Ετήσια Έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης: Κλιμακούμενες απειλές κατά των δημοσιογράφων στην Ευρώπη

Οι δημοσιογράφοι στην Ευρώπη εργάζονται σε ένα ολοένα και πιο εχθρικό περιβάλλον, όπως προκύπτει από την ετήσια έκθεση της Πλατφόρμας για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων του Συμβούλιο της Ευρώπης.

Η έκθεση καταγράφει σημαντική επιδείνωση το 2025, με 344 σοβαρές παραβιάσεις της ελευθερίας του Τύπου στα 46 κράτη-μέλη του Οργανισμού, καθώς και στη Ρωσία και τη Λευκορωσία. Ο αριθμός αυτός συνιστά αύξηση κατά 29% σε σχέση με το 2024, όταν είχαν καταγραφεί 266 περιστατικά. Οι περισσότερες υποθέσεις αφορούν περιστατικά βίας κατά δημοσιογράφων, ενώ υψηλή συγκέντρωση καταγγελιών σημειώνεται στη Ρωσία, την Τουρκία, τη Γεωργία, τη Σερβία και την Ουκρανία.

Η Πλατφόρμα, που λειτουργεί από το 2015 μέσω δικτύου 15 διεθνών οργανώσεων υπεράσπισης της ελευθερίας του Τύπου, επισημαίνει ότι η βία, οι νομικές διώξεις, οι απειλές και η διακρατική καταστολή συνθέτουν πλέον μια συστηματική πίεση εις βάρος των λειτουργών της ενημέρωσης.

Πόλεμος, φυλακίσεις και συρρίκνωση της ελευθερίας

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία εξακολουθεί να αποτελεί τη σοβαρότερη απειλή. Το 2025, οι Ουκρανοί δημοσιογράφοι Olena Gramova, Yevhen Karmazin και Tetjana Kulyk, καθώς και ο Γάλλος φωτογράφος Antoni Lallican, σκοτώθηκαν από ρωσικές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Παράλληλα, δημοσιογράφοι εξαφανίζονται ή κρατούνται σε κατεχόμενα εδάφη, ενώ στη Ρωσία εντείνεται η καταστολή, ακόμη και με καταδίκες ερήμην όσων έχουν διαφύγει στο εξωτερικό.

Στο τέλος του 2025, 148 δημοσιογράφοι και εργαζόμενοι στα μέσα ενημέρωσης βρίσκονταν στη φυλακή στην Ευρώπη. Συγκεκριμένα, 36 στο Αζερμπαϊτζάν, 32 στη Ρωσία, 27 στη Λευκορωσία, 26 σε ρωσοκρατούμενα ουκρανικά εδάφη, 24 στην Τουρκία, δύο στην Αρμενία και ένας στη Γεωργία.

Η έκθεση επισημαίνει ότι, πέραν της φυσικής βίας, παρατηρείται αυξανόμενη τάση ποινικοποίησης της δημοσιογραφικής δραστηριότητας και θεσμικής πίεσης στα μέσα ενημέρωσης.

Συνθήκες εργασίας: Η Ελλάδα στις πλέον προβληματικές χώρες

Σύμφωνα με την τελευταία μελέτη του Media Pluralism Monitor, μόλις δύο από τις 34 ευρωπαϊκές χώρες που εξετάστηκαν – η Δανία και η Γερμανία – προσφέρουν καλές συνθήκες εργασίας στους δημοσιογράφους.

Σε πέντε χώρες – Βέλγιο, Εσθονία, Φινλανδία, Κάτω Χώρες και Σουηδία – οι κίνδυνοι χαρακτηρίζονται περιορισμένοι.

Αντιθέτως, η Ελλάδα συγκαταλέγεται, μαζί με την Κροατία, την Ουγγαρία, τη Μάλτα, τη Ρουμανία και την Ισπανία, στις χώρες με «πολύ φτωχές και επισφαλείς» συνθήκες εργασίας. Η αναφορά αυτή καθιστά σαφή τη δυσμενή θέση της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή κατάταξη.

Χαρακτηριστικές υποθέσεις σε Ελλάδα και Βέλγιο

Στην Ελλάδα, στις 26 Ιανουαρίου 2025, ο φωτορεπόρτερ και πρώην πρόεδρος της Ένωσης Φωτορεπόρτερ Ελλάδας Μάριος Λώλος τραυματίστηκε σοβαρά όταν χειροβομβίδα κρότου-λάμψης που εκτοξεύθηκε από αστυνομικό των ΜΑΤ τον χτύπησε στο κεφάλι κατά τη διάρκεια κάλυψης διαδήλωσης στην Αθήνα για την επέτειο της τραγωδίας των Τεμπών. Την ίδια ημέρα, στη Θεσσαλονίκη, ο δημοσιογράφος Μπάμπης Μπίκας δέχθηκε παρεμπόδιση από αστυνομικούς, ενώ ο Elvis Takahashi Mantello και άλλος φωτορεπόρτερ φέρονται να δέχθηκαν επίθεση από ομάδες χούλιγκαν. Οι δημοσιογραφικές ενώσεις ζήτησαν την άμεση διερεύνηση και απόδοση ευθυνών.

Στο Βέλγιο, χώρα που κατατάσσεται στις περιπτώσεις περιορισμένου κινδύνου, καταγράφηκε τον Οκτώβριο του 2025 σοβαρό περιστατικό στις Βρυξέλλες. Η ανεξάρτητη δημοσιογράφος Erika Di Benedetto, συνεργάτιδα του Organized Crime and Corruption Reporting Project, κατήγγειλε ότι δέχθηκε δύο φορές σωματική επίθεση από αστυνομικούς ενώ κάλυπτε διαδήλωση. Σύμφωνα με ιατρική γνωμάτευση, υπέστη εκδορές και μώλωπες, ενώ κατέθεσε επίσημη καταγγελία στην αρμόδια επιτροπή εποπτείας της αστυνομίας.

Η ίδια η έκθεση αναφέρεται και σε πολιτική αντιπαράθεση γύρω από τη δημόσια ραδιοτηλεόραση RTBF, μετά από δηλώσεις του προέδρου του κόμματος MR, Georges-Louis Bouchez, περί ιδιωτικοποίησης ή ακόμη και κατάργησής της. Οι τοποθετήσεις αυτές προκάλεσαν αντιδράσεις από δημοσιογραφικές ενώσεις.

Ελλιπής ανταπόκριση των κρατών

Η Πλατφόρμα του Συμβουλίου της Ευρώπης απευθύνει προειδοποίηση για την ανεπαρκή ανταπόκριση των κρατών στα καταγεγραμμένα περιστατικά. Λιγότερες από τις μισές ειδοποιήσεις λαμβάνουν επίσημη απάντηση, γεγονός που εντείνει την ανησυχία για ατιμωρησία και θεσμική αδράνεια.

Το συνολικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι σαφές: η ελευθερία του Τύπου στην Ευρώπη αντιμετωπίζει πολλαπλές και διαρκώς αυξανόμενες προκλήσεις. Η θέση της Ελλάδας στην κατηγορία των πλέον επισφαλών χωρών υπογραμμίζει την ανάγκη για ουσιαστικές θεσμικές παρεμβάσεις, ενώ ακόμη και σε κράτη με καλύτερη κατάταξη, όπως το Βέλγιο, τα πρόσφατα περιστατικά επιβεβαιώνουν ότι η προστασία των δημοσιογράφων δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη.