Τιμητικό διδακτορικό στη Francesca Albanese από τρία βελγικά πανεπιστήμια – Αντιδράσεις και συζητήσεις

Τρία από τα σημαντικότερα πανεπιστήμια του Βελγίου προχωρούν στην απονομή τιμητικού διδακτορικού τίτλου στην Φραντσέσκα Αλμπανέζε (Francesca Albanese), αναγνωρίζοντας τη συμβολή της στο πεδίο του διεθνούς δικαίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η τελετή πραγματοποιείται στην Αμβέρσα, με τη συνεργασία των Πανεπιστημίων της Αμβέρσας, της Γάνδης και του VUB των Βρυξελλών και μεταδίδεται ζωντανά.

Η ιταλίδα νομικός υπηρετεί από το 2022 ως Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για τα Παλαιστινιακά Εδάφη, ενώ το 2025 ανανέωσε τη θητεία της για δεύτερη φορά, αποτελώντας την πρώτη γυναίκα στη συγκεκριμένη θέση. Το έργο της επικεντρώνεται σε ζητήματα όπως η αυτοδιάθεση, τα δικαιώματα των παιδιών, η κράτηση και το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, αποκτώντας σημαντική διεθνή απήχηση.

Τα τρία πανεπιστήμια υπογραμμίζουν ότι η απόφαση αντανακλά τη δέσμευσή τους στην ακαδημαϊκή ελευθερία, την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον ανοιχτό διάλογο. Όπως επισημαίνουν, η βράβευση αφορά την επιστημονική και νομική της συμβολή, αλλά και τη συνέπειά της στην υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου, ακόμη και υπό πίεση.

Ωστόσο, η επιλογή αυτή δεν πέρασε χωρίς αντιδράσεις. Σε άρθρα γνώμης και δημόσιες παρεμβάσεις, επικριτές εξέφρασαν επιφυλάξεις, υποστηρίζοντας ότι ορισμένες τοποθετήσεις της ενδέχεται να δημιουργούν προβληματισμούς ως προς την ουδετερότητα και την αξιοπιστία των θεσμών. Αντιδράσεις καταγράφηκαν και εντός της ακαδημαϊκής κοινότητας, με μερίδα πανεπιστημιακών να χαρακτηρίζει την απόφαση «ατυχή» ή να την εντάσσει σε μια μορφή θεσμικού ακτιβισμού, ενώ αναφέρθηκε ακόμη και παραίτηση διδάσκοντα σε ένδειξη διαμαρτυρίας.

Από την άλλη πλευρά, υποστηρικτές της βράβευσης τονίζουν ότι η κριτική βασίζεται σε αποσπασματική ανάγνωση δηλώσεων και υπερασπίζονται το δικαίωμα της ακαδημαϊκής κοινότητας να τιμά προσωπικότητες που συμβάλλουν στον δημόσιο διάλογο, ακόμη και όταν προκαλούν αντιπαραθέσεις.

Παρά τις αντιδράσεις, τα πανεπιστήμια παραμένουν σταθερά στην απόφασή τους, επισημαίνοντας ότι προηγήθηκε εκτενής διαβούλευση με ειδικούς στα ανθρώπινα δικαιώματα. Όπως τονίζουν, η τιμητική διάκριση δεν στρέφεται κατά οποιασδήποτε κοινότητας, αλλά αποτελεί μια δήλωση υπέρ του διεθνούς δικαίου και της ελεύθερης έκφρασης.

Un doctorat honoris causa pour Francesca Albanese en Belgique : reconnaissance et controverse
Une distinction académique qui relance le débat autour des droits humains et de la liberté d’expression

Trois universités belges ont décidé de remettre un doctorat honoris causa à Francesca Albanese, figure reconnue du droit international et actuelle rapporteuse spéciale des Nations unies pour les territoires palestiniens. La cérémonie se tient à Anvers, à l’initiative conjointe de University of Antwerp, Ghent University et Vrije Universiteit Brussel.

Juriste italienne, elle s’est imposée sur la scène internationale grâce à ses analyses juridiques portant notamment sur les droits fondamentaux, les conflits, la détention et les mécanismes de justice internationale. Première femme à occuper ce rôle au sein de l’ONU, elle a vu son mandat prolongé en 2025.

Les établissements universitaires expliquent leur choix par une volonté affirmée de soutenir la réflexion critique, la liberté académique et l’engagement en faveur des droits humains. Selon eux, il s’agit de reconnaître un parcours marqué par une prise de position constante en faveur du droit international, dans un contexte souvent sensible.

Mais cette décision ne fait pas l’unanimité. Plusieurs voix, dans les médias comme dans le monde académique, ont exprimé des réserves, estimant que certaines prises de parole de la juriste pourraient susciter des interprétations controversées. Certains enseignants ont même pris leurs distances avec cette initiative, évoquant une démarche qu’ils jugent inappropriée.

À l’inverse, les défenseurs de cette distinction dénoncent des critiques qu’ils considèrent comme partielles ou sorties de leur contexte, et rappellent l’importance de préserver un espace de débat ouvert, y compris sur des sujets sensibles.

Malgré les tensions, les universités maintiennent leur position. Elles soulignent que cette reconnaissance repose sur une évaluation approfondie et qu’elle vise avant tout à promouvoir les valeurs du droit international, du dialogue et de la pluralité des opinions.