Γράφει η Σίλια Χριστοδούλου

Η ιδέα ενός αφιερώματος για την Κύπρο ήρθε επιτακτικά αλλά κι αβίαστα λόγω χρονικών συγκηριών. Το 2024 σηματοδοτεί για την ιστορία του νησιού 50 χρόνια μετά τον πόλεμο του 1974 και 20 χρόνια μετά την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ε.Ε. Τα σύνορα αυτής της πατρίδας μου παραμένουν τα πιο προβληματικά σύνορα του ευρωπαϊκού οικοδομήματός μισό αιώνα μετά από μία τραγωδία που σημάδεψε τις συνειδήσεις όχι μόνο των Κυπρίων πολιτών αλλά και των περισσότερων Ελλήνων ανά την οικουμένη. Θεώρησα λοιπόν σκανδαλώδη την όποια σιωπή των ελληνόφωνων των Βρυξελλών μιας που εδώ χτυπά η καρδιά των ευρωπαϊκών θεσμών και διεθνών οργανισμών με γεωπολιτική σημασία. Κατά κάποιο τρόπο μια αίσθηση ευθύνης και χρέους με οδήγησε να απευθυνθώ σε ελληνόφωνους πολιτιστικούς φορείς και με ανακούφιση είδα καλή διάθεση και προθυμία να συμμετέχουν σε κάποια πολιτιστική εκδήλωση σχετική με την Κύπρο όταν επισημάνθηκε η τραγική επέτειος.

Σε αυτό το εγχείρημα ο Σύνδεσμος Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου* ήταν και είναι ο φάρος που φωτίζει τον δρόμο των συνεργιών ανάμεσα σε Έλληνες, Κύπριους και ομογενείς σε ότι αφορά καλλιτεχνικές συμπράξεις και διατήρηση πολιτιστικής κληρονομιάς αλλά και προώθηση του πλούτου νέων δημιουργών. Έτσι σαν εκπρόσωπος αυτού του φορέα στο Βέλγιο μπόρεσα να σταθώ πλάι στην ευαισθησία του λόγιου διανοούμενου Αριστείδη Λαυρέντζου για να σκαρώσουμε 15 λεπτά στιγμιότυπα από ποιήση για την Κύπρο και τον ευχαριστώ από καρδιάς. Μιας που ο θίασος ΘΕΣΠΙΣ μας παραχώρισε αυτό το βήμα επί σκηνής με ένα lever de rideau έπρεπε να τιμήσουμε επαρκώς την ελληνόφωνη λογοτεχνία του νησιού.

Με αφετηρία τις συμβουλές της ασίγαστα ενεργούς Προέδρου του Συνδέσμου Πολιτισμού Ελλάδας και Κύπρου κας Σίσσυς Σιγιουλτζή-Ρουκά ανατρέξαμε σε μια ψηφιακή έκδοση* ωστέ να αποδώσουμε την συμβολή των Κυπρίων ποιητών στην ιστορική διάσταση του δράματος της νήσου. Ο πολύ δραστήριος διανοητής κι επίτιμος Αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου, ο δρ Ιωσήφ Σ. Ιωσηφίδης ήταν επίσης στις επάλξεις με ενδιαφέρουσες προτάσεις πέρα από το ανθολόγιο που συστάθηκε με δική του πρωτοβουλία. Θα ήθελα και προσωπικά να τους ευχαριστήσω εκ νέου με αφορμή αυτό το άρθρο για την στήριξη και καθοδηγησή τους.

Σε συνέχεια έγιναν κάποιες βιβλιογραφικές έρευνες και σταθήκαμε πέρα από τους 25 Κύπριους ποιητές που παρουσιάστηκαν και σε 3 Έλληνες εκ των οποίων οι δύο Νομπελίστες μας καθώς δεν νοείται ελληνόφωνη λογοτεχνία που στιγματίζει χωρίς την δική τους φωνή. Όπως ο δρ Ιωσηφίδης, ο επίσης τέως Πρόεδρος της Ένωσης Λογοτεχνών Κυπρου, Χρίστος Χατζήπαπας, καθώς και τα μέλη Παύλος Ανδρέου, Κυριάκος Στυλιανού και Χρίστος Τσιάηλης επελέξαν οι ίδιοι ποιό ποιήμα τους ήθελαν να ακουστεί στις Βρυξέλλες για πρώτη φορά, οι δύο τελευταίοι μάλιστα έγραψαν τους στίχους που ακούστηκαν ειδικά για την περίσταση τιμώντας τον θίασο που μας φιλοξένησε!

Οι ηθοποιοί του ΘΕΣΠΙ, και θα μου επιτρέψετε να τους αναφέρω ονομαστικά, ο Αντώνης Καστρισιανάκης, η Άρτεμις Μενούνου, ο Βασίλης Μάγνης, ο Βασίλης Πούλος, ο Γιώργης Καταλαγαριανάκης, ο Γιώργος Μαγκλής, ο Κωνσταντίνος Μανιάτης, ο Κωστής Γεραρής, η Μάρθα Σταμπολίδου, η Ναταλία Καπετανάκη, ο Τάσος Φιλιππίδης, ο Χάρης Ξενογιάννης κι οι κυπριακής καταγωγής Τίνα Χατζηθωμά κι Ελίζα Devillers στάθηκαν απέναντι σε κάθε ποιητική δημιουργία με σεβασμό, ήθος και κατέθεσαν την ψυχή τους στηρίζοντας λέξεις που ζητούσαν να περιπλανηθούν στ’αυτιά του κόσμου. Ο απόηχος των μηνυμάτων τους μας ακολουθεί ακόμη.

Για τους Κύπριους θεατές και τους Ελλαδίτες που αφουγκράστηκαν την δουλειά μας πυροδοτήθηκε η συλλογική κι η ατομική τους μνήμη: το φουαγιέ του θεάτρου μετά από καθεμία από τις 5 παραστάσεις γέμισε εκμυστηρεύσεις που έχουν να κάνουν με βιώματα γύρω από το 1974, προσωπικές στενές σχέσεις που έχει ο καθένας με την Κύπρο και τους ανθρώπους της αλλά και με καθαυτήν την εθνική συνείδηση που έρχεται σε συνάρτηση με την αγάπη για έναν τόπο όπου τα ελληνικά ακούγονται με απόηχο αιώνων στις μορφές που παίρνει η διάλεκτος.

Για τον σκηνοθέτη Αριστείδη Λαυρέντζο που έστησε επί σκηνής το άκουσμα των ποιημάτων και τον Σύνδεσμο Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου ήταν σημαντικό να θυμηθούμε όλοι μαζί την τραγωδία του 1974 και να γνωρίσει ο κόσμος τον πλούτο των Κυπρίων δημιουργών. Αξίζει να αναφέρουμε ότι πολλοί απ’αυτούς νιώθουν ακόμη και σήμερα ‘φιμωμένοι‘ στην σκηνή των Ελλαδιτικών αλλά κι ευρωπαϊκών πολιτιστικών δρωμένων. Για να μιλήσω και προσωπικά σαν μέλος της Ένωσης Λογοτεχνών Κύπρου πρέπει να μεταφέρω την τιμή και την συγκίνηση που βιώσαμε όλοι που για πρώτη φορά σε ευρύ κοινό και σε τρείς γλώσσες μεταφέρθηκε ο παλμός της γραφής μας γιατί εκτός από την επιλογή κειμένων έγινε και λογοτεχνική απόδοση στα γαλλικά και στα αγγλικά με δική μου επιμέλεια ωστέ να μας ανακαλύψουν οι μη ελληνόφωνοι Βρυξελλιώτες από το φιλοθέαμον τακτικό και μη κοινό του ΘΕΣΠΙ.

Ξένοι πολιτιστικοί παράγοντες που παρακολούθησαν τις παραστάσεις μίλησαν για προετοιμασία εδάφους για το έργο της Λυσιστράτης και φυσικά πώς θα ήταν διαφορετικά εφόσον ο ελληνόγλωσσος πολιτισμός έχει διαποτίσει την κυπριακή λογοτεχνία. Ένας από τους στόχους που είχα στον νου και με την επαγγελματική ματιά της άλλης μου ιδιότητας ως ψυχολόγος, ήταν δια μέσω των στίχων να μετουσιωθεί το τραύμα του πολέμου. Έτσι το νησί που γέννησε την Αφροδίτη συνάντησε τον Αριστοφάνη μιας που ξεγυμνώνουν κι οι δύο την επιτακτική ανάγκη για παύση ορμών που κινητοποιούν πολέμους. Η μελωδικότητα των στίχων ακούμπησε επιτυχώς τον λυρισμό της συγκεκριμένης μετάφρασης της Λυσιστράτης σε μία καλλιτεχνική συνάντηση που απογείωσε το ευρύτερο αντιπολεμικό μήνυμα χάρη σε όλους τους συντελεστές των επιτυχημένων αυτών παραστάσεων.

Έτσι όπως ο Αριστοφάνης υποδεικνύει τις ανθρώπινες αδυναμίες πίσω από την πολεμόχαρη διάσταση και την έννοια της προσωπικής ευθύνης όταν ο καθένας αναλάβει την διαχείριση του σώματός του σεβόμενος τις ανάγκες του, η σύγχρονη κυπριακή ποιήση δείχνει σήμερα ίσως με πιο έντονο και ξεκάθαρο τρόπο από τις άλλες μορφές ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, την τομή ανάμεσα στην ανδρεία και την πολεμόχαρη διάθεση αλλά και την επιτακτική ανάγκη για σεβασμό και ανθρωπιά. Η ανάμνηση του 1974 που διέπει τους σύγχονους Κύπριους ποιητές υπογραμμίζει ακριβώς τα κατακάθια του πολέμου που δεν αξίζει καμία γενιά να βιώσει στο όνομα των ιδανικών της που αυτά όμως ως αξίες ζητούν να διατηρηθούν προσαρμοσμένα στα κοινωνικά πλαίσια της κάθε εποχής και χώρας. Η Κύπρος ανασταίνεται στα λόγια των ποιητών της και αναμένει επιτακτικά λύση στο πρόβλημα της διχοτόμησής της.

Αυτή η συνεργασία ήταν πιστεύω το πρώτο λιθαράκι για μια σειρά από εκδηλώσεις όπου ο κυπριακός πολιτισμός θα διευρύνει τους ορίζοντές του. Ήδη δύο από τους συμμετέχοντες συγγραφείς εμπνεύστηκαν δημιουργώντας νέα κείμενα χάρη στο βλέμμα του κοινού που παρακολούθησε 23 με 27 Μαϊου την Λυσιστράτη στο θέατρο Comédie Claude Volter. Όλοι μετέχουμε λοιπόν με αρχή τον θίασο ΘΕΣΠΙ σε μια ζωντανή σύζευξη που θα συνεχίσει ανάμεσα στην Κύπρο του πολιτισμού και τον ελληνόφωνο πληθυσμό των Βρυξελλών μα και του Βελγίου ευρύτερα.

Φωτογραφίες: Αλέξανδρος Μιχαηλίδης/Newsville.be

*ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΥΠΡΟΥ ΣΠΕΚ – Σύνδεσμος Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου | ΣΠΕΚ (cultural-association.org)

**«ΦΡΑΣΕΙΣ ΚΥΠΡΙΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ: ΜΝΗΜΗ – ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ – ΔΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» του Ιωσήφ Σ. Ιωσηφίδη – Σύνδεσμος Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου | ΣΠΕΚ (cultural-association.org)

The post Σίλια Χριστοδούλου: «Η Κύπρος ανασταίνεται στα λόγια των ποιητών της» appeared first on .

Οι ημερομηνίες που μας δίνουν οι ιθύνοντες λειτουργού ως ορόσημα. Διαμορφώνουν, σε αυτή την αλλόκοτη περίοδο που ζούμε, έναν περίεργο ορίζοντα νέων (;) ελευθεριών: 14 Μαρτίου, 4 και 18 Μαΐου, 8 Ιουνίου και πάει λέγοντας. Προετοιμαζόμαστε για την επόμενη περίοδο, ενώ συνάμα αναρωτιόμαστε αν θα επιστρέψουμε στην προηγούμενη, την παλαιά. Σε κάθε περίπτωση νέες συνθήκες διαμορφώνονται για όλους και καλούμαστε άμεσα ή έμμεσα να ευθυγραμμιστούμε με νέους κανόνες. Σήμερα φιλοξενούμε με χαρά, για μία ακόμα φορά στις σελίδες του Newsville.be, την κλινική ψυχολόγο Σίλια Χριστοδούλου, οι σκέψεις της οποίας μας δίνουν πολύτιμες αφορμές για να εξετάσουμε ακόμα μία φορά την στάση μας απέναντι στην πανδημία του Covid-19

Γράφει η Σίλια Χριστοδούλου*

Φτάσαμε να μιλάμε πλέον για άρση μέτρων εναντίον της πανδημίας που έχει ανατρέψει τα δεδομένα της καθημερινότητάς μας. Η ως τώρα κατάσταση όπως κι οι επόμενες εβδομάδες έχουν και θα εξακολουθούν να έχουν μη αμελητέες επιπτώσεις στον ψυχισμό και στις συμπεριφορές μας. Η πλειοψηφία έχει νιώσει δυσφορία σε σχέση με τις αναπαραστάσεις του ιού και της ασθένειας και σε σχέση με τις συνθήκες διαβίωσης. Ο ελεύθερος αξιοποιήσιμος χρόνος σε συνδυασμό με τον περιορισμό των κοινωνικών επαφών επιφέρει μια έντονη συναισθηματική φόρτιση που δεν είναι απαραιτήτως συνειδητή. Η διάσταση του φόβου μετάδοσης του Κορωνοϊού μάς φέρνει κοντά στο άγχος του θανάτου που αν και πολλές φορές ασυνείδητος, καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε. Είναι πολλά λοιπόν τα ευτράπελα κι οι διάφορες φάσεις που μας προτείνουν οι αρμόδιοι στο Βέλγιο θα μας οδηγήσουν σε νέα πλαίσια σκέψης και σε ακόμη περισσότερες πρωτόγνωρες ψυχοσυναισθηματικές καταστάσεις.

Πρώτα απ’όλα έχουμε να διαχειριστούμε μια διάσταση πένθους, όχι μόνο του πολύ μεγάλου αριθμού των νεκρών εξαιτίας του Κορωνοϊού μα και της πρωτύτερης ζωής μας που έχει αλλάξει τόσο ριζικά και θα συνεχίζει ν’αλλάζει ακόμη και μετά την καραντίνα καθώς οι οικονομικοπολιτικές επιπτώσεις θα κρατήσουν σε βάθος χρόνου. Σε γνωστικό επίπεδο μπορεί να παρατηρηθεί κάποια αδράνεια, σαν μούδιασμα της σκέψης ή αντιθέτως μια ευχάριστη εγρήγορση ως απόπειρα αναζήτησης λύσεων απέναντι στις δεκάδες δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε και πρέπει να υπερβούμε για να επιβιώσουμε. Σε μερικούς επέρχεται κορεσμός, κάτι που οι συνάδερφοι παιδοψυχολόγοι αντιλαμβάνονται και σε επίπεδο οικογενειακών δυναμικών ενώ σε άλλους αυξάνεται η παραγωγικότητα με την τηλεργασία, κάτι που είναι είτε μια πηγή ικανοποίησης, είτε παίρνει μορφές εργασιομανίας.

Το άγχος που συνδέεται με την απειλή του Covid-19 και ευρύτερα με την επιβίωσή μας αν δεν πάρει μορφή κρίσης πανικού βρίσκει διεξόδους σε διάφορους αμυντικούς μηχανισμούς. Παρουσιάζεται η τάση σε εμμονικές σκέψεις και η διαμόρφωση αντι-φοβικών αντικείμενων ή συμπεριφορικών μοτίβων όπως π.χ. η σχεδόν υπομανική τάση οργάνωσης ή καθαρισμού των σπιτιών μας που δίνει μια αίσθηση ελέγχου στην ζωή μας. Στον καθένα από εμάς πυροδοτείται ο πυρήνας του ψυχαναγκασμού στο υποχονδρικό φάσμα της φοβίας ή και της αγοραφοβίας ώστε να μπορέσουμε να υιοθετήσουμε συμπεριφορές που συμβάλλουν στην πρόληψη μετάδοσης του ιού. Έτσι γινόμαστε σχεδόν όλοι μη παθολογικά φοβικοί και σχολαστικοί με την καθαριότητα και την απολύμανση. Όσοι δεν ακολουθούν τις νέες στρατηγικές θεωρούνται πλέον απ’τους ειδικούς «ψυχικά πάσχοντες» εφόσον μπαίνουν σε διαδικασία άρνησης πραγματικότητας για να αμυνθούν σε μια απειλή που τους ταράζει πιο έντονα τα εσώψυχα απ’τον μέσο όρο του πληθυσμού.

Οι συνθήκες εγκλεισμού κι απομόνωσης προκαλούν φαινόμενα που σε ακραίες περιπτώσεις θυμίζουν συμπτώματα ιδρυματοποίησης. Η αποχή απ’τις συνηθισμένες μας κοινωνικές συναναστροφές κι η αποκοπή από πολλά συγγενικά και φιλικά μας πρόσωπα μας φέρνει σ’επαφή με πρωτόγνωρα μη οικεία συναισθήματα. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι αυξήθηκαν πολύ τα κρούσματα ενδοοικογενειακής βίας το τελευταίο διάστημα. Σ’αυτό το επίπεδο μέσα βέβαια στα δικά του περιοριστικά πλαίσια, το διαδίκτυο και τα σημερινά τεχνολογικά μέσα παρέχουν πολλές δυνατότητες για υπάρχει κοινωνική συναναστροφή και να παραμένει μια αίσθηση επαφής παρόλο που δεν μπορεί να αντικαταστήσει 100% την φυσική παρουσία. Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι το άγχος κι η αμηχανία απέναντι στο άγνωστο προσεχές μέλλον δημιουργεί μία εσωτερική αστάθεια, κάτι το απολύτως φυσιολογικό κυρίως για ανθρώπους που δεν έχουν την δυνατότητα της τηλεργασίας για να εξασφαλίσουν τα προς το ζην. Μα και όσοι την έχουν δεν είναι απαραιτήτως τυχεροί καθώς πρέπει να συμφιλιώσουν με αλλόκοτο τρόπο τις επιταγές τόσο της οικογενειακής όσο και της επαγγελματικής ζωής. Το φαινόμενο υπερκόπωσης παρουσιάζεται ως φυσικό επακόλουθο της ανάγκης αφομοίωσης των γεγονότων και των πραγματικοτήτων που μας επιβάλλονται. Αλλαγές μπορούν να παρατηρηθούν ακόμη και στην σεξουαλική ζωή κάθε ατόμου είτε με πιο έντονη δραστηριότητα είτε με δυσκολία συνεύρεσης. Σε κάθε περίπτωση όλοι αναζητάμε νέους τρόπους να υπάρχουμε με τον «άλλο», είτε αυτός είναι ο σύντροφός μας, είτε το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.

Θα έλεγα ότι σε γενικές γραμμές η σχέση μας με τις έννοιες της επαφής, της απόστασης και του αποχωρισμού αλλά και με την παραβατικότητα ξαναθέτουν υποκειμενικά ερωτήματα. Σε ψυχαναλυτικούς όρους ανατρέχουμε σε παλινδρόμηση που μας βοηθάει να ξαναεπενδύσουμε με διαφορετικό τρόπο τους υποκειμενικούς τρόπους που η λίμπιντο του καθενός διανέμεται στο ψυχισμό του. Η σταδιακή άρση των μέτρων συμβάλλει καθώς καλούμαστε να ενεργοποιήσουμε τις δεξιότητες προσαρμογής μας απέναντι στις εξωτερικές αλλαγές. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κάθε κρίση είναι και μια ευκαιρία για αλλαγή, κάτι που μπορεί να είναι πολύ θετικό καθώς υπάρχουν συνθήκες δημιουργικότητας στην διοχέτευση κάθε ορμής. Για μερικούς αυτό σημαίνει παύση κι ευκαιρία για ενδοσκόπηση ενώ για άλλους εντατικοποίηση ή και ανακάλυψη νέων δραστηριοτήτων.

Ως πολίτες του κόσμου ξαναορίζονται οι επιλογές κι οι ατομικές μας ελευθερίες. Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης θέτει συνεχώς ερωτήματα στους επιστήμονες, στους πολιτικούς αλλά και στον καθένα χωριστά και καλούμαστε πριν κάνουμε το οτιδήποτε να σταθούμε και να σκεφτούμε την επόμενή μας κίνηση. Η επιβολή της μάσκας δίχως την επιταγή της απομόνωσης πιστεύω ότι θα δώσει νέες διαστάσεις στις κοινωνικές συναναστροφές, κάτι που θα μπορέσουμε να αναλύσουμε στην συνέχεια. Πολλές λοιπόν οι προκλήσεις για όλους μας. Σημασία έχει να παρέχουμε στον εαυτό μας πλαίσια που να επιτρέπουν δευτερεύοντες μηχανισμούς άμυνας όπως ο συμβολισμός κι η μετουσίωση, διεργασίες δηλαδή που κινητοποιούνται όταν ο άνθρωπος δημιουργεί κοινωνικά αποδεκτά έργα και πράξεις και που αποδίδουν νόημα στην ζωή του. Με απλά λόγια είναι αναγκαίο να προσδοκούμε την συνέχιση της ζωής και των απολαύσεων της όπως την ξέρουμε ακόμη κι αν αυτή κάπως διαφοροποιείται. Άλλωστε αν έχουμε επίγνωση ότι είμαστε και το σύνολο των εμπειριών μας αποδεχόμαστε πιο εύκολα ότι κάθε μέρα που περνάει αφήνει το στίγμα της μέσα μας και στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον έξω κόσμο.

*Η Σίλια Χριστοδούλου είναι κλινική ψυχολόγος και ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεύτρια με πολυετή εμπειρία σε δομές ψυχικής υγείας στις Βρυξέλλες

Photos: Newsville.be

The post «Είναι αναγκαίο να προσδοκούμε την συνέχιση της ζωής» appeared first on .

Η καλλιτεχνική έκφραση, όπως αναφέρουν οι εκπρόσωποι της Plate-forme de Concertation pour la Santé Mentale en région Bruxelles-Capitale, διοργανωτές του «Parcours d’Artistes», βοηθάει τα άτομα που ασθενούν να δημιουργήσουν ένα έργο τέχνης, μέσα από ατελιέ και εργαστήρια, έχοντας στο επίκεντρο της έμπνευσης και προσπάθειας τους μία προσωπική εμπειρία, ένα προσωπικά τους βίωμα.

Η συνομιλία μας με την εικαστικό Μυρτώ Σαμουηλίδη (ΜΣ) και την κλινική ψυχολόγο Σίλια Χριστοδούλου (ΣΧ) μας βοηθάει να έρθουμε πιο κοντά σε αυτή τη σημαντική προσπάθεια.

Σας ευχαριστούμε και τις δύο για την σημερινή μας συζήτηση. Πως μπορεί να συμβάλλει η Τέχνη ως μέσο θεραπείας ψυχικών νοσημάτων;

Μ.Σ: Οι εναλλακτικές μορφές θεραπείας μέσα από την Τέχνη κερδίζουν όλο και περισσότερο έδαφος  στην σύγχρονη εποχή. Η τέχνη είναι πνευματική και εξυψώνει την ανθρώπινη ψυχή . Ο άνθρωπος είναι επικοινωνιακό ον που έχει την ανάγκη να εκφραστεί με ποικίλους τρόπους πέρα από τον λόγο. Η ανάγκη της έκφρασης μέσα από τις διάφορες μορφές της τέχνης όπως η μουσική, ο χορός ή το θέατρο, είναι έμφυτη στον άνθρωπο.

Η θεραπεία μέσω της τέχνης είναι μια μορφή θεραπείας που χρησιμοποιεί τη δημιουργική διαδικασία για να βοηθήσει την ψυχική και συναισθηματική κατάσταση του ασθενούς. Μπορεί να βοηθήσει ανθρώπους με ψυχικά νοσήματα να λύσουν εσωτερικά προβλήματα και να μπορέσουν να διοχετεύσουν καλύτερα τα συναισθήματα τους.

Σ.Χ: Τα λεγόμενα ψυχικά νοσήματα εμπεριέχουν πάντα κατά κάποιο τρόπο μια απειλή, είτε για την ζωή του ίδιου του ατόμου που έχει να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της πάθησης του, είτε για την κοινωνία που τα συνδέει με στερεοτυπικά επικίνδυνες εικόνες. Απέναντι σε αυτή την απειλή το κάθε άτομο καλείται να αμυνθεί. Ο Φρόιντ εξερευνά και κατατάσσει αυτές τις διεργασίες άμυνας κι ορίζει τη μετουσίωση ως έναν από τους κοινωνικά αποδεκτούς τρόπους έκφρασης των παρορμήσεων βιολογικής προέλευσης . Θεωρείται δευτερογενές εσωτερικό όργανο που μας επιτρέπει την καλλιτεχνική δραστηριότητα και την διανοητική έρευνα.

Σε ποιο σημείο ανάπτυξης αυτής της προσπάθειας βρίσκεται το Βέλγιο και πιο συγκεκριμένα οι Βρυξέλλες και ποια προβλήματα;

Μ.Σ: Η πλατφόρμα της ψυχικής υγείας στις Βρυξέλλες εδώ και χρόνια οργανώνει εκθέσεις και δρώμενα προσπαθώντας να ευαισθητοποιήσει το κοινό και να σπάσει τα ταμπού που επικρατούν όσον αφορά στο θέμα της ψυχικής υγείας.

Η προσπάθεια που γίνεται είναι πολύ σημαντική έχοντας υπόψη και προβλήματα όπως το όχι τόσο γνωστό -στο ευρύτερο κοινό- σκάνδαλο που είχε ξεσπάσει πριν από δύο χρόνια με νόμο της υπουργού Υγείας με τον οποίο έγινε προσπάθεια περιορισμών του επαγγέλματος των ψυχοθεραπευτών όπως αυτό της ακύρωσης κάθε θεραπευτή που δεν είναι ψυχολόγος ή ψυχίατρος.

Σ.Χ: Το θέμα της πλαισίωσης και προστασίας του επαγγέλματος του ψυχοθεραπευτή ήταν ένα από τα πολλά προβληματικά σημεία που αντιμετωπίσαμε με το καινούργιο νομοσχέδιο στον τομέα της ψυχικής υγείας. Η πλήρη ιατρικοποίηση της τέχνης της ψυχοθεραπευτικής μας γύρισε σε σκοτεινές σελίδες της ιστορίας. Στα μάτια πολλών φάνηκε ότι τέτοια μέτρα είναι επικίνδυνα καθώς μπορούν να δώσουν κατευθύνσεις στα άτομα που έχουν ήδη δυσκολία να κάνουν κάποια προσωπικά βήματα για να ζητήσουν μια γνώμη ή μια βοήθεια όπως π.χ. η πρόταση να πρέπει απαραίτητα κάποιος να μιλήσει σε γιατρό πριν να έχει δικαίωμα να δει ψυχολόγο. Γι’αυτόν τον λόγο τα τελευταία χρόνια υπήρχαν και υπάρχουν πολύ έντονες αντιδράσεις από την μεγάλη πλειοψηφία των εργαζομένων μα κι ευκαιρίες για διάλογο που προκαλούν ανακατατάξεις σε θετική κατεύθυνση δίνοντας μια συνοχή που έλειπε στο δίκτυο.

Ποια είναι η δική σας προσωπική εμπειρία στο κομμάτι που ονομάζεται Art Therapy;

Μ.Σ: Τα τελευταία χρόνια δουλεύω με μια ομάδα ψυχολόγων, κοινωνικών λειτουργών και γιατρών οι οποίοι συμβάλλουν στο να βοηθήσουν τον ασθενή ο καθένας με τον τρόπο του. Στον χώρο της ψυχικής υγείας έχω δει διαφορετικούς ανθρώπους και καταστάσεις που μ” έχουν φέρει αντιμέτωπη με τον δικό μου προσωπικό μου εσωτερικό κόσμο. Με έχουν προβληματίσει στο πως μπορώ να ανταπεξέλθω ως καλλιτέχνης αλλά και ως άνθρωπος στις συγκεκριμένες  ανάγκες αυτών των ανθρώπων.

Σ.Χ: Σαν μαθητευόμενη ψυχοθεραπεύτρια στην αρχή κι έπειτα σαν εργαζόμενη αλλά και συντονίστρια συμμετείχα ενεργά σε τέτοια καλλιτεχνικά εργαστήρια στις δομές που έχω γνωρίσει κάνοντας παρέα στους «ασθενείς» μας με το να βουτάω το πινέλο στην μπογιά και να ζωγραφίζω, να χειροτεχνώ, να κόβω χαρτιά για κολάζ, να συμμετέχω σε σκετσάκια και να τραγουδάω συμβάλλοντας στο τέμπο της ιδρυματικής ζωής.

Πως δέχονται οι ασθενείς στην πράξη την σημαντική αυτή προσπάθεια;

Μ.Σ: Κατά την διάρκεια των καλλιτεχνικών εργαστηρίων που κάνουμε με συνοδεία πάντα από κλασική μουσική, υπήρξαν περιπτώσεις όπου ο ασθενής αρχικά δεν ήθελε να πάρει μέρος επειδή είχε να ζωγραφίσει από τότε που ήταν μικρός. Όμως με το πέρασμα της ώρας, ντροπαλά, με πλησίασε και ζητώντας ένα κομμάτι χαρτί άρχισε να ζωγραφίζει. Αυτό που μου έκανε μεγάλη εντύπωση ήταν ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος ξεκίνησε ένα σχέδιο εξιστορώντας παράλληλα μια ιστορία από την παιδική του ηλικία, την οποία δεν είχε αναφέρει ποτέ έως τότε στους ψυχολόγους.  Χρησιμοποίησε τρία συμβολικά χρώματα για να εκφράσει τα λεγόμενά του. Το αποτέλεσμα ήταν εκπληκτικό! Το να μπορείς να εκφραστείς πάνω σ” ένα άσπρο κομμάτι χαρτί με χρώμα και ύλη και να καταφέρεις να δημιουργήσεις, βοηθά καταλυτικά στην ψυχολογία.

Σ.Χ: Να υπενθυμίσουμε σ’αυτό το σημείο ότι τέτοιου είδους προσέγγιση υπάρχει στο Βέλγιο απ’την δεκαετία του 70 όπου ένα κέντρο που φέρει το όνομα μεγάλου καλλιτέχνη άρχισε να εδραιώνει την καλλιτεχνική θεραπεία. Όλ’αυτά βέβαια εγγράφονται στην επανάσταση που έφερε η αντιψυχιατρική στα ευρωπαϊκά δρώμενα με την αποσιλοποίηση στην Ιταλία και την δημιουργία μη νοσοκομειακών δομών ενταγμένων μέσα στην κοινωνία όπως οι κοιτώνες, τα κέντρα ημέρας, τα κέντρα ψυχικής υγείας κτλ. Έτσι οι εργαζόμενοι άρχισαν στην κυριολεξία να ζουν σε μονάδες με τους ασθενείς και να μοιράζονται τις δραστηριότητες της καθημερινότητας. Ο «ασθενής», όπως ο κάθε πολίτης, στην πράξη πάντα προσπαθεί ν’ακολουθήσει αυτούς που νιώθει ότι τον στηρίζουν και τον αντιπροσωπεύουν.

Μιλήστε μας για την φετινή εκδήλωση και την δική σας συμμετοχή σε αυτή;

Μ.Σ: Η φετινή έκθεση με την πλατφόρμα έχει τίτλο : » Illusion» ενώ σε ελεύθερη μετάφραση στη γλώσσα μας θα χρησημοποιούσα τους όρους Οπτικές Εντυπώσεις, Ονειροπόληση, Ονείριασμα, Φαντασιακή Κατασκευή.

Δείχνουμε έργα από δυο από τα τέσσερα Κέντρα Υγείας του Enaden ενώ συνολικά συμμετέχουν είκοσι Οργανισμοί Ψυχικής Υγείας από τις Βρυξέλλες. Η προετοιμασία της έκθεσης κάθε χρονιά δίνει μεγάλο ενθουσιασμό στους συμμετέχοντες και γενικά όλοι συμμετέχουν με τον δικό τους τρόπο, ψυχολόγοι και άτομα από το κέντρο. Τα τελευταία χρόνια ενθαρρύνουμε τους ασθενείς να πάρουν μέρος και έχουμε φτιάξει ένα ομαδικό έργο και παράλληλα σχέδια από τον καθένα ξεχωριστά. Η έκθεση θα λάβει μέρος στο Atelier des Tanneurs και παράλληλα θα γίνουν διαφορετικά καλλιτεχνικά εργαστήρια για μια εβδομάδα. Τα εγκαίνια είναι την Πέμπτη 14 Μαρτίου, από τις 18.00.

Σ.Χ: Η δική μου συμμετοχή φέτος γίνεται χάρη σε αυτό το άρθρο και θέλω να ευχαριστήσω και την Μυρτώ και το Newsville για αυτό.

Ποιοι θα μπορούσαν να επισκεφθούν την έκθεση αυτή και γιατί; Είναι σημαντική και η συμμετοχή Ελλήνων σε αυτή την προσπάθεια;

Μ.Σ: Πιστεύω ότι όποιος αγαπάει την τέχνη μπορεί να έρθει να δει την δουλειά που δείχνουμε κι επίσης είναι σημαντικό να γίνει γνωστή την προσπάθεια που γίνεται μέσα από αυτήν την έκθεση στο ευρύτερο κοινό και στον ελληνικό κύκλο. Θα είμαι παρούσα εκεί ως εκπρόσωπος των ελληνόφωνων θεραπευτών και διαθέσιμη σε όσους επιθυμούν να γνωρίσουν τον χώρο και να συζητήσουμε για τα εκθέματα.

Σ.Χ: Θα έλεγα ευρύτερα όποιος το επιθυμεί. Γιατί στην ουσία κάτι συμβαίνει «θεραπευτικό». Όταν κάποιος επισκέπτεται μια τέτοια έκθεση, με το βλέμμα του «κοινωνεί» το συναισθηματικό αποτύπωμα του δημιουργού κι έτσι μεταφέρεται κάτι απ΄την υποκειμενικότητα του «ψυχικά ασθενούς» στον συλλογικό χώρο ενός «Εμείς». Εμπεριέχοντας ένα δύσκολο βίωμα του ατόμου ή όχι, σε κάθε περίπτωση, η Τέχνη είναι ένας τρόπος, μέσα σ’άλλους, να μετουσιώνεται η μοναξιά της υπαρξιακής δίνης του Ανθρώπου. Κάθε φορά που κάποιος κοιτάει ένα έργο συναντιούνται δύο υποκειμενικότητες και δημιουργείται πολιτιστικά κάτι πέρα απ’αυτό. Πρόκειται για μια «συνάντηση» όπου κομμάτι του Εγώ, ακουμπά σαν μέλος σώματος, κομμάτι του Είναι του θεατή στις εικαστικές Τέχνες (στην μουσική θα λέγαμε ότι το μέλος που συναντά την αίσθηση είναι, αντί το μάτι, το αυτί). Κατ’αυτόν τον τρόπο μόλις κάποιος, εκτός των μελών μιας ψυχιατρικής ομάδας, δει το έργο ενός θεραπευτικού εργαστηρίου ως «έργο» τέχνης, piece of Art, αυτόματα εντάσσει κοινωνικά τον δημιουργό, ο οποίος από «ασθενής» αναγνωρίζεται ως «καλλιτέχνης».

Έτσι σαν πολίτες, όλοι μας, μπορούμε να συμβάλλουμε ενεργά στην ψυχοκοινωνική ένταξη των ψυχικά πασχόντων. Τώρα, με τα δρώμενα στον τομέα της ψυχικής υγείας, σαν Βρυξελλιώτες, καλούμαστε όλοι να ακολουθήσουμε τις αξίες αποστιγματοποίησης προωθώντας το δικαίωμα αυτών των ανθρώπων να ζουν πέρα απ’την «ψυχιατρική ταμπέλα». Όσο πιο πολλά είδη βλεμμάτων σταματήσουν στα έργα αυτής της έκθεσης τόσο περισσότερες οι προσλαμβάνουσες. Νομίζω ότι για την ελληνική παροικία είναι ένας πλούτος να έρθει σ’επαφή με αυτόν χώρο καθώς η έννοια του «ξένου» και της «φιλοξενίας» θεωρείται πολιτιστική μας ευαισθησία. Και τι πιο σημαντικό για την ψυχική αποκατάσταση απ’την αξία της υποδοχής;

«Détachement», Μυρτώ Σαμουηλίδη

«Μία ψυχαναλυτική ματιά πάνω σε τελάρα»: Λίγα λόγια για το εικαστικό έργο της ελληνίδας εικαστικού Μ.Σαμουηλίδη από την Σίλια Χριστοδούλου

«Η δουλειά της Μυρτώς Σαμουηλίδη, εδώ και μία εικοσαετία, αποτελεί μια προσωπική διαδρομή στην διαλεκτική ανάμεσα στην ύλη και την άυλη πνευματικότητα.

Τα πρώτα της έργα διερευνούν την ανόργανη μάζα και πώς αυτή μετουσιώνεται σ’εμπειρία, σαν μία βουτιά στα πρώτα στάδια της διαμόρφωσης της υποκειμενικότητας μέσω των αισθήσεων. Τα χρώματα, συχνά σε έντονους τόνους, ψάχνουν να βρουν μορφή πάνω στον καμβά και προσκαλούν τον θεατή σε συναισθηματικές διαδρομές που μόνο το μεταίχμιο της ποίησης μπορεί ν’αποκαλύψει.

Σαν μια αναπαράσταση της δημιουργίας της ίδιας της αναπαράστασης, η αναζήτηση μορφής την συνοδεύει για πολλά χρόνια σε έργα που πειραματίζεται με τις πρώτες ύλες της μπογιάς για να δώσει βάθος στο φλερτάρισμα δισδιάστατης και τρισδιάστατης μορφής. Η εικαστικός μας φέρνει στα γεννοφάσκια της νόησης, εκεί που η αφαίρεση γίνεται σταδιακά ιδέα.

Η τελευταία της συλλογή «Διπλά πορτρέτα» είναι μια τομή στην καλλιτεχνική της πορεία. Οι ανθρώπινες φιγούρες εμφανίζονται σαν πρόσωπα που, σε λευκούς τόνους, θυμίζουν κάτι πέτρινο, παραπέμποντας σε άγαλμα ή ακόμη κάτι απ’τον απόηχο κυκλαδίτικων ειδωλίων. Τα πρόσωπα, συνήθως σκυφτά, με άδεια μάτια, προσκαλλούν μόνα τους ή και ζευγαρωτά τον θεατή να σταθεί στην εν τω έσω ετερότητα και ν’αφουγκραστεί τους παλμούς του εαυτού του, τον απόηχο των σχέσεων του και την κοινωνία την ίδια.»

«Parcours d’Artistes»

Πέμπτη 14 Μαρτίου, από τις 18.00

Atelier des Tanneurs 

Rue des Tanneurs 60A,

1000 Bruxelles

*Μυρτώ Σαμουηλίδη (εικαστικός και παράλληλα εργάζεται για το Κέντρο Υγείας Enaden)

**Σίλια Χριστοδούλου (κλινική ψυχολόγος και ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεύτρια με πολυετή εμπειρία στο βέλγικο χώρο ψυχικής υγείας)

Φωτογραφίες από την προσωπική συλλογή έργων της Μ.Σαμουηλίδη με τίτλους «I recognised your voice» και «Détachement»  καθώς και φωτογραφικό υλικό από τον ιστότοπο της Plate-forme de Concertation pour la Santé Mentale en région Bruxelles-Capitale

The post Βρυξέλλες: Ψυχική θεραπεία με συμμετοχή σε καλλιτεχνική δραστηριότητα appeared first on .