρηματικό, πράγματι, αφού έχει τρία αρχικά Α, όπως ο Σαίξπηρ τρία αρχικά Λ: Love’s Labour’s Lost. Και μάλιστα ο Ρώτας επιτυγχάνει τρία όμοια αρχικά όχι μόνο το πρώτο γράμμα αλλά και το δεύτερο: «Αγ». Έγιναν τεράστιες συζητήσεις στην ομάδα: Αφού οι Γάλλοι δεν επέμειναν σε αυτό – δεν το κατάφεραν, θα πω εγώ – και έβαλαν Peines d’amour perdues / Χαμένοι κόποι του έρωτα, γιατί εμείς να επιμένουμε και να χάνουμε και χρόνο ψάχνοντας λύση; Κάναμε λοιπόν μια πρώτη στάση στο «Έρωτος Έργα Ατελέσφορα». Το «Έρωτος» το θεωρήσαμε, και εξακολουθούμε να το θεωρούμε, σίγουρο: η λέξη με την οποία μιλάει η σύγχρονη γλώσσα μας για το αγγλικό love είναι κατά πολύ περισσότερο έρωτας και κατά πολύ λιγότερο αγάπη. Το «Έργα» επίσης είναι σωστό για να αποδώσει το «Labour», και μένει το «Ατελέσφορα» (=χωρίς αποτέλεσμα),το οποίο αποδίδει το νόημα του έργου αλλά δεν αρχίζει από Ε! Ακολουθούν τα «Έρωτος Έργα Επιπόλαια» το οποίο στείλαμε και στο newsville, και πράγματι τα «έργα έρωτος» των τεσσάρων ερωτευμένων ανδρών του έργου (και θα έλεγα και των αντίστοιχων γυναικών) χαρακτηρίζονται από επιπολαιότητα.
Βρήκαμε μάλιστα και μια αρχαία αναφορά στον Λουκιανό ο οποίος μιλάει για «επιπόλαιο έρωτα». Παρ’ όλα αυτά, η λέξη «επιπόλαια» δεν μας ικανοποίησε απόλυτα, και προσπαθήσαμε να την αλλάξουμε με το «Έρωτος Έργα Ατελείωτα» – με τη διπλή έννοια της λέξης ατελείωτα, ήτοι αυτά που δεν έχουν ολοκληρωθεί, που είναι μισοτελειωμένα, αλλά και αυτά που δεν τελειώνουν ποτέ. Ξεφεύγαμε όμως αρκετά από το «Lost» του Σαίξπηρ. Και ξαφνικά ήρθε το «Έωλα» (χωρίς θεμέλια, φευγαλέα όπως ο αέρας – το «έωλα» και το «αίολον» του θεού του αέρα Αιόλου έχουν την ίδια ρίζα), το οποίο μας ικανοποίησε περισσότερο από όλα τα προηγούμενα. Θα επικρατήσει αυτός ο τίτλος έναντι του μέχρι τώρα Αγάπης Αγώνας Άγονος; Έχουμε ένα προηγούμενο από τη Δωδέκατη Νύχτα ή Αυτό που Επιθυμείτε – με το οποίο, το 2017, αλλάξαμε για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα το μέχρι τότε Δωδέκατη Νύχτα ή Αυτό που Θέλετε (Προτιμάτε, Προαιρείσθε κλπ.). Το Θέατρο Τέχνης έπαιξε το έργο αυτό το 2023 με το δικό μας «Επιθυμείτε» και όχι με τα προηγούμενα. Ασφαλώς δεν πρόκειται για σύμπτωση.

Το «Έρωτος Έργα Έωλα» έχει γνωρίσει διάφορες μοντέρνες προσεγγίσεις – από μουσικές διασκευές μέχρι κινηματογραφικά ύφη. Επηρεαστήκατε από κάποια προηγούμενη ανάγνωση του έργου ή επιλέξατε να κινηθείτε σε έναν εντελώς δικό σας σκηνικό και αισθητικό κόσμο;

Όλες αυτές οι διασκευές και ερμηνείες είναι πολύ ενδιαφέρουσες και είδα αρκετές από αυτές. Τις σέβομαι, καθώς και τους δημιουργούς τους. Σε ένα τέτοιο έργο όμως που είναι κατ’ εξοχήν «θέατρο λόγου» και όχι θέατρο μουσικής ή σκηνικών εφφέ, εγώ αποφάσισα να υποστηρίξω με τις μικρές μου δυνάμεις και με τους 18 ενθουσιώδεις ηθοποιούς της ομάδας μου, καθώς και με την καταξιωμένη σκηνογράφο μας Άντα Σωτηροπούλου, τη μορφή του έργου όπως το πρωτοπαρουσίασε ο Σαίξπηρ, ήτοι ως θέατρο λόγου. Εκεί που υπάρχει τραγούδι, θα το έχουμε, και είναι ιδιαίτερης σημασίας. Αλλά η τέχνη που πρυτανεύει στο έργο είναι η ποίηση και όχι η μουσική. Άλλωστε, για να το πλησιάσουμε στην εποχή του Σαίξπηρ, επιλέξαμε – με πρωτοπόρο την Άντα – πανάκριβα κοστούμια της εποχής του Σαίξπηρ και όχι μεταγενέστερα, και όχι βέβαια σημερινά. Πολλοί παίζουν Σαίξπηρ με σημερινά κοστούμια και σε ορισμένα έργα αυτό γίνεται πιο εύκολα από άλλα, με σκοπό υποθέτω να φέρουν τον Σαίξπηρ πιο κοντά μας. Εμείς θα ταξιδέψουμε τον θεατή κοντά στην εποχή του Σαίξπηρ, κάνοντάς τον όμως να νιώσει ότι τα προβλήματα που θέτει το έργο είναι τα ίδια και σήμερα.

Υπήρξαν δυσκολίες κατά τη διάρκεια των προβών; Ποιος ο ρόλος της επικοινωνίας των μελών της θεατρικής ομάδας στη διάρκεια των προβών στο τελικό αποτέλεσμα που θα απολαύσουμε στο θέατρο Comédie Royale Claude Volter;

Αν κατάλαβα καλά το ερώτημά σας, δεν είχαμε προβλήματα επικοινωνίας που να δυσκολεύουν το ανέβασμα του έργου αλλά μόνο κάποιους γόνιμους διαλόγους που εμπλούτισαν την εργασία μας. Το μόνο σημαντικό πρόβλημα ήταν η αποχώρηση πολύ σημαντικού ηθοποιού για λόγους τελείως ξένους προς το θέατρο. Είμαστε πάντοτε σε επικοινωνία μαζί του αλλά μας ζήτησε ο ίδιος να γίνει αντικατάσταση, η οποία ευτυχώς έγινε με λύση που βρέθηκε στο εσωτερικό της ομάδας.

Το έργο εστιάζει στη σύγκρουση ανάμεσα στη γνώση και τον έρωτα. Πώς μεταφέρατε αυτόν τον θεματικό άξονα επί σκηνής; Αναδείξατε με κάποιο τρόπο τον στοχαστικό του χαρακτήρα;

Το ίδιο το έργο αναδεικνύει από μόνο του τον στοχαστικό του χαρακτήρα, κυρίως στη μεγαλύτερη ατάκα του έργου, η οποία περιλαμβάνεται στην 4η πράξη και είναι η μεγαλύτερη ατάκα στο σύνολο του έργου του Σαίξπηρ. Έχω τη μεγάλη τιμή να παίζω ο ίδιος αυτή την ατάκα (ρόλος Μπιρόν). Και υπάρχουν και άλλα σημαντικά κομμάτια του έργου προς αυτή την κατεύθυνση. Για εμένα που είμαι ένας άνθρωπος του βιβλίου (με τις χιλιάδες τόμους που έχω μαζέψει στο σπίτι μου σε σημείο που να δυσκολεύομαι να κυκλοφορώ), το έργο αυτό με χτυπά κατακέφαλα. Πράγματι στο έργο βλέπουμε τον έρωτα και τη γνώση να αντιμάχονται. Εγώ θα έλεγα να θυμηθούμε τον δικό μας Ηράκλειτο, που είπε να μην ανησυχούμε για τα τεντωμένα δύο άκρα των χορδών της λύρας, διότι μόνο με αυτό το «τέντωμα» μπορεί να υπάρξει αρμονία.

Σκηνοθεσία και ερμηνεία: Για ακόμα μία φορά θα σας δούμε σε διπλό ρόλο, αυτό του σκηνοθέτη και ηθοποιού. Ιστορικά αλλά και πρακτικά μιλώντας πόσο ρίσκο μπορεί να βάλει αυτό το γεγονός στο τελικό θεατρικό αποτέλεσμα;

Δεν σας κρύβω ότι μου έλειψε η σκηνή, από το 2018 που ερμήνευσα τον Ταρτούφο. Όχι, δεν υπάρχει ασυμβίβαστο για κάποιον – εμένα στην
προκειμένη περίπτωση, να είναι σκηνοθέτης σε μια παράσταση και ταυτόχρονα ηθοποιός. Το μόνο που του λείπει είναι να βλέπει τους ηθοποιούς από τη μεριά της πλατείας – από το κέντρο, που είναι η θέση του σκηνοθέτη. Θα προτιμούσα να ρωτήσετε τους συνεργάτες μου αν τους δημιουργεί πρόβλημα το να με έχουν ως συνηθοποιό και ταυτόχρονα ως σκηνοθέτη. Δεν έχω αισθανθεί κάτι τέτοιο. Από την ιστορία του θεάτρου υπάρχουν πολλά παραδείγματα που συνηγορούν υπέρ της άποψής μου, και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Μάλιστα, μερικές φορές είναι και πλεονέκτημα να έχουν οι ηθοποιοί τον σκηνοθέτη δίπλα τους επί σκηνής, όταν ιδίως γνωρίζουν ότι ο ίδιος προέρχεται από τον χώρο της ηθοποιίας – όπως εγώ. Βεβαίως, χρειάζεται από την πλευρά του σκηνοθέτη η διακριτικότητα να μην προβάλλει προς τους ηθοποιούς επί σκηνής το βάρος του ρόλου του ως σκηνοθέτη, αλλά να φέρεται ως ένας απόλυτα ίσος με αυτούς.

Δεδομένου ότι οι γυναικείοι χαρακτήρες δείχνουν εξυπνάδα, αυτονομία και στρατηγική υπεροχή, επιλέξατε να δώσετε έμφαση σε κάποιον φεμινιστικό ή σύγχρονο κοινωνικό τόνο στη σκηνοθεσία σας; Αλήθεια πως έγινε η κατανομή των γυναικείων ρόλων σε αυτή τη θεατρική σας προσπάθεια;

Από τις πιο μοντέρνες πλευρές του έργου είναι ακριβώς το γεγονός ότι οι γυναίκες συμπεριφέρονται προς τους άνδρες ως ίσες προς ίσους – μπορεί και με «στρατηγική υπεροχή» – πού τη βρήκατε αυτή την επιτυχημένη λέξη; Οι σκηνικές μου οδηγίες είναι λίγες και γίνονται εύκολα αντιληπτές από γυναίκες του σήμερα: «δεν θα είστε γυναικούλες, αλλά γυναικείες προσωπικότητες».
Από αυτή την πλευρά το έργο μοιάζει με την περυσινή μας Λυσιστράτη και σίγουρα το παίξιμο της Λυσιστράτης βοήθησε. Μόνο που στο φετινό έργο ΟΛΕΣ οι γυναίκες είναι χειραφετημένες και όχι μόνο η Λυσιστράτη. Δεν έκανα κάποια ιδιαίτερη προσπάθεια για το μοίρασμα των γυναικείων ρόλων – ούτε και των ανδρικών. Εσείς θα τους δείτε όλους και θα μας πείτε αν κάναμε λάθη στη διανομή.

Τι συναισθήματα πιστεύτε πως θα πάρει ο θεατής μετά το πέσιμο της αυλαίας;

Είναι από τα έργα που ο θεατής νιώθει την ώθηση να γίνει καλύτερος. Επίσης παίρνει αρκετή ομορφιά και αυτή η ομορφιά είναι ωραίο εφόδιο ζωής. Το ότι θα περάσει μια ευχάριστη βραδιά, δεν το συζητούμε. Τέλος, κάναμε ό,τι μπορούσαμε και θα εξακολουθούμε να κάνουμε μέχρι το έργο (διότι μέχρι το άνοιγμα της αυλαίας της πρεμιέρας συνεχίζει να φτιάχνεται το έργο) για να μην κουράσουμε τον θεατή που οι χρονικές αντοχές του στη σημερινή εποχή είναι μικρότερες από ό,τι στην baroque εποχή του Σαίξπηρ.
Εάν τέλος ο θεατής φύγει με την ευγνωμοσύνη προς την ομάδα μας διότι του γνώρισε ένα έργο που άξιζε να γνωρίσει («πού ήταν αυτό το έργο μέχρι τώρα;»), τότε θα έχουμε σίγουρα πετύχει το σκοπό μας.

Πληροφορίες για τις παραστάσεις

Φωτογραφίες: Αλ.Μιχαηλίδης/Newsville.be

The post «Έρωτος Έργα Έωλα»: Μια συνομιλία με τον σκηνοθέτη Αριστείδη Λαυρέντζο για την τέχνη, τον Σαίξπηρ και τα 40 χρόνια θεάτρου appeared first on .

Οι καλύτερες μας ευχές στην ομάδα ΘΕΣΠΙΣ για την νέα αυτή προσπάθεια, την οποία θα απολαύσουμε στις 22, 23, 24, 25 Μαΐου 2025, στο θέατρο Comédie Royale Claude Volter.

Γράφει ο Αριστείδης Λαυρέντζος.

Μετά από την περυσινή παράσταση της Λυσιστράτης, που οι κριτικές χαρακτήρισαν ως μία από τις καλύτερες του ελληνικού θεάτρου στο Βέλγιο, ο θίασος ΘΕΣΠΙΣ ετοιμάζει για τον μήνα Μάιο 2025 την παράσταση ενός όχι αρκετά γνωστού στο κοινό έργου του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ. Love’s Labour’s Lost ο τίτλος του πρωτοτύπου – και με αποδεκτή από την Οξφόρδη παραλλαγή του τίτλου, Love’s Labours Lost. Παραθέτουμε παρακάτω εκτενή σημείωση για την επιλογή ελληνικού τίτλου, τα μέγιστα πιστού στο πρωτότυπο.

Ας δούμε περί τίνος πρόκειται στο έργο:

Ο Βασιλιάς της Ναβάρρας Φερδινάνδος (πρόσωπο της φαντασίας του Σαίξπηρ) αποφάσισε με όρκο, για τον ίδιο και για το βασίλειό του, μια
ασκητική ζωή για τρία χρόνια, αφιερωμένη στη μελέτη, με αποχή από τον έρωτα, σκληρή νηστεία και αϋπνία. Τρεις άρχοντές του κάνουν μαζί του τον ίδιο όρκο. Οι γυναίκες απαγορεύεται να πλησιάσουν σε λιγότερο από ένα μίλι απόσταση, και οι παραβάτες θα τιμωρηθούν με φυλάκιση, για δε τις γυναίκες προβλέπεται και αποκοπή της γλώσσας. Θα μπορέσουν άραγε να τηρήσουν τον όρκο ο Βασιλιάς και οι άρχοντές του; Τα πράγματα δυσκολεύουν μόλις φτάνουν από τη Γαλλία, για μια διαπραγμάτευση, η ωραία κόρη του Βασιλιά της Γαλλίας και οι τρεις εξίσου ωραίες κυρίες των τιμών της. Οι τέσσερις της Ναβάρρας ερωτεύονται κεραυνοβόλα τις τέσσερις Γαλλίδες και επινοούν
στρατηγήματα για να τις κατακτήσουν, αν και τους προβληματίζει και η δέσμευση που έχουν από τον όρκο τους. Θα είναι αυτά τα στρατηγήματα – έργα του έρωτά τους – τα κατάλληλα για να φτάσουν στο σκοπό τους; Η απάντηση θα δοθεί στη σκηνή, τόσο για το ερώτημα αυτό όσο και για το ρόλο ενός πέμπτου ζευγαριού, το οποίο αποτελεί ο φανφαρόνος Ισπανός ιππότης Αρμάδο και η χωριατοπούλα, από τη Ναβάρρα, Ζακνέτα.

Όποιες και να είναι οι απαντήσεις, η ομορφιά, η ποίηση και ο έρωτας διατρέχει το έργο από άκρου εις άκρο, αποτελώντας και έναν ύμνο για τη γυναίκα.

Τέσσερα χαρακτηριστικά δίστιχα από το έργο (Μπιρόν, σκηνή 4.3.316-323):

«Κάθε που τόλμησε ποιητής ν’ αγγίξει πένα για να γράψει, η μελάνη του αναμίχθηκε με του έρωτα το δάκρυ.
Οι στίχοι τότε γίνονται ικανοί να γοητεύσουν βάρβαρων αυτιά και να ενσταλάξουν στους τυράννους ταπεινότητα.
Πήρα τη γνώση αυτή απ’ των γυναικών τα μάτια.

Αστράφτουν πάντα τη φωτιά του Προμηθέα.
Αυτά είναι οι τέχνες, τα βιβλία, οι ακαδημίες, που δείχνουν, περιέχουνε και τρέφουνε τον κόσμο.»

Η φιλοδοξία μας είναι να συντελέσουμε με τις μικρές μας δυνάμεις να γίνει πιο γνωστό το ωραιότατο αυτό έργο της νεότητας του Σαίξπηρ (1594).

Η σκηνοθεσία, η μετάφραση και οι υπέρτιτλοι (αγγλικά και γαλλικά) είναι του Αριστείδη Λαυρέντζου. Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Άντας Σωτηροπούλου. Τα μακιγιάζ της Βασιλικής Σπύρου. Τραγουδά η Κωνσταντίνα Σλακώνη και μια άλλη γυναίκα-έκπληξη.

Παίζουν οι ηθοποιοί (κατά σειρά εμφάνισης):

Βασίλης Πούλος, Κωνσταντίνος Μανιάτης, Αριστείδης Λαυρέντζος, Χάρης Ξενογιάννης, Γιώργος Μαγκλής, Κώστας Δερβένης, Αντώνης Καστρισιανάκης, Γιώργης Καταλαγαριανάκης, Μαρία Μερκούρη, Ανδριάνα Ασημακοπούλου, Ναταλία Καπετανάκη, Άννα Ρωμάνου, Κωστής Γεραρής, Δήμος Αγγελούσης, Αλέξανδρος Παναγιωτόπουλος, Τάσος Φιλιππίδης

Τόπος και ημερομηνίες παράστασης:
22, 23, 24 Μαΐου 2025, ώρα 8 μ.μ. και 25 Μαΐου 2025, ώρα 6 μ.μ., στο
θέατρο Comédie Royale Claude Volter, Avenue des Frères Legrain 98, 1150 Bruxelles

Media Sponsor : newsville.be

Τα εισιτήρια πωλούνται από την more.com στον σύνδεσμο, εδώ, καθώς επίσης και στον Περίπλου, rue Froissart 115, 1040 Bruxelles, τηλ. 022309335.
Κρατήσεις μπορούν να γίνουν και στο thespis.theatre@gmail.com και alavrentzos@gmail.com 

Σημείωση σχετικά με τη μετάφραση του τίτλου

Το έργο μεταφράστηκε στα ελληνικά εδώ και μισό αιώνα από τον χαλκέντερο μεταφραστή του όλου έργου του Σαίξπηρ Βασίλη Ρώτα, με τον τίτλο Αγάπης Αγώνας Άγονος, που – για λόγους σεβασμού του πρώτου μεταφραστή και όχι μόνο – έχει ακολουθηθεί και από τις μέχρι σήμερα τέσσερις γνωστές ελληνικές μεταφράσεις (Στρατής Πασχάλης, Ερρίκος Μπελιές, Μάγια Λυμπεροπούλου, Χριστίνα Μπάμπου-Παγκουρέλη – η τελευταία το 2019). Ο αναγνώστης παρατηρεί ότι τόσο το πρωτότυπο όσο και η μετάφραση του Ρώτα έχουν όμοια τα αρχικά των τριών λέξεων του τίτλου. LLL στο πρωτότυπο του Σαίξπηρ, ΑΑΑ (και μάλιστα Αγ Αγ Αγ) στη μετάφραση του Ρώτα. Οι γαλλικές μεταφράσεις δεν κατόρθωσαν ή δεν προσπάθησαν να επιτύχουν τίτλο με όμοια τα τρία αρχικά. Καθιέρωσαν λοιπόν τον τίτλο Peines
d’amour perdues (Χαμένοι κόποι του έρωτα). Στα γερμανικά έχουμε βρει δύο μεταφράσεις του τίτλου: Verlorene Liebesmüh (Χαμένος κόπος του έρωτα) και Liebes Leid und Lust (Πόνος και ευχαρίστηση του έρωτα), που τη θεωρούμε προτιμότερη, όχι μόνο για τη διατήρηση των τριών αρχικών L αλλά κυρίως για την επιτυχέστερη απόδοση του περιεχομένου. Πράγματι, υπάρχει στο έργο και ο πόνος του έρωτα, λόγω των αρνήσεων των κοριτσιών αλλά και λόγω της αρχικής απαγόρευση των ερωτικών σχέσεων, αλλά υπάρχει και η ευχαρίστηση, για τις περισσότερες από τις υπόλοιπες σκηνές.

Στη νέα μετάφραση του έργου στη νεοελληνική, την οποία έκανε ο Αριστείδης Λαυρέντζος για την παράσταση του Μαΐου 2025, θεώρησε σκόπιμο, με σύμφωνη γνώμη όλης της ομάδας, να αναμεταφράσει και τον τίτλο, διατηρώντας και το «παιχνίδι» των τριών πρώτων αρχικών, με Ε αυτή τη φορά:

ΕΡΩΤΟΣ ΕΡΓΑ ΕΩΛΑ

«Έωλα» είναι η νέα λέξη – και οριστική αυτή τη φορά – η οποία αντικαθιστά τη λέξη «Επιπόλαια», που δεν ήταν άστοχη (εξηγήσαμε άλλωστε τους λόγους στην προηγούμενη δημοσίευση του newsville.be), η λέξη όμως «έωλα» είναι περισσότερο περίτεχνη, ποιητική, εύηχη και ευρηματική. Σημαίνει κάτι το μετέωρο, το αθεμελίωτο, ξεπερασμένο, ακατάλληλο και συνεπώς χαμένο (βλ. και λεξικά Μπαμπινιώτη για το σχολείο και το γραφείο, Τριανταφυλλίδη, Ακαδημίας Αθηνών κλπ). Έχουμε και την ομόφωνη σύμφωνη γνώμη κάποιων σημαντικών σεβαστών μας αυθεντιών του θεάτρου από την ελληνική πρωτεύουσα. Σας περιμένουμε με χαρά στην παράσταση!

Α.Λ.

Εορτασμός των 40 ετών του Αριστείδη Λαυρέντζου στο θέατρο

Θα θέλαμε να ενημερώσουμε τους αναγνώστες του newsville.be και τους θεατές του έργου μας ότι ο σκηνοθέτης μας και Πρόεδρος της ομάδας ΘΕΣΠΙΣ Αριστείδης Λαυρέντζος συμπληρώνει εφέτος 40 χρόνια στο θέατρο (1985-2025). Έχοντας αρχίσει με την ομάδα του Θεατρικού Εργαστηριού Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από την πρώτη του παράσταση, 20 Ιουνίου 1985 στις Βρυξέλλες, έκανε μια μεγάλη διαδρομή, με κυριότερο σταθμό την ίδρυση της ομάδας ΘΕΣΠΙΣ το 2002, μαζί με άλλους θεατρόφιλους, Έλληνες και ξένους. Αυτό το γεγονός νομίζουμε ότι αξίζει να γιορτασθεί, και η παράστασή μας του Μαΐου θα είναι μια ευκαιρία να το κάνουμε. Περισσότερες λεπτομέρειες, στην πορεία προς την παράσταση και στο πρόγραμμα της παράστασης.

The post Έρωτος Έργα Έωλα, του Ουίλιαμ Σαίξπηρ: το φετινό έργο του ΘΕΣΠΙ Βρυξελλών appeared first on .

Κύριε Λαυρέντζο, ποια ήταν τα πρώτα ερείσματα για την ασχολία σας με την μετάφραση και ειδικότερα με τη μετάφραση και το θέατρο; Πόσο βοηθητικές υπήρξαν οι νομικές και θεατρικές σπουδές σας στη συγγραφή αυτού του βιβλίου;

Κύριε Δήμα, πρώτα απ’ όλα σας ευχαριστώ θερμά διότι μου δίνετε την ευκαιρία με το ερωτηματολόγιό σας να εκφρασθώ για πρώτη φορά συνολικά για την εμπειρία μου στη θεατρική μετάφραση και για το όλο μεταφραστικό μου έργο, καθώς και για τη φετινή μου παράσταση της Λυσιστράτης με τον θίασο ΘΕΣΠΙΣ.
Ένα πρώτο έρεισμα για τη μετάφραση γενικώς ήταν η μακρά υπηρεσία μου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πολυγλωσσία των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μας υποχρέωνε να περνούμε συχνά από τη μια γλώσσα στην άλλη, μεταφράζοντας κείμενα που χειριζόμασταν. Βεβαίως υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και μεταφραστές και διερμηνείς σε μεγάλο αριθμό, σε σημείο που η αντίστοιχη υπηρεσία να είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο, και αυτό διότι, ενώ για παράδειγμα στα Ηνωμένα Έθνη οι επίσημες γλώσσες είναι 6, στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 24, και γίνονται μεταφράσεις από κάθε γλώσσα προς όλες τις υπόλοιπες. Παρά τον μεγάλο αριθμό των μεταφραστών και των διερμηνέων και την πολύ υψηλή επαγγελματικότητα και ποιότητά τους, είναι αδύνατο να καλύπτονται μόνο από αυτούς οι καθημερινές μεταφραστικές ανάγκες των υπηρεσιών. Μπαίνοντας λοιπόν και εγώ σε αυτό το παιχνίδι ήδη από το 1981/82 που άρχισα να εργάζομαι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεταξύ των πρώτων Ελλήνων, ανακάλυψα μια μεγάλη ευχαρίστηση να είμαι για δεκάδες συναδέλφους ο διάμεσος μεταξύ των ελληνικών και των άλλων γλωσσών. Και επειδή όπως λέει η ιταλική έκφραση «traduttore, traditore» (μεταφραστή, είσαι προδότης), θα σας έκανα να γελάσετε πολύ με τις φορές που μετέφραζα απευθείας (διερμήνευα) συνεδριάσεις Ελλήνων με ξένους όπου κατά τη μετάφραση διέστρεφα τα λεγόμενα, για να μην ακουστούν από την άλλη πλευρά αυτά που λεγόντουσαν λόγω παχυλής τότε άγνοιας και που δεν έπρεπε να ακουστούν. Ήταν μια γνωστή τακτική και των δραγουμάνων (διερμηνέων) του Σουλτάνου κατά την Τουρκοκρατία – που ήταν Έλληνες – στις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Έτσι φτάνουμε στο θέατρο. Σκηνοθέτης της ομάδας ΘΕΣΠΙΣ από την ίδρυσή της (2002), το πρώτο έργο που χρειάστηκε να μεταφράσω από τα ελληνικά στα γαλλικά ήταν ο Αυτοκράτωρ Μιχαήλ του Άγγελου Τερζάκη που παίχθηκε στα ελληνικά τον Νοέμβριο του 2003 και στα γαλλικά τον Μάιο του 2004, υπό την αιγίδα της Ελληνικής Πρεσβείας και του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Στη μετάφραση αυτή έχουν παραπέμψει Καθηγητές Θεατρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου και βρίσκεται κατατεθειμένη, όπως επίσης και στη βιβλιοθήκη του Κέντρου Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Louvain-la-Neuve.
Μετά από την προαναφερόμενη μετάφραση, όπου χρειάστηκε να μεταφράσω στα γαλλικά όλους τους όρους του βυζαντινού τελετουργικού και τους τίτλους των πολυάριθμων βυζαντινών αξιωμάτων (Πρωτοβεστιάριος, Πρωτοσπαθάριος, Κοντόσταυλος κλπ.), όλα ήταν εύκολα. Έπειτα ήρθε το πρώτο μου βιβλίο από τα γαλλικά προς τα ελληνικά, αδημοσίευτο μέχρι σήμερα. Ήταν Η Χυλόπιτα του Φεντώ, το 2005, σε πεζό λόγο (παίχθηκε με μεγάλη επιτυχία το 2011). Λίγο αργότερα ήρθε, και δημοσιεύθηκε, ο Αλέξανδρος ο Μέγας του Ρακίνα σε έμμετρη ομοιοκατάληκτη μετάφραση, που έτυχε και του πρώτου βραβείου της Ένωσης Ελλήνων Μεταφραστών Λογοτεχνίας το 2015. Το 2007 μετέφρασα την Προξενήτρα του Θόρντον Ουάιλντερ από τα αγγλικά, που παίχθηκε με μεγάλη επιτυχία την ίδια χρονιά. Συνέχισα με πολλά άλλα που γνωρίζετε, και αρκετά από αυτά αναφέρονται στις σελίδες 98-99 του βιβλίου μου Λυσιστράτη. Ο έρωτάς μου για την ελληνική γλώσσα διαμέσου των αιώνων με έκανε να μεταγράψω στη νεοελληνική το έργο του Σπυρίδωνος Ζαμπέλιου Γεώργιος Καραϊσκάκης (1844), που δεν είχε παιχθεί ποτέ από τον 20ό αιώνα και μετά, και να το παίξω για πρώτη φορά στη γενέτειρα του ήρωα, Σκουληκαριά Άρτας, το 2022, υπό την αιγίδα της Επιτροπής για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821. Βήμα-βήμα λοιπόν, έφτασα να τολμήσω να μεταφράσω για πρώτη φορά ολόκληρο έργο κατευθείαν από τα αρχαία ελληνικά: τη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη, που παρακολουθήσατε.

Ως προς το δεύτερο σκέλος της ερωτήσεώς σας, πόσο βοηθητικές ήταν οι νομικές και θεατρικές σπουδές μου στη συγγραφή του βιβλίου Λυσιστράτη, θα αρχίσω από τις θεατρικές σπουδές, λέγοντας ότι υπήρξαν όχι απλώς βοηθητικές αλλά καθοριστικές. Ένα ολόκληρο κομμάτι του διετούς μάστερ μου στο Πανεπιστήμιο της Louvain-la-Neuve ήταν αφιερωμένο στη μετάφραση, όπως επίσης και η μεταπτυχιακή μου μελέτη ήταν αφιερωμένη στη θεατρική μετάφραση (θα τη βρείτε εύκολα στη βιβλιοθήκη τους), ο δε εκ των Καθηγητών μου Διευθυντής του Κέντρου Θατρικών Σπουδών και σκηνοθέτης ο ίδιος στο Παρίσι, στην Αβινιόν και αλλού Jonathan Châtel δεν έπαυε να μας τονίζει ότι, αν θέλουμε να κάνουμε σωστή σκηνοθεσία έργου που δεν είναι στη γλώσσα μας, η καλύτερη επιλογή είναι, αν μπορούμε, να το μεταφράζουμε μόνοι μας. Αυτό έκανε και κάνει και ο ίδιος. Πράγματι, εντρυφώντας στη μετάφραση, έχουμε και την ερμηνεία, η οποία είναι το άλφα και το ωμέγα της σκηνοθεσίας. Οι νομικές σπουδές, από την άλλη πλευρά, είναι αυτές που με βοηθούν στην ακρίβεια της έκφρασης και στον σεβασμό του έργου του συγγραφέα, είτε αυτός είναι ζωντανός είτε νεκρός: είναι ηθικό δικαίωμα του συγγραφέα να μην παραποιείται το έργο του – δικαίωμα εξίσου ισχυρό, αν όχι ισχυρότερο, από το οικονομικό δικαίωμα να λαμβάνει τη νόμιμη αμοιβή για τη χρήση του έργου του, η οποία αίρεται βέβαια σε 100 χρόνια από τη συγγραφή του έργου ή 75 χρόνια από τον θάνατό του. Το ηθικό δικαίωμα, κανονικά, δεν αίρεται ποτέ.

Ποιος ήταν ο βασικός τρόπος προσέγγισης του αρχαίου κειμένου και ποια η μεθοδολογία συγγραφής του βιβλίου για χρήση στη σύγχρονη θεατρική σκηνή;

Προσέγγισα το αρχαίο κείμενο του Αριστοφάνη με ιδιαίτερο σεβασμό, και για να είμαι βέβαιος ότι βρίσκομαι στον σωστό δρόμο, συμβουλεύτηκα επιμελώς τις 36 μεταφράσεις που αναφέρω στη βιβλιογραφία, και κάποιες άλλες που χάριν συντομίας παρέλειψα να αναφέρω. Κατόπιν τοποθέτησα στο desk μου πολλά εργαλεία της αρχαίας μας γλώσσας. Και λαμβάνοντας υπόψη ότι πρόκειται για ποιητικό έργο – πράγμα που ορισμένοι μεταφραστές παραβλέπουν – αποφάσισα να είναι η μετάφρασή μου έμμετρη και με αρκετά ομοιοκατάληκτα κομμάτια που ηχούν ευχάριστα στο αυτί – χωρίς και να είναι υποχρεωτική η συστηματική ομοιοκαταληξία.
Τέλος είχα την τύχη να περάσει η μετάφρασή μου τη δοκιμασία της σκηνής στις πρόβες.
Πράγματι, όπως έχω διδαχθεί, η τελευταία δοκιμασία του κειμένου είναι η εκφώνηση από τον ηθοποιό. Εκεί έγκειται η διαφορά μιας μετάφρασης που προορίζεται απλώς για μελέτη κλασικών σπουδών από μια μετάφραση που έχει προορισμό τη θεατρική σκηνή.

Υπήρχε κάποια ανακάλυψη ή στοιχείο κατά τη διάρκεια της έρευνάς σας για την Λυσιστράτη που σας εξέπληξε ή άλλαξε τον τρόπο που βλέπετε το έργο;

Η μεγάλη ανακάλυψη ήταν πόσο ζωντανό είναι το κείμενο ακόμα σήμερα. Επίσης διέκρινα την ποιότητα του χιούμορ του Αριστοφάνη, που δεν περιέχει τίποτε το χυδαίο ή πρόστυχο αλλά περιέχει φινέτσα και χάρη, και αποφάσισα να το μεταφέρω στη σκηνή με αυτές τις ιδιότητες. Οι θεατές με διαβεβαίωσαν ότι στην παράσταση αποφεύχθηκε η χυδαιότητα και αποδόθηκε η φινέτσα. Αυτή ήταν από τις μεγαλύτερες ικανοποιήσεις μου.

Πως επηρέασε το τελικό κείμενο η αλληλεπίδραση των ηθοποιών κατά τη διάρκεια της περιόδου των προβών και της προετοιμασίας της παράστασης;

Για το θέμα αυτό μίλησα λίγο με την ευκαιρία προηγούμενης ερώτησης (μεθοδολογία). Θα προσθέσω εδώ χαρακτηριστικά ότι κυκλοφόρησαν και χρησιμοποιήθηκαν διαδοχικά στις πρόβες τρεις βερσιόν της μετάφρασής μου: η πρώτη στα τέλη του 2023, η δεύτερη – επηρεασμένη από την αλληλεπίδραση των ηθοποιών, όπως πολύ ωραία το εκφράσατε – τον Μάρτιο 2024, και η τελευταία ήταν η βερσιόν που δημοσιεύθηκε στο βιβλίο. Άρα προκύπτει σαφώς ότι χωρίς την αλληλεπίδραση στις πρόβες η μετάφραση δεν θα ήταν αυτή που δημοσιεύθηκε.

Πόσο υπολογίσιμο ήταν το ρίσκο επιλογής του έμμετρου λόγου στη συγκεκριμένη μετάφραση;

Επειδή γράφω ποιήματα από τα 10 μου χρόνια και έχω δημοσιεύσει σε αθηναϊκό περιοδικό από τα 13 μου, είναι πολύ εύκολο για μένα να περάσω στον έμμετρο λόγο. Από τη στιγμή που πείσθηκα ότι το πρωτότυπο κείμενο ήταν ποιητικό και άρχισε να μου μιλάει το ίδιο σαν ποίημα, η επιλογή του έμμετρου λόγου ήταν μονόδρομος. Η σημασία αυτής της επιλογής αποδείχθηκε, εκτός των άλλων, στα τραγούδια των Χορών που συνέθεσε ο Τάκης Καλατζής με σύντομες υποδείξεις εκ μέρους μου. Αν είχα κάνει την επιλογή του πεζού λόγου, δεν θα ήταν εφικτό να γίνουν αυτά τα τραγούδια. Οι στίχοι της μετάφρασής μου ήταν η απαραίτητη πρώτη ύλη για τον συνθέτη.

Πόλεις-Κράτη στην αρχαία Ελλάδα και θεατρική παράσταση Λυσιστράτη στις Βρυξέλλες απέναντι στο ομογενειακό κοινό: εθνικός, διεθνικός, πολυεθνικός χαρακτήρας του έργου. Αν προσθέσουμε και τους θεατρικούς υπέρτιτλους σε ξένες γλώσσες, ποιες ήταν οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίσατε στο πολυεπίπεδο αυτό μεταφραστικό εγχείρημα;

Τι ωραία που τα βάλατε όλα αυτά μαζί! Πράγματι οι υπέρτιτλοί μου, τους οποίους σπούδασα χωριστά από τις λοιπές θεατρικές σπουδές, κοντά στους σπεσιαλίστες υπερτίτλων του Διεθνούς Φεστιβάλ Θεάτρου της Αβινιόν, αυτή τη φορά «μίλησαν» περισσότερο από κάθε άλλη φορά. Ο λόγος είναι ότι το έργο είναι παγκοσμίως γνωστό και πολλοί ξένοι – και όχι μόνο τα ξένης υπηκοότητας μέλη οικογενείας ορισμένων ηθοποιών μας – είχαν την επιθυμία να δουν τη Λυσιστράτη μας, και την είδαν. Αποφάσισα να τους δώσω τη δυνατότητα να τη δουν όσο γίνεται πιο σωστά, προσαρμόζοντας τα επιλεγμένα για το σκοπό αυτό κείμενα, αγγλικό και γαλλικό, στις μεταφραστικές επιλογές της δικής μου μετάφρασης. Αποζημιώθηκα με την ομόφωνη κριτική τους ότι δεν είχαν καμία σχεδόν δυσκολία να παρακολουθήσουν όλο το έργο
χάρις στους υπερτίτλους.
Έχετε δίκιο να μιλάτε για πρόκληση, αλλά αυτή είναι η πρόκλησή μου από το 2009, που άρχισα τους υπερτίτλους, και ιδίως τα τελευταία χρόνια: η κάθε παράστασή μου να είναι τρίγλωσση – και είναι. Το αντίτιμο; 100 περίπου ώρες δουλειάς. Η ανταμοιβή; Ανεκτίμητη.

Θεατρική κωμωδία: ποιος ο βαθμός δυσκολίας του θεατρικού αυτού είδους και ποιος ο τρόπος προσέγγισης του ελληνόφωνου κοινού της πόλης των Βρυξελλών στη συγκεκριμένη παράσταση; Πιστεύετε ότι το αρχαίο χιούμορ μπορεί να μεταφερθεί αποτελεσματικά σε σύγχρονο κοινό;

Στην Ποιητική του Αριστοτέλη, που είναι αξεπέραστο μέχρι σήμερα θεμελιώδες θεατρολογικό κείμενο («Έστι ουν τραγωδία μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας…» – μαθαίναμε στο Λύκειο), έχει διασωθεί το κομμάτι για την τραγωδία αλλά έχει χαθεί το κομμάτι για την κωμωδία. Γνωρίζουμε όμως ότι οι βασικές διαφορές είναι ότι η τραγωδία ασχολείται με πρόσωπα «αρχοντικής» τάξεως (Αγαμέμνων, Κλυταιμνήστρα, Οιδίποδας, Αντιγόνη…) ενώ η κωμωδία με πρόσωπα «λαϊκής» τάξεως. Όμως τα πρόσωπα αυτά γίνονται σε ορισμένες περιπτώσεις άρχοντες και αρχόντισσες – και τέτοια είναι κατ’ εξοχήν η περίπτωση της Λυσιστράτης. Μένει η δεύτερη διαφορά: η κωμωδία έχει happy end, η τραγωδία μοιραίο τέλος.
Γι’ αυτό τον λόγο το κοινό – και το δικό μας ελληνόφωνο των Βρυξελλών στην προκειμένη περίπτωση – λατρεύει την κωμωδία και δεν έχει ιδιαίτερη διάθεση να δει να παίζεται τραγωδία.
Όμως, προσοχή: το κοινό μας είναι εκλεκτό και παρόλο που μπορεί να ικανοποιηθεί προσωρινά με κωμωδίες που περιέχουν χονδροειδή αστεία, προτιμά το λεπτό χιούμορ. Αυτό συνέβη και με τη Λυσιστράτη. Αρχίζοντας από το κείμενο, αποφάσισα να μη λογοκρίνω στο παραμικρό τον Αριστοφάνη, αλλά και να μην προσθέσω και άχρηστες χυδαιότητες που συχνά μπαίνουν σε παραστάσεις της Λυσιστράτης, «για να γίνει πιο αστείο». Το θεωρώ απρέπεια έναντι του συγγραφέα, όπως ανεπίτρεπτο θεωρώ και να κόβονται λέξεις και εκφράσεις του πρωτοτύπου για να γίνεται, υποτίθεται, «πιο κατάλληλο» για νέους κλπ. Κανένα από τα παιδιά και από τους μεγάλους που παρακολούθησαν τη Λυσιστράτη μας ή οι γονείς τους δεν εξέφρασαν το παραμικρό παράπονο για το έργο ως «υπερβολικά τολμηρό». Γι’ αυτό και η μεγαλύτερη ικανοποίηση εμού και των ηθοποιών είναι ότι μπορέσαμε να δώσουμε τη σωστή ισορροπία μεταξύ σοβαρού και αστείου, και να βγάλουμε και άφθονο γέλιο.
Μια τελευταία λέξη για την τραγωδία: πολύ συχνά το κοινό θέλει να αποφύγει αυτό το θεατρικό είδος, «για να μην αρρωστήσει» από τη στενοχώρια. Όμως σκοπός της τραγωδίας δεν είναι να φύγει κανείς άρρωστος από την παράσταση αλλά να φύγει θεραπευμένος από αγκάθια που μπορεί να έχει ο καθένας μας στην ψυχή του. Αν αυτό δεν επιτυγχάνεται, σημαίνει ότι εμείς οι σκηνοθετούντες δεν κάναμε καλά τη δουλειά μας.
Και όσον αφορά την τελευταία πτυχή της ερώτησής σας, ναι, το αρχαίο χιούμορ μπορεί να μεταφερθεί αποτελεσματικά στο σημερινό κοινό, και αν σε κάποιο στίχο του έργου αυτό είναι δύσκολο, ο σκηνοθέτης μπορεί να κάνει την απαραίτητη προσαρμογή.

Ποια είναι η γνώμη σας για την απεικόνιση των γυναικών στην Λυσιστράτη και πώς αυτή η απεικόνιση μπορεί να συγκριθεί με τη σημερινή κοινωνική θέση των γυναικών;

Η απεικόνιση των γυναικών στη Λυσιστράτη περιέχει πολλή μοντερνικότητα. Σπαρτιάτες και Αθηναίοι μ’ ένα στόμα λένε «φέρτε μας τη Λυσιστράτη να μας σώσει». Συγκρίνεται επομένως με τις σημαντικές γυναικείες προσωπικότητες – αρχηγούς κρατών σήμερα. Το κοινό είχε την εντύπωση ότι παρακολουθούσε σημερινό έργο.

Κύριε Λαυρέντζο, θα θέλαμε να μας πείτε δύο λόγια και για την σκηνοθεσία της θεατρικής παράστασης που απολαύσαμε στις Βρυξέλλες

Η παράσταση της Λυσιστράτης χαρακτηρίστηκε ιδιαίτερα επιτυχημένη, από τη συντριπτική πλειοψηφία, αν όχι πλήρη ομοφωνία, των θεατών. Όμως, επιτυχημένη – και μάλιστα ιδιαίτερα επιτυχημένη – παράσταση χωρίς σωστή σκηνοθεσία δεν νοείται. Δεν έχω αντίρρηση να λέγονται τόσα θετικά για τα κείμενα των παραστάσεών μου αλλά δεν θα ήταν ορθό να αποσιωπάται η παράμετρος σκηνοθεσία.
Για να μη χάνουμε το χιούμορ μας – αφού το γέλιο αφθονούσε κάθε μέρα στις παραστάσεις μας, ο σκηνοθέτης είναι, σύμφωνα με διάσημο βρετανό κριτικό και χρονογράφο, το πρόσωπο που ορίζεται από την ομάδα με σκοπό να καλύπτει το γεγονός ότι οι ηθοποιοί δεν ξέρουν να παίζουν. Δύο τινά λοιπόν: είτε οι ηθοποιοί ξέρουν να παίζουν, άρα κάποιος τους έμαθε να παίζουν, και δεδομένου ότι οι περισσότεροι της Λυσιστράτης ξεκίνησαν από εμένα, άρα κατόρθωσα να τους μάθω, είτε δεν ξέρουν να παίζουν, οπότε κατόρθωσα να κάνω να μη φαίνεται αυτό στην παράσταση. Και στις δύο περιπτώσεις, μπόρεσα και ανταποκρίθηκα σε ένα από τα βασικά καθήκοντα του σκηνοθέτη: τη διδασκαλία των ηθοποιών.
Επίσης, απαιτείται η σωστή επιλογή των ηθοποιών – και όλοι συμφώνησαν ότι η επιλογή της Λυσιστράτης ήταν τέλεια, του Πρόβουλου επίσης, της Μυρρίνης επίσης, της Σπαρτιάτισσας Λαμπιτώς επίσης, και όλων των άλλων (Καλονίκη, Στρυμόδωρος, Στρατυλλίς, Λάκων, Κήρυξ Λακεδαιμονίων, Αθηναίοι πρέσβεις, Δράκης, Φιλούργος, Ροδίππη και φυσικά Κινησίας, κλπ).
Χωρίς αυτή την επιλογή η παράσταση δεν θα ήταν αυτή που ήταν. Το ίδιο και για την επιλογή των καλλιτεχνικών συντελεστών, με επικεφαλής την Άντα στη σκηνογραφία και τον Τάκη στη μουσική. Όλοι αυτοί αποτελούσαν μια «ορχήστρα» – και καμιά ορχήστρα δεν μπορεί να αποδώσει σωστό έργο αν δεν τη συντονίζει κάποιος. Στο θέατρο, το πρόσωπο αυτό είναι ο σκηνοθέτης. Είμαι συζητητικός στα περισσότερα σημεία, αποφασιστικός όταν έπρεπε να προχωρήσουμε μπροστά, ίσως αθέατος αρκετές φορές, για να αισθάνεται ελεύθερος ο ηθοποιός στη δημιουργικότητά του, καθώς και ο καλλιτεχνικός συντελεστής. Η αθέατη σκηνοθεσία είναι από τις πιο δύσκολες. Έκανα και λάθη. Θα κάνουμε όλοι λιγότερα την επόμενη φορά. Ευτυχώς που δεν επηρέασαν σημαντικά την παράσταση.
Και τέλος, πολύ σημαντικό, η ερμηνεία του έργου. Για να αποδοθεί ως κωμωδία με αυτή την ισορροπία και το μέτρο που παρατήρησαν οι θεατές, είναι σαφές ότι συνετέλεσαν όλοι οι ηθοποιοί και καλλιτεχνικοί συντελεστές και τους ευγνωμονώ στον υπέρτατο βαθμό και τους συγχαίρω θερμότατα. Συντελέσατε και εσείς, κύριε Δήμα, με τον τρόπο που το προβάλατε.
Αλλά το πλοίο το οδηγούσε κάποιος…

Ποια τα μελλοντικά σας συγγραφικά ή θεατρικά σχέδια;

Το κύριο συγγραφικό μου σχέδιο είναι η διδακτορική μου διατριβή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών με θέμα το θέατρο του γαλλικού κλασικού αιώνα (17 ος αιώνας), που πηγή έμπνευσής του ήταν η αρχαία Ελλάδα, και την πρόσληψή του στη σύγχρονη Ελλάδα. Θεατρικά σχέδια: Αρχίζω από τη γενέτειρά μου Μηλιανά Άρτας όπου στις 10 Αυγούστου έχω προγραμματίσει να παίξω με την εκεί θεατρική ομάδα μου, σε ενιαία παράσταση, ένα έργο για παιδιά 10-15 ετών και ένα για όλους τον Επιθεωρητή του Γκόγκολ. Στις Βρυξέλλες, όπου συνήθως ο ΘΕΣΠΙΣ παίζει κάθε Μάιο, δεν έχουμε βρει ακόμα το έργο, αλλά αφού άρεσε τόσο πολύ το φετινό κλασικό και άλλα κλασικά προηγουμένων ετών, δεν θα αλλάξουμε τη συνταγή.

Αριστοφάνης Λυσιστράτη, έμμετρη μετάφραση – εισαγωγή – σχόλια Αριστείδης Λαυρέντζος, εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2024.                                                                                                              Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στον ιστότοπο του εκδότη και στον ιστότοπο του βιβλιοπωλείου Πολιτεία.

Φωτογραφίες παράστασης: Αλέξανδρος Μιχαηλίδης/Newsville.be

The post Λυσιστράτη του Αριστοφάνη: Μια μετάφραση με προορισμό τη θεατρική σκηνή appeared first on .

Το αριστοφανικό κείμενο αποτελεί από μόνο του μία μεγάλη πρόκληση αφού έχει χαρακτηρισθεί ως ανατρεπτικό και αναρχικό. Το θέμα της διαχρονικής αρχαίας κωμωδίας είναι αντιπολεμικό, μιλάει για την ανθρώπινη απελπισία η οποία απορρέει από τα δεινά του πολέμου και παρουσιάστηκε το 411 π.Χ. ενώ ο Πελοποννησιακός Πόλεμος μαινόταν ήδη για είκοσι χρόνια. Η κεντρική ηρωίδα, μια γυναίκα τόσο γενναία όσο και αποφασισμένη, η Λυσιστράτη, αντιμέτωπη με τις ανθρώπινες απώλειες και καταστροφές, αποφασίζει, μαζί με τις υπόλοιπες γυναίκες της πόλης, να κηρύξουν αυστηρότατη σεξουαλική αποχή, με στόχο να βάλουν μυαλό οι οι άνδρες τους και να σταματήσουν τον πόλεμο.

Για ακόμα μία χρονιά η θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ επιλέγει ένα θεατρικό στοίχημα και βάζει όλη της την ποιότητα και τις δυνάμεις της για να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις του θεατρόφιλου κοινού.

Από τη θεατρική παράσταση «Κοίτα τους» του Μάριου Ποντίκα (2013)

Κύριε Λαυρέντζο, αρχικά πείτε μας τι σας οδήγησε στη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη, τι στάθηκε αφορμή για να επιλέξετε να παρουσιάσετε τη συγκεκριμένη αρχαία αυτή κωμωδία στο θεατρόφιλο κοινό των Βρυξελλών; Θα μπορούσαμε να πούμε πως η Λυσιστράτη είναι ένα πολιτικό έργο με διδακτικό χαρακτήρα; Θεωρείται πως το κοινό μας στην πόλη των Βρυξελλών, εν έτει 2024, χρειάζεται ένα τέτοιο θεατρικό έργο;

Κατ’ αρχάς, ευχαριστώ, κύριε Δήμα, για την ευκαιρία που μου δίνετε να απευθυνθώ στο θεατρόφιλο κοινό των Βρυξελλών μέσα από τον έγκριτο ιστότοπό σας. Η ενασχόλησή μου με το αρχαίο δράμα άρχισε στην πράξη από το 2004, όταν ανέβασα στο Θερινό Θέατρο της ιδιαίτερής μου πατρίδας – Μηλιανά Άρτας – την υπέροχη κωμωδία του Αριστοφάνη Εκκλησιάζουσες, με τον τίτλο «Οι γυναίκες στη Βουλή». Το απλό κοινό της παράστασης εκείνης, αποτελούμενο αφενός από τους μόνιμους κατοίκους του χωριού μου, αφετέρου από μεγάλο αριθμό παραθεριστών από όλα τα κοινωνικά στρώματα, μου έδειξε τον δρόμο: ο Αριστοφάνης μιλάει ζωντανά στους συγχρόνους μας όπως μιλούσε στους Αθηναίους της εποχής του (5ος έως 4 ος αιώνας π.Χ.). Και τα θέματά του είναι επίσης ζωντανά. Είχαμε χρησιμοποιήσει τότε τη μετάφραση του Κώστα Ταχτσή, με την οποία ανέβασε μεταξύ άλλων τη Λυσιστράτη του, το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’70, ο αείμνηστος και μέγας του θεάτρου και των γραμμάτων μας Σπύρος Ευαγγελάτος. Στη συνέχεια, το 2017, στο ίδιο θέατρο ανέβασα την Ανδρομάχη του Ευριπίδη και οι εντυπώσεις ήταν παρόμοιες.
Απορούσαν οι πιο καλλιεργημένοι από το κοινό, αλλά και οι πιο απλοί άνθρωποι, για τη φρεσκάδα του λόγου των αρχαίων κλασικών. Αυτό μου θυμίζει τη μεγάλη φράση του Πλουτάρχου, στο έργο του για τον Περικλή, όπου παρατηρεί τα εξής για τη μοντερνικότητα των έργων τέχνης του χρυσού αιώνα του Περικλή, στα οποία συμπεριλαμβάνονται και τα έργα του Αριστοφάνη: «ούτως επανθεί τις καινότης αεί άθικτον υπό του χρόνου διατηρούσα την όψιν, ώσπερ αειθαλές πνεύμα και ψυχήν αγήρω καταμεμιγμένην των έργων εχόντων.» (Λουλουδίζει πάντα σ’ αυτά κάτι το καινούργιο, έτσι ώστε να διατηρείται η έκφρασή τους άθικτη από τον χρόνο, σαν να τα διατρέχει σφριγηλό και αγέραστο πνεύμα και ψυχή).

Με αυτές τις σκέψεις αποφάσισα να αφιερώσω ενάμιση χρόνο από τη ζωή μου για να μεταφράσω και στη συνέχεια να ανεβάσω, με τη θεατρική μου ομάδα ΘΕΣΠΙΣ Βρυξελλών, το κορυφαίο έργο του Αριστοφάνη, που είναι και ένα από τα πιο κορυφαία όλων των εποχών, τη Λυσιστράτη. Στους καιρούς που ζούμε, υπάρχει κι ένας επιπλέον λόγος: πόλεμος αδυσώπητος και μακρόχρονος στην εποχή του Αριστοφάνη, πόλεμος αδυσώπητος και μακρόχρονος στο σήμερα του πλανήτη μας. Ως αντίδοτο στον αμείλικτο πόλεμο ο Αριστοφάνης πρότεινε τη Λυσιστράτη του, στην οποία, πέρα από το αθυρόστομο της κωμωδίας που έχει κατακριθεί από υπερσυντηρητικούς κύκλους, προέχει όπως τονίζουν κριτικοί από όλον τον κόσμο – και θα αναφέρω μια φράση που πήρα από την εισαγωγή του Κώστα Βάρναλη στη μετάφρασή του (1971): Η Λυσιστράτη του Αριστοφάνη «είναι ένα υπέροχο μάθημα πατριωτισμού και ανθρωπιάς. Είναι θερμό κήρυγμα ειρήνης κι αδέρφωσης μεταξύ των Ελλήνων – και παραπέρα μεταξύ όλων των λαών της γης». Σε αυτές τις πλευρές του έργου επικεντρώνεται η παράστασή μας, χωρίς βεβαίως να αγνοεί καμία από τις κωμικές πλευρές του έργου, που φέρνουν άπειρο γέλιο.

Ζαν Κοκτώ «Η δαιμονική μηχανή» (2015)

Κοινωνικές ανησυχίες και καλλιτεχνικές επιδιώξεις: χρειάζεται ο σκηνοθέτης να βρει μία χρυσή ισορροπία μεταξύ των δύο, της έκφρασης και της δημιουργίας;

Δεν ήμουν ποτέ υπέρμαχος του συστηματικά στρατευμένο θεάτρου. Όποιος ασχολείται με την τέχνη πρέπει να τη βάζει πάνω απ’ όλα, διότι όπως λέει ένας άλλος σύγχρονος ποιητής, ο John Keats, όταν έχουμε να κάνουμε μ’ έναν μεγάλο ποιητή – και είναι η περίπτωση με τον Αριστοφάνη – η αίσθηση της Ομορφιάς υπερισχύει έναντι οιασδήποτε άλλης θεώρησης – ή μάλλον ακυρώνει οποιαδήποτε άλλη θεώρηση. Άρα η επιδίωξή μας είναι πρώτιστα καλλιτεχνική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο καλλιτέχνης είναι ξένος προς τα προβλήματα της κοινωνίας και του καιρού του. Ούτε να ξεχνούμε ότι ζούμε σε μια χώρα που γεννήθηκε μέσα σ’ ένα θέατρο: Στις 25 Αυγούστου 1830, για όσους δεν τυχαίνει να το γνωρίζουν ή να το θυμούνται, κατά τη διάρκεια της παράστασης της όπερας «Η Μουγκή του Portici» στο Théâtre de la Monnaie, σε λιμπρέτο του Eugène Scribe, ο ηθοποιός απάγγελλε το τετράστιχο «Αγάπη της πατρίδας ιερή, / δώσε μου υπερηφάνεια και τόλμη. / Στη χώρα μου που οφείλω τη ζωή, / για λευτεριά της θα παλέψω ακόμη.» (μετάφραση δική μας). Τότε οι θεατές ξεσηκώθηκαν, έκαναν το θέατρο άνω κάτω, αφόπλισαν την ένοπλη φρουρά και βγήκαν στους δρόμους να κηρύξουν την ανεξαρτησία του Βελγίου.
Δεν χρειάζεται ο ηθοποιός να γίνει επίμονος κράχτης για τα θέματα του καιρού του. Αβίαστα μέσα από την τέχνη θα φανούν τα προβλήματα και θα πλησιάσει η κάθε κοινωνία προς τη λύση τους.

«Η τρίτη όψη του νομίσματος» από την θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ (2016)

Ποια απάντηση μπορεί να δώσει στη σύγχρονη εποχή το ερώτημα «Τι θα κάνουμε αν δεν τελειώσει ο πόλεμος;». Ποια είναι η δική σας απάντηση και τελικά μήπως μιλάμε για παραπάνω από έναν «πόλεμο»;

Είναι μια από τις πιο δύσκολες ερωτήσεις σας, διότι πώς θα μπορούσε να εξαρτάται από εμάς το αν και πότε θα τελειώσει ένας πόλεμος πίσω από τον οποίο κρύβονται πανίσχυρες δυνάμεις και πανίσχυρα συμφέροντα; Το ίδιο άλλωστε συνέβαινε και στην εποχή του Αριστοφάνη. Όμως μια προσεκτική ανάγνωση της Λυσιστράτης μάς δίνει μια αρκετά ικανοποιητική απάντηση. Είναι μια σκηνή στην οποία δεν δίδεται πάντοτε η δέουσα σημασία στις παραστάσεις. Πρόκειται για τους στίχους 1014-1071 οι οποίοι αποτελούν το λεγόμενο τρίτο στάσιμο των χορών. Στους στίχους αυτούς επιτυγχάνεται συμφιλίωση γυναικών και ανδρών μέσα στην ίδια την Αθήνα.
Πράγματι, μέχρι το σημείο αυτό, η διαμάχη μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι σκληρή και άγρια. Εκεί όμως, με μια πρώτη κίνηση εκ μέρους των γυναικών, τα πράγματα αλλάζουν, και στο τέλος του στασίμου οι Χοροί ενώνονται και παραμένουν ενωμένοι μέχρι το τέλος του έργου. Αν λοιπόν οι «εξωτερικοί πόλεμοι» δεν τελειώσουν, ας σταματήσουμε τουλάχιστον τους «εσωτερικούς πολέμους», τους πολέμους μέσα στην ίδια τη χώρα. Η παρατήρηση αυτή δένει με το επόμενο ερώτημά σας, στο οποίο και έρχομαι αμέσως.

Όσκαρ Γουάιλντ «Η σπουδαιότης να λέγεσαι Έρνεστ» (2014)

Πως μπορεί η τέχνη να προκαλέσει μια ουσιαστική αντίδραση στην καθημερινή κατανάλωση εικόνων φρίκης που όλοι σιωπηρά ή όχι αποδεχόμαστε, μέσα από τα ΜΜΕ και τα social media;

Από τη δικηγορική μου καριέρα στα 25-30 μου, δίπλα σε έναν από τους μεγαλύτερους ποινικολόγους της Ελλάδας, παρατήρησα κάτι που ισχύει πάγια: ένα βασικό μέλημα των εγκληματιών είναι να γίνουν πρωτοσέλιδο στις εφημερίδες. Αν τα ΜΜΕ και τα social media τους αφιερώσουν λιγότερο χώρο, φρονώ ότι θα περιοριστεί και η έφεση προς το έγκλημα. Ο χώρος αυτό που θα θα εξοικονομηθεί από τη μείωση της «διαφήμισης των εγκληματιών», ας αφιερωθεί στην τέχνη με όλες της τις μορφές. Έτσι θα συνηθίσει και το κοινό να ζητά «λιγότερο αίμα» στις τηλεοπτικές και ιντερνετικές εικόνες και περιγραφές, και περισσότερη ομορφιά στον λόγο, στη ζωή, στον έρωτα και όχι στον θάνατο. Ήδη η Λυσιστράτη το είχε καταλάβει αυτό: στα είκοσι χρόνια του πολέμου που προηγήθηκαν του ομώνυμου έργου του Αριστοφάνη, οι πολίτες-στρατιώτες είχαν εθιστεί στην «ηδονή του αίματος». Η Λυσιστράτη, με την ερωτική της απεργία, τους καλεί να εστιάσουν στην ηδονή του έρωτα και της ζωής, απειλώντας τους ότι δεν θα την έχουν εάν επιμένουν στο κυνήγι του αίματος που αντιπροσωπεύει ο πόλεμος. Θα μπορούσαν οι άνδρες να αγνοήσουν την απειλή της και να συνεχίσουν αδίστακτα τον πόλεμο; Κατά τη γνώμη μου όχι, διότι η δύναμη της αγάπης και της ειρήνης είναι ισχυρότερη από τη δύναμη του πολέμου και του θανάτου. Είναι, νομίζω, το καίριο μήνυμα που παίρνουμε από τη Λυσιστράτη.

«Η επίσκεψη της Κυρίας από τα παλιά» από την θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ (2012)

Ποιο ήταν το κύριο μέλημα σας στην σκηνοθετική απόδοση του έργου αυτού; Ποια είναι τα σημεία που χρήζουν προσοχής όταν κάποιος επιλέγει να ανεβάσει Αριστοφανικό έργο; Γνωρίζω πως, όπως κάνετε στην προετοιμασία κάθε θεατρικής παράστασης, έτσι και για τη Λυσιστράτη, έχετε αφιερώσει πολύ χρόνο στην κατανόηση του κειμένου το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως ανατρεπτικό, αναρχικό και άλλα. Ποια ήταν η προσωπική υπεραξία που κερδίσατε από αυτή τη σπουδή; Ποια ήταν η μεθοδολογία προσέγγισης του αρχαίου κείμενου στην προσπάθεια μεταφορά της στην νεοελληνική γλώσσα;

Ένωσα κάποια από τα ερωτήματά σας (χωρίς να τα αλλάξω στο παραμικρό), διότι νομίζω ότι είναι αλληλένδετα. Χωρίς κατανόηση, όσο πιο πλήρη γίνεται, του πρωτότυπου κειμένου – του αρχαίου στην περίπτωσή μας, δεν μπορεί να υπάρξει σωστή σκηνοθεσία. Από τις παραστάσεις που έχω δει της Λυσιστράτης, άλλες μεν προσθέτουν στις αθυροστομίες του Αριστοφάνη άλλες τόσες ή και περισσότερες, με τη σκέψη ότι θα προκαλέσουν ακόμα περισσότερο γέλιο και ότι αυτό θα είναι η καλύτερη επιδίωξη της σκηνοθεσίας‧ άλλες πάλι λογοκρίνουν και τις υπάρχουσες στον Αριστοφάνη αθυροστομίες, με υποτιθέμενο σκοπό να κάνουν το έργο «ηθικότερο». Θεωρώ λανθασμένες και τις δύο αυτές τάσεις. Ο Αριστοφάνης ούτε ανάγκη περισσότερου γέλιου έχει ούτε περισσότερης δήθεν ηθικής, όταν αντιπαραθέτει τον έρωτα με τις γνήσιες λέξεις του στην κτηνωδία του πολέμου.

Αποφάσισα λοιπόν να μεταφράσω, για πρώτη φορά πλήρες αρχαίο έργο, κατευθείαν από το πρωτότυπο. Η εμπειρία μου είναι ανεκτίμητη. Υπάρχει και μια άλλη διάσταση – που είναι και σκηνοθετική – αλλά συχνά αγνοείται: Το έργο του Αριστοφάνη είναι ποιητικό, άρα ποιητική πρέπει να είναι και η απόδοσή του στη νεοελληνική μας γλώσσα. Με ομοιοκαταληξία; Όχι υποχρεωτικά, όμως ναι αν αυτή βγαίνει αβίαστα και ομορφαίνει περισσότερο τον θεατρικό λόγο. Ο ενθουσιασμός των ηθοποιών της παράστασης για το κείμενο επιβεβαίωσαν για μένα την επιλογή μου και έκανα μία περαιτέρω κίνηση: Η μετάφρασή μου εκδόθηκε σε βιβλίο από τις εκδόσεις Παπαζήση, τις οποίες θερμά ευχαριστώ, και θα διατίθεται στους θεατές στην είσοδο του θεάτρου.

Και για να απαντήσω και στο ερώτημά σας ποια ήταν η προσωπική υπεραξία που κέρδισα από αυτή τη σπουδή του αρχαίου κειμένου, είναι ότι, μετά από πολλούς μήνες, μέρες και νύχτες σπουδής, κατόρθωσα να νιώσω την ανάσα του Αριστοφάνη, κάτι που το θεωρώ ανεκτίμητο, και αυτό προσπαθώ να μεταδώσω στους ηθοποιούς και στους θεατές: Ένας ωραίος άνθρωπος που περνάει από το χωνευτήρι της τέχνης τα κύρια προβλήματα του καιρού του, που μας διδάσκει κάνοντάς μας να γελάμε με τα ίδια μας τα ελαττώματα, ένας άνθρωπος γεμάτος χάρη
και χιούμορ, ένας άνθρωπος, τέλος, για τον οποίο ο Πλάτων είπε «Οι Χάριτες, γυρεύοντας ναό γερό, που να μην πέσει, για να καθίσουν μέσα, βρήκαν την ψυχή του Αριστοφάνη.»

Ύστερα λοιπόν από την ερμηνεία του κειμένου και το σχηματισμό του προσωπικού οράματος του σκηνοθέτη για την παράσταση – σύμφωνα με τα παραπάνω, το κυριότερο στη σκηνοθεσία είναι η επιλογή των καλλιτεχνικών συντελεστών και το μοίρασμα μαζί τους αυτού του οράματος. Γι’ αυτά θα μιλήσουμε με αφορμή την επόμενη ερώτησή σας.

Εορτασμός Παγκόσμιας Ημέρας Θεάρτου 2019

Κύριε Λαυρέντζο, πείτε μας δύο λόγια για την επιλογή των ηθοποιών και λοιπών καλλιτεχνικών συντελεστών με τους οποίους θα συνεργαστείτε σε αυτό το θεατρικό εγχείρημα για τις πέντε παραστάσεις που θα απολαύσουμε στα τέλη Μαΐου. Ποιες είναι οι βασικές οδηγίες σας προς αυτούς;

Σε κάθε παράσταση, ξεκινώ από τις «βασικές κολόνες» που θα στηρίξουν το όλο οικοδόμημα. Για κάθε ηθοποιό έχω μια-δυο λέξεις που καθρεφτίζουν τον ρόλο του. Για τη Λυσιστράτη, έχω τη λέξη «ηγέτιδα». Όλα όσα περιέχει η λέξη ηγέτης τα βρήκα στην Άρτεμη Χατζή, με την οποία συνεργάζομαι εδώ και 14 χρόνια. Για τον επόμενο, κατά σειρά εμφάνισης, γυναικείο ρόλο, την Καλονίκη, που εκπροσωπεί τη χαρά της ζωής, βρήκα τη Μαρία Δελάκη που ανταποκρίνεται πλήρως στις απαιτήσεις του ρόλου. Στη συνέχεια, η Ανδριάνα Ασημακοπούλου, ως Μυρρίνη, ενσαρκώνει αφενός μια ερωτική γυναίκα της πρώτης σκηνής του έργου, αφετέρου την ίδια Αθηναία που κάνει να υποφέρει τον άνδρα της Κινησία (Κωνσταντίνος Μανιάτης) με τις αρνήσεις της στο κρεβάτι. Για την πολύ σημαντική Σπαρτιάτισσα Λαμπιτώ, με τη σπαρτιατική της εκγύμναση, βρήκα την ιδανική Μαρία Μερκούρη, που έχει διατελέσει πρωταθλήτρια Ολυμπιακών αγώνων στο Τάε Κβον Ντο. Η Μαρία Μερκούρη, καινούργια στην ομάδα, κάνει και άλλους ρόλους στο έργο, όπως και η Μαρία Δελάκη και άλλες και άλλοι. Τον ρόλο του Αθηναίου Πρόβουλου, ενός από τους δέκα της προσωρινής κυβέρνησης της Αθήνας, τον εμπιστεύτηκα στον εμπειρότατο και πάντα διακεκριμένο Βασίλη Μάγνη.

Χρειαστήκαμε επίσης 7 άνδρες και 7 γυναίκες για τους Χορούς. Στους άνδρες (Γέροντες, λέει το έργο) επικεφαλής έχω βάλει κορυφαίο τον αποδειχθέντα αριστοφανικό Τάσο Φιλιππίδη, και επίσης κορυφαίους τους Γιώργη Καταλαγαριανάκη και Αντώνη Καστρισιανάκη. Μέλη του Χορού τους Κωστή Γεραρή, Χάρη Ξενογιάννη, Βασίλη Πούλο και Κωνσταντίνο Μανιάτη. Στον αντίστοιχο Χορό Γυναικών κορυφαίες η Τίνα Χατζηθωμά, Άρτεμις Μενούνου και Αντιγόνη Γιαννάκη. Μέλη οι Μάρθα Σταμπολίδου, Μαρία Μερκούρη, και οι καινούργιες Ναταλία Καπετανάκη και Άννα Ρωμάνου. Ως προς τους άλλους ρόλους που θα παίξουν κάποιοι από τους παραπάνω, στον Κήρυκα Λακεδαιμονίων ο Βασίλης Πούλος, στον Λάκωνα Πρέσβη ο Γιώργος Μαγκλής, στους Αθηναίους Πρέσβεις οι Κωστής Γεραρής και Αντώνης Καστρισιανάκης. Τους υπόλοιπους – και όλους μαζί – θα τους δείτε επί σκηνής (20 πρόσωπα, 38 ρόλοι).

Ένας από τους βασικότερους καλλιτεχνικούς συντελεστές είναι το καθιερωμένο μέλος της ομάδας μας Τάκης Καλατζής, μουσικός, ο οποίος συνέθεσε τα 18 τραγούδια των Χορών (για να τραγουδήστε ίσως και σεις μαζί μερικά!) και τα δίδαξε στους ηθοποιούς. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει πιο κατάλληλος τρόπος για να αποδοθεί η ατμόσφαιρα του έργου.
Τα σκηνικά κατασκευάζει η Άντα Σωτηροπούλου, η οποία και σχεδίασε τα κοστούμια, και με βάση τα σχέδιά της πήγαμε και επιλέξαμε από την πολύ πλούσια συλλογή του Βεστιαρίου Αθηνών. Ευχαριστούμε τον κ. Τριανταφύλλου για τη μεταφορά στις Βρυξέλλες. Πρόκειται για κοστούμια που παραπέμπουν στην εποχή του Αριστοφάνη, χωρίς όμως και να ξενίζουν. Τα μακιγιάζ θα μας κάνει η Ελένη Καξερή και την ευχαριστούμε θερμά.

«Καποδίστριας», θίασος ΘΕΣΠΙΣ, (2022)

Πείτε μας επίσης πως φτάσατε στην απόδοση του κειμένου στους γαλλικούς και αγγλικούς υπέρτιτλους τους οποίους πάντα εντάσσετε στις θεατρικές παραστάσεις της ομάδας ΘΕΣΠΙΣ;

Οι υπέρτιτλοι, πράγματι, είναι βασικό χαρακτηριστικό των αραστάσεων του ΘΕΣΠΙ από το 2009 κάθε χρόνο, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Έχουμε και φέτος διπλούς υπέρτιτλους (γαλλικά, αγγλικά), και με αυτούς η παράσταση γινεται τρίγλωσση: ελληνικά από τους ηθοποιούς και αγγλικά-γαλλικά από την οθόνη, σε συγχρονισμό με τα λόγια των ηθοποιών. Έτσι όχι μόνο οι μη ελληνόγλωσσοι συγγενείς των ηθοποιών μπορούν να τους παρακολουθήσουν και αυτοί άνετα, αλλά και οποιοσδήποτε στο Βέλγιο μπορεί να έρθει στην παράστασή μας και να μην έχει πρόβλημα να την παρακολουθήσει. Δεν χρειάστηκε να μεταφράσω εγώ το κείμενο στα αγγλικά και γαλλικά, διότι υπάρχουν πολλές έγκριτες μεταφράσεις σε αυτές τις δύο γλώσσες. Απλώς έπρεπε να κάνω μια επιλογή από τις παλαιότερες, που έχω και το δικαίωμα να τις χρησιμοποιήσω χωρίς πληρωμή πνευματικών δικαιωμάτων. Τέλος, στα σημεία που οι μεταφράσεις αυτές αποκλίνουν από τη νεοελληνική μετάφραση της παράστασης (τη μετάφρασή μου), έπρεπε να τις εναρμονίσω με αυτή, πράγμα το οποίο έκανα.

«Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού», θίασος ΘΕΣΠΙΣ, (2022)

Λυσιστράτη του Αριστοφάνη: Από τις πολλές παραστάσεις που μέχρι σήμερα έχουν παιχθεί ποια ή ποιες κρατάτε στη μνήμη σας και γιατί;

Ως πιο «κλασική» κρατώ την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου από το 1957 μέχρι το 1980, σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού, με Λυσιστράτη τη Μαίρη Αρώνη. Επίσης την παράσταση του Σπύρου Ευαγγελάτου, στην οποία προαναφέρθηκα, οι δε ηθοποιοί της ήταν όλοι άνδρες, περιλαμβανομένων και αυτών που έπαιζαν τους γυναικείους ρόλους. Λυσιστράτη ο Λευτέρης Βογιατζής. Δεν είμαι αντίθετος στο να παίζουν άνδρες όλους τους ρόλους, είμαι όμως σαφώς αντίθετος στο να παίζει ειδικά και μόνο τον ρόλο της Λυσιστράτης ένας άνδρας – όπως συνέβη με τον Θ. Καρακατσάνη και τον Λ. Λαζόπουλο: κάνοντας μια τέτοια επιλογή είναι σαν να λέμε ότι τους άλλους γυναικείους ρόλους μπορούν να τους παίξουν γυναίκες, αυτόν όμως της πρωταγωνίστριας μόνο ένας καλός ηθοποιός-άνδρας, οπότε καταστρέφουμε όλη τη λογική του έργου που θέλει τη γυναίκα Λυσιστράτη να δαμάζει τους πάντες. Τέλος, εξαιρετική επίσης στην παράσταση του Εθνικού το 2004 η Λύδια Κονιόρδου, σε σκηνοθεσία και απόδοση κειμένου Κώστα Τσιάνου.

Εορτασμός Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου (2023)

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ :

-ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ MORE, ΕΔΩ
-ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΠΛΟΥ (rue Froissart 115, τηλ. 02 2309335)
-ΑΠ΄ ΕΥΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗΘΟΠΟΙΟΥΣ

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ, του Αριστοφάνη (411 π.Χ.) από τον θίασο ΘΕΣΠΙΣ.
Αφιερωμένη στην Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας

23-27 Μαΐου 2024
Comédie Royale Claude Volter
Avenue des Frères Legrain 98, 1150 Bruxelles

Περισσότερες πληροφορίες, ΕΔΩ. 

Φωτογραφίες: Newsville.be

The post Αριστείδης Λαυρέντζος: «Κατόρθωσα να νιώσω την ανάσα του Αριστοφάνη» appeared first on .

Κύριε Λαυρέντζο, πείτε μας δύο λόγια για την επιλογή του φετινού θεατρικού έργου «Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού», του Ιάκωβου Καμπανέλλη από την θεατρική ομάδα του ΘΕΣΠΙ. 

Ως προς την επιλογή του έργου. Είχα συμμετάσχει ως ηθοποιός σε δύο έργα του Ιάκωβου Καμπανέλλη: Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού, το 1991, με το Ελληνικό Θεατρικό Εργαστήρι του οποίου ήμουν από τα ιδρυτικά μέλη το 1984, και Η Αυλή των θαυμάτων, το 1994, με το Ελληνικό Θέατρο Βελγίου, το οποίο είχα συνιδρύσει το 1992-93 με τον Γιάννη Οικονομίδη και τον Γιώργο Ανδρονίδη. Στην Αυλή των Θαυμάτων ήμουν και ο υπεύθυνος παραγωγής, με αξεπέραστο μέχρι σήμερα αριθμό θεατών σε ελληνικό έργο στο Βέλγιο, 1300 θεατές. Οι εντυπώσεις από τα δύο έργα ήταν τόσο έντονες, καθώς και η επίδραση που άσκησε επάνω μου η προσωπικότητα του Καμπανέλλη όταν τον γνωρίσαμε στην παράστασή μας των Βρυξελλών το 1991, ώστε, όταν ίδρυσα τον θίασο ΘΕΣΠΙ το 2002 με βασική συνιδρύτρια τη Δέσποινα Σαλτουρίδου, τώρα επίτιμη πρόεδρο του ΘΕΣΠΙ, και άρχισα να σκηνοθετώ, αναζητούσα την κατάλληλη ευκαιρία να ανεβάσω ένα έργο του.

Ύστερα από προσπάθειες που δεν μπόρεσαν να καρποφορήσουν αλλά και δεν έχουν εγκαταλειφθεί οριστικά, η κατάλληλη στιγμή ήρθε στην παρούσα θεατρική περίοδο 2022-2023, η οποία συμπίπτει με τα 100+1 χρόνια από τη γέννηση του συγγραφέα (2 Δεκεμβρίου 1921). 100+1 και όχι 100 ακριβώς, διότι το ένα μας το έφαγε ο κορονοϊός – και βέβαια είχαμε ταυτόχρονα και τα 200 χρόνια από την Εθνεγερσία του 1821, τα οποία γιορτάσαμε με τον περυσινό μας Καποδίστρια του Καζαντζάκη. Τα κύρια κριτήρια που υπαγορεύουν την επιλογή ενός έργου είναι η ποιότητα του συγγραφέα, η ποιότητα του έργου και η δυνατότητα της ομάδας να έχει τα πρόσωπα που απαιτούνται για να ενσαρκώσουν τους ρόλους του έργου. Λαμβάνουμε υπόψη και την έννοια της επετείου που αντιπροσωπεύει μια παράσταση (στην περίπτωσή μας, τα 100 χρόνια) και δεν είναι η πρώτη ούτε η δεύτερη φορά, αν λάβει κανείς υπόψη, μεταξύ άλλων, ότι το 2016-17 ήταν τα 400 χρόνια από τον θάνατο του Σαίξπηρ και ανεβάσαμε την κορυφαία κωμωδία του Η Δωδέκατη Νύχτα. Επίσης λαμβάνουμε υπόψη την ιστορία του έργου, όσο τη γνωρίζουμε, και θέλαμε για φέτος, ύστερα από την ωραία περυσινή τραγωδία του Καζαντζάκη Καποδίστριας, να ανεβάσουμε μια κωμωδία. Δεν παραμελούμε, τέλος, ποτέ το κριτήριο του κατά πόσον το έργο μπορεί να μιλήσει στην εποχή μας. Συνέπεσαν θετικά όλα τα παραπάνω κριτήρια στη φετινή μας επιλογή. Πρόκειται πράγματι για μια σατιρική κωμωδία με πολλές αλληγορίες για την κοινωνική και οικονομική κατάσταση της χώρας μας, που δεν είναι καθόλου μακριά ούτε ξένες προς το σήμερα – και ακόμη καλύτερα που διανύουμε και περίοδο εκλογών, οπότε τα ερωτήματα που θέτει το έργο με έξυπνο και ταυτόχρονα διασκεδαστικό τρόπο δεν θα αφήσουν αδιάφορο κανέναν. Βρήκα στην ομάδα και όλα τα κατάλληλα πρόσωπα για να ενσαρκώσουν τα πρόσωπα του έργου: έναν πατέρα 99 ετών που ούτε πεθαίνει αλλά ούτε και ζει, δεν μιλά καθόλου αλλά είναι παρά ταύτα εκφραστικός (με το κατάλληλο μακιγιάζ ανέλαβε τον ρόλο ο κατά πολύ νεότερος βέβαια Δήμος Αγγελούσης), την 93χρονη αδελφή του που ενσαρκώνει με κοντινή σε αυτή ηλικία η Δέσποινα Σαλτουρίδου (γυναικείο ρεκόρ μεγάλης ηλικίας στη σκηνή, το οποίο κατέχει πλέον μαζί με το ανδρικό του αείμνηστου Γιώργου Ανδρονίδη), τέσσερις γιούς (πονηρός ο πρώτος – Τάσος Φιλιππίδης από κοινού με τον Γιώργη Καταλαγαριανάκη, ανατρεπτικός ο δεύτερος – Βασίλης Μάγνης, γλεντζές και θυμώδης ο τρίτος – Γιώργος Μαγκλής, ύπουλος και σκοτεινός ο τέταρτος (Πάρις Κακλαμάνος εναλλάξ με τον Κωστή Γεραρή), τις τρεις κόρες (ευσυγκίνητη η πρώτη – Τίνα Χατζηθωμά, πιο σκληρή από τους άντρες η δεύτερη – Καντιάνα Πετρή, «φευγάτη» στο εξωτερικό και στον κόσμο της η τρίτη – Λαμπρινή Γαρμπή) και τέλος τη νεαρή νοσοκόμα (Σαββίνα Σινωπίδου). Είχαμε κατά νου να τιμήσουμε και τον Γιάννη Οικονομίδη, και τυχαίνει να είναι ο σκηνοθέτης που ανέβασε το έργο στις Βρυξέλλες το 1991 και άρχισε με αυτό τη λαμπρή καριέρα του (και έπαιζα και εγώ ο ίδιος τον ωραίο ρόλο του τρίτου αδελφού). Συνεπώς, η επιλογή ήταν μονόδρομος: ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΠΟΔΙΑ ΤΟΥ ΤΡΑΠΕΖΙΟΥ!

Ποιες ήταν οι σκηνοθετικές προκλήσεις και διλήμματα που αντιμετωπίσατε, δεδομένου ότι το έργο έχει ξαναπαιχτεί στις Βρυξέλλες και εσείς είχατε συμμετάσχει στην θεατρική παράσταση του 1991;

Ως προς τις σκηνοθετικές προκλήσεις – μια και το έργο έχει ξαναπαιχτεί στις Βρυξέλλες, όπως ορθά λέτε, η πρώτη μου απάντηση είναι ότι δεν πρέπει να αποκλείουμε εκ προοιμίου τα έργα που έχουν ξαναπαιχτεί. Αυτό όμως υπό κάποιες προϋποθέσεις: να είναι, κατ’ αρχήν, σχετικά μακρινός ο χρόνος που έχει ξαναπαιχτεί το έργο. Στην περίπτωσή μας, έχουν περάσει 32 χρόνια. Ιδανικό χρονικό διάστημα, θα έλεγα, να μην έχουν δει την προηγούμενη παράσταση οι περισσότεροι από τους σημερινούς θεατές, αλλά να την έχουν δει και μερικοί για να συγκρίνουν και να θυμούνται. Όντως, όχι μόνο κάποιοι από τους θεατές του 1991 θα είναι στην παράσταση αλλά και κάποιοι από τους ηθοποιούς του 1991 θα είναι παρόντες στην τωρινή μας παράσταση – ή σε κάθε περίπτωση ζουν ανάμεσά μας και τους γνωρίζουμε οι περισσότεροι.

Έτερη προϋπόθεση είναι να έχει να πει κάτι καινούργιο ο σκηνοθέτης του σήμερα. Αυτό το βλέπετε ήδη στη νέα μας αφίσα και θα το δείτε και στην παράσταση. Ας αφήσουμε να λειτουργήσει η έκπληξη. Επίσης, πολύ μετά από το 1991 – για την ακρίβεια από το 2009 – πρωτοεφαρμόστηκε στο ελληνικό θέατρο στις Βρυξέλλες η τεχνική των υπερτίτλων. Χάρις στους υπερτίτλους, η δυνατότητα να δουν το έργο μας και μη ελληνόγλωσσοι είναι ουσιαστική και πραγματική – και μας ενδιαφέρει να συμβαίνει αυτό. Στο συγκεκριμένο έργο, ξόδεψα τον περισσότερο χρόνο από ό,τι σε οιοδήποτε άλλο έργο για τους υπερτίτλους: πάνω από 400 ώρες. Και αυτό διότι για να υπάρξει ο υπέρτιτλος πρέπει να υπάρχει μετάφραση του έργου. Ενώ λοιπόν σε άλλα κλασικά που είχαμε ανεβάσει στο παρελθόν υπήρχε το ξένο κείμενο, Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού χρειάστηκε να τα μεταφράσω ο ίδιος στα γαλλικά, κάτι που έγινε για πρώτη φορά, και τη μετάφρασή μου αυτή την παρέχω δωρεάν στο αρχείο Καμπανέλλη, τουλάχιστον ως δείγμα ευγνωμοσύνης στην ευγενέστατη κόρη και κληρονόμο του, ενδυματολόγο στην Ελλάδα, Κατερίνα Καμπανέλλη, που μας παρεχώρησε δωρεάν τα πνευματικά δικαιώματα για την παράσταση. Αλλά και σε υπάρχουσα αγγλική μετάφραση χρειάστηκε να επέμβουμε σε δεκάδες σημεία όπου δυστυχώς απέδιδε λανθασμένα το πρωτότυπο. Για να κλείσω το κεφάλαιο σκηνοθεσία, θα σας θυμίσω αυτό που είχα πει σε προηγούμενη συνέντευξή μας: πάνω από το μισό της σκηνοθεσίας είναι η ερμηνεία του έργου. Την ερμηνεία μου τη συνοψίζω στην παράγραφο που ήδη έχει δημοσιευθεί ως κομμάτι του ενημερωτικού μας φυλλαδίου: «παρά τα όσα έχουν γραφτεί, τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού δεν είναι ακριβώς οι τέσσερις γιοι (άλλωστε υπάρχουν και οι εξίσου σημαντικές για το έργο κόρες και θεία), αλλά τα σαθρά θεμέλια με τα οποία έμπαινε η Ελλάδα στη νέα εποχή: μονομερής ανάγνωση της ιστορίας και κουλτούρα κολλημένη στο τσάμικο του «Μπιρμπίλη», αξιακό
σύστημα με γνωρίσματα τις μυστικές παρακολουθήσεις και το μίσος προς τον εργάτη, οικονομία της συσσώρευσης χωρίς προοπτική και απόρριψη των προβληματισμών των νέων. Η τάβλα του τραπεζιού είναι ίσως ο σχεδόν άψυχος πατέρας-μνημείο, με όσα συμβολίζει και κυρίως την έλλειψη μέλλοντος.» Φρονώ λοιπόν ότι χωρίς να αναιρώ ή να υποτιμώ όσα έχουν ειπωθεί από άλλους θεατρολόγους και σκηνοθέτες για το έργο, προσθέτω και εγώ το λιθαράκι μου στην ιστορία του.

Τώρα που πια μένουν λίγες μέρες πριν την παράσταση και έχοντας ολοκληρώσει τις πρόβες, θα μπορούσατε να συγκρίνετε τις δύο παραστάσεις, του τότε και του σήμερα;

Να συγκρίνω την παράσταση του τότε (1991) με την παράσταση του σήμερα (2023). Είναι τόσο όμορφη η ανάμνηση που έχω για την παράσταση του 1991 και τόσο ωραία η σχέση που δημιουργήθηκε μεταξύ εμού και του τότε σκηνοθετήσαντος Γιάννη Οικονομίδη, από τον οποίο έχω πάρει πάρα πολλά, όπως και από τον καταξιωμένο ηθοποιό του θεάτρου Βάσο Ανδρονίδη, που διευθύνοντας μερικές πρόβες μας το 1991 μας άνοιξε και από την πλευρά του ορίζοντες, ώστε δεν θα αγγίξω την παράσταση αυτή με καμία κριτική. Θα πω μόνο ένα πράγμα: ήμασταν πολύ νέοι τότε – δεν ήμασταν ούτε καλά-καλά σαράντα, και άρα ενσαρκώσαμε ρόλους πολύ κάτω από την πραγματική ηλικία των ηρώων του έργου, που είναι από 60 μέχρι 99 ετών. Η νιότη μας, έδωσε στην παράσταση του τότε μια απίστευτη δροσιά. Το ότι μπορούμε να ενθουσιαζόμαστε ακόμα με το ίδιο έργο και να αυτοσαρκαζόμαστε 30 χρόνια μετά, πιστεύω πως θα δώσει ένα άλλο χρώμα, και οι θεατές θα κρίνουν ποιο είναι το χρώμα αυτό και αν αξίζει.

«Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού»

Ημερομηνία: 25, 26, 27 και 28 Μαΐου 2023

Comédie Royale Claude Volter, Av. des Frères Legrain 98, 1150 Bruxelles
Διοργάνωση: Θίασος ΘΕΣΠΙΣ Βρυξελλών

Εισιτήρια μέσω VIVA, εδώ

Κεντρική Φώτο: Αλεξ. Μιχαηλίδης / Newsville.be
Φωτογραφίες άρθρου: ΘΕΣΠΙΣ

The post Tα «Τέσσερα πόδια του τραπεζιού» μέσα από την οπτική του σκηνοθέτη Αριστείδη Λαυρέντζου appeared first on .