Λίγες ημέρες πριν από την παρουσίαση της παράστασης στις Βρυξέλλες, η Ραφίκα Σαουίς μιλά στο Newsville για τη γέννηση του έργου, τη διαχρονική δύναμη της τραγωδίας, τη «σινεμάτικ περφόρμανς» που έχει δημιουργήσει και το διεθνές ταξίδι μιας παραγωγής που συνεχίζει να εξελίσσεται σε κάθε νέο σταθμό. Σε μια συζήτηση για την τέχνη, την πολιτική και τη συλλογική μνήμη, εξηγεί γιατί, όπως λέει η ίδια, δεν ζούμε «μετά» την τραγωδία, αλλά εξακολουθούμε να ζούμε μέσα σε αυτήν.

Πείτε μας λίγα λόγια για την παράσταση. Πώς γεννήθηκε η ιδέα και τι ήταν αυτό που σας ώθησε να προσεγγίσετε το συγκεκριμένο έργο σήμερα;

Η αφετηρία δεν ήταν “μια ιδέα για παράσταση”, αλλά μια επιμονή εικόνα: το πώς η βία δεν τελειώνει ποτέ, απλώς αλλάζει γλώσσα, πρόσωπο και σύνορα. Ο Αγαμέμνων ήρθε ως ένας καθρέφτης που δεν κοιτάει το παρελθόν, αλλά επιστρέφει το βλέμμα στο παρόν.

Με ενδιέφερε να δουλέψω πάνω σε αυτό που ονομάζουμε “ένδοξο” και να το απογυμνώσω από τη ρητορική του. Εκεί εμφανίζεται κάτι πιο σκληρό: η μηχανική της εξουσίας, η οικονομία του πολέμου, και κυρίως οι ζωές που μένουν εκτός κάδρου — γυναίκες, πρόσφυγες, σώματα που δεν γράφονται στην επίσημη ιστορία.

Η παράσταση γεννήθηκε μέσα από αυτή την τριβή: ανάμεσα στον μύθο και σε πραγματικές μαρτυρίες, ανάμεσα στον Αισχύλο και σε φωνές που δεν έχουν “χώρο” στο κλασικό δράμα.

Μάνος Βακούσης (Αγαμέμνων), Ραφίκα Σαουίς (Κλυταιμνήστρα)

Η αρχαία τραγωδία εξακολουθεί να συνομιλεί με το σύγχρονο κοινό. Πώς αναδεικνύεται αυτή η σύνδεση στη δική σας προσέγγιση και ποια ζητήματα του σήμερα φωτίζει η παράσταση;

Η τραγωδία δεν είναι κάτι που “συνομιλεί” με το σήμερα — είναι ήδη μέσα του. Αυτό που κάνουμε είναι να αφαιρούμε τα στρώματα εξωραϊσμού.

Στην παράσταση, ο Αγαμέμνων δεν λειτουργεί ως μυθικό πρόσωπο αλλά ως μηχανισμός εξουσίας. Η Κλυταιμνήστρα δεν είναι απλώς μια εκδικητική φιγούρα αλλά ένα συλλογικό σώμα γυναικών που αρνούνται να μείνουν σιωπηλές. Και οι πρόσφυγες μαρτυρίες που ενσωματώνονται λειτουργούν ως ένας ζωντανός χορός — όχι ως σχόλιο, αλλά ως πραγματικότητα.

Αυτό που φωτίζεται είναι η συνέχεια: πόλεμος, εκτοπισμός, πατριαρχία, κρατική βία. Όχι ως εξαιρέσεις, αλλά ως δομές. Η παράσταση επιμένει σε μια άβολη σκέψη: ότι δεν ζούμε “μετά” την τραγωδία — ζούμε μέσα της.

Χαρακτηρίζετε το έργο ως «σινεμάτικ περφόρμανς». Τι σημαίνει αυτή η ορολογία και τι μπορεί να περιμένει το κοινό από αυτή τη συνάντηση θεάτρου και κινηματογραφικής γλώσσας;

Η κινηματογραφική γλώσσα δεν μπαίνει εδώ ως αισθητικό layer, αλλά ως τρόπος θέασης της πραγματικότητας.

Το έργο λειτουργεί σαν μοντάζ: ζωντανή παρουσία, αρχειακό υλικό, projected εικόνες, μαρτυρίες, αποσπασματικοί χρόνοι. Δεν υπάρχει μία γραμμική αφήγηση — υπάρχει η εμπειρία του πώς η μνήμη και η ιστορία κόβονται και ξανακολλιούνται μέσα στο ίδιο σώμα.

Το θέατρο κρατά το “τώρα” του ηθοποιού. Ο κινηματογράφος φέρνει το “εκεί” και το “τότε”. Η συνάντησή τους δημιουργεί μια ρωγμή όπου ο θεατής δεν μπορεί να μείνει απλός παρατηρητής.

Ραφίκα Σαουίς

Ποια είναι η κεντρική ιδέα πίσω από αυτή τη νέα ανάγνωση της κλασικής τραγωδίας; Πώς συνομιλεί με το πρωτότυπο κείμενο και τι θα θέλατε να αποκομίσει ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;

Η κεντρική ιδέα είναι ο κύκλος — όχι ως αφηρημένη έννοια, αλλά ως πολιτική και υπαρξιακή παγίδα. Ο κύκλος της βίας, της εκδίκησης, της εξουσίας που τρέφεται από τον εαυτό της.

Το κείμενο του Αισχύλου δεν αντιμετωπίζεται ως ιερό αντικείμενο αλλά ως ζωντανό υλικό που μπορεί να συνομιλήσει με ποίηση του Ρίτσου, με σύγχρονες μαρτυρίες και με προσωπικό λόγο. Αυτή η συνύπαρξη δεν “εκσυγχρονίζει” το έργο — το αποκαλύπτει ξανά.

Αυτό που θα ήθελα να μείνει είναι μια αίσθηση ευθύνης χωρίς εύκολες απαντήσεις. Ότι η ιστορία δεν είναι κάτι έξω από εμάς. Είναι κάτι που παράγουμε συνεχώς, με τις επιλογές μας, τη σιωπή μας, τη συμμετοχή μας.

Η παράσταση έχει ήδη ταξιδέψει σε διάφορους προορισμούς. Ποιες ήταν οι σημαντικότερες στάσεις αυτής της διαδρομής μέχρι σήμερα και ποια είναι τα σχέδιά σας μετά τις Βρυξέλλες;

Κάθε σταθμός λειτούργησε σαν επαναδιαπραγμάτευση του ίδιου υλικού. Δεν ήταν ποτέ η ίδια παράσταση δύο φορές.

Αυτό που έχει συμβεί με την παράσταση μοιάζει περισσότερο με μια σκηταλοδρομια παρά με μια κλασική περιοδεία. Δηλαδή ένα έργο που δεν σταματά να μετακινείται, να ξανασυστήνεται και να αλλάζει μέσα από κάθε νέο κοινό και κάθε νέο χώρο.

Μετά την πρώτη μεγάλη διεθνή παρουσία στη Νέα Υόρκη, στη La MaMa, η παράσταση συνέχισε την πορεία της στην Αθήνα, στο Θέατρο Ακροπόλ, όπου ξαναβρήκε το ελληνικό της έδαφος και δοκιμάστηκε απέναντι σε ένα κοινό που γνωρίζει πολύ άμεσα την τραγική του αναφορά. Στη συνέχεια, μας κάλεσαν να ανοίξουμε το Φεστιβάλ Αρχαίου Δράματος του Εθνικού Θεάτρου της Βόρειας Μακεδονίας, μια στιγμή ιδιαίτερα φορτισμένη, όπου το έργο συνάντησε ένα διεθνές περιβάλλον με έντονο ιστορικό και πολιτικό υπόστρωμα. Και μετά επιστροφή ξανά στην Αθήνα, σαν ένα συνεχές πέρα-δώθε που κρατά το έργο σε διαρκή επανεξέταση.

Κρις Ραντάνοφ (Αίγισθος), Ραφίκα Σαουίς (Κλυταιμνήστρα)

Οι Βρυξέλλες είναι ένας ακόμη σημαντικός σταθμός αυτής της διαδρομής, όχι ως κατάληξη αλλά ως συνέχεια.

Μετά από εκεί, ο επόμενος προορισμός είναι το φεστιβάλ της Στοκχόλμης, μέσα από έναν από τους βασικούς θεατρικούς οργανισμούς της πόλης, το City Theatre. Παράλληλα, προχωρά η κινηματογράφηση της παράστασης, ώστε να αποκτήσει και κινηματογραφική ζωή — όχι ως απλή καταγραφή αλλά ως αυτόνομη εκδοχή του έργου που μπορεί να ταξιδέψει σε φεστιβάλ κινηματογράφου και διαφορετικές πλατφόρμες.

Την ίδια περίοδο, στις 24 Ιουνίου, συμμετέχω στο Theater of War, το διεθνώς αναγνωρισμένο αμερικανικό θεατρικό πρόγραμμα που ίδρυσε και διευθύνει ο Brian Doerries και η ομάδα του Theater of War Productions. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη μορφή θεατρικής πρακτικής που μεταφέρει την αρχαία τραγωδία σε δημόσιους και πολιτικούς χώρους, λειτουργώντας ως αφετηρία ανοιχτού διαλόγου γύρω από σύγχρονα και συχνά αποσιωπημένα ζητήματα — όχι με στόχο να δοθούν απαντήσεις, αλλά να ενεργοποιηθεί η συλλογική σκέψη και η κοινή εμπειρία.

Στο πλαίσιο αυτό, συμμετέχω στον «Εχθρό του Λαού» του Henrik Ibsen, μαζί με ένα διεθνές καστ ηθοποιών και καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων ο Willem Dafoe και ο Jason Isaacs, καθώς και άλλοι σημαντικοί δημιουργοί από τον χώρο του θεάτρου και του κινηματογράφου.

Η δράση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του Nostos Festival στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, σε μια συνάντηση όπου το θέατρο επιστρέφει στον δημόσιο χώρο ως εργαλείο κριτικής σκέψης, κοινωνικής ευθύνης και συλλογικού διαλόγου.

Ο Σαμουήλ Ακινόλα στο ρόλο του Κήρυκα

Πληροφορίες παράστασης 

ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ: Ο Κύκλος του Αίματος
της Ραφίκας Σαουίς

17 Ιουνίου 2026
Espace Lumen, Chau. de Boondael 36, 1050 Ixelles

19:00 στα Αγγλικά, με Ελληνικούς υπέρτιτλους
20:30 στα Ελληνικά, με Αγγλικούς υπέρτιτλους

Εισιτήρια μέσω MORE.

The post Ραφίκα Σαουίς: «Η βία δεν τελειώνει ποτέ, απλώς αλλάζει γλώσσα και πρόσωπο» appeared first on .

Αξίζει να γίνει ξεχωριστή αναφορά στους ηθοποιούς της παράστασης, όχι μόνο επειδή ο καθένας ξεχώρισε για την ερμηνεία του, αλλά και επειδή υπήρχε απόλυτη αντιστοιχία ανάμεσα στους ηθοποιούς και στους χαρακτήρες που ενσάρκωσαν. Άλλωστε, όπως ανέφερε και ο σκηνοθέτης, μια βασική συμβουλή που έχει δεχθεί από τους δασκάλους του είναι πως αρκεί να επιλέξει κανείς το σωστό έργο και να κάνει σωστή διανομή· μετά μπορεί «να κοιμηθεί ήσυχος».

Στον ρόλο του Τρουφαλντίνο, ο Χάρης Ξενογιάννης παρουσίασε έναν ακούραστο, πανούργο και μονίμως πεινασμένο λαϊκό υπηρέτη, που προσπαθεί να τα βγάλει πέρα υπηρετώντας ταυτόχρονα δύο αφεντικά. Κινήθηκε με ένστικτο, γρήγορα αντανακλαστικά και αδιάκοπη επινοητικότητα, προκαλώντας συνεχείς παρεξηγήσεις και σκηνές κωμικού χάους. Κάτω όμως από τη φαρσική επιφάνεια διακρινόταν μια βαθιά ανθρώπινη φυσιογνωμία, γεμάτη φόβους, ζωντάνια και δίψα για ζωή.

Η Μπεατρίτσε Ρασπόνι, όπως την απέδωσε η Μαρία Μερκούρη, εμφανίστηκε ως μια έξυπνη και αποφασιστική νέα γυναίκα, που μεταμφιεσμένη σε άνδρα φτάνει στη Βενετία αναζητώντας τον αγαπημένο της Φλορίντο. Ο χαρακτήρας της συνδύαζε θάρρος, αυτοκυριαρχία και έντονο συναίσθημα, ενώ πίσω από την ψυχραιμία της φανερωνόταν μια βαθιά ερωτική αγωνία. Μέσα στον κυκεώνα μεταμφιέσεων και παρεξηγήσεων, αποτέλεσε ίσως την πιο ώριμη και συνειδητοποιημένη παρουσία του έργου.

Ο Γιώργης Καταλαγαριανάκης απέδωσε ιδανικά τον Πανταλόνε, έναν ηλικιωμένο αλλά αεικίνητο άνθρωπο, με επιχειρηματικό ένστικτο, ένταση και επιβλητική παρουσία. Ο θεατής είχε την αίσθηση πως επρόκειτο για έναν άνθρωπο που επί δεκαετίες διοικούσε το σπίτι, το εμπόριο και την οικογένειά του. Η ερμηνεία του ισορροπούσε επιτυχημένα ανάμεσα στο κωμικό στοιχείο και τη βαθύτερη ανθρώπινη διάσταση του ρόλου.

Ο Βασίλης Μάγνης ενσάρκωσε με πειστικότητα τον Δόκτορα Λομπάρντι, τον νομικό με το μαύρο κοστούμι, τη ρητορική μεγαλοπρέπεια και τα λατινικά αποφθέγματα — στοιχεία που σπάνια συναντώνται σε άλλες σκηνικές προσεγγίσεις του έργου. Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, ο ίδιος ο Γκολντόνι, έχοντας υπάρξει ενεργός δικηγόρος για χρόνια, φαίνεται πως ενσωμάτωσε στον χαρακτήρα αυτό προσωπικά στοιχεία της δικής του εμπειρίας.

Ο Κωνσταντίνος Μανιάτης απέδωσε με απόλυτη πειστικότητα τον Σίλβιο, έναν νεαρό εραστή γεμάτο πάθος, ζήλια, ορμητικότητα αλλά και ευαισθησία.

Στον ρόλο της Κλαρίσας, η Ναταλία Καπετανάκη ανέδειξε ότι ο έρωτάς της για τον Σίλβιο ξεπερνούσε κατά πολύ ένα επιφανειακό φλερτ ή μια νεανική κοκεταρία. Για την ίδια, η προοπτική να ματαιωθεί ο γάμος της ισοδυναμούσε σχεδόν με προσωπική κατάρρευση. Οι έντονες συναισθηματικές εκρήξεις της, παρότι στιγμιαία υπερβολικές, δικαιολογούνταν από τη νεότητα και την αυθεντικότητα των αισθημάτων της.

Ο Κωστής Γεραρής, ως Φλορίντο Αρετούζι, δεν περιορίστηκε στον ρόλο του «δεύτερου ερωτευμένου» της υπόθεσης, αλλά ανέδειξε ίσως την πιο ρομαντική και εσωστρεφή ανδρική μορφή του έργου. Η ερμηνεία του διακρινόταν για τη λεπτότητα, την ευγένεια, τη συναισθηματική καλλιέργεια και έναν ιδιαίτερο λυρισμό.

Ο Γιώργος Μαγκλής έδωσε στον Μπριγκέλλα τη φυσιογνωμία ενός λαϊκού επαγγελματία της Βενετίας, που έχει μάθει να κινείται με άνεση ανάμεσα σε διαφορετικές κοινωνικές τάξεις. Διατηρούσε χιούμορ, ζωντάνια και την ικανότητα να ισορροπεί καταστάσεις, γνωρίζοντας πώς να απευθύνεται τόσο στους άρχοντες όσο και στους υπηρέτες.

Η Άννα Ρωμάνου, ως Σμεραλντίνα, συνδύασε σκηνική ζωντάνια, πρακτική ευφυΐα και έντονη θεατρική παρουσία. Δεν εμφανίστηκε απλώς ως μια τυπική υπηρέτρια, αλλά ως ένας από τους πιο καθαρούς και λειτουργικούς νους της σκηνής.

Οι τρεις σερβιτόροι — Πάρις Κακλαμάνης, Τίνα Χατζηθωμά και Σάββας Καρακάσης — δημιούργησαν ιδιαίτερα έντονες εντυπώσεις μέσα από τις συντονισμένες κινήσεις τους, τη λειτουργικότητα και τη μεταξύ τους επικοινωνία, που πολλές φορές γινόταν χωρίς λόγια. Η χρήση πραγματικών φαγητών επί σκηνής και ιδιαίτερα οι σκηνές κατανάλωσής τους από τον Τρουφαλντίνο ενίσχυαν τον ρεαλισμό και προκαλούσαν αυθόρμητο γέλιο στο κοινό.

Ο Κώστας Δερβένης, στον ρόλο του Καμαριέρη, απέδωσε εύστοχα έναν άνθρωπο που πασχίζει να διατηρήσει την αξιοπρέπεια και την επαγγελματική του τάξη, ενώ γύρω του επικρατεί κωμική αποδιοργάνωση.

Οι δύο Αχθοφόροι, ο Δήμος Αγγελούσης και ο Σάββας Καρακάσης, αποτέλεσαν μικρές αλλά ουσιαστικές παρουσίες που συμπλήρωσαν αρμονικά τη συνολική εικόνα της παράστασης. Υπενθύμιζαν ότι η δράση εκτυλίσσεται μέσα σε μια ζωντανή και καθημερινή πόλη, ενώ απέδιδαν παραστατικά τόσο τη σωματική κόπωση όσο και την ανάγκη της αμοιβής για τον κόπο τους.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στα λιτά αλλά λειτουργικά σκηνικά της Άντας Σωτηροπούλου, τα οποία δεν εμπόδιζαν ούτε στιγμή τη ροή της δράσης, καθώς και στην προσεγμένη επιλογή μουσικών κομματιών του 18ου αιώνα. Ξεχωριστή συμβολή είχαν επίσης τα κοστούμια, που ανέδειξαν με ακρίβεια κάθε χαρακτήρα και ομόρφυναν διαρκώς τη σκηνική εικόνα.

Από τους υπόλοιπους συντελεστές, αξίζει να σημειωθεί η συμβολή του Κώστα Δερβένη στη σκηνή της ξιφομαχίας, καθώς και της Κωνσταντίνας Σλακώνη στη σκηνική κίνηση και τον συντονισμό των σερβιτόρων, ενώ αίσθηση προκάλεσαν τα πολύ προσεγμένα μακιγιάζ της Όλγας Μοσχόβου, σύμφωνα με τον κάθε χαρακτήρα και το πνεύμα της εποχής τους.

Συγχαρητήρια σε όλους!

The post Σκέψεις μετά την αυλαία: Συλλογική δύναμη και συνοχή των ηθοποιών στον «Υπηρέτη δύο Αφεντάδων» appeared first on .

Από τον Μένανδρο στον Γκολντόνι: Η Σκυταλοδρομία της Ανθρώπινης Κωμωδίας
Του Γιώργου Μαγκλή

Η φετινή θεατρική μας περιοδεία μας μεταφέρει στη Βενετία του 18ου αιώνα. Το έργο μας «Υπηρέτης Δύο Αφεντάδων» είναι το απόσταγμα μια εξέλιξης. Θα δούμε πώς τρεις κορυφαίοι δραματουργοί μετέτρεψαν τη σκηνή σε καθρέφτη της καθημερινότητας, μέσα από τα μάτια του πανούργου Μπριγκέλα.

Το θέατρο, στην πιο αυθεντική του έκφανση, δεν υπήρξε ποτέ ένας απλός μηχανισμός ψυχαγωγίας, αλλά ένας ζωντανός, παλλόμενος καθρέφτης της κοινωνίας. Όταν η αυλαία ανεβαίνει, ο θεατής δεν αντικρίζει απλώς επινοημένους μύθους, αλλά τις δικές του καθημερινές αγωνίες, τα πάθη, τις αντιφάσεις και τις αδυναμίες του. Αυτή η ανθρωποκεντρική στροφή της δραματουργίας δεν συνέβη τυχαία, · υπήρξε το
αποτέλεσμα μιας μακράς ιστορικής σκυταλοδρομίας, την οποία σφράγισαν τρεις κορυφαίοι αναμορφωτές του παγκόσμιου θεάτρου: ο Μένανδρος, ο Μολιέρος και ο Κάρλο Γκολντόνι.

Φέτος, η θεατρική μας περιοδεία με μεταφέρει στη γεμάτη φως και ίντριγκα Βενετία του 18ου αιώνα. Εκεί, καλούμαι να ανεβαίνω στη σκηνή με το κουστούμι ενός εμβληματικού ήρωα: του Μπριγκέλα. Μέσα από τον δικό μου ρόλο, θα προσπαθήσω, ταπεινά χωρίς καμιά πρόθεση ειδήμονα, μια αναδρομή στις ρίζες μιας θεατρικής παράδοσης που ξεκίνησε από την αρχαία Αθήνα για να κατακτήσει την ευρωπαϊκή σκηνή του 18ου αιώνα.

Οι τρεις σταθμοί της θεατρικής επανάστασης

Η γέννηση αυτού που σήμερα ονομάζουμε «κωμωδία χαρακτήρων» οφείλει τα θεμέλιά της στον Μένανδρο (περ. 342 π.Χ. – 291 π.Χ.). Στην Ελληνιστική περίοδο, ο Μένανδρος εισήγαγε τη «Νέα Κωμωδία», μετατοπίζοντας ριζικά το ενδιαφέρον από την οξεία πολιτική σάτιρα και το φανταστικό στοιχείο του Αριστοφάνη, στην ιδιωτική σφαίρα του απλού ανθρώπου, στις οικογενειακές σχέσεις και στα αδιέξοδα της καθημερινότητας.

Αιώνες αργότερα, υπό το φως του γαλλικού κλασικισμού του 17ου αιώνα, ο Μολιέρος (1622 – 1673) παρέλαβε αυτή την ψυχολογική κληρονομιά και τη μάζεψε με τη δυναμική της λαϊκής φάρσας. Το αποτέλεσμα ήταν η γέννηση της κλασικής κωμωδίας ηθών, μιας διεισδυτικής και συχνά αμείλικτης ανατομίας της κοινωνικής υποκρισίας της εποχής του.

Τον κύκλο αυτό κλείνει και να ανανεώνει ο Κάρλο Γκολντόνι (1707 – 1793) στον 18ο αιώνα, την εποχή του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Βλέποντας το ιταλικό θέατρο να βουλιάζει στην τυποποίηση, ο Γκολντόνι πραγματοποίησε μια ριζική μεταρρύθμιση: κατήργησε τις άκαμπτες μάσκες και τον πρόχειρο αυτοσχεδιασμό της Commedia dell” arte, επιβάλλοντας το ολοκληρωμένο γραμμένο κείμενο και την ψυχολογική αλήθεια των ηρώων του.

Ρεαλισμός, γλώσσα και το «διορθωτικό» γέλιο

Παρά τις τεράστιες χρονικές και πολιτισμικές αποστάσεις που τους χωρίζουν, οι τρεις δραματουργοί συνδέονται από μια κοινή καλλιτεχνική φιλοσοφία. Αντικατέστησαν τις μονοδιάστατες καρικατούρες με ολοκληρωμένες προσωπικότητες που διαθέτουν εσωτερικές συγκρούσεις, καθαρά κίνητρα και αναγνωρίσιμα ανθρώπινα πάθη.

Η δράση μεταφέρεται στο αστικό περιβάλλον. Οι γάμοι, οι κληρονομικές διαφορές, οι κοινωνικές συμβάσεις και οι παρεξηγήσεις της διπλανής πόρτας γίνονται ο κεντρικός δραματουργικός ιστός. Παράλληλα, εγκαταλείπεται ο εξεζητημένος, λόγιος λόγος για χάρη της καθομιλουμένης γλώσσας — από την ομιλούμενη αττική του Μενάνδρου μέχρι τα ζωντανά βενετσιάνικα του Γκολντόνι. Στόχος τους; Το χιούμορ να μην είναι ένας φτηνός αυτοσκοπός, αλλά εργαλείο κοινωνικής κριτικής, υπηρετώντας πιστά το κλασικό ρητό ridendo castigat mores (διορθώνει τα έθιμα μέσω του γέλιου).

Η αιώνια μάχη διάνοιας και ενστίκτου: Πώς γεννήθηκε ο χαρακτήρας μου;

Η πιο ανάγλυφη απόδειξη αυτής της θεατρικής συνέχειας αποτυπώνεται στην εξέλιξη των λαϊκών υπηρετών (Zanni), οι οποίοι ανέκαθεν εκπροσωπούσαν δύο αντίθετες δυνάμεις της ανθρώπινης φύσης: τη διάνοια και το ένστικτο. Ως Μπριγκέλα, έχω την τιμή να εκπροσωπώ την πρώτη: τη διάνοια.

Ο χαρακτήρας μου είναι πανούργος, κυνικός και προσαρμοστικός. Δεν γεννήθηκε όμως ξαφνικά στον 18ο αιώνα. Οι ρίζες μου ξεκινούν από τον δολοπλόκο δούλο (servus callidus) του Μενάνδρου, τον πρώτο χαρακτήρα στην ιστορία του παγκόσμιου θεάτρου που εμφανίζεται σαφώς πιο ευφυής από τα αφεντικά του, κινώντας τα νήματα της πλοκής. Αργότερα, ο Μολιέρος με μεταμορφώνει στον ιδιοφυή Σκαπίνο (Scapin) —έναν θρασύ στρατηγό της ίντριγκας με εκλεπτυσμένο λόγο.

Όταν πια φτάνω στα χέρια του Γκολντόνι, ο Βενετσιάνος μεταρρυθμιστής μού αφαιρεί τον παλιό, κακοποιό χαρακτήρα της παλιάς Commedia dell” arte. Μου δίνει κοινωνική αξιοπρέπεια, αναβαθμίζοντάς με σε έναν σοβαρό, υπεύθυνο και έμπιστο επαγγελματία ή ξενοδόχο της αστικής τάξης. Παραμένω πανέξυπνος, αλλά πλέον χρησιμοποιώ το μυαλό μου με ευθύνη.

Στον αντίποδα του δικού μου ρόλου βρίσκεται το καθαρό, πρωτόγονο ένστικτο ο Τρουφαλντίνο. Εκεί που ο Τρουφαλντίνο είναι το «σώμα» που αντιδρά αυθόρμητα, πεινάει, κάνει τούμπες και περιπλέκει την πλοκή με τις γκάφες του, ο Μπριγκέλα, παραμένει ο «εγκέφαλος». Σκέφτομαι, σχεδιάζω, διοικώ και προσπαθώ να συμμαζέψω το δημιουργικό χάος που εκείνος προκαλεί.

Ένα διαχρονικό κάλεσμα στη σκηνή

Η αστική κωμωδία χαρακτήρων που γεννήθηκε στην αρχαία Αθήνα, τελειοποιήθηκε στο Παρίσι και αναγεννήθηκε στη Βενετία, παραμένει έως σήμερα συγκλονιστικά επίκαιρη. Τα προβλήματα της καθημερινότητας μπορεί να άλλαξαν μορφή, αλλά η ανθρώπινη φύση, με τα ελαττώματα και τα μεγαλειώδη σφάλματά της, παραμένει αναλλοίωτη στον χρόνο ως πάντα επίκαιρη.

Το έργο του Κάρλο Γκολντόνι που σας παρουσιάζουμε φέτος συνεχίζει επάξια αυτή τη σπουδαιότερη θεατρική παράδοση. Μέσα από ήρωες με σάρκα και οστά, αυθεντική γλώσσα και ένα κριτικό χιούμορ γεμάτο ευαισθησία, η παράσταση μας προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία: να κοιτάξουμε κατάματα τον καθρέφτη της σκηνής, να γελάσουμε λυτρωτικά με τις αδυναμίες μας και, τελικά, να προβληματιστούμε μαζί.

Κάνοντας μια σύγκριση με το περυσινό μας έργο ‘’ Έρωτα, Έργα, Έωλα ‘’ διαπιστώνει κανείς διαφορές ως προς την πλοκή των δύο έργων. Ο Σαίξπηρ προσφέρει μια εγκεφαλική, ποιητική κωμωδία λόγου. Το έργο βασίζεται στο λεκτικό χιούμορ, στα λογοπαίγνια, στη ρητορική δεινότητα και στη σάτιρα της πνευματικής υπεροψίας. Η πλοκή του έργου είναι απλή. Ενώ στην περίπτωση του Γκολντόνι πρόκειται για μια καθαρή κωμωδία καταστάσεων και παρεξηγήσεων. Στηρίζεται στον καταιγιστικό, σωματικό ρυθμό, στις μεταμφιέσεις και στο σωματικό χιούμορ (lazzi). Εδώ η πλοκή είναι εξαιρετικά δαιδαλώδης και περίπλοκη. Η αντίθεση αυτή είναι φανερή στο επίπεδο των υπηρετών. Ο Κούτρας στον Σαίξπηρ, εκπροσωπεί τον απλοϊκό, γήινο υπηρέτη. Μπερδεύει τις ερωτικές επιστολές των ευγενών, λειτουργώντας ως ο καταλύτης που ξεσκεπάζει την υποκρισία των αφεντικών του. Το χιούμορ του είναι κυρίως γλωσσικό με παρερμηνείες λέξεων. Ο Τρουφαλντίνο στον Γκολντόνι είναι η μετεξέλιξη του Αρλεκίνου. Κινείται από πρωτόγονα ένστικτα (κυρίως την αστείρευτη πείνα του). Είναι ο απόλυτος ακροβάτης της σκηνής, που χρησιμοποιεί το ψέμα και την ευελιξία του για να επιβιώσει. Οι διαφορές παραμένουν και στο τέλος των δύο έργων το ένα διατηρεί την παράδοση του Happy End το άλλο την ανατρέπει.

Η επιτυχία του εγχειρήματος μας θα φανεί στο χειροκρότημα σας, στην ένταση του γέλιου σας και εάν στο τέλος της παράστασης θα είστε ποιο ξεκούραστοί απ΄όταν ήρθατε. Κακά τα ψέματα το θέατρο είναι γιατρικό και η συλλογική δημιουργία προς την παρουσίαση του έργου στο κοινό αποτελεί στήριγμα.

Σας καλούμε λοιπόν, να ταξιδέψουμε προς την Βενετία για να ψυχαγωγηθούμε και εκπαιδευτούμε μέσω του γέλιου. Εμείς προετοιμαστήκαμε επί μήνες, ντυθήκαμε το κοστούμι του ρόλου μας με τις στολές εποχής σας περιμένουμε διότι η αυλαία ανοίγει σε λίγο.

The post Από τον Μένανδρο στον Γκολντόνι: ο Γιώργος Μαγκλής κάνει μια ιστορική αναδρομή στην τέχνη του Θεάτρου appeared first on .

Σε μια εποχή όπου το κοινό αναζητά ολοένα και περισσότερο θεατρικές εμπειρίες που συνδυάζουν ποιότητα, ψυχαγωγία και αισθητική φροντίδα, η συγκεκριμένη παραγωγή επιχειρεί να προσφέρει ακριβώς αυτό: μια κωμωδία για όλη την οικογένεια, γεμάτη έρωτες, παρεξηγήσεις, αυθεντικά κοστούμια εποχής και έντονο ρυθμό. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Αριστείδης Λαυρέντζος παρουσιάζει τους δέκα λόγους για τους οποίους αξίζει να δει κανείς τον Υπηρέτη Δύο Αφεντάδων, σε μια παράσταση που υπόσχεται γέλιο, θεατρικό ταξίδι και μια ξεχωριστή εμπειρία για ελληνόφωνους και ξενόγλωσσους θεατές.

Γράφει ο Αριστείδης Λαυρέντζος

10 λόγοι για να δείτε την παράστασή μας:

1) Η ομάδα μου και εγώ δουλεύουμε ακούραστα επί 7 μήνες για να σας προσφέρουμε μια ευχάριστη και καλλιτεχνικά αξιόλογη παράσταση.

2) Θα έχετε την ευκαιρία να γνωρίσετε ή να ξαναδείτε ένα από τα κορυφαία κλασικά έργα της ιταλικής δραματουργίας και τον συγγραφέα του, Κάρλο Γκολντόνι, που συνέβαλε κατά πολύ στη αναμόρφωση του ιταλικού και κατά συνέπεια του ευρωπαϊκού θεάτρου.

3) Είναι μία κωμωδία για όλη την οικογένεια.

4) Θα μπορείτε να φέρετε και τους τυχόν ξενόγλωσσους φίλους ή παρτενέρ σας. Με τους άψογους υπερτίτλους μας που έχουμε αρχίσει να προβάλλουμε από το 2009, θα μπορέσουν να παρακολουθήσουν άνετα και στα αγγλικά ή γαλλικά όλο το έργο.

5) Θα παρακολουθήσετε το έργο σε μία καινούργια μετάφραση, πιστή στο ιταλικό πρωτότυπο. Η μετάφραση είναι δική μου (προς τα ελληνικά για τους ηθοποιούς και προς τα γαλλικά/αγγλικά για τους υπέρτιτλους) και έχει την έγκριση της μεγαλύτερης ειδικού για τον Γκολντόνι Διδάκτορος Ειρήνης Μουντράκη, Υπεύθυνης Δραματολογίου και Διεθνών Σχέσεων στο Εθνικό Θέατρο. Κατατίθεται στις ελληνικές και ξένες βιβλιοθήκες του θεάτρου.

6) Θα γελάσετε με την καρδιά σας!

7) Ποιος λέει όχι σε ένα έργο που περιλαμβάνει τις διαδρομές τριών ερωτικών ζευγαριών από την αρχή ως το τέλος;

8) Θα έχετε την ευκαιρία να δείτε το έργο σε αυθεντικά κοστούμια εποχής.

9) Σας ταξιδεύουμε στην ονειρεμένη Βενετία με τους εμπόρους της, τα θέατρά της, τα πανδοχεία της, τους έρωτές της…

10) Παίζουμε σε ένα από τα ωραιότερα θέατρα της πόλης.

Στοιχεία παράστασης

COMÉDIE ROYALE CLAUDE VOLTER
avenue des Frères Legrain 98, 1150 Bruxelles

21, 22, 23 Μαΐου στις 20.00 / 24 Μαΐου στις 18:00

Σκηνοθεσία-μετάφραση: Αριστείδης Λαυρέντζος
Σκηνικά-κοστούμια: Άντα Σωτηροπούλου

Ηθοποιοί: Γιώργης Καταλαγαριανάκης, Ναταλία Καπετανάκη, Βασίλης Μάγνης, Πάρις Κακλαμάνος, Μαρία Μερκούρη, Κωστής Γεραρής, Γιώργος Μαγκλής, Άννα Ρωμανού, Χάρης Ξενογιάννης, Κώστας Δερβένης, Κωνσταντίνος Μανιάτης, Δήμος Αγγελούσης, Τίνα Χατζηθωμά, Σάββας Καρακάσης. 

Εισιτήρια 20 € / 16 €: δείτε αφίσα ή σκανάρετε το QR ή κάνετε κλικ, εδώ.

The post Αριστείδης Λαυρέντζος: «Δέκα λόγοι για να δείτε την νέα θεατρική παράσταση του Θέσπι» appeared first on .

Ο Τουριστικός Οργανισμός της Πιερίας (Π.Ο.Τ.Α.Π.) σε συνεργασία με το Γραφείο του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (ΕΟΤ) BENELUX παρουσίασαν την πολυθεματική ταυτότητα της Πιερίας σε Βέλγους δημοσιογράφους, που για τον σκοπό αυτό φιλοξενήθηκαν για μια εβδομάδα στη διάσημη Πιερική Ριβιέρα και στο τόπο διαμονής των θεών του Ολύμπου.

Ήταν ένα ταξίδι εξοικείωσης (press trip) και προβολής των πολυεπίπεδων τουριστικών ενδιαφερόντων και προορισμών της Πιερίας που
πραγματοποιήθηκε από τη Δευτέρα 4 Μαΐου έως το Σάββατο 9 Μαΐου και αποτελούσε μέρος του στρατηγικού πλάνου που υλοποιεί ο Τουριστικός Οργανισμός της Πιερίας για τη στοχευμένη προσέγγιση των αγορών του Βελγίου, της Ολλανδίας και του Λουξεμβούργου που ενισχύεται συστηματικά τα τελευταία χρόνια μέσω συμμετοχών σε διεθνείς εκθέσεις, σε συνεργασίες με επαγγελματίες του τουρισμού και φιλοξενίας εκπροσώπων των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και του ταξιδιωτικού κλάδου.

Κατά την παραμονή τους στην Πιερία, οι Βέλγοι δημοσιογράφοι επισκέφθηκαν, ξεναγήθηκαν και ενημερώθηκαν για ένα πλήθος τοπόσημων
της περιοχής (τουριστικών, αρχαιολογικών, θρησκευτικών, θεματικών κλπ) ενώ είχαν την ευκαιρία να βρεθούν και να συνομιλήσουν με εκπροσώπους της Πιερίας, σε συναντήσεις που απέδειξαν ότι η Πιερική Γη είναι ένας κορυφαίος τουριστικός προορισμός για όλες τις ημέρες του χρόνου, άρτια οργανωμένος, με παροχές υψηλού επιπέδου και τόπος συνώνυμος της ελληνικής φιλοξενίας σε πανελλαδικό επίπεδο.

Ειδικότερα, οι Βέλγοι δημοσιογράφοι είχαν την ευκαιρία να ενημερωθούν από κοντά για όλα προσφέρει η Πιερική Ριβιέρα ως κορυφαίος προορισμός θαλασσίων διακοπών, με υψηλού επιπέδου ξενοδοχειακές παροχές και εκλεκτές εκδοχές της σύγχρονης και παραδοσιακής ελληνικής γαστρονομίας.

-Ενημερώθηκαν επί τόπου, για τα μοναδικά χαρακτηριστικά του Εθνικού Πάρκου του όρους Όλυμπος, το οποίο περιλαμβάνεται στον κατάλογο της UNESCO και φιλοξενεί μια ιδιαίτερα πλούσια χλωρίδα και πανίδα, ενώ απόλαυσαν στη διάρκεια της επίσκεψης μια συναρπαστική εικονική ανάβαση στο βουνό, βιώνοντας τα θαύματά του από τη βάση μέχρι την κορυφή. Η ίδια επίσκεψη περιλάμβανε και πολλές καθηλωτικές διηγήσεις για τους θρύλους και τους μύθους που συνοδεύουν αυτό το μοναδικό «παλάτι» των θεών της ελληνικής αρχαιότητας.

Ακολουθώντας ένα ιδιαίτερα επιμελημένο πρόγραμμα και κυρίως αντιπροσωπευτικό για μια πρώτη μεστή γνωριμία με την Πιερία, οι Βέλγοι
δημοσιογράφοι, στις ημέρες που ακολούθησαν, επισκέφθηκαν:

-Τον αρχαιολογικό χώρο του Δίου, όπου ο Αλέξανδρος θυσίασε στο ιερό του Δία πριν ξεκινήσει για την εκστρατεία στην Ασία, μια ακμαία πόλη της αρχαιότητας από τον 5ο αιώνα π.Χ. έως και τον 5ο αιώνα μ.Χ.

-Τους Μακεδονικούς Τάφους στη θέση «Τούμπες» στον Κορινό, οι οποίοι αποτελούν έναν σημαντικό αρχαιολογικό χώρο, που αποκαλύπτει τις ταφικές πρακτικές και τον πολιτισμό της Μακεδονίας κατά την αρχαιότητα (κυρίως από τον 4ο έως τον 3ο αιώνα π.Χ.).

-Το λιμάνι της αρχαίας Πύδνας, μέσω του οποίου ο Απόστολος Παύλος αναχώρησε για την Αθήνα, προερχόμενος από τις επισκέψεις στη Θεσσαλονίκη και στη Βέροια κατά την δεύτερη αποστολική περιοδεία του (49- 52 μ.Χ.).

-Την Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή του Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω που είναι η σημαντικότερη Μονή της Πιερίας, η οποία παραμένει ενεργή και βρίσκεται στον Όλυμπο, σε υψόμετρο 900 μ. σε θέση φύσει οχυρή ανάμεσα σε δύο ρέματα απέχοντας 18 χιλιόμετρα από το Λιτόχωρο.

-Την Ιερά Μονή του Αγίου Αθανασίου στον Κολινδρό καθώς και τον ίδιο τον παραδοσιακό οικισμό του Κολινδρού στον βορρά της Πιερίας, τόπο γέννησης του ανεπανάληπτου Αλέξη Ζορμπά.

-Την Παναγία της Κονταριώτισσα, έναν βυζαντινό ναό – μνημείο, με την αρχική ίδρυσή του να χρονολογείται στον 7ο αιώνα και με την ονομασία του να οφείλεται, είτε στα «κούντουρα», αγγελικές δυνάμεις που εικονίζονται στον τρούλο της εκκλησίας και προαναγγέλλουν την Ανάληψη του Χριστού, είτε στα ξύλινα κοντάρια που κατασκεύαζαν στην περιοχή, χρησιμοποιώντας ξυλεία από το παρακείμενο δάσος.

-Το φαράγγι του Ενιπέα με τις χαρακτηριστικές «βάθρες» (φυσικές κολυμβήθρες) όπου λουζόταν και η πανέμορφη Λητώ (η μητέρα του
Απόλλωνα και της Αρτέμιδας, από την οποία ονομάστηκε και το Λιτόχωρο), ένας τόπος οργιώδους φύσης που συνδέεται με τους θρύλους γύρω από τη λατρεία του Διονύσου, εκεί που σύμφωνα με τον μύθο κατασπαράχθηκε από τις Μαινάδες ο Ορφέας και για ημέρες το ποτάμι κυλούσε κόκκινο.

-Τη Μόνιμη Παλαιοντολογική Έκθεση του Μαστόδοντα στη Νεοκαισάρεια Πιερίας, όπου οι Βέλγοι δημοσιογράφοι ενημερώθηκαν για τον προϊστορικό πλούτο και τα σπάνια παλαιοντολογικά ευρήματα της Μακεδονικής γης.

-Το Ναυτικό Μουσείο του Λιτοχώρου, το οποίο διασώζει, φυλάσσει, συντηρεί και προβάλει ιστορικά κειμήλιο της εμπορικής ελληνικής ναυτιλίας.

-Τον παραδοσιακό οικισμό Παλιός Παντελεήμονας και το μεσαιωνικό Κάστρο του Πλαταμώνα το οποίο κτίστηκε από τους σταυροφόρους της Δ΄ Σταυροφορίας (ανάμεσά τους και Βέλγοι) όταν ήλθαν και κατέλαβαν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορίας κατά την περίοδο 1204- 1224.

-Την αμπελουργική ζώνη της Πιερίας και οινοποιία της περιοχής που «ευθύνεται» για μερικές από τις καλύτερες ποικιλίες κρασιών στην Ελλάδα, όπως οι τοπικές, Μαλαγουζιά, Ασύρτικο και Ξινόμαυρο αλλά και διεθνείς (Chardonnay, Sauvignon Blanc, Syrah και Cabernet Sauvignon).

-Τον παραθαλάσσιο οικισμό της Νέας Αγαθούπολης, στο Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού – Λουδία – Αλιάκμονα, έναν εκτεταμένο βιότοπο με αλμυρά έλη, βάλτους και βοσκοτόπια, ο οποίος φιλοξενεί πλούσια ορνιθοπανίδα, διαθέτει παρατηρητήριο πουλιών και περιλαμβάνεται στο δίκτυο Natura 2000 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Οι δημοσιογράφοι από το Βέλγιο επισκέφθηκαν και την Κατερίνη, την πρωτεύουσα της Πιερίας, όπου συναντήθηκαν με την Αντιπεριφερειάρχη Πιερίας, Σοφία Μαυρίδου, η οποία τους ανέπτυξε τους στόχους και τον προγραμματισμό για να καθιερωθεί της Πιερίας ως ελκυστικός, πολυθεματικός προορισμός της τουριστικής αγοράς. Συναντήθηκαν με τον Πρόεδρο του Τουριστικού Οργανισμού Πιερίας (Π.Ο.Τ.Α.Π.), Βασίλη Δήμου και τα μέλη του ΔΣ του Τουριστικού Οργανισμού, Γρηγόρη Βεϊδαμενίδη, Οδυσσέα Μανωλόπουλο, Στέλιο Ούζα, Στράτο Χαλκίδη και Αφροδίτη Μπέλλου, με τους οποίους είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν εκτενώς για τη στρατηγική προβολής της Πιερίας, τις προοπτικές ανάπτυξης του προορισμού, καθώς και τις δυνατότητες ενίσχυσης της παρουσίας της περιοχής στις αγορές του Βελγίου, της Ολλανδίας και του Λουξεμβούργου.

Παράλληλα, είχαν ουσιαστικές συνομιλίες με την Αντιδήμαρχο Τουρισμού και Πολιτισμού του Δήμου Κατερίνης και μέλος του Δ.Σ. του Π.Ο.Τ.Α.Π. Ελίνα Διαμαντοπούλου και την Αντιδήμαρχο Τουρισμού του Δήμου Πύδνας- Κολινδρού, Μαρία Ναβροζίδου σχετικά με δυνατότητες συνεργασίας.

Το πρόγραμμα της φιλοξενίας σχεδιάστηκε από τον Διευθυντή του Π.Ο.Τ.Α.Π., Βασίλειο Δήμου, με στόχο να προσφέρει μια ολοκληρωμένη
βιωματική εμπειρία που αναδεικνύει τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της Πιερίας. Παράλληλα, ήταν πολύτιμή η συμβολή στον συνολικό προγραμματισμό, της Διευθύντριας του Γραφείου του ΕΟΤ BENELUX, Νικολέττας Νικολοπούλου και του συνεργάτη της, Δημήτρη Μπίλα, με τους οποίους ο Τουριστικός Οργανισμός Πιερίας συνεργάστηκε άψογα.

Στην αποστολή συμμετείχαν οι παρακάτω Βέλγοι δημοσιογράφοι:
Bert Coppens, Papillio Magazine
Koen Driessens, Bergen Magazine
Dirk Vandereyken, Badass PR & Anchorage Entertainment, Εκδότης των LifeBytes και PDF’zines, Αρχισυντάκτης του Bello Magazine,
Αντιπρόεδρος της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων (Βέλγιο)
Paula van Unen, Συνιδιοκτήτης & Εκδότης του LifeBytes, φωτογράφος και συνεργάτης των Bello & PDF’zines

Την αποστολή συνόδευε εξειδικευμένο τηλεοπτικό συνεργείο των Anchorage Entertainment, LifeBytes Magazine και PDF’zines, αποτελούμενο από τους: David Robyn, Benny Bicker και Hans De Ryck.

(οι φωτογραφίες διανεμήθηκαν από τον ΠΟΤΑΠ)

The post Βέλγοι δημοσιογράφοι επισκέφθηκαν την Πιερία appeared first on .

Από εθνικό σε ευρωπαϊκό φαινόμενο

Αυτό που διαφοροποιεί τη σημερινή συγκυρία είναι η κλίμακα των εξελίξεων. Οι πιέσεις δεν περιορίζονται πλέον σε μεμονωμένες χώρες, αλλά επεκτείνονται σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στη Γαλλία, η Stellantis ανακοίνωσε τον τερματισμό της παραγωγής στο Poissy μετά το 2027, ενώ η Renault σχεδιάζει σημαντικές περικοπές στο ανθρώπινο δυναμικό της. Παράλληλα, η Volkswagen έκλεισε το εργοστάσιό της στη Δρέσδη, σηματοδοτώντας μια ιστορική καμπή για τον όμιλο.

Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία λειτουργεί περίπου στο 55% της δυναμικότητάς της, γεγονός που υποδηλώνει την ύπαρξη πλεονάζουσας παραγωγικής βάσης. Στο Βέλγιο, όπου άλλοτε λειτουργούσαν πολλαπλά εργοστάσια, σήμερα παραμένει ουσιαστικά μόνο η μονάδα της Volvo στη Γάνδη, γεγονός που αναδεικνύει τη σταδιακή αποδυνάμωση του κλάδου σε εθνικό επίπεδο.

Τα μαθήματα της βαριάς βιομηχανίας

Η εξέλιξη αυτή θυμίζει την πορεία άλλων βιομηχανικών τομέων στο Βέλγιο, όπως η εξόρυξη άνθρακα στο Λιμβούργο ή η χαλυβουργία στη Λιέγη, στο Σαρλερουά και στο Clabecq. Οι τομείς αυτοί δεν κατέρρευσαν απότομα, αλλά υπέστησαν μια μακρά περίοδο σταδιακής συρρίκνωσης, μέσα από αλλεπάλληλες «προσαρμογές» που τελικά οδήγησαν στην απώλεια της παραγωγικής τους βάσης.

Αν και η αυτοκινητοβιομηχανία έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά, η σύγκριση αυτή επανέρχεται όλο και συχνότερα, καθώς η παραγωγή μετακινείται προς περιοχές με χαμηλότερο κόστος και διαφορετικές στρατηγικές ανάπτυξης.

Ανταγωνισμός και γεωοικονομικές μεταβολές

Η ενίσχυση της παρουσίας διεθνών κατασκευαστών στην ευρωπαϊκή αγορά αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα. Εταιρείες από την Ασία επεκτείνονται δυναμικά, δημιουργώντας παραγωγικές μονάδες εντός Ευρώπης, με στόχο τόσο την καλύτερη πρόσβαση στην αγορά όσο και την αντιμετώπιση εμπορικών περιορισμών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η BYD, η οποία πρόκειται να κατασκευάζει πλέον στην Ουγγαρία και σύντομα στην Τουρκία. Όχι για να γίνει πιο… ευρωπαϊκή, αλλά για να παρακάμψει τους τελωνειακούς δασμούς ενώ παράλληλα προμηθεύει την τοπική αγορά. Οι κινεζικές μάρκες καταλαμβάνουν τώρα το 6% της ευρωπαϊκής αγοράς, με σχεδόν 800.000 οχήματα να αναμένονται το 2025, σχεδόν διπλάσια από το προηγούμενο έτος.  Το μερίδιό τους αυξάνεται αισθητά, αντανακλώντας τη μεταβολή των παγκόσμιων ισορροπιών.

Παράλληλα, η μετάβαση προς την ηλεκτροκίνηση συνοδεύεται από διαφορετικές πολιτικές προσεγγίσεις. Στην Ευρώπη, οι στόχοι και τα χρονοδιαγράμματα έχουν τροποποιηθεί τα τελευταία χρόνια, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από αστάθεια και επαναπροσδιορισμό στρατηγικών. Αντίθετα, άλλες οικονομίες έχουν ακολουθήσει πιο σταθερή πορεία, επενδύοντας συστηματικά σε νέες τεχνολογίες και παραγωγικές δυνατότητες.

Το ερώτημα της επόμενης ημέρας

Για το Βέλγιο, οι εξελίξεις αυτές δεν αποτελούν απλώς μια διεθνή τάση, αλλά μια πραγματικότητα με άμεσες αναφορές στο πρόσφατο παρελθόν του. Η εμπειρία από τη συρρίκνωση της βαριάς βιομηχανίας λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την κατανόηση των σημερινών αλλαγών.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αυτοκινητοβιομηχανία φαίνεται να βρίσκεται σε μια καθοριστική μεταβατική φάση, όπου η ισορροπία μεταξύ ανταγωνιστικότητας, τεχνολογίας και πολιτικών επιλογών παραμένει ανοιχτό ζήτημα. Το κατά πόσο οι τρέχουσες προσαρμογές θα οδηγήσουν σε σταθεροποίηση ή σε βαθύτερη αναδιάρθρωση του κλάδου είναι ένα ερώτημα που παραμένει χωρίς σαφή απάντηση.

The post Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία σε καμπή: αναδιάρθρωση ή βαθύτερη μεταμόρφωση; appeared first on .

Ο υφυπουργός Τουρισμού Κώστας Κουμής υπογράμμισε ότι η χώρα «ήταν, είναι και θα παραμείνει ασφαλής προορισμός», επιδιώκοντας να καθησυχάσει τις ανησυχίες της διεθνούς τουριστικής αγοράς. Ωστόσο, τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι το κλίμα αβεβαιότητας έχει ήδη επηρεάσει τη ζήτηση. Σύμφωνα με τη Σοφία Ευθυμίου, εκπρόσωπο της εταιρείας βραχυχρόνιων μισθώσεων Saaiman Stays, μέσα σε μία εβδομάδα καταγράφηκαν ακυρώσεις από 13 επισκέπτες, οι οποίες αντιστοιχούν σε περίπου 50 διανυκτερεύσεις και συνεπάγονται απώλεια που φτάνει το 35% των αναμενόμενων εσόδων.

Ταξιδιωτικές οδηγίες και ανησυχίες ασφαλείας

Στο κλίμα αυτό συνέβαλε και η πρόσφατη ενημέρωση των ταξιδιωτικών οδηγιών από το Foreign, Commonwealth and Development Office (FCDO) του Ηνωμένου Βασιλείου στις 5 Μαρτίου 2026. Η ανακοίνωση αναφερόταν σε επίθεση με drone που σημειώθηκε λίγες ημέρες νωρίτερα στη στρατιωτική βάση της RAF στο Ακρωτήρι.

Παρότι η ενημέρωση δεν συνδέει άμεσα το περιστατικό με τη γενικότερη κατάσταση στη Μέση Ανατολή ή στον Περσικό Κόλπο, επισημαίνει ότι η περιφερειακή κλιμάκωση δημιουργεί σημαντικούς κινδύνους για την ασφάλεια και μπορεί να προκαλέσει διαταραχές στις μετακινήσεις. Οι εξελίξεις αυτές έχουν ενισχύσει την αίσθηση αβεβαιότητας σε ένα μέρος της τουριστικής αγοράς.

Ένα πλήγμα μετά από χρονιά-ρεκόρ

Η συγκυρία αυτή έρχεται σε αντίθεση με την εντυπωσιακή πορεία του κυπριακού τουρισμού το 2025, όταν οι αφίξεις επισκεπτών αυξήθηκαν κατά 12,2% και έφτασαν στο ιστορικό υψηλό των 4,53 εκατομμυρίων ταξιδιωτών.

Ωστόσο, όπως σημείωσε ο δημοτικός γραμματέας της Αγίας Νάπας, Φώτος Κίκιλλος, στο διεθνές τουριστικό συνέδριο ITB Berlin στις αρχές Μαρτίου, οι επαγγελματίες του κλάδου αρχίζουν να διαπιστώνουν σημάδια επιβράδυνσης. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, ήδη καταγράφονται ακυρώσεις και μια γενικότερη αίσθηση επιφυλακτικότητας μεταξύ των επισκεπτών.

Μέτρα καθησυχασμού και πρακτικά προβλήματα στις μετακινήσεις

Οι κυπριακές αρχές προσπαθούν να περιορίσουν την ανησυχία των ταξιδιωτών. Το Υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων ανακοίνωσε την απαγόρευση χρήσης drones από ιδιώτες, επιτρέποντας μόνο κυβερνητικές επιχειρήσεις, με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας.

Παράλληλα, ένα σημαντικό μέρος των ακυρώσεων ενδέχεται να οφείλεται όχι τόσο στον φόβο των ταξιδιωτών, όσο σε πρακτικά εμπόδια μετακίνησης. Οι Ισραηλινοί τουρίστες, που το 2025 αντιστοιχούσαν στο 13% των συνολικών αφίξεων, αντιμετωπίζουν δυσκολίες λόγω των περιορισμών στον εναέριο χώρο και των ακυρωμένων πτήσεων από πόλεις όπως η Χάιφα και το Tελ Αβίβ προς τα αεροδρόμια της Λάρνακας και της Πάφου.

Αναστολές πτήσεων έχουν καταγραφεί επίσης προς και από το Aμάν στην Ιορδανία, τη Bηρυττό στον Λίβανο, το Ντουμπάι στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Ντόχα στο Κατάρ.

Δύο πιθανά σενάρια για την πορεία της τουριστικής ζήτησης

Αναλυτές της Oxford Economics εξετάζουν δύο πιθανά σενάρια για την εξέλιξη της τουριστικής ζήτησης στην περιοχή. Στο πρώτο, το αρνητικό κλίμα περιορίζεται σταδιακά και υποχωρεί μέχρι το τέλος Ιουνίου. Στο δεύτερο, η επιφυλακτικότητα των ταξιδιωτών παρατείνεται μέχρι τον Σεπτέμβριο.

Οι επαγγελματίες του τουρισμού στην Κύπρο ελπίζουν ότι θα επικρατήσει το πιο αισιόδοξο σενάριο, ώστε η φετινή τουριστική περίοδος να μην επηρεαστεί σημαντικά.

LE TOURISME À CHYPRE FACE AUX INCERTITUDES LIÉES AUX TENSIONS AU MOYEN-ORIENT
Annulations de réservations et inquiétudes des voyageurs malgré les assurances des autorités que l’île reste une destination sûre

Français

La situation géopolitique au Moyen-Orient commence à avoir des répercussions sur l’activité touristique à Chypre. Située à proximité d’Israël, l’île constitue le territoire de l’Union européenne le plus proche de cette zone sensible. Cette position géographique alimente certaines inquiétudes parmi les voyageurs, ce qui se traduit déjà par un ralentissement des réservations.

Le vice-ministre du Tourisme, Costas Koumis, a toutefois tenu à rassurer le public international en affirmant que Chypre « a toujours été et restera une destination sûre ». Malgré ces déclarations, plusieurs professionnels du secteur observent un climat de prudence. Sophia Efthymiou, responsable de la société de locations de courte durée Saaiman Stays, a indiqué que treize clients avaient annulé leurs séjours en une semaine, soit environ cinquante nuitées perdues et une baisse estimée à près de 35 % du chiffre d’affaires prévu.

Des avertissements de voyage qui alimentent la prudence

La mise à jour des conseils aux voyageurs par le Foreign, Commonwealth and Development Office (FCDO) du Royaume-Uni, publiée le 5 mars 2026, a également contribué à renforcer cette prudence. Le document mentionne notamment une attaque de drone survenue quelques jours plus tôt à la base militaire britannique RAF Akrotiri, située sur l’île.

Sans établir de lien direct avec les tensions au Moyen-Orient, l’avis souligne néanmoins que l’escalade régionale peut entraîner des risques sécuritaires et provoquer des perturbations dans les déplacements internationaux. Ce contexte a contribué à fragiliser la confiance d’une partie des voyageurs.

Un secteur qui sortait d’une année exceptionnelle

Ces incertitudes interviennent alors que le tourisme chypriote venait d’enregistrer une année particulièrement positive. En 2025, l’île avait accueilli 4,53 millions de visiteurs, soit une hausse de 12,2 % par rapport à l’année précédente et un record historique pour la destination.

Cependant, lors du salon international du tourisme ITB Berlin au début du mois de mars, le secrétaire municipal d’Ayia Napa, Fotos Kikillos, a reconnu que certains acteurs du secteur commençaient à constater des annulations et une certaine hésitation parmi les voyageurs.

Des mesures pour rassurer les visiteurs

Afin de répondre aux préoccupations liées à la sécurité, les autorités chypriotes ont annoncé l’interdiction de l’utilisation de drones par des particuliers, à l’exception des opérations menées par les services gouvernementaux. Cette décision vise à limiter les risques et à renforcer le sentiment de sécurité sur l’île.

Dans le même temps, une partie du recul des réservations pourrait s’expliquer par des difficultés logistiques plutôt que par la crainte des touristes. Les voyageurs israéliens, qui représentaient environ 13 % des arrivées en 2025, rencontrent actuellement des obstacles pour rejoindre l’île en raison de la fermeture de certains espaces aériens et de l’annulation de vols entre Haïfa ou Tel-Aviv et les aéroports de Larnaca et de Paphos.

Des suspensions de liaisons aériennes concernent également Amman en Jordanie, Beyrouth au Liban, Dubaï aux Émirats arabes unis et Doha au Qatar.

Des perspectives encore incertaines

Les analystes du cabinet Oxford Economics envisagent deux scénarios possibles pour l’évolution de la demande touristique dans la région. Dans le premier, le climat d’inquiétude s’atténuerait progressivement d’ici la fin juin. Dans le second, cette prudence pourrait se prolonger jusqu’en septembre.

Pour les professionnels du tourisme chypriote, l’espoir est évidemment de voir la situation se stabiliser rapidement afin que la saison touristique ne soit que temporairement affectée.

The post Πώς ο πόλεμος στο Ιράν επηρεάζει τον τουρισμό στην Κύπρο appeared first on .

ΠΙΓΚΟΥΙΝΟΙ | ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ
Επίμετρο: Κατερίνα Διακουμοπούλου, Θάλεια Μπουσιοπούλου
Διαστάσεις 21 × 17 cm
Φιλολογική Επιμέλεια: Σωτηρία Αποστολάκη
Σχεδιασμός Έκδοσης: Ιωάννης Κ. Τσίγκας
Σελίδες 134
Χρονολογία: Δεκέμβριος 2025

Depuis 2017, Dimitris Stasinopoulos contribue avec qualité et originalité à la vie culturelle et théâtrale bruxelloise. Rappelons-nous sa première apparition sur les planches de la Comédie Claude Voltaire (THESPIS – « LA NUIT DES ROIS ») et sur d’autres scènes, notamment en 2020 avec « PHYSIKA », son premier court-métrage grec, tourné en Belgique. Son premier texte théâtral a suivi avec le livre « La Tentative » : publié avec soin en octobre 2021 par Kapa Publishing, son adaptation théâtrale éponyme a rencontré un vif succès lors des cinq représentations à guichets fermés en 2022. À l’époque, l’auteur, metteur en scène et comédien Dimitris Stasinopoulos nous avait confié travailler sur sa deuxième œuvre théâtrale, le livre « PENGUINS », que nous avons aujourd’hui le plaisir de découvrir, également publié par Kapa Publishing. Dans le même temps, l’intention de l’auteur de mettre en scène « Les Pingouins » a été révélée sur les réseaux sociaux et les représentations devraient être annoncées pour la mi-mai. Voyons plus en détail ce que l’auteur, Dimitris Stasinopoulos, a déclaré à Newsville.be.

Dimitris Stasinopoulos : « Les Pingouins, une pièce qui aborde la coexistence »

Écrire est pour moi un besoin de dialoguer avec moi-même et avec la société. Je ne sais pas exactement ce qui m’a poussé à écrire, peut-être lorsque je travaillais en Angleterre et que je prenais le train tous les jours, et qu’à un moment donné, j’ai ressenti le besoin d’écrire plutôt que d’écouter de la musique ou de regarder mon téléphone. « Les Pingouins » est une pièce qui traite de la coexistence : la coexistence avec nous-mêmes, avec nos proches et surtout avec les autres. Même si elle arrive quelques années après « La Tentative », je pense qu’il y a un dialogue entre les deux, pas forcément une suite directe, mais plutôt une conversation faite de contrastes et de points communs.

À l’instar de *The Attempt*, *The Penguins* est publié par la maison d’édition KAPA de Theodoris Kouledakis, et je suis très heureux de cette collaboration constructive, sincère et fructueuse qui a résisté à l’épreuve du temps. Notre collaboration a débuté lorsque Katerina Diakoumopoulou, maître de conférences au département d’études théâtrales de l’Université nationale d’Athènes, a lu *The Attempt* lors de son étude intitulée « Théâtre communautaire et résilience : le cas du théâtre communautaire de la diaspora grecque à Bruxelles », publiée chez Routledge, et m’a mis en contact avec M. Kouledakis.

L’épigraphe de *The Penguins* a été rédigée par Mmes Diakoumopoulou et Bousiopoulou, enseignantes spécialisées au département d’études théâtrales de l’Université nationale d’Athènes. Elles y proposent une analyse approfondie de la pièce et en soulignent avec beaucoup de finesse la complexité.

Je leur suis profondément reconnaissant et les remercie du fond du cœur pour leur soutien constant à mon travail.

La pièce « Penguins » sera présentée à Bruxelles par la compagnie Apopeira Project en mai prochain, et nous sommes impatients de vous dévoiler ce que nous vous avons préparé !

Quelques mots sur le livre

Dans une ville grouillante comme Athènes, divers événements étranges se produisent, comme l’apparition de pingouins à différents endroits. Les habitants les ignorent ou les exterminent, à l’exception d’un journaliste qui tente de les sauver et de les protéger, et qui parvient à convaincre d’autres de faire de même.

Perspectives académiques 

« La pièce est une allégorie dystopique de la transformation et de l’aliénation, où les pingouins deviennent le miroir de l’apathie sociale et des questionnements existentiels humains. […] Les pingouins sont à la fois victimes, symboles et sujets, révélant la fluidité de la société et la nécessité d’un repositionnement moral de l’homme en son sein. […] La pièce ne se limite pas à une simple critique sociale ou à une parabole écologique, mais se conçoit comme un champ d’anthropologie alternative, où la relation homme-animal n’est ni instrumentale ni symbolique, mais constitutive et symbiotique. La dramaturgie de Stassinopoulos embrasse des aspects de la pensée écocritique et dialogue avec les préceptes théoriques de la zooanthropologie, révélant l’animal non comme une représentation ou un médium, mais comme un être agissant, porteur de valeurs morales et existentielles. En définitive, la proposition scénique des « Pingouins » articule une poétique de l’indéterminé et du non-normatif, où l’acte théâtral devient un espace d’ouverture à la différence et où le concept d’humain est déconstruit, afin de… » « être reconstituée à la lumière d’une symbiose non hiérarchique et interspécifique », affirment dans l’Epimeter de la publication K. Diakoumopoulou (professeure adjointe du département d’études théâtrales de l’Université nationale d’Athènes) et Th. Bousiopoulou (personnel pédagogique spécialisé du département d’études théâtrales de l’Université nationale d’Athènes).

The post «ΠΙΓΚΟΥΙΝΟΙ», το νέο βιβλίο του Δημήτρη Στασινόπουλου appeared first on .

Οι σύγχρονοί του στη Ρωσία όπου έζησε και έκανε μια μοναδική επαγγελματική καριέρα στη ρωσική διπλωματική υπηρεσία την ταραχώδη περίοδο 1809-1822, με τους ναπολεόντειους πολέμους και το Συνέδριο της Βιέννης, θυμούνται τον Καποδίστρια ως έναν ήσυχο, ντροπαλό και ευγενικό άνθρωπο, που φαινόταν μάλλον ασυνήθιστος για τα αριστοκρατικά σαλόνια της Αγίας Πετρούπολης της εποχής.**

Ήταν λεπτός, μάλλον ψηλός, ντυμένος εξ ολοκλήρου στα μαύρα, με το χλωμό πρόσωπό του να αποτελεί δείγμα ελληνικής ανδρικής ομορφιάς. Η σκούρα ενδυμασία και η χλωμή, κλασική φιγούρα ζωντάνευαν από εκφραστικά, μεγάλα μαύρα μάτια, που η αυστηρότητά τους απαλυνόταν από τη λευκότητα της γραβάτας και των προσεκτικά χτενισμένων μαλλιών του. Ορισμένες βασικές ιδιότητές του – καλοσύνη, σεμνότητα, εργατικότητα, καλλιέργεια και ευφυΐα – διαμόρφωσαν και το στυλ εργασίας του και της ευρύτερης προσέγγισής του στα σύνθετα θέματα, το οποίο συνίστατο σε προσεκτική αναζήτηση συμβιβασμού και συμφωνίας μεταξύ όλων των μερών.

Ο Καποδίστριας απέδιδε κατά κανόνα την έκρηξη των κρίσεων και των επαναστάσεων της εποχής του στα πολιτικά λάθη κυβερνήσεων που είχαν εγκαθιδρύσει τυραννικά ή άδικα καθεστώτα, στις αδικίες και προκλήσεις της απολυταρχίας, στην αύξηση των ανισοτήτων, στην κακή οικονομική κατάσταση, στην κακοδιοίκηση, στις διώξεις των φιλελεύθερων, ενίοτε μετριοπαθών ή ριζοσπαστών αντιπάλων των καθεστώτων. Τέτοιες κυβερνήσεις δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν ούτε στα ζητήματα των υπηκόων τους ούτε στις λειτουργίες τους στην εξωτερική ή την εσωτερική πολιτική σκηνή.

Εν τούτοις φαίνεται να εξετάζει μετά τις επαναστάσεις του 1820 και τις απόψεις που κυριαρχούσαν σε κύκλους της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, συμπεριλαμβανομένων και διπλωματών, σύμφωνα με τις οποίες οι επαναστάσεις ήταν αποτέλεσμα συνομωσιών επαναστατών, καρμπονάρων, μυστικών εταιρειών και αξιωματικών που εκμεταλλεύονταν την πλειοψηφία των στρατιωτών και των λαϊκών μαζών.

Ο Καποδίστριας έχει χαρακτηριστεί είτε υποστηρικτής της πεφωτισμένης μοναρχίας/ δεσποτείας, είτε της συνταγματικής μοναρχίας/ δημοκρατικής διακυβέρνησης, καθώς και της ανάπτυξης της φιλελεύθερης εξωτερικής πολιτικής της Ρωσίας κατά την περίοδο 1815-1822. Όλες σχεδόν οι θεωρήσεις συγκλίνουν ότι ο Καποδίστριας πίστευε ότι η ανώτατη εκτελεστική εξουσία πρέπει να είναι ισχυρή και να μπορεί να δρα απερίσπαστη, ώστε ο κάτοχος της να μπορεί να αντιταχθεί στην κοινή γνώμη και να εφαρμόσει αντιδημοφιλείς μεταρρυθμίσεις, όταν ήταν απαραίτητες, και να τις ολοκληρώσει.

Ο ανδριάντας του Ιωάννη Καποδίστρια στο Ναύπλιο (έργο Μιχάλη Τόμπρου, 1932).

Ο Καποδίστριας, αν και θεωρούσε αποτελεσματικότερη την ισχυρή, πεφωτισμένη και απερίσπαστη εξουσία, φαίνεται πάντως ότι ακολουθούσε πραγματιστικές και μη δογματικές προσεγγίσεις που ενίοτε φαίνονται «φιλελεύθερες», «προοδευτικές» ή και «συντηρητικές» ή «αυταρχικές», επηρεασμένες από τον Διαφωτισμό, αλλά και ρεαλιστικά κινούμενες εντός του πολιτικού και ιστορικού πλαισίου της εποχής, των ισορροπιών και των ανταγωνισμών των Μεγάλων Δυνάμεων, της νέας πραγματικότητας και των κοινωνικών δυνάμεων εντός των κρατών. Σε αυτή την ευέλικτη, σύνθετη προσέγγιση, περίοπτη θέση έχει η προσπάθεια ορθότερης διαχείρισης της επιδίωξης εκ μέρους του της ανεξαρτησίας της Ελλάδος.

Παρά την προσήλωσή του στις αρχές της μοναρχικής εξουσίας, ο Καποδίστριας όχι μόνο δεν ήταν αντίπαλος του Συντάγματος και των δημοκρατικών θεσμών, αλλά οι πολιτικές παρεμβάσεις και τα κείμενά του του εμπεριέχουν συχνά στοιχεία συνταγματικότητας.

Είναι πάγια η θέση του ότι προϋπόθεση για την ομαλή εξουσία του μονάρχη είναι η χορήγηση, μετριοπαθούς Συντάγματος, όχι ως προϊόντος επανάστασης, αλλά άνωθεν, που θα εμπεριέχει τους θεμελιώδεις νόμους της Πολιτείας και θα καθορίζει τα δικαιώματα και τα καθήκοντα του μονάρχη και των υπηκόων του, ώστε να προστατεύονται από την τυραννία και την ανομία.

Οι σχετικές θέσεις του είναι πάντα ιδιαίτερα επεξεργασμένες, καθώς δίνει έμφαση στις συγκεκριμένες πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες και συνήθειες, το ιστορικό επίπεδο και τις παραδόσεις κάθε χώρας. Για αυτό, ενώ υποστηρίζει και προτείνει Σύνταγμα για την Ισπανία το 1815, κατακρίνει το φιλελεύθερο- επαναστατικό Σύνταγμα του 1812, ως «αποκομμένο από την πραγματικότητα, ακατάλληλο για την Ισπανία που δεν αντιστοιχούσε στα ήθη και τις παραδόσεις του ισπανικού λαού, ταυτοχρόνως μη ρεαλιστικό ως προς τις προκλήσεις της διακυβέρνησης».

Ειδικότερα, εκτός από τον κεντρικό ρόλο του στην Ελβετία το 1813-14, της οποίας οργάνωσε την κρατική υπόσταση και τη διαρκή ουδετερότητα, ως απεσταλμένος του Τσάρου, υποστήριξε τη «Συνταγματική Χάρτα» του 1814 στη Γαλλία, το Σύνταγμα της Πολωνίας του 1815, ενώ προσπάθησε να προωθήσει Συντάγματα και στην Ισπανία, ήδη από την Παλινόρθωση το 1814, και σε ιταλικά κράτη, ιδίως μετά τις επαναστάσεις του 1820-21.

Το γραφείο και το κάθισμα του Ιωάννη Καποδίστρια όπως εκτίθενται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο.

Όμως κατά τον Καποδίστρια, η εισαγωγή φιλελεύθερων και συνταγματικών θεσμών από μόνη της δεν εγγυάται την κοινωνική ειρήνη και δεν μπορεί αυτόματα να αποκαταστήσει τον σεβασμό προς την κυβέρνηση. Η κυβέρνηση πρέπει να διασφαλίζει την ευημερία, τη βελτίωση της ζωής των υπηκόων της και την ικανοποίησή τους.

Ταυτοχρόνως, πέραν της πρόληψης των κρίσεων και των επαναστάσεων και την αποκατάσταση της τάξης ο Καποδίστριας εξέτασε με διεισδυτικό τρόπο τα ευρύτερα προβλήματα των χωρών που επίσης έπρεπε να αντιμετωπισθούν.
Ο Καποδίστριας τόνιζε πάντα στα κείμενά του τη σημασία των μελετημένων μεταρρυθμίσεων για επίτευξη προόδου και σταθερότητας. Αντιλαμβανόμενος όμως ότι τα αποτελέσματα ορισμένων μεταρρυθμίσεων θα εκδηλωθούν πλήρως σε μεγάλο χρονικό διάστημα, θεωρούσε ότι κύριο κριτήριο για τον έλεγχο της αποτελεσματικότητας ορισμένων μέτρων είναι η μετριοπάθεια, η βιωσιμότητα, η προώθηση των βασικών στόχων και η ικανοποίηση όλων των μερών.

Ο Καποδίστριας, έδινε πάντα μεγάλη σημασία στην κοινή γνώμη και την ανάγκη σεβασμού της εκ μέρους της εξουσίας. Γνωρίζοντας ότι κάθε πολιτικό γεγονός προκαλεί μια ορισμένη απήχηση στη κοινωνία, που μπορεί να είναι καταλυτική για την επιτυχία ή αποτυχία ενός προτεινόμενου μέτρου, θεωρούσε σκόπιμη την πλήρη ενημέρωση της κοινής γνώμης για τις πράξεις και σχέδια της διοίκησης και επέμενε ότι η κυβέρνηση έπρεπε να εξηγεί τις πράξεις της στους υπηκόους της δημοσιεύοντας και σχολιάζοντας τα διάφορα μέτρα. Όπως έλεγε, ορισμένες πολιτικές πράξεις, ακόμη και οι πιο ορθές είναι καταδικασμένες σε αποτυχία, εάν έχει σχηματιστεί αρνητική κοινή γνώμη για αυτές, ενώ άλλες προτάσεις μπορούν να επιτύχουν, αν υποστηρίζονται από τον πληθυσμό.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται, σε κάποιο μέτρο, η ευνοϊκή στάση του σε διανοούμενους της εποχής του που θα μπορούσαν να προωθήσουν αποτελεσματικότερα κάποιες ιδέες ή σχέδια. Θεωρούσε το κομψό ύφος των έργων τους και τις ρητορικές τους ικανότητες σημαντικό μέσο πειθούς τόσο στο εσωτερικό, όσο και στη διπλωματική εργασία.

Τα ανωτέρω συνδέονται με την επανειλημμένη επίκλησή του στην κατανόηση και προσαρμογή στις κρατούσες συνθήκες, που δεν ταυτίζονται πάντα με τις προηγούμενες. Θεωρούσε ότι η κατάσταση στην Ευρώπη είχε αλλάξει μετά τη γαλλική επανάσταση και τους ναπολεόντειους πολέμους και οι διάφορες απολυταρχικές παλινορθώσεις, χωρίς λήψη υπόψη των νέων συνθηκών και υιοθέτηση κάποιων συνταγματικών πλαισίων, δεν θα είχαν επιτυχία και βιωσιμότητα, ούτε κοινωνική και οικονομική αποτελεσματικότητα για την πρόοδο των χωρών.

Έχοντας ισχυρή αίσθηση του ιστορικού χρόνου, ο Καποδίστριας πίστευε ότι τα πολιτικά γεγονότα και οι διαδικασίες έχουν ιστορικούς λόγους και καταβολές και είναι εξαιρετικά δύσκολο να αλλάξουν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Θεωρούσε ότι τα γεγονότα του παρόντος είναι το αποτέλεσμα των γεγονότων που προηγήθηκαν. Επομένως, για να κρίνουμε για ορισμένα γεγονότα, είναι απολύτως απαραίτητο να κατανοήσουμε τα προηγούμενα.

Η δημιουργία ενός «συστήματος συλλογικής ασφαλείας» και αρχικώς «ηθικής», και όχι κατασταλτικής αντίδρασης στις επαναστάσεις και τις κρίσεις, αναπτύχθηκε από τον Καποδίστρια ως ενδεχόμενη βάση για περαιτέρω ανάπτυξη και ενίσχυση των διεθνών σχέσεων, της ευρωπαϊκής ενοποίησης ή του διεθνούς δικαίου. Δεν είναι υπερβολικό να λεχθεί ότι η «ευρωπαϊκή ενότητα/συμμαχία», και το «σύστημα συλλογικής ασφάλειας» που πρότεινε μαζί με τον Τσάρο Αλέξανδρο Α’ υπήρξαν μεγάλη καμπή στην αντίληψη και εξέλιξη των διεθνών σχέσεων.

Ο Καποδίστριας τόνιζε ως διπλωματική προτεραιότητα στις διεθνείς κρίσεις τα ειρηνικά συλλογικά μέτρα, σημειώνοντας ότι καταστολή/ένοπλη επέμβαση μπορούσε να επιτραπεί μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν δεν υπήρχαν άλλες λύσεις. Επιπλέον, η συλλογικότητα των ενεργειών θα αποτελούσε εγγύηση ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν από μία ή περισσότερες Δυνάμεις για την ικανοποίηση ιδιοτελών συμφερόντων τους. Αυτές οι συλλογικές ενέργειες έπρεπε να πραγματοποιηθούν με βάση την «παγκόσμια ένωση/ συμμαχία» των ευρωπαϊκών δυνάμεων, η οποία, κατά την άποψη του Καποδίστρια, είχε πράγματι διαμορφωθεί ή ήταν υπό διαμόρφωση στην Ευρώπη μετά το 1815.

Η δολοφονία του Καποδίστρια (πίνακας του Διονύσιου Τσόκου)

Ο Καποδίστριας δεν υπήρξε μόνο έναν άνθρωπος που συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη της ρωσικής διπλωματίας, υπηρετώντας την από το 1809, αναδειχθείς αργότερα σε Κρατικό Σύμβουλο και προαχθείς σε συν-Υπουργό Εξωτερικών το 1815，αλλά ένας μοναδικός Έλληνας πατριώτης που προώθησε με κάθε τρόπο τα συμφέροντα και την ανεξαρτησία της Ελλάδας. Είτε προσπαθώντας να επηρεάσει τον Τσάρο και άλλους εκπροσώπους Δυνάμεων υπέρ της Ελλάδας, είτε παρέχοντας κάθε αρωγή στην ανάπτυξη των Ελλήνων (αρωγή μέσω της «Φιλομούσου Εταιρείας», αρωγή για σπουδές Ελλήνων φοιτητών, οικοδόμηση εκκλησιών, συγκέντρωση δωρεών για τις ανάγκες της επανάστασης κ.λπ.) είτε ως πρώτος κυβερνήτης της το 1827-1831.

Η μοίρα του Καποδίστρια, ενός ξεχωριστού ανθρώπου, ταυτόχρονα οραματιστή και ρεαλιστή, που συνδύαζε μοναδικά την ακεραιότητα, τις αρχές, την αρετή, την εμπειρία και τη μόρφωση, ήταν δραματική. Δεν βρήκε επαρκή κατανόηση, έστω και αν έφθασε στα ανώτατα αξιώματα, ούτε στη Ρωσία ούτε στην Ελλάδα, όπου πέθανε από χέρια δολοφόνων. Αποδείχθηκε υπερβολικά φιλελεύθερος για τον Ρώσο Τσάρο, ενώ ορισμένοι Έλληνες τον κατηγόρησαν για τάση προς αυταρχικές μεθόδους διακυβέρνησης.

Σήμερα, χιλιάδες δρόμοι, πλατείες, πανεπιστήμια, ιδρύματα, ινστιτούτα κλπ. σε όλη την Ελλάδα φέρουν το όνομά του. Επιπλέον, τριάντα χρόνια μετά τη δολοφονία του, αποφασίστηκε η οικοδόμηση μιας ελληνορθόδοξης εκκλησίας στην Αγία Πετρούπολη προς τιμή του και η χρηματοδότησή της έγινε με προσφορές από όλη τη Ρωσία το 1864. Κατά τη διάρκεια των εορτασμών για την 300ή επέτειο της Αγίας Πετρούπολης, έγιναν τα αποκαλυπτήρια ενός μνημείου για τον Ιωάννη Α. Καποδίστρια, τιμώντας το σπουδαίο έργο και προσφορά του.

————————————-

*O Διονύσιος Καλαμβρέζος είναι ο πρώην πρέσβυς της Ελλάδας στο Βέλγιο
**Το κείμενο αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο Ρώσοι ιστορικοί και διανοητές προσλαμβάνουν και ερμηνεύουν τον Καποδίστρια, ιδίως της περιόδου 1809-1822, όταν υπηρέτησε στη ρωσική διπλωματική υπηρεσία.

The post Ο Ι.Α.Καποδίστριας με τη ματιά Ρώσων διανοητών appeared first on .

Η Ελληνική Ιστορία είναι γεμάτη πρόσωπα που άφησαν τεράστια παρακαταθήκη στην παγκόσμια κληρονομιά. Και αν το ψάξεις, θα δεις ότι δεν υπάρχει κυριολεκτικά κανένας επιστημονικός, καλλιτεχνικός ή πολιτιστικός τομέας που να μην τον έχει «τερματίσει» κάποιος Έλληνας ή Ελληνίδα κάποτε. Ένας τέτοιος ήταν και ο Ιωάννης Καποδίστριας, του οποίου το διπλωματικό έργο, και ιδίως ο χειρισμός του για την ανεξαρτησία της Ελβετίας, διδάσκεται στα πανεπιστήμια του εξωτερικού. Θα έλεγα ότι ο χειρισμός του για την ανεξαρτησία της χώρας του είναι εξίσου παροιμιώδης.

Όταν αποφασίζεις, λοιπόν, να αγγίξεις μια τέτοια μορφή και να ασχοληθείς με τη βιογραφία της, οφείλεις να μελετήσεις πολύ βαθιά το έργο της και την προσωπικότητά της. Και όταν το μετουσιώσεις σε δικό σου έργο, να ενσκύψεις πάνω του με τέτοιο τρόπο ώστε να αφήσεις την προσωπικότητα του ήρωά σου να κυριαρχήσει στο έργο και όχι να τον καταστήσεις προσωπικό σου ήρωα για να περάσεις τα δικά σου μηνύματα μέσω αυτού.

Ο κύριος Σμαραγδής παρουσιάζει έναν Καποδίστρια που τον υποδέχονται σαν Μεσσία, που του μιλάει μια… περίεργη Παναγία, παρουσιασμένη σε ένα άσπρο συννεφάκι σαν cartoon των Monty Pythons, να πιστεύει παρ’ όλα αυτά και στις μαντικές ικανότητες ενός ηλικιωμένου άντρα (!), να έχει έναν πρώην νέο μοναχό για δεξί του χέρι, ο οποίος το μόνο που κάνει είναι να του υπενθυμίζει, πάντα χαμογελαστός, ότι με τη βοήθεια του Θεού θα πάνε όλα καλά και ότι έχει το θείο χάρισμα, και τελικά να οδηγείται στον θάνατο ως πρόβατο επί σφαγή, πάλι σαν έναν άλλο Μεσσία: ότι ήξερε πως θα δολοφονηθεί και απλώς αποδέχθηκε τη μοίρα του και την «αποστολή» του.

Το τελευταίο δε, είναι ιδιαίτερα αντιφατικό σε σχέση με την πορεία του Καποδίστρια, όπως τη γνωρίζουμε μέσα από την Ιστορία. Δεν θα ήταν δυνατόν ποτέ ένας ηγέτης που έκανε τα πάντα για να δει τη χώρα του ελεύθερη και που αποδέχθηκε να γίνει κυβερνήτης της, αφήνοντας τη βολική θέση στην τσαρική αυλή, να δεχθεί έτσι απλά να θυσιαστεί πριν ολοκληρώσει το έργο του. Σαν απλός αναγνώστης της Ιστορίας, και όχι ιστορικός μελετητής, αμφιβάλλω πως ένας φιλόδοξος, αναγνωρίσιμος και ευπατρίδης πολιτικός επιθυμεί ο ίδιος να πεθάνει και να δώσει ένα ξαφνικό τέλος σε μια τόσο δημιουργική και επιτυχημένη διαδρομή, επιλέγοντας ένα μοιρολατρικό τέλος χωρίς καν να προσπαθήσει να βρει λύση στο πρόβλημα, όπως πάντα έκανε.

Επιπλέον, ο μεσσιανισμός που χαρακτηρίζει τον Καποδίστρια του κ. Σμαραγδή υποβιβάζει την αξιοσύνη του μεγάλου διπλωμάτη. Το να πιστεύουμε ότι λειτουργούσε ως θεόσταλτος μειώνει τις ίδιες του τις ικανότητες. Εδώ είναι ακριβώς που ο σκηνοθέτης αξιοποιεί τον ήρωά του για να περάσει τα δικά του πνευματικά πιστεύω. Χωρίς να αμφιβάλλω για την ενδεχόμενη πίστη του κυβερνήτη, δεν είναι σίγουρα αυτό που τον χαρακτηρίζει, όταν έχει βιογραφικό γεμάτο κατορθώματα επί τρεις δεκαετίες. Και, γενικώς, δεν είναι δυνατόν να φτιάχνεις ταινία για κάποιο πρόσωπο και να υποδηλώνεις ότι τον καθοδηγούσε ο Θεός και του μιλούσε η Παναγία, γι’ αυτό και τα κατάφερνε. Εκτός αν κάνεις ταινία για τον Άγιο Παΐσιο — αλλά αυτό είναι κάτι άλλο.

Με έναν τέτοιο τραυματισμένο ήρωα, η υπόλοιπη ταινία δεν θα μπορούσε να πατάει γερά στα πόδια της. Ο Μέττερνιχ, που στην πραγματικότητα ήταν νέος και όχι ηλικιωμένος, παρουσιάζεται ως ο Δρακουμέλ που θέλει να «φάει» τον Καποδίστρια, λες και δεν είχε άλλη έγνοια στη ζωή του, ενώ ήταν καγκελάριος μιας ολόκληρης υπερδύναμης. Έχει στήσει δε, και καθημερινές παρτίδες με έναν άγγλο διπλωμάτη και στήνουν πλεκτάνες κατά του έλληνα κυβερνήτη. Το τραπέζι πρέπει να έχει ανοίξει λακκούβα από την οργή του Αυστριακού, που ίσως έχει βάλει και τη Μάτζικα ντε Σπελ να ετοιμάσει κανένα ξόρκι κατά του Κερκυραίου πολιτικού.

Οι έλληνες οπλαρχηγοί, αντίπαλοι του Καποδίστρια στο Ναύπλιο, παρουσιάζονται σχεδόν γραφικοί — ειδικά ο Παύλος Κοντογιαννίδης στον ρόλο του Κουντουριώτη, που μου θύμισε τον μανιακό δολοφόνο Τζακ στους «Απαράδεκτους». Με τον ερχομό του κυβερνήτη στο Ναύπλιο έχει διαρκώς παρεάκι, στο μεταξύ, τον Κολοκοτρώνη (!), με έναν «μικρό», κατά τη γνώμη μου, ηθοποιό σε αυτόν τον ρόλο (αν θυμάται κανείς τον Δημήτρη Ιωακειμίδη ως Κολοκοτρώνη στον «Παπαφλέσσα», καταλαβαίνει τι εννοώ.) Άλλη μία λανθασμένη προσέγγιση απέναντι στην τεράστια φυσιογνωμία του Γέρου του Μοριά.
Τα σημαντικά διπλωματικά γεγονότα που αποτελούν τα παράσημα του κυβερνήτη, όπως η ελβετική ανεξαρτησία και η Συνθήκη του Λάιμπαχ, παρουσιάζονται ακροθιγώς και χωρίς τη σοβαρότητα της ιστορικής τους βαρύτητας, με χαρακτήρες που αγγίζουν μορφές παιδικής ταινίας και όχι σοβαρής δραματουργίας. Δεν υπάρχει καμία εμβάθυνση σε χαρακτήρες, παρά μόνο στον ίδιο τον Καποδίστρια, και αυτό με τον τρόπο που περιέγραψα, ενώ η υπόνοια ότι ο Μέττερνιχ και ο Μέισον, σε μια κρίση αυτογνωσίας, αναρωτιούνται αν κάνουν το καλό που «θα φάνε» τον Καποδίστρια και ποιος τελικά «θα μείνει» στην Ιστορία, δεν πείθει. Οι δε ερμηνείες… κατά τη γνώμη μου, διασώθηκαν μόνο από τον Τάσο Χαλκιά και τη Μαίρη Βιδάλη, στα λίγα δευτερόλεπτα που εμφανίστηκε ως Μαντώ Μαυρογένους. Ήταν η μόνη στιγμή που κάπως συγκινήθηκα.

Το έργο στέκεται αρκετά στη ρομαντική σχέση του Καποδίστρια με τον έρωτα της ζωής του, τη Ρωξάνδρα Στούρτζα — κατανοητό και ευκταίο — χωρίς όμως να μας πείθει για ποιο λόγο ο κυβερνήτης δεν προσπάθησε να την αποσπάσει από τον αντίζηλό του στην αρχή της ταινίας και γιατί δεν την πήρε ποτέ μαζί του στο Ναύπλιο στο τέλος. Στα συγκεκριμένα ενσταντανέ ο Καποδίστριας έλαμψε διά της σιωπής του, ίσως γιατί ο κ. Σμαραγδής θα έπρεπε να παρουσιάσει τον κυβερνήτη ως έναν ιδανικό αλλά ανάξιο εραστή ή ίσως γιατί θα ήταν πολύ επίγειο και αμαρτωλό για έναν τόσο θρησκόληπτο — υποτίθεται — άντρα.

Και φτάνουμε στην τελική σκηνή, όπου ο κυβερνήτης δολοφονείται. Και να μην έχεις ιδέα ότι ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε, η τελευταία σκηνή προετοιμάζει τα παιδάκια για το κακό: ο Ιωάννης περπατά αργά σαν πρόβατο στη σφαγή και, ξαφνικά, από το πουθενά, ως διά μαγείας, εμφανίζεται ένα τσούρμο μαυροντυμένες γυναίκες, σαν τον Χορό στο αρχαίο θέατρο, και τον ακολουθούν. Το ότι ο κυβερνήτης επρόκειτο να δολοφονηθεί «βρωμάει» από το λιμάνι μέχρι την Αριστοτέλους, όπου βρέθηκα για να δω την ταινία. Στοιχείο έκπληξης: υπό του μηδενός. Ακολουθούν οι τίτλοι τέλους, χωρίς ούτε μία ιστορική αναφορά στο τι δεν είδαμε και στο τι ακολούθησε για τη μοίρα της Ψωροκώσταινας, που τρώει τα καλύτερα παιδιά της.

Πραγματικά, αν ξαναδώ την ταινία, θα μπορούσα να γράψω άλλα τόσα — σίγουρα όχι θετικά. Και ζητώ συγγνώμη και λυπάμαι που είμαι τόσο καταγγελτικός απέναντι σε μια πατριωτική ταινία που περίμενα με ανυπομονησία, αλλά δεν μπορώ να κάνω αλλιώς, γιατί αγαπώ την Ιστορία του τόπου μου και, ως απόφοιτος Διεθνών Σχέσεων και Διπλωματίας, θαυμάζω απεριόριστα τον Ιωάννη Καποδίστρια. Προσφάτως κυκλοφόρησε ένα ντοκιμαντέρ παραγωγής Cosmote αφιερωμένο στον κυβερνήτη, με πρωταγωνιστή τον Σπύρο Σταμούλη. Το συνιστώ.

Επιστρέφοντας και κλείνοντας για την ταινία, θα έλεγα ότι, συν τοις άλλοις, το λάθος του κ. Σμαραγδή ήταν ότι έβαλε πολλά καρπούζια κάτω από την ίδια μασχάλη, προσπαθώντας, σε μια ιστορία διάρκειας δύο ωρών, να παρουσιάσει όλες τις πτυχές μιας κολοσσιαίας προσωπικότητας. Αυτό θα απαιτούσε τουλάχιστον μία μίνι σειρά και, μεταξύ μας, έναν πολύ ικανότερο σκηνοθέτη. Θα μπορούσε απλώς να περάσει έμμεσα τις επιτυχίες του πριν γίνει κυβερνήτης και να σταθεί στα κύρια κατορθώματά του για την πατρίδα μας, αφού έγινε κυβερνήτης: δηλαδή σε όλες τις ενέργειες που έκανε από το 1827 και μετά στη διπλωματική σκακιέρα, κερδίζοντας μια πολύ δύσκολη μάχη με αντιπάλους κυρίως την Αγγλία, αλλά και στην καταπληκτική του εσωτερική πολιτική, που έβαλε τον θεμέλιο λίθο στο νεοπαγές και υπερπροβληματικό ελληνικό κράτος.

Αλλά ΟΚ, αναγνωρίζω κάποια πράγματα από την προσπάθεια του κ. Σμαραγδή και σέβομαι την πρόθεσή του να δημιουργήσει ένα έργο για αυτή τη μεγάλη προσωπικότητα. Θέλω να πιστεύω ότι η συγκίνηση που θα προκάλεσε — έστω και με αυτόν τον τόσο επιτηδευμένο τρόπο — θα παρακινήσει κάποιους να διαβάσουν την αληθινή ιστορία του ήρωα και να μάθουν πως υπήρξε κάποτε ένας Έλλην πολιτικός που έκανε τόσα. Θετικά και τα μηνύματα για μια πολιτική αλτρουιστική, με γνώμονα το συμφέρον της πατρίδας και του λαού· αξίες από τις οποίες διαπνεόταν ο Καποδίστριας και τις οποίες ακολούθησε απερίσπαστος, σε εποχές που τα έχουμε ξεχάσει, με τους Μαυρογιαλούρους που έχουμε μπλέξει.
Θετική και η υπόνοια ότι πίσω από τη δολοφονία του κρύβονταν οι Άγγλοι, που, αν και δεν έχει επαληθευθεί ιστορικά, φαντάζει πιθανή, εξαιτίας των γεγονότων της περιόδου 1827–1831, ασχέτως αν μας γκρίνιαξαν επίσημα.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για μια ταινία που επουδενί μπορεί να σταθεί καλλιτεχνικά, αλλά αποτελεί μια προσπάθεια να πει κάτι — υπερβολικά μεν, καλοπροαίρετα δε — με διαχρονικά θετικά μηνύματα. Λένε ότι πολεμήθηκε για να μη βγει στις αίθουσες, κάτι που δεν καταλαβαίνω, αλλά ούτε και αποκλείω με όσα ζούμε. Αν δεν είναι διαφημιστικό τρικ, ίσως αυτό είναι το πιο ουσιώδες που πρέπει να κρατήσουμε. Οι αξίες και το τεράστιο έργο του κυβερνήτη ξεπερνούν σκηνοθετικές μπαγκέτες και στέλνουν διαχρονικά μηνύματα που πονούν ακόμη και σήμερα.

The post «Καποδίστριας: Ρηχή απόδοση σε μια φιλόδοξη και φιλότιμη προσπάθεια» από τον Άρη Μπόττα appeared first on .