Ryanair vs Βέλγιο: γιατί οι επιβάτες μπορεί να πληρώσουν τη σύγκρουση με την κυβέρνηση

Η απόφαση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης του Βελγίου να αυξήσει την αεροπορική φορολογία έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από τη Ryanair. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Michael O’Leary, κατηγορεί το Βέλγιο ότι μετατρέπεται σε «μία από τις ακριβότερες χώρες της Ευρώπης για αεροπορικά ταξίδια», προειδοποιώντας πως η συνολική αύξηση –που φτάνει ήδη το 150%– υπονομεύει σοβαρά την ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Ως απάντηση, η low cost αεροπορική ανακοίνωσε τη σταδιακή απόσυρση αεροσκαφών από το αεροδρόμιο του Σαρλερουά (Brussels South Charleroi Airport), αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο κατάργησης συγκεκριμένων δρομολογίων, κυρίως προς την Ανατολική Ευρώπη. Πρόκειται για μια τακτική που η Ryanair έχει εφαρμόσει και σε άλλες χώρες, ασκώντας πίεση στις κυβερνήσεις μέσω της απειλής απώλειας θέσεων εργασίας και συνδεσιμότητας. Τα συνδικάτα κάνουν λόγο για «management μέσω φόβου».

Επτά προορισμοί στο στόχαστρο

Για τους Βέλγους επιβάτες, οι συνέπειες μπορεί να είναι άμεσες. Λιγότερα αεροπλάνα στη βάση της στο Σαρλερουά σημαίνουν περιορισμένο δίκτυο, μειωμένες συχνότητες και χαμηλότερο ανταγωνισμό σε ορισμένες γραμμές. Σύμφωνα με τα έως τώρα στοιχεία, επτά προορισμοί βρίσκονται σε κίνδυνο: Κλουζ-Ναπόκα και Ιάσιο στη Ρουμανία, Λοτζ στην Πολωνία, Οβιέδο στην Ισπανία, Ροβανιέμι στη Φινλανδία (Λαπωνία), Μπίλουντ στη Δανία και Κατάνια στην Ιταλία.

Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι λεγόμενες «περιφερειακές» γραμμές, που συχνά έχουν χαμηλότερη κερδοφορία, αλλά εξυπηρετούν φοιτητές, οικογένειες και ταξιδιώτες με περιορισμένο budget. Έτσι, η αύξηση της αεροπορικής φορολογίας ενδέχεται να πλήξει πρωτίστως όσους βασίζονται στις χαμηλού κόστους πτήσεις και όχι τους επαγγελματίες ταξιδιώτες.

Το ευρωπαϊκό παράδοξο της κηροζίνης

Την ίδια στιγμή, η συζήτηση αναδεικνύει ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό παράδοξο. Παρά τις κλιματικές δεσμεύσεις της ΕΕ, τα καύσιμα των αεροσκαφών εξακολουθούν να απολαμβάνουν φορολογικές απαλλαγές, οι οποίες μάλιστα μπορούν να παραταθούν έως το 2035. Έτσι, η κηροζίνη παραμένει ουσιαστικά αφορολόγητη, σε αντίθεση με τα καύσιμα των αυτοκινήτων, τη θέρμανση των νοικοκυριών ή το σιδηροδρομικό εισιτήριο.

Σε αυτό το πλαίσιο, η εθνική αεροπορική φορολογία μοιάζει με μια αποσπασματική προσπάθεια διόρθωσης μιας ανισορροπίας που η Ευρώπη αποφεύγει να αντιμετωπίσει συνολικά. Η ιδέα της φορολόγησης της κηροζίνης επανέρχεται εδώ και χρόνια, με τη στήριξη περιβαλλοντικών οργανώσεων, του σιδηροδρομικού τομέα και ακαδημαϊκών κύκλων, ως εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει».

Ωστόσο, πολιτικά παραμένει ένα εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα. Η ενεργειακή φορολογία απαιτεί ομοφωνία σε ευρωπαϊκό επίπεδο και χώρες με ισχυρή εξάρτηση από την αεροπλοΐα ή τη ναυτιλία μπλοκάρουν κάθε ουσιαστική πρόοδο.

Ryanair face à l’État belge : une confrontation dont les passagers pourraient être les grands perdants

Derrière la bataille fiscale, c’est l’accès au transport aérien à bas coût qui se fragilise en Belgique

Le bras de fer entre Ryanair et le gouvernement fédéral belge prend une tournure de plus en plus concrète. En cause : l’augmentation de la taxe aérienne, que la compagnie irlandaise juge excessive et dissuasive. Pour son patron, Michael O’Leary, la Belgique est en train de perdre son attractivité au profit d’autres marchés européens jugés plus « accueillants » pour l’aviation low cost.

La réponse de Ryanair ne s’est pas fait attendre. La compagnie envisage de réduire sa présence à l’aéroport de Charleroi, pilier de son activité en Belgique. Moins d’avions basés signifie mécaniquement moins de lignes, moins de fréquences et, à terme, une offre plus restreinte pour les voyageurs. Une méthode de pression bien rodée, déjà observée ailleurs en Europe, et que les syndicats dénoncent comme une stratégie de chantage à l’emploi.

Des liaisons régionales menacées

Les premières victimes potentielles de cette réorganisation seraient des destinations dites secondaires, souvent moins rentables mais essentielles pour la mobilité à bas prix. Sept villes sont aujourd’hui évoquées, allant de la Roumanie à la Scandinavie, en passant par l’Espagne, l’Italie ou la Pologne.

Ces lignes ont pourtant joué un rôle clé dans la démocratisation du transport aérien, notamment pour les étudiants, les familles et les voyageurs occasionnels. Leur disparition risquerait de creuser davantage l’écart entre un transport aérien accessible et une offre recentrée sur les routes les plus lucratives.

Une fiscalité à deux vitesses en Europe

Au-delà du cas belge, le débat remet en lumière une incohérence structurelle au niveau européen. Alors que les discours sur la transition écologique se multiplient, le kérosène continue de bénéficier d’un régime fiscal particulièrement avantageux. Une situation paradoxale, quand d’autres modes de transport ou sources d’énergie sont lourdement taxés.

La taxe aérienne nationale apparaît dès lors comme une réponse partielle à un problème plus large. L’idée d’une taxation européenne du carburant aérien revient régulièrement dans le débat public, portée par les ONG environnementales et les défenseurs du rail. Mais elle se heurte à une réalité politique complexe : toute réforme en la matière nécessite l’accord unanime des États membres, un obstacle majeur dans une Union aux intérêts divergents.