«Je suis là»: Από το αυτοπορτρέτο στη selfie – μια έκθεση για την εικόνα του εαυτού σήμερα

Στο επίκεντρο της έκθεσης «I am here / Je suis là / Ik ben hier», που φιλοξενείται στο Espace Vanderborght στις Βρυξέλλες, βρίσκεται ένα ερώτημα ιδιαίτερα επίκαιρο: τι σημαίνει να «είσαι παρών» στην εποχή της εικόνας; Μέσα από μια πολυεπίπεδη προσέγγιση, η έκθεση εξερευνά τη μετάβαση από το παραδοσιακό αυτοπορτρέτο στο σύγχρονο selfie, αναδεικνύοντας τις αλλαγές όχι μόνο στα μέσα, αλλά και στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας.

Κεντρικό στοιχείο της έκθεσης αποτελεί ένα αυτοπορτρέτο του 1953 της Lucienne Vandervinnen, το οποίο έχει επαναπροσδιοριστεί οπτικά: δίπλα στα πινέλα, η καλλιτέχνις εμφανίζεται να κρατά ένα smartphone. Η εικόνα αυτή λειτουργεί ως συμβολική γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, υπογραμμίζοντας ότι, παρότι τα εργαλεία αλλάζουν, η ανάγκη για αυτοαναπαράσταση παραμένει.

Η έκθεση επιχειρεί να αποδομήσει την αντίληψη ότι το selfie είναι απλώς μια πράξη ναρκισσισμού. Αντίθετα, παρουσιάζεται ως μια μορφή επικοινωνίας και κοινωνικής τοποθέτησης, μέσα σε ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου η εικόνα λειτουργεί ως μέσο αναγνώρισης και αλληλεπίδρασης. Σύμφωνα με σχετικές μελέτες, η δημοσίευση εικόνων του εαυτού συνδέεται με βασικές ανθρώπινες ανάγκες, όπως η αποδοχή και η αίσθηση του «ανήκειν».

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη λεγόμενη «οικονομία της προσοχής», όπου το selfie δεν αφορά μόνο το πρόσωπο, αλλά και το περιβάλλον. Το φόντο – είτε πρόκειται για έναν χώρο, ένα τοπίο ή μια καθημερινή σκηνή – μετατρέπεται σε μέρος μιας συνειδητής σκηνοθεσίας. Η εικόνα δεν καταγράφει απλώς την πραγματικότητα, αλλά τη διαμορφώνει, ενισχύοντας τη δημόσια εικόνα του ατόμου.

Παράλληλα, η έκθεση αναδεικνύει τον ρόλο του αυτοπορτρέτου ως εργαλείου χειραφέτησης, ιδιαίτερα για τις γυναίκες καλλιτέχνιδες, οι οποίες ιστορικά είχαν περιορισμένη πρόσβαση στην παραγωγή της δικής τους εικόνας. Σήμερα, η αυτοαναπαράσταση γίνεται πράξη διεκδίκησης: το σώμα και η ταυτότητα προβάλλονται με όρους που ορίζει το ίδιο το άτομο.

Ωστόσο, η έκθεση δεν αγνοεί τις αντιφάσεις της σύγχρονης εικόνας. Θέματα όπως η πίεση συμμόρφωσης, η υπερέκθεση ή ακόμη και οι επικίνδυνες πρακτικές για την απόκτηση «εντυπωσιακών» εικόνων, αναδεικνύουν τις προκλήσεις της εποχής. Σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται το ερώτημα: είναι η ορατότητα συνώνυμη της παρουσίας;

Χωρίς να δίνει οριστικές απαντήσεις, η έκθεση καλεί το κοινό να επανεξετάσει τη σχέση του με τις εικόνες που παράγει και καταναλώνει καθημερινά, ανοίγοντας έναν διάλογο γύρω από την έννοια της ταυτότητας στη σύγχρονη ψηφιακή κοινωνία.

Παράλληλα, το πρόγραμμα συνοδεύεται από παράλληλες δράσεις, όπως performances, εργαστήρια και προβολές, ενισχύοντας την εμπειρία του επισκέπτη και τη διαδραστικότητα της έκθεσης.

Η έκθεση «I am here / Je suis là / Ik ben hier» φιλοξενείται με ελεύθερη είσοδο στο Espace Vanderborght (Rue de l’Ecuyer, 50 1000 Βρυξέλλες) έως τις 31 Μαΐου 2026.

«Je suis là» : une exposition qui interroge notre image à l’ère numérique

Entre autoportrait et selfie, une réflexion contemporaine sur l’identité et la visibilité

À Bruxelles, l’exposition «I am here / Je suis là / Ik ben hier», présentée à l’Espace Vanderborght, propose une plongée dans notre rapport actuel à l’image de soi. À travers une sélection d’œuvres et de dispositifs, elle met en lumière la transformation du geste d’autoportrait, désormais prolongé par la pratique omniprésente du selfie.

Une œuvre emblématique incarne cette transition : un autoportrait des années 1950 revisité pour y intégrer un smartphone. Ce décalage visuel illustre l’évolution des outils, tout en soulignant la continuité du besoin de se représenter.

L’exposition dépasse les clichés associés au selfie en le présentant comme un outil social et relationnel. Dans un univers dominé par les réseaux, publier son image devient une manière d’exister, d’interagir et de se positionner dans un espace collectif largement numérisé.

Elle met également en évidence les mécanismes de mise en scène de soi, où chaque détail – du décor au cadrage – participe à la construction d’une identité visuelle. L’image n’est plus seulement captée, elle est pensée, ajustée, parfois optimisée pour attirer l’attention et susciter des réactions.

En parallèle, le parcours souligne la dimension émancipatrice de l’autoreprésentation, notamment pour les artistes qui utilisent leur image pour reprendre le contrôle de leur narration personnelle. Le corps et l’identité deviennent ainsi des terrains d’expression et de revendication.

Mais cette visibilité accrue soulève aussi des questions. Entre normes implicites, recherche d’approbation et dérives liées à l’exposition permanente, l’exposition invite à réfléchir aux limites de cette pratique. Être vu signifie-t-il réellement être présent ?

Sans imposer de réponse, «Je suis là» propose un regard critique sur notre époque, en invitant chacun à questionner sa propre relation aux images et à la visibilité.

Accessible gratuitement jusqu’au 31 mai 2026, l’exposition est accompagnée d’une série d’activités complémentaires – performances, ateliers et projections – qui prolongent la réflexion et enrichissent l’expérience du public.