Η ημερομηνία και η ώρα εκείνης της Ανακωχής δεν ορίστηκαν από κάποιο σχέδιο. Ήταν, στην πραγματικότητα, το αποτέλεσμα μιας αλυσίδας από διαπραγματεύσεις, καθυστερήσεις και αποφάσεις της τελευταίας στιγμής.

Στο δάσος της Κομπιέν

Όλα άρχισαν στις 8 Νοεμβρίου 1918, όταν μια γερμανική αντιπροσωπεία έφτασε σε ένα απομονωμένο βαγόνι τρένου, τοποθετημένο μέσα στο δάσος της Κομπιέν, περίπου 80 χιλιόμετρα βόρεια του Παρισιού. Εκεί τους περίμενε ο στρατάρχης Φερδινάνδος Φος (Ferdinand Foch), αρχιστράτηγος των Συμμαχικών δυνάμεων, με τους όρους της παράδοσης.

Οι Γερμανοί είχαν στη διάθεσή τους 72 ώρες για να απαντήσουν. Οι συνομιλίες κράτησαν ως το ξημέρωμα της 11ης Νοεμβρίου, με ένταση και απελπισία. Λίγο μετά τις πέντε το πρωί, βρέθηκε επιτέλους κοινό έδαφος – το ρολόι έδειχνε 5:12, αλλά ο Φος ζήτησε η ώρα στο κείμενο να γραφτεί 5:00 ακριβώς, ώστε το τέλος του πολέμου να σημάνει στις 11:00. Ήθελε, όπως είπε, να μη χαθεί «ούτε ένα λεπτό ειρήνης».

Η συμφωνία υπογράφηκε στις 5:20 το πρωί. Ο Φος αρνήθηκε να ξαναγραφτεί ολόκληρο το κείμενο για καθαρογραμμή, επιμένοντας να διορθωθεί μόνο η τελευταία σελίδα – μια μικρή λεπτομέρεια που γλίτωσε πολύτιμο χρόνο.

Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε ένας αγώνας δρόμου για να ειδοποιηθούν τα μέτωπα: οι τηλεγραφικές και ραδιοφωνικές ανακοινώσεις στάλθηκαν άμεσα, όμως χρειάστηκαν ώρες μέχρι να φτάσουν παντού. Το διάστημα των έξι ωρών μεταξύ υπογραφής και κατάπαυσης των πυρών υπήρξε απαραίτητο για να αποφευχθεί το χάος.

Ένας πόλεμος που έσβηνε λίγο-λίγο

Παρά τον μύθο που θέλει τις μάχες να κρατούν ως τις 11:00, πολλοί τομείς του μετώπου είχαν ήδη σιγήσει. Οι στρατιώτες γνώριζαν ότι το τέλος πλησίαζε και, σε αρκετές περιοχές, οι επιθέσεις ακυρώθηκαν εκ των προτέρων. Όμως αλλού, οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν μέχρι την τελευταία στιγμή — και σε κάποιες περιπτώσεις, χωρίς λόγο.

Ο πιο τραγικός τέτοιος γύρος έγινε κοντά στο Στενέ (Stenay), στον ποταμό Μεύση, κοντά στα βελγικά σύνορα. Ο αμερικανός στρατηγός Ράιτ, αν και γνώριζε για την επικείμενη ανακωχή, διέταξε επίθεση για να «εξασφαλίσει εγκαταστάσεις όπου οι άντρες του θα μπορούσαν να πλυθούν». Η πόλη καταλήφθηκε, αλλά περίπου εξήντα Αμερικανοί σκοτώθηκαν, λίγες ώρες πριν από τη σιωπή.

Παρόμοιες σκηνές εκτυλίχθηκαν και στο Βέλγιο. Στις τελευταίες ώρες του πολέμου, ο βελγικός στρατός προχώρησε στην απελευθέρωση της Γάνδης, χωρίς να ρίξει πυροβολισμό. Το βράδυ της 10ης Νοεμβρίου, η γερμανική σημαία είχε ήδη κατέβει από το δημαρχείο και οι τελευταίοι στρατιώτες είχαν αποχωρήσει.

Την ίδια στιγμή, στη Μονς, οι Καναδοί διεξήγαγαν την τελευταία μάχη του πολέμου. Για τον στρατηγό Άρθουρ Κάρι, η απελευθέρωση της πόλης είχε περισσότερο συμβολική σημασία – η Μονς ήταν άλλωστε και η πρώτη πόλη όπου είχαν πολεμήσει οι Βρετανοί το 1914. Έτσι, η Μονς έγινε η τελευταία βελγική πόλη που ελευθερώθηκε πριν από την παύση των πυρών.

Η Ανακωχή εξαπλώνεται

Στις 11:00 ακριβώς, η γη γέμισε από μια σιωπή που κανείς δεν θυμόταν πια. Οι κανονιοβολισμοί σταμάτησαν, τα στρατεύματα βγήκαν από τα χαρακώματα και πολλοί στρατιώτες αγκαλιάστηκαν αυθόρμητα. Ακόμη και οι γερμανικοί υποβρύχιοι στόλοι έλαβαν εντολή να παύσουν κάθε δράση.

Μόνο στην Ανατολική Αφρική, μια μικρή γερμανική αποικιακή δύναμη συνέχισε να πολεμά για λίγες ακόμη μέρες, απομονωμένη στη ζούγκλα και δύσπιστη απέναντι στις φήμες περί ειρήνης.

Ώρα Γαλλίας, ώρα Γερμανίας

Μια λεπτομέρεια που περνά συχνά απαρατήρητη: η Ανακωχή προέβλεπε ρητά ότι τα όπλα θα σιγήσουν «στις 11 ακριβώς, ώρα Γαλλίας». Εκείνη την εποχή, η Γαλλία και η Βρετανία είχαν την ίδια ώρα (GMT). Η Γερμανία, όμως, όπως και η κατεχόμενη Βαλλονία, βρισκόταν μία ώρα μπροστά. Έτσι, για τους κατοίκους των περιοχών αυτών, η ειρήνη ήρθε ουσιαστικά στις 12:00 το μεσημέρι.

Μετά την απελευθέρωση, οι Βέλγοι επανέφεραν τα ρολόγια τους στη γαλλική ώρα, απορρίπτοντας συμβολικά την «ώρα της Κατοχής». Μερικά χρόνια αργότερα, ωστόσο, Βέλγιο και Γαλλία υιοθέτησαν εκ νέου το ίδιο ωράριο με την Κεντρική Ευρώπη — αυτό που ισχύει και σήμερα. Έτσι, όταν σήμερα στις 11:00 ακούγονται οι σειρήνες μνήμης, στην πραγματικότητα η ανακωχή του 1918 τιμάται μία ώρα νωρίτερα απ’ ό,τι συνέβη τότε.

Από τη φρίκη στη μνήμη

Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος άφησε πίσω του πάνω από 18 εκατομμύρια νεκρούς και 21 εκατομμύρια τραυματίες. Όμως η 11η Νοεμβρίου έγινε έκτοτε σύμβολο ειρήνης, ενότητας και ευγνωμοσύνης.

Στο Παρίσι, οι τελετές πραγματοποιούνται κάθε χρόνο στην Αψίδα του Θριάμβου, στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη. Στο Λονδίνο, στο Cenotaph του Whitehall. Και σε δεκάδες πόλεις σε όλο τον κόσμο, η ίδια σιωπή των 11:00 θυμίζει εκείνη τη μοναδική στιγμή, όταν ο κόσμος σταμάτησε να πολεμά και άρχισε —έστω για λίγο— να ελπίζει ξανά.

Η ενδέκατη ώρα της ενδέκατης ημέρας του ενδέκατου μήνα δεν ήταν απλώς το τέλος ενός πολέμου. Ήταν η πρώτη ανάσα ειρήνης του 20ού αιώνα.

Φωτογραφίες: D. Navridis / Newsville.be

The post Η Ενδέκατη Ώρα της Ειρήνης: πώς σίγησαν τα όπλα στις 11 Νοεμβρίου 1918 appeared first on .

«Πολλοί μιλούν σήμερα κι ακόμα περισσότεροι φλυαρούν για ελευθερία.
Για τον Κρητικό η ελευθερία δεν υπήρξε ποτέ κούφια λέξη.
Οι αδιάκοποι αγώνες του κατά του ξένου δυνάστη του αποκάλυψαν το ιερό,
το συγκεκριμένο της νόημα»
Παντελής Πρεβελάκης.

Η πορεία τεσσάρων αιώνων δύσκολα συρρικνώνεται σε μια ολιγόλεπτη αναδρομή, η γνώση της ιστορίας όμως μας βοηθά στην κατανόηση της επικαιρότητας και των προκλήσεων που υπάρχουν στην Νότιο Ανατολική Μεσόγειο. Τα Δωδεκάνησα καταλήφθηκαν το 1522, η Κρήτη αποτέλεσε την τελευταία κατάκτηση ελληνικού εδάφους από τους Οθωμανούς.

Πέρασε από την Βενετοκρατία σε Οθωμανική κατοχή αρχής γενομένης από το 1645 και πλήρως 23 χρόνια αργότερα αφού λύθηκε η πολιορκία και παραδόθηκε ο Χάνδακας, το σημερινό Ηράκλειο, κατόπιν εικοσαήμερης διαπραγμάτευσης μεταξύ Βενετών και Οθωμανών.
Ποια ήταν η αιτία ή μάλλον η αφορμή της εισβολής στην Κρήτη; Μια πράξη πειρατείας, λέει. Οι συνέπειες; 252 χρόνια Οθωμανικός ζυγός.
Κατά την Οθωμανική περίοδο η Κρήτη ήταν γνωστή ως “το νησί των Γενιτσάρων”. H καθημερινότητα του Κρητικού πληθυσμού ήταν η βαρβαρότητα, οι θρησκευτικοί εξευτελισμοί και η οικονομική εξαθλίωση για αυτό πολύς κόσμος είτε εγκατέλειψε το νησί είτε αλλαξοπίστησε (πολλοί κρυπτοχριστιανοί).

Πενήντα χρόνια μετά τα Ορλοφικά (1770) και κατ΄επέκταση τους την επανάσταση των Σφακιών (ο “Πέμπτος Ζάλος”), με εμπνευστή και πρωτεργάτη τον “Δασκαλογιάννη” (Ιωάννης Βλάχος), η Κρήτη του Ελ Γκρέκο, του Βιτσέντζου Κορνάρου είχε καταντήσει σε μια απλή Οθωμανική επαρχία, ένα φέουδο με τρείς πασάδες.
Παρόλο των δύσκολων συνθηκών που επικρατούσαν και της αποστάσεως απο τα ελληνικά κέντρα
υπήρξαν Φιλικοί που προετίμασαν την Επανάσταση στην Κρήτη, η οποία ακολούθησε την πορεία εκείνης
της υπόλοιπης Ελλάδος, μαζί και τις διαμάχες της.

H αρχή έγινε τον Μάρτιο του 1821 με την ύψωση του λάβαρου της Επανάστασης στην μονή Πρέβελη (Ρέθυμνο) από τον ηγούμενο Τσουδερό.
 Στις 7 Απριλίου 1821: στα Γλυκά Νερά (Σφακιά, Χανίων) εκλέγεται η προσωρινή επαναστατική κυβέρνηση που ονομάστηκε ”Καγκελαρία των Σφακίων”. Το έργο της “Καγκελλαρίας των Σφακίων” υπήρξε σημαντικό, παρά τις δυσχέρειες. Δεν ήταν μόνο η Γενική Αρχή της επαναστάσεως, ανέλαβε επίσης το δύσκολο έργο του ανεφοδιασμού των οπλαρχηγών σε όπλα και πολεμοφόδια, την προστασία του άμαχου πληθυσμού, τη διενέργεια εράνου και την ίδρυση νοσοκομείου στο Λουτρό (Χανίων).
 Στις 15 Απριλίου 1821: κηρύχθηκε η Επανάσταση στην Παναγία Θυμιανή, στα Σφακιά, σε ανοικτή συνέλευση με συμμετοχή 1.500 αγωνιστών απ’ όλη την Κρήτη και πλήθους κόσμου. Αυτές οι ενέργειες δεν έμειναν δίχως αντίποινα. Οι Οθωμανοί αντέδρασαν γρήγορα σκότωσαν τους μοναχούς και λεηλάτησαν το μοναστήρι του Πρέβελη και στις 19 Μαΐου 1821 προπηλάκισαν και έσυραν γυμνό τον Μητροπολίτη Κισσάμου και Σελίνου Μελχισεδέκ Δεσποτάκη στην πόλη των Χανίων. Τον απαγχόνισαν στην πλατεία της Σπλάντζιας μαζί με τον δάσκαλο Καλλίνικο Βερραίο.
 Στις 28 Μαΐου 1822: αποβιβάζεται ο Αιγύπτιος Χασάν Πασάς (την βοήθεια του ζήτησε ο Σουλτάνος) με 114 πλοία και αρκετές χιλιάδες τακτικό στρατό στη Σούδα.
 Αρχές Ιουλίου 1822: ο Σερίφ πασάς καταστρέφει τα Ανώγεια (Ρέθυμνο). Πολλοί ανωγειανοί δεν είχαν όπλα αλλά πολεμούσαν με ραβδιά που είχαν την ονομασία “στραβοράβδια”.

Ως το 1825, ο αγώνας γνώρισε επιτυχίες μαζί με πολλές και μεγάλες καταστροφές. Η Κρήτη έλαβε βοήθεια από την Ηπειρωτική Ελλάδα, Φιλελλήνων και από τα γύρω επαναστατημένα Δωδεκάνησα, κυρίως την Κάσο, που με τον στόλο τους φυγάδεψαν τον κατατρεγμένο πληθυσμό και την ανεφοδίαζαν με εμπορεύματα και όπλα.

Στο διάστημα του “Ελληνικού εμφυλίου” παρέμειναν στο νησί οι αντάρτες λεγόμενοι “ Χαΐνηδες” και “Καλησπέρηδες”. Ενώ στην Ηπειρωτική Ελλάδα Κρήτες μαχητές που είχαν διαφύγει συμμετείχαν στις εκεί μάχες: όπως στο Άργος, στο Ναύπλιο, στο Φάληρο, την Μάνη, την Άμφισα και στην Ναυμαχία του Ναυαρίνου. Τον Ιούνιο του 1825, τετρακόσιοι από τους Κρήτες που αγωνίζονται στην Πελοπόννησο επιστρέφουν και καταλαμβάνουν, στα Χανιά, τα φρούρια της Γραμβούσας και του Κισσάμου δημιουργώντας πάλι ελεύθερους πυρήνες.

Ο αγώνας αναζοπηρώθηκε το 1827, με την αποστολή εθελοντικών στρατευμάτων και την επιστροφή Κρητών μαχητών στον χώρο. Οι Κρήτες αγωνιστές μεταφέρονται από τον Μιαούλη στο νησί με αποτέλεσμα την γενίκευση της Επανάστασης που γνωρίζει ξανά επιτυχίες. Ο ξεσηκωμός και οι δεκαετής αγώνες στέφθηκαν από νίκες πολλές και καίριες (Ναυμαχία του Γέροντα, 1828), περισσότερες όμως ήταν οι καταστροφές με πολλά τα θύματα (στα Ανώγεια, στον Κρουσώνα, το Μίλατο, το Μιράμπελο, στο Φραγκοκάστελο με τους Δροσουλίτες, την Κάσο κτλ).

Στις αρχές του 1830, το πρωτόκολλο του Λονδίνου δεν συμπεριέλαβε την πλήρως απελευθερωμένη Κρήτη και τα Δωδεκάνησα στο ανεξάρτητο και ελεύθερο ελληνικό χώρο, λόγο της τότε επικρατούσας Διεθνούς Συγκυρίας. Το Κρητικό συμβούλιο σε έκτακτη συνεδρίαση του εξέδωσε την ακόλουθη προκήρυξη η οποία αποτελεί την πρώτη διακήρυξη της νέας ιστορικής πορείας που ονομάστηκε και επίσημα “Κρητικόν Ζήτημα”:

«Προς τους Έλληνας,

Η Κρήτη ήτο και είναι μέρος αδιάσπαστο της Ελλάδος αυτή ως συναγωνισθείσα και συναγωνιζομένη με τα λοιπά επαναστατημένα μέρη από την αρχήν, ώστε δεν μπορεί να εννοήσει πως εις διαφόρους πράξεις πληρεξουσίων των σεβαστών τούτων μοναρχών η Κρήτη παρεσιωπήθη διόλου… Ημείς δεν ευρίσκομεν αλλού την σωτηρίαν μας παρά εις τα όπλα μας και εις αυτόν τον έντιμον θάνατον…….»

Στην συνέχεια η Κρήτη παραχωρήθηκε στην Αίγυπτο για 10 χρόνια. Γνώρισε άλλα 67 χρόνια αγώνων και εξεγέρσεων, με σημείο αναφοράς αποτελεί το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου ( 8 Νοεμβρίου 1866), ως την κήρυξη της ανεξαρτησίας της το 1897. Υπό την διεθνή προστασία (την περιοχή των Χανίων ανέλαβαν Γάλλοι, του Ρεθύμνου Ρώσοι, του Ηρακλείου Άγγλοι και του Λασιθίου Ιταλοί) διότι το πρόβλημα ήταν η ομαλή μετάβαση της εξουσίας στον Ύπατο Αρμοστή, τον πρίγκιπα Γεώργιο, δευτερότοκο γιο του βασιλιά Γεωργίου Α” της Ελλάδας. Η πολυπόθητη ενσωμάτωση της Κρήτης με την Ελλάδα πραγματοποιήθηκε την 1η Δεκεμβρίου 1913.

Τα Δωδεκάνησα από Οθωμανική αποικία το 1911, λόγο ιταλο-τουρκικού πολέμου, περνούν σε ιταλική κατοχή ως την Ένωση τους με την Ελλάδα στις 7 Μαρτίου 1948.

Τα διδάγματα :
1. Ο από μηχανής Θεός της διεθνούς διπλωματίας ή οι διαθέσεις του και ο διεθνής παράγοντας δεν είναι δεδομένος, αντιθέτως είναι ευάλωτος και μεταβάλλεται από στιγμή σε στιγμή.
2. Η Ομόνοια, Η Αλληλεγγύη, Η Συνεργασία, Η διατήρηση άσβεστης της φλόγας της Ελπίδας και της Ιστορικής Μνήμης των Γεγονότων και των Θυσιασθέντων για τον αγώνα είναι σημαντικές και απαραίτητες.
3. Αυτές οι συμπεριφορές, που αποτελούν φόρο τιμής στους Ήρωες του 1821’’; καλλιεργούνται με την ΠΑΙΔΕΙΑ υπό τις διάφορες μορφές της ( Εκπαίδευση, Πολιτισμό, Πολιτική κ.α.).
Εύχομαι να αξιωθούμε από τον Κύριο να φανούμε αντάξιοι συνεχιστές και μεταλαμπαδευτές της ιστορίας όσων θυσιάστηκαν για την Ελευθερία μας.

«Όσοι τιμούν τα ιερά, την πίστη,
την σημαία φεύγουνε πάντα γελαστοί
για μια παντέρμη ιδέα!»

Ζήτω η Πατρίδα μας Ελλάδα ! Ζήτω ο Απανταχού Ελληνισμός!

Γεώργιος Μαγκλής
Πτυχιούχος Οικονομολόγος – Φοροτεχνικός ULB/ICHEC-ESSF
Μέλος ΔΣ ΕΚΒ 2011-2022
Αντιπρόεδρος ΣΚΒ

Μέρος του κειμένου είχα αναγνώσει, ως αντιπρόεδρος του Συλλόγους Κρητών Βελγίου στις 29/03/2021, για χαιρετισμό στην διαδικτυακή επετειακή εκδήλωσή για τα 200 χρόνια της Εθνικής Παλιγεννησίας που είχε οργανώσει η Πρεσβεία της Ελλάδος στο Βέλγιο με Πρέσβη τον κ. Διονύση Καλαμβρέζο. Συμμετείχαν στην εκδήλωση με τοποθετήσεις τους ο Υφυπουργός Εξωτερικών κ. Κ. Βλάσης, ο Πρέσβης ο κ. Δ. Καλαμβρέζος, ο Ναύαρχος κ. Ι. Παυλόπουλος Στρατιωτικός Αντιπρόσωπος της Ελλάδας παρά το ΝΑΤΟ, ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης μας κ. Αθηναγόρας, ο αντιπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος παρά την Ε.Ε. ο Πανιερώτατος Μητροπολίτης Αχαΐας κ. Αθανάσιος, ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Νεαπόλεως κ.Πορφύριος, αντιπρόσωπος της Εκκλησίας της Κύπρου στην ΕΕ. Οι κύριοι ομιλητές ήταν ο Δρ. Λάμπρος Κουλουμπαρίτσης, ο Δρ. Παναγιώτης Γιαννόπουλος, ο Δρ. Michel Grodent και η Δρ. Αικατερίνη Λεύκα.

* Κεντρική εικόνα: Υδατογραφία των Δ. Ζωγράφου – Ι. Μακρυγιάννη με θέμα τις μάχες της Κρήτης. Μεταξύ άλλων στο υπόμνημα: » Η νήσος Κρήτη με τα κάστρα της και τα χωριά της. Πολεμούν οι Έλληνες και από μέσα απ” τα φρούρια οι Τούρκοι».

The post Η συμμετοχή της Κρήτης στο 1821! appeared first on .

7 Μαρτίου 1948 – 7 Μαρτίου 2024: 76η Επέτειος Απελευθέρωσης και Ενσωμάτωσης των Δωδεκανήσων

“Όμορφα Δωδεκάνησα λάμπετε στο Αιγαίο
Όπου βρεθώ και όπου σταθώ τραγούδια θα σας λέω
Της λευτερίας τ΄αγέρι φουσκόνει τα πανία
Και ελευθεροί τραβούμε στα Δώδεκα νησία.
Καράβια γαλανόλευκα άραξαν στα νησία μας
Μας φέραν την Ελευθερία μαζί και τα παιδιά μας
Καράβι καραβάκι που πάς γυαλό γυαλό
Με Ελληνική σημαία και χρυσό Σταυρό”

Αρχαιότεροι κάτοικοι των Δωδεκανήσων ήταν οι Τελχίνες και οι Κάρες, αργότερα οι Αχαιοί και οι Δωριείς. Ήταν μέλος της πρώτης και της δεύτερης Αθηναϊκής Συμμαχίας. Γνώρισαν μεγάλη ακμή κατά τους ελληνιστικούς χρόνους. Αργότερα με την υποταγή τους στη ρωμαϊκή κυριαρχία, τα Δωδεκάνησα αποτέλεσαν τμήμα του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους (395 μ.Χ.).

Απο κτήση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, τα νησία του Δωδεκανισιακού συμπλέγματος γνώρισαν διάφορους κατακτητές, στην διάρκεια του Μεσαίωνα, Ιππότες, Ενετούς, Φράγκους κτλ.

Οι Οθωμανοί τα κατέλαβαν το 1522. Τα Δωδεκάνησα συμμετείχαν στον ξεσηκωμό του 1821, έγιναν μεγάλες σφαγές κυρίως στην Ρόδο, στην Κω και βεβαίως στην Κάσο (όπου είχαν διαφύγει πολλοί Κρητικοί μαχητές και πρόσφυγες).
Αξιοσημείωτο γεγονός στο διάβα της Εθνικής Παλιγγενεσίας είναι η Ναυμαχία του Γέροντα (ή της Μανδαλιάς) που έλαβε χώρα στις 29 Αυγούστου 1824, στον κόλπο του Γέροντα (Τσάταλα), απέναντι από τη Λέρο και την Κάλυμνο. Η ναυμαχία έληξε με μεγάλη νίκη των Ελλήνων εναντίον του συνασπισμένου τουρκοαιγυπτιακού στόλου. Δυστυχώς για διπλωματικούς και στρατηγικούς λόγους οι αγώνες των Δωδεκανήσων και της Κρήτης δεν ανταμείφθηκαν αφού δεν συμπεριλήφθηκαν στα εδαφή του απελευθερωμένου Ελληνικού Κράτους το 1831. Κατά την Κρητική Επανάσταση του
1867, ξεσηκώθηκαν οι Κάσιοι, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα. Μετά από πολλές περιπέτειες στρατιωτικές και διπλωματικές, μέχρι την έναρξη του Ιταλοτουρκικού Πολέμου, το 1911, παρέμειναν υπό Οθωμανικό ζυγό.

Η Ιταλία θέλοντας να προκαλέσει αντιπερισπασμό στους Τούρκους, κατά τον ιταλοτουρκικό πόλεμο της Λιβύης, καταλαμβάνει τις Νότιες Σποράδες, τα λεγόμενα Δωδεκάνησα, την άνοιξη του 1912. Πρώτα κατέλαβαν την Αστυπάλαια στις 28 Απριλίου. Μετά αποβιβάστηκαν στη Ρόδο (4 Μαΐου 1912), όπου η τουρκική φρουρά του νησιού οχυρώθηκε στο ορεινό χωριό Ψίνθος μαχόμενη μέχρι τις 17 Μαΐου, που παραδόθηκε.
Παράλληλα με τις επιχειρήσεις στη Ρόδο οι ιταλικές δυνάμεις δρούσαν και σε άλλα νησιά τα οποία κατέλαβαν κατά σειρά: στις 8 Μαΐου τη Χάλκη, στις 12 Μαΐου την Κάλυμνο, την Κάσο, την Κάρπαθο, τη Λέρο, τους Λειψούς, τη Νίσυρο, την Πάτμο και την Τήλο, στις 19 Μαΐου τη Σύμη και τέλος στις 20 Μαΐου την Κω. Για να εξασφαλίσουν την κυριαρχία τους στα νησιά, οι Ιταλοί υποσχέθηκαν στους κατοίκους, ότι η κατάληψη θα ήταν προσωρινή. Οι κάτοικοι των νησιών τους υποδέχονται αρχικά ως ελευθερωτές από τον Οθωμανικό ζυγό και ζητούν την Ένωση τους με τη μητέρα Ελλάδα στο συνέδριο της Πάτμου (4 Ιουνίου 1912). Οι Ιταλοί διαλύουν βίαια το συνέδριο, οι προθέσεις τους για μόνιμη παραμονή στα Δωδεκάνησα δυστυχώς επιβεβαιώνονται με τις πράξεις τους στην συνέχεια. Από τότε ξεκινά πάλι ο αγώνας των Δωδεκανησίων για την ανάκτηση της ελευθερίας τους. Οι απανταχού Δωδεκανήσιοι, ιδιαίτερα στην Αίγυπτο και την Αμερική, με οργανωτές και πρωταγωνιστές τον Καλύμνιο ιατρό και πολιτικό Σκεύο Ζερβό, τον Ρόδιο Ιωάννη Καζούλλη, τον εκ Κάσου γιατρό Νικόλαο Μαυρή και άλλους πατριώτες αναδεικνύουν το Δωδεκανισιακό σε διεθνές ζήτημα.

Τον Μάιο του 1914 καθώς οι διωγμοί στα απέναντι μικρασιατικά παράλια είχαν ενταθεί ενάντια στο ελληνικό στοιχείο, πολλοί Μικρασιάτες κατέφυγαν στα Δωδεκάνησα. Τους τελευταίους μήνες του 1918, μετά τη λήξη του Α΄ Παγκόσμιου
Πολέμου, άρχισε η παλιννόστηση των προσφύγων στη Μικρά Ασία. Συγκεκριμένα με τη ανακωχή του Μούδρου (1918) και την αποβίβαση του Ελληνικού Στρατού στη Σμύρνη (1919).
Με το σύμφωνο Βενιζέλου – Τιττόνι, 29 Ιουλίου 1919, στις Σέβρες της Γαλλίας, στα πλαίσια της Συνδιάσκεψης Ειρήνης των Παρισίων, που είχε μνεία και για την Βόρειο Ήπειρο, όλα τα Δωδεκάνησα, εκτός από τη Ρόδο, θα επέστρεφαν στην Ελλάδα. Δυστυχώς, μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, οι Ιταλοί ακύρωσαν τη συμφωνία.
Η Συνθήκη της Λωζάννης (24 Ιουλίου 1923) επιβεβαίωσε την ιταλική κτήση των Δωδεκανήσων. Στο σύντομο αυτό, διάστημα αρκετοί πρόσφυγες που είχαν παραμείνει στα Δωδεκάνησα επέστρεψαν στη Μικρά Ασία προσωρινά όπως αποδείχθηκε. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, πολλές οικογένειες Μικρασιατών εγκαταστάθηκαν μόνιμα στα Δωδεκάνησα.

Επί της ιταλοκρατίας στα Δωδεκάνησα, και ειδικά της φασιστικής περιόδου, η Ιταλία καταπολέμισε τη ελληνική παιδεία και πολιτισμό. Τον Ιούλιο του 1937 και στη συνέχεια το 1939 (διάταγμα 163/30.6.1939) ο Ντε Βέκι, Υπουργός Παιδείας και Τετράρχης του Φασισμού (Quadrumviro), επέβαλε αυστηρές διατάξεις. Καταργήθηκαν όλα τα ελληνικά έντυπα και η ελληνική γλώσσα έγινε μάθημα προαιρετικό που διδασκόταν χωρίς βιβλία ως την τρίτη τάξη του πενταετούς δημοτικού σχολείου. Οι πανεπιστημιακές σπουδές μπορούσαν να γίνουν μόνο στο Πανεπιστίμιο της Πίζας, δυσκόλεψαν και τα άλλα επίπεδα σπουδών. Διδάσκοντες και διδασκόμενοι υποχρεώνονταν να μιλούν μόνο ιταλικά, με την απειλή αυστηρών κυρώσεων. Πολλοί δάσκαλοι της μέσης και της δημοτικής εκπαίδευσης απολύθηκαν και αντικαταστάθηκαν από Ιταλούς δασκάλους. Πολλά παιδιά προτίμησαν να μην πηγαίνουν καθόλου στο σχολείο παρά να μάθουν ιταλικά. Τότε, ο Μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος, εκμεταλλευόμενος ένα «παράθυρο» του διατάγματος που επέτρεπε τη θρησκευτική κατήχηση, οργάνωσε κρυφά σχολεία που λειτουργούσαν υπό τον μανδύα των κατηχητικών. Στις εκκλησίες, όπως και σε σπίτια όπου γίνονταν κρυφά μαθήματα, δίδασκαν ιερείς και θεολόγοι. Στις καταγγελίες στις Ιταλικές αρχές ότι οι μαθητές στα κατηχητικά διδάσκονταν ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα, ο Μητροπολίτης Απόστολος απάντησε στον κυβερνήτη: «αυτό είναι φυσικό, αφού η ελληνική είναι η επίσημη γλώσσα της ορθόδοξης λατρείας, και οι ιερείς δεν γνωρίζουν άλλη γλώσσα». Στα σχολεία αυτά χρησιμοποιούνταν σαν αναγνωστικά διάφορα εκκλησιαστικά και θρησκευτικά βιβλία που μοιράζονταν στους μαθητές.

Στην διάρκεια της Ιταλική κατοχή έγιναν πολλά εξεργετικά και αντιστασιακά κινήματα με συνέπεια την δολοφονία αρκετών Ελλήνων ενώ διώχθηκαν και φυλακίστηκαν όλοι οι εκπρόσωποι των νησιών που ζήτησαν την Ένωση με την Ελλάδα.

Δύο χαρακτηριστικά συμβάντα:

– Το “Μαύρο Πάσχα”, 7 Απριλίου 1919, Το Πάσχα του 1919 ίσχυε απαγόρευση, απαγορεύονταν οι καμπανοκρουσίες οι λειτουργίες και γενικά έκλεισαν οι εκκλησίες. Επειδή αυτό το έζησαν και τα Χριστούγεννα, την Πρωτοχρονιά και τα
Φώτα, οι Συμιακές σε ένδειξη διαμαρτυρίας και πένθους, έβαψαν μαύρα αυγά με μπογιά που έβαφαν τα ρούχα, ζύμωσαν μαύρα κουλούρια με μελάνι σουπιάς και αντί το λάβαρο της Ανάστασης στις εκκλησίες έβαλαν μαύρες σημαίες Σε συνεννόηση με τα άλλα νησιά ανήμερα το Πάσχα μετά την λειτουργία της Αγάπης εξεγέρθηκαν και διεκδικούσαν την ελευθερία τους.

– Ο “Πετροπόλεμος” στην Κάλυμνο, 6-8 Απρίλιου 1935: Ξεσπούν σοβαρά αιματηρά επεισόδια άγριου πετροπόλεμου, με πρωταγωνίστριες τις γυναίκες, εξαιτίας της επιμονής των Ιταλών να αποσπάσουν την Εκκλησία της Δωδεκανήσου από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και να την κηρύξουν Αυτοκέφαλη. Από ιταλικό βόλι σκοτώνεται ο Εμμανουήλ Καζώνης και το νησί αποκλείεται από τον ιταλικό στόλο. Κηρύσσεται στρατιωτικός νόμος και ακολουθεί κύμα συλλήψεων, φυλακίσεων και εκπατρισμών ιερέων, δημάρχων και πολλών πατριωτών. Τα γεγονότα αυτά προκάλεσαν το παγκόσμιο ενδιαφέρον και το Δωδεκανησιακό ζήτημα επανήρθε στην επικαιρότητα.

Η ιταλική κατοχή διήρκεσε μέχρι τις 8 Σεπτεμβρίου 1943, την πτώση του καθεστώτος Μουσολίνι και την συνθηκολόγηση της Ιταλίας, οπότε και πέρασαν στην Γερμανική δικαιοδοσία τέλη του 1943.

Τις επόμενες μέρες, (10 έως 17 Σεπτέμβρη 1943) τα βρετανικά στρατεύματα, (Άγγλοι, Ινδοί και Νεοζηλανδοί) με τη συμμετοχή αποσπασμάτων του ελληνικού Ιερού Λόχου μ’ επικεφαλής τον συνταγματάρχη Χριστόδουλο Τσιγάντε, αποβιβάζονται και καταλαμβάνουν τα νησιά Κω, Κάλυμνο, Σάμο, Λέρο, Σύμη και Αστυπάλαια. Η γερμανική απάντηση ήταν άμεση. Ως την 19η Σεπτέμβρη οι ελεγχόμενες από τους Ιταλούς Κυκλάδες και οι Σποράδες μαζί με την Κάρπαθο και την Κάσο περνούν κάτω από τον έλεγχο των γερμανικών στρατευμάτων. Στις 18 Σεπτέμβρη οι Γερμανοί αρχίζουν να
βομβαρδίζουν το νευραλγικό αεροδρόμιο της Κω. Στις 23 Σεπτέμβρη 1943, ο Γερμανός αντιστράτηγος Φρίντριχ-Βίλχελμ Μίλερ, γνωστός ως «ο χασάπης της Κρήτης» αναλαμβάνει να κάνει ετοιμασίες και να σχεδιάσει επιχειρήσεις για την ανακατάληψη των Δωδεκανήσων, έτσι ξεκίνησε η “Μάχη της Λέρου”. Στις αρχές του Οκτώβρη 1943, ξεκινούν οι χερσαίες επιχειρήσεις. Στις 3 Οκτώβρη, μετά από σκληρές μάχες, καταλαμβάνουν την Κω. Ο Μίλερ καταγράφει ότι οι
Γερμανοί αιχμαλώτισαν 3.145 «Ιταλούς του Μπαντόλιο» και 1.388 Βρετανούς. Οι Ναζί, δυο μέρες μετά προχωρούν σε ένα ακόμα μαζικό έγκλημα: Εκτελούν 103 ιταλούς αξιωματικούς, ανάμεσά τους τον ιταλό διοικητή του νησιού Φελίτσε Λέγγιο, στην περιοχή Λινοπότι της Κω, με την κατηγορία της προδοσίας και της συνεργασίας με τον εχθρό (η Ιταλία δεν είχε ακόμα κηρύξει τον πόλεμο στην Γερμανία). Στις 5 Οκτώβρη1943, οι Άγγλοι αποσύρουν τις δυνάμεις τους από την Κάλυμνο και την επόμενη μέρα καταλαμβάνεται από τους Γερμανούς. Στις 11 Οκτώβρη αεροπλάνα βομβαρδίζουν την πόλη της Σύμης και σχεδόν την ισοπεδώνουν, γεγονός που οδήγησε τις βρετανικές δυνάμεις να εγκαταλείψουν το νησί. Στις 22 Οκτώβρη οι Γερμανοί καταλαμβάνουν την Αστυπάλαια. Οι Γερμανοί εστιάδουν στη Λέρο λόγο της ναυτικής της βάσης. Την εβδομάδα που ακολούθησε την πτώση της Κω, διεξήχθηκαν 32 αεροπορικές επιδρομές με 410 εξόδους της Λουφτβάφε. Στις 7 Νοέμβρη επαναλαμβάνονται με μεγάλη ένταση οι αεροπορικές επιδρομές και την Παρασκευή 12 Νοέμβρη ξεκινάνε οι χερσαίες επιχειρήσεις στη Λέρο, με το κωδικό όνομα Taifun (Τυφώνας). Οι μάχες, ιδιαίτερα σφοδρές, κράτησαν 4 μέρες και έληξαν με την επικράτηση των Γερμανών, στις 16 Νοέμβρη 1943. Η «Μάχη της Λέρου» που διέρκησε 52 ημέρες ήταν η τελευταία νίκη των Γερμανών και τελευταία ήττα των συμμάχων.
Στην συνέχεια, η καθημέρινη ζωή των νησιώτων υπό τον νέο κατακτήτη δεν ήταν καλύτερη. Η αντίσταση έναντι στο ξένο ζηγό συνεχίστηκε ξακουστός μεταξύ πολλών άλλων ο καπετάν Νικόλαος Τρικοίλης που με το καΐκι του διέσχυζε θαρραλέα την περιοχή Αστυπάλαιας, Καλύμνου, Κώ, Λέρου και όχι μόνο φυγαδεύοντας, ανεφοδιάζοντας τους αγωνιστές και συμμάχους. Τα διάφορα αυτά κατορθόματα δεν έμεναν ατιμόρητα απο τον εθχρό που προέβενε σε αντιποινα και εκτελέσεις. Μάλιστα αυτή που έγινε στις 16 Απριλίου 1945 στην πλατεία του Πλατάνου του Ιπποκράτη στην Κω, όπου απαγχονίστηκαν οι Θεόκριτος Κώστογλου, Ανεζούλα Πατάκου-Τρουμούχη και Σταματία Περή γιατί βοήθησαν τους συμμάχους, ήταν η τελευταία σφαγή των Γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα, λίγες μόνο ημέρες πριν το τέλος του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος για την Ελλάδα τελείωσε με την υπογραφή παράδοσης των Γερμανών!

Η ροή προς την απελευθέρωση και ενσωμάτωση των Δωδεκάνησων στην μητέρα Ελλάδα ξεκίνησε με την Γερμανική συνθηκολόγηση στις 8 Μαΐoυ 1945 στη Σύμη. Από την 9 Μαΐoυ 1945, την διοίκηση των Δωδεκανήσων αναλάβε η Αγγλία.

Το χρονολόγιο ως την Ενσωμάτωση ήταν το εξής:

27 Ιουνίου 1946: Στο Παρίσι και στο Συμβούλιο των Υπουργών Εξωτερικών των τεσσάρων Δυνάμεων, αποφασίζεται να περιέλθουν τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα. Πρόκειται για απόφαση-σταθμό στην πορεία του δωδεκανησιακού λαού προς την ένωσή του με τη μητέρα Ελλάδα.
10 Φεβρουαρίου 1947: Υπογράφεται στο Παρίσι συνθήκη ειρήνης μεταξύ των συμμάχων και των συνασπισμένων Δυνάμεων (και Ελλάδας) και της Ιταλίας, σύμφωνα με την οποία η Ιταλία εκχωρεί στην Ελλάδα με πλήρη κυριαρχία τα νησιά της Δωδεκανήσου και τις παρακείμενες νησίδες. Ήταν το μοναδικό απο τα αιτήματα της Ελλάδος που εγίνε αποδεκτό απο τους τέσσερεις Συμμάχους (Αγγλία, Γαλλία, ΗΠΑ και Σοβιετική Ένωση), ενώ τα θέματα της Β. Ηπείρου και της Κύπρου ετέθησαν σε αναμονή.
31 Μαρτίου 1947: ο βρετανός διοικητής ταξίαρχος Πάρκερ παραδίδει τη Στρατιωτική Διοίκηση Δωδεκανήσου στον Έλληνα ναύαρχο Ιωαννίδη. Αρχίζει η μεταβατική περίοδος της Ελληνικής Στρατιωτικής Διοίκησης Δωδεκανήσου η οποία με διάγγελμά της τονίζει : «Η 12η μεσημβρινή της 31ης Μαρτίου 1947 υπήρξεν η μεγάλη ώρα των πεπρωμένων της Δωδεκανήσου. Μετά καταθλιπτική δουλεία εξ και ημίσεως συναπτών αιώνων, μετά ατελευτήτους εθνικάς περιπετείας και μετά ποταμούς όλους αιμάτων, θλίψεων και συμφορών, γλυκύς και φωτεινός ανέτειλεν ο ήλιος της περιποθήτου ελευθερίας.»
9 Ιανουαρίου 1948: Δημοσιεύεται στην εφημερίδα της κυβερνήσεως το υπ’ αριθ. 518 ψήφισμα της Δ” Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων με το οποίο «Αι νήσοι της Δωδεκανήσου Ρόδος, Κάλυμνος, Κάρπαθος, Αστυπάλαια, Νίσυρος, Πάτμος, Χάλκη, Κάσος, Σύμη, Κως, Λέρος, Τήλος, και Καστελλόριζο, ως και αι παρακείμεναι νησίδες, προσαρτώνται εις το Ελληνικό Κράτος από της 28ης Οκτωβρίου 1947». Με το νόμο αυτό, που αποτελεί τη ληξιαρχική πράξη της Ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου στη μητέρα Ελλάδα, τερματίζεται το μεταβατικό καθεστώς της Ελληνικής Στρατιωτικής Διοίκησης Δωδεκανήσου.
7 Μαρτίου 1948: Το τότε βασιλικό ζεύγος της Ελλάδος (Παύλος και Φρειδερίκη) φτάνει στη Ρόδο συνοδευόμενοι από κυβερνητικούς και στρατιωτικούς αξιωματούχους, το Σκεύο Ζερβό και άλλους Δωδεκανησίους αγωνιστές. Στη συνέχεια, οι τότε βασιλείς περιοδεύουν στα νησιά. Στο πρόσωπό τους, ο λαός των Δωδεκάνησων υποδέχεται την μητέρα πατρίδα στην αγκαλιά της οποίας ενσωματώνεται πλέον και τυπικά. Έτσι η 7 Μαρτίου 1948 ορίζεται ως η επίσημη ημέρα εορτασμού της επελευθέρωσης και ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα μετά απο κοντά 6 αιώνες υπό ξένη
κατοχή.

Τέλος, το 1955 η Δωδεκάνησος έγινε νομός με πρωτεύουσα τη Ρόδο.
Αν και ελεύθερα τα Δωδεκανήσα δεν παύουν να τα λιγουρεύουνται “Συμμάχοι” μας, αυτά μαζί με την μητέρα Ελλάδα δεν λησμονούν και πάντα περιμένουν τις αδερφές τους Β. Ήπειρο και Κύπρο.

Προς τιμή και μνημόνευση των προγόνων μας.

Βρυξέλλες 7 Μαρτίου 2024

Γεώργιος Μαγκλής

Πτυχιούχος Οικονομολόγος – Φωροτεχνικός ULB/ICHEC-ESSF
Μέλος ΔΣ ΕΚΒ 2011-2022
Αντιπρόεδρος ΣΚΒ

Φωτογραφίες: Newsville.be

The post 7 Μαρτίου 1948 – 7 Μαρτίου 2024: 76η Επέτειος Απελευθέρωσης και Ενσωμάτωσης των Δωδεκανήσων appeared first on .