Η Kazerne Dossin προχωρά σε πλήρη ανανέωση της μόνιμης έκθεσής της έως το 2030

Το μουσείο Kazerne Dossin στο Μέχελεν, μνημείο και κέντρο τεκμηρίωσης για το Ολοκαύτωμα και τα ανθρώπινα δικαιώματα, ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει σε πλήρη ανανέωση της μόνιμης έκθεσής του έως το 2030. Η έκθεση, που λειτουργεί αδιάλειπτα από τα εγκαίνια του μουσείου το 2012, θα παραμείνει ανοιχτή για το κοινό μέχρι τότε, χωρίς ωστόσο να προγραμματιστούν νέες περιοδικές εκθέσεις στο μεσοδιάστημα.

Σύμφωνα με τον διευθυντή του μουσείου, Tomas Baum, η απόφαση αυτή αντανακλά τις βαθιές αλλαγές που έχουν συντελεστεί τόσο στην ιστορική έρευνα όσο και στις προσδοκίες του κοινού. Τα τελευταία χρόνια, νέα επιστημονικά δεδομένα έχουν έρθει στο φως, όπως ο ρόλος της βελγικής σιδηροδρομικής εταιρείας SNCB κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, η οποία αμείφθηκε για τη μεταφορά των εκτοπισμένων προς τα στρατόπεδα. Πρόκειται για πτυχές της Ιστορίας που, όπως τονίζει, δεν μπορούσαν να αγνοηθούν σε μια σύγχρονη αφήγηση.

Παράλληλα, έχει αλλάξει και το προφίλ των επισκεπτών. Το 2012, τα έξυπνα κινητά δεν είχαν ακόμη τη σημερινή τους κυρίαρχη θέση, ενώ οι τρόποι μάθησης και πρόσληψης της πληροφορίας έχουν μεταβληθεί ριζικά. Όπως επισημαίνει ο Baum, το ζητούμενο είναι η διατήρηση της ιστορικής μνήμης με τρόπους που παραμένουν ουσιαστικοί και κατανοητοί για τις νεότερες γενιές.

Το κόστος του έργου εκτιμάται στα 7 εκατομμύρια ευρώ. Η Φλάνδρα θα καλύψει το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης, με 4,2 εκατομμύρια ευρώ, ενώ ο δήμος του Μέχελεν θα συνεισφέρει 500.000 ευρώ. Το υπόλοιπο ποσό θα αναζητηθεί μέσω χορηγιών.

Την ανακοίνωση πλαισίωσε η επίσκεψη στο μουσείο του Φλαμανδού υπουργού-προέδρου Matthias Diependaele και της υπουργού Πολιτισμού Caroline Gennez, ανήμερα της επετείου απελευθέρωσης του στρατοπέδου συγκέντρωσης και εξόντωσης Άουσβιτς-Μπίρκεναου, στις 27 Ιανουαρίου 1945. Ο Diependaele υπογράμμισε ότι η μετάδοση αυτής της ιστορίας δεν αφορά μόνο τη γνώση του παρελθόντος, αλλά και την κατανόηση των κινδύνων του παρόντος. Όπως σημείωσε, μικρές, φαινομενικά ασήμαντες επιλογές μπορούν σταδιακά να οδηγήσουν σε επικίνδυνες κατευθύνσεις, γεγονός που καθιστά τη μνήμη διαρκώς επίκαιρη.

Το μουσείο αναμένεται να παραμείνει ανοιχτό καθ’ όλη τη διάρκεια της προετοιμασίας, με τον διευθυντή του να εκτιμά ότι η τελική αναδιάρθρωση θα απαιτήσει κλείσιμο τριών έως έξι μηνών. Στο πλαίσιο του σχεδιασμού, το κοινό θα κληθεί να συμμετάσχει, καταθέτοντας απόψεις και προτάσεις, ενώ δεν αποκλείεται η δοκιμή πιλοτικών εγκαταστάσεων τα επόμενα χρόνια.

Κατά την επίσκεψή τους, οι δύο υπουργοί συμμετείχαν και στο μνημονικό πρόγραμμα «Elke naam telt» («Κάθε όνομα μετράει»), απαγγέλλοντας το όνομα ενός θύματος του Ολοκαυτώματος, μια πρωτοβουλία που στοχεύει στη διατήρηση της ατομικής μνήμης κάθε εκτοπισμένου. Κάθε χρόνο, στις 27 Ιανουαρίου, στο μνημείο της Kazerne Dossin πραγματοποιείται επίσημη τελετή μνήμης, με τη συμμετοχή βελγικών αρχών και ξένων διπλωματικών αποστολών, μεταξύ άλλων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.

La Kazerne Dossin repense son exposition permanente à l’horizon 2030

Le musée-mémorial de Malines prépare une refonte en profondeur de son parcours, intégrant nouvelles recherches historiques et approches muséographiques contemporaines

Le musée Kazerne Dossin, à Malines, consacré à la Shoah et aux droits de l’homme, a annoncé le renouvellement complet de son exposition permanente d’ici 2030. Mise en place lors de l’ouverture du musée en 2012, l’exposition actuelle restera accessible au public jusqu’à cette date, sans programmation d’expositions temporaires supplémentaires.

Pour son directeur, Tomas Baum, cette transformation s’impose naturellement après plus d’une décennie d’évolution des connaissances et des attentes. De nouveaux résultats issus de la recherche historique ont enrichi la compréhension de la période, notamment concernant l’implication de la SNCB durant la Shoah, l’entreprise ayant été rémunérée pour les déportations. Ces éléments, longtemps absents du récit muséal, devront désormais trouver leur place dans une présentation actualisée.

Le public, lui aussi, a changé. Les habitudes de visite, les modes d’apprentissage et le rapport à l’information ne sont plus les mêmes qu’en 2012, à une époque où le smartphone n’occupait pas encore une place centrale. Le défi consiste aujourd’hui à transmettre une histoire complexe et sensible à travers des dispositifs adaptés aux usages contemporains, sans en altérer la profondeur.

Le budget du projet s’élève à 7 millions d’euros. La Région flamande prendra en charge 4,2 millions d’euros, tandis que la ville de Malines contribuera à hauteur de 500.000 euros. Le financement complémentaire devra être assuré par des partenaires privés et des mécènes.

L’annonce a coïncidé avec la visite du ministre-président flamand Matthias Diependaele et de la ministre de la Culture Caroline Gennez, le 27 janvier, date anniversaire de la libération du camp d’Auschwitz-Birkenau en 1945. À cette occasion, Matthias Diependaele a rappelé que la transmission de cette histoire dépasse le simple devoir de mémoire : elle permet aussi de mieux comprendre les dérives possibles du présent. Selon lui, des décisions progressives et apparemment anodines peuvent, à terme, conduire à des ruptures graves, d’où l’importance de rester vigilant.

Le musée devrait rester ouvert pendant la majeure partie du chantier. Tomas Baum estime toutefois qu’une fermeture temporaire de trois à six mois sera nécessaire lors de la phase finale de réaménagement. Le projet se veut participatif : les visiteurs seront invités à exprimer leurs attentes, et des installations expérimentales pourraient être testées avant la refonte définitive.

Lors de leur passage à la Kazerne Dossin, les responsables politiques ont également pris part au projet « Elke naam telt » (« Chaque nom compte »), qui consiste à prononcer publiquement le nom d’une victime de la Shoah afin de préserver la mémoire individuelle de chaque déporté. Chaque année, une cérémonie commémorative est organisée sur le site du mémorial, en présence d’autorités belges et de représentants diplomatiques étrangers, notamment des États-Unis et d’Israël, à l’occasion de la Journée internationale dédiée à la mémoire des victimes de l’Holocauste et à la prévention des crimes contre l’humanité.