Το VUB λανσάρει εφαρμογή για τη χαρτογράφηση του αισθήματος ανασφάλειας στις Βρυξέλλες

Ερευνητές του Vrije Universiteit Brussel (VUB) ανέπτυξαν μια νέα εφαρμογή που μετρά σε πραγματικό χρόνο το αίσθημα ασφάλειας ή ανασφάλειας των πολιτών στους δρόμους των Βρυξελλών. Η εφαρμογή, με την ονομασία «Moment», είναι διαθέσιμη από αυτή την εβδομάδα και θα αξιοποιηθεί στο πλαίσιο μιας ευρείας συμμετοχικής έρευνας.

Ένα επίμονο βλέμμα, απορρίμματα στον δρόμο, ελλιπής φωτισμός ή η απουσία πράσινων χώρων: όλα αυτά μπορούν να ενισχύσουν το αίσθημα ανασφάλειας στην πόλη. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι κοινωνιολόγοι του VUB, η σύνδεση αυτών των παραγόντων με τη βιωμένη εμπειρία είναι δύσκολο να αποτυπωθεί μέσα από κλασικές έρευνες ή στατιστικά στοιχεία εγκληματικότητας.

Η εφαρμογή «Moment» – ονομασία που παραπέμπει στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή κατά την οποία κάποιος αισθάνεται ασφαλής ή όχι σε ένα σημείο των Βρυξελλών – φιλοδοξεί να καλύψει αυτό το κενό.

Πώς λειτουργεί

Το προηγούμενο έτος, η εφαρμογή δοκιμάστηκε πιλοτικά στην πανεπιστημιούπολη του VUB στο Ixelles, αρχικά με τη συμμετοχή γυναικών φοιτητριών. Το ποσοστό ανταπόκρισης ήταν περιορισμένο και τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι περισσότερες δεν ένιωθαν συχνά ανασφαλείς, εκτός από τα φοιτητικά πάρτι. «Αυτό επιβεβαιώνει ότι ο χρονικός παράγοντας είναι καθοριστικός», εξηγεί ο ερευνητής Petrus te Braak από την ερευνητική ομάδα Brispo.

Στη νέα φάση, η εφαρμογή απευθύνεται σε όλους όσοι βρίσκονται συχνά στις Βρυξέλλες, με μόνη προϋπόθεση να είναι άνω των 18 ετών. Οι συμμετέχοντες, κοινοποιώντας την τοποθεσία τους, λαμβάνουν σύντομες ερωτήσεις σε πραγματικό χρόνο, οι οποίες καταγράφουν το αίσθημα ασφάλειας τη συγκεκριμένη στιγμή και στον συγκεκριμένο χώρο, καθώς και τους λόγους που το διαμορφώνουν.

Η λογική θυμίζει εφαρμογές άμεσης αντίδρασης, όπως το BeReal, χωρίς όμως λήψη φωτογραφίας: εδώ ζητείται μια άμεση αποτίμηση του βιώματος.

«Η εφαρμογή είναι ένα επιστημονικό εργαλείο, αλλά παραμένει προσβάσιμη και επικεντρωμένη σε αυτό που πραγματικά ζουν οι άνθρωποι στον δημόσιο χώρο», σημειώνει ο Petrus te Braak. Ο καθηγητής Theun Pieter Van Tienoven, συν-επιβλέπων της μελέτης, τονίζει ότι οι συμμετέχοντες δεν χρειάζεται να ανακαλούν συναισθήματα ημερών· οι ερωτήσεις τίθενται τη στιγμή που εκτυλίσσεται η εμπειρία, επιτρέποντας τη συλλογή πλουσιότερων δεδομένων.

Συμμετοχική έρευνα με προοπτική παρεμβάσεων

Η συλλογή δεδομένων θα διαρκέσει έως το καλοκαίρι. Κάθε χρήστης συμμετέχει για τέσσερις εβδομάδες, μετά τις οποίες η εφαρμογή απενεργοποιείται αυτόματα. Όλες οι απαντήσεις καταγράφονται ανώνυμα.

Σήμερα, η εφαρμογή περιλαμβάνει 110 σημεία στις Βρυξέλλες: από τον σταθμό Bruxelles-Nord έως την Place Flagey και τη Mont des Arts, αλλά και λιγότερο γνωστά πάρκα, όπως το Bois de Wilder στο Berchem-Sainte-Agathe και το Parc Albert στο Molenbeek. Οι τοποθεσίες επιλέχθηκαν έπειτα από επιτόπια έρευνα, διαβούλευση με κατοίκους και συντονιστές γειτονιών.

Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι το αίσθημα ασφάλειας μεταβάλλεται σημαντικά ανάλογα με την ώρα της ημέρας ή την εποχή. Ο Petrus te Braak αναφέρει, ενδεικτικά, μαρτυρίες γυναικών από το Anderlecht που θεωρούν ότι η περιοχή είναι ασφαλέστερη όταν αγωνίζεται η τοπική ομάδα, λόγω αυξημένης αστυνομικής παρουσίας. Αντίστοιχα, τους θερινούς μήνες, η παρενόχληση στον δρόμο φαίνεται να εντείνεται.

Στόχος της έρευνας είναι τα δεδομένα να αξιοποιηθούν από τους δήμους, ώστε να ενισχυθεί το αίσθημα ασφάλειας σε συγκεκριμένους χώρους. «Θέλουμε να καταστήσουμε ορατά τα προβλήματα που σχετίζονται με το αίσθημα ανασφάλειας και να προσφέρουμε συγκεκριμένους μοχλούς αλλαγής», υπογραμμίζει ο Petrus te Braak.

Η εφαρμογή «Moment» (στα γαλλικά) διατίθεται δωρεάν στο App Store και στο Google Play.

La VUB lance une application pour cartographier le sentiment d’insécurité à Bruxelles

Une initiative de science citoyenne pour mesurer, en temps réel, l’expérience vécue dans l’espace public

Des chercheurs de la Vrije Universiteit Brussel (VUB) ont développé une application innovante destinée à mesurer en temps réel le sentiment de sécurité ou d’insécurité ressenti par les citoyens dans les rues de Bruxelles. Baptisée « Moment », l’application est disponible dès cette semaine et servira de base à une vaste enquête participative.

Un regard insistant, des déchets abandonnés sur la voie publique, un éclairage insuffisant ou un manque d’espaces verts : autant d’éléments susceptibles d’influencer la perception de sécurité dans la capitale. Selon les sociologues de la VUB, ces facteurs restent toutefois difficiles à cerner à travers les enquêtes traditionnelles ou les statistiques de criminalité.

« Moment » – en référence à l’instant précis où une personne se sent en sécurité ou non dans un lieu donné – vise précisément à combler cette lacune.

Un outil scientifique ancré dans le vécu

L’an dernier, l’application a été testée sur le campus de la VUB à Ixelles, dans un premier temps auprès d’étudiantes. Le taux de participation était limité et les résultats ont montré que le sentiment d’insécurité apparaissait surtout lors d’événements festifs. « Cela confirme que le facteur temporel est déterminant », explique le chercheur Petrus te Braak, membre du groupe de recherche Brispo.

Désormais, l’application est ouverte à toute personne de plus de 18 ans fréquentant régulièrement Bruxelles. En partageant leur localisation, les participants reçoivent, en temps réel, de brèves questions portant sur leur ressenti à cet instant précis et à cet endroit, ainsi que sur les raisons de ce sentiment.

Le principe peut rappeler l’application BeReal, qui invite à capturer l’instant présent — mais ici, sans photo et avec une évaluation immédiate du sentiment de sécurité.

« L’application constitue un instrument scientifique, tout en restant accessible et centré sur l’expérience réelle des usagers de l’espace public », souligne Petrus te Braak. Le professeur Theun Pieter Van Tienoven, co-responsable de l’étude, insiste : les participants ne doivent pas se remémorer des impressions passées ; les questions sont posées au moment même où l’expérience se produit, ce qui permet de recueillir des données plus fines et plus fiables.

Vers des leviers concrets pour l’action publique

La collecte des données se poursuivra jusqu’à l’été. Chaque participant contribue durant quatre semaines ; au-delà, l’application se désactive automatiquement. Toutes les réponses sont traitées de manière anonyme.

À ce stade, 110 lieux bruxellois sont recensés : de la gare du Nord à la place Flagey, en passant par le Mont des Arts, ainsi que des parcs moins connus comme le bois de Wilder à Berchem-Sainte-Agathe ou le parc Albert à Molenbeek. Ces emplacements ont été sélectionnés à la suite d’un travail de terrain et de consultations avec des habitants et des coordinateurs de quartier.

Des recherches antérieures ont déjà démontré que le sentiment de sécurité varie selon l’heure, la saison ou encore l’aménagement urbain. À Anderlecht, par exemple, certaines habitantes estiment que le quartier paraît plus sûr lors des matches de football en raison d’une présence policière accrue. En été, le harcèlement de rue peut également influencer davantage la perception de sécurité.

Les données collectées devraient, à terme, aider les communes à mieux cibler leurs interventions. « Notre projet vise à rendre visibles les problématiques liées au sentiment d’insécurité et à fournir des leviers concrets pour permettre des changements », conclut Petrus te Braak.

L’application « Moment » (en français) est disponible gratuitement sur l’App Store et sur Google Play.