Στον ρόλο του Δικηγόρου συναντάμε τον Δημήτρη Μαλαφέκα, έναν ηθοποιό με πολυετή παρουσία και ιδιαίτερα σημαντική καλλιτεχνική πορεία στο κοινοτικό θέατρο, ο οποίος έχει ξεχωρίσει μέσα από ώριμες και απαιτητικές θεατρικές επιλογές. Με συνέπεια απέναντι σε έργα που διαθέτουν έντονο κοινωνικό και υπαρξιακό αποτύπωμα, ο Δημήτρης Μαλαφέκας προσεγγίζει τους Πιγκουίνους ως ένα έργο «αιχμηρό, ξεβολευτικό και αμείλικτο», αναδεικνύοντας ταυτόχρονα την ανθρώπινη ευθραυστότητα που διαπερνά όλους τους χαρακτήρες του. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά στο Newsville.be και τον Γιάννη Δήμα για τη μακρά και απαιτητική διαδικασία των προβών, τη συνεργασία του με τον Δημήτρη Στασινόπουλο και τη βαθιά αλήθεια ενός έργου που, όσο παράξενο κι αν μοιάζει, αντανακλά με ανησυχητική ακρίβεια τη δική μας πραγματικότητα.

Κύριε Μαλαφέκα, τελική ευθεία για την πρεμιέρα του θεατρικού έργου Πιγκουίνοι. Πείτε μας δυο λόγια για το πώς προετοιμάζεστε για τις παραστάσεις με το Απόπειρα Project;
Μετά από 12 μήνες προβών, έχω την αίσθηση ότι έχουμε χτίσει ένα δικό μας σύμπαν, το σύμπαν των πιγκουίνων, και είμαστε έτοιμοι να το παρουσιάσουμε στο κοινό. Ήταν ( και είναι ακόμα) μια διαδικασία επίπονη αλλά και εξαιρετικά δημιουργική σε ένα πλαίσιο σχεδόν απόλυτης ελευθερίας όπως αυτά που ξέρει να δημιουργεί ο Δημήτρης Στασινόπουλος στις πρόβες του. Πολύς αυτοσχεδιασμός, συζητήσεις, πίτσες και σουβλάκια, και τελικά η συναρμολόγηση μιας παρέας όπου βασιλεύει η άνεση και η συνενοχή. Ανυπομονούμε νομίζω όλοι για την πρεμιέρα.

Τι σας κέντρισε στο κείμενο του Δημήτρη Στασινόπουλου και γιατί αποδεχθήκατε τον ρόλο του Δικηγόρου στους Πιγκουίνους;
Ο Δημήτρης ως συγγραφέας (αλλά και ως σκηνοθέτης) έχει μια αρετή την οποία εκτιμώ απεριόριστα: δεν φοβάται να εκτεθεί και να εκθέσει, να τσαλακωθεί και να τσαλακώσει. Οι Πιγκουΐνοι είναι ένα κείμενο αιχμηρό, ξεβολευτικό, έως και αμείλικτο, αλλά και πολύ αστείο και γενναιόδωρο ταυτόχρονα. Όσο για τον ρόλο μου, μπορεί να ακούγεται περίεργο, αλλά από την στιγμή που το έργο μου αρέσει έχει πολύ μικρή σημασία για μένα ποιόν ρόλο θα παίξω. Εφόσον ο Δημήτρης με φαντάστηκε ως δικηγόρο, αυτό θα παίξω. Είναι θέμα εμπιστοσύνης στο κριτήριο του σκηνοθέτη.

Ο χαρακτήρας σας βρίσκεται μέσα σε μια κοινωνία που άλλοτε αγνοεί και άλλοτε εξοντώνει το «διαφορετικό». Πώς προσεγγίσατε υποκριτικά αυτή τη σύγκρουση ανάμεσα στην ανθρωπιά και την κοινωνική απάθεια;
Το ενδιαφέρον με τους Πιγκουΐνους είναι ότι σχεδόν όλοι οι χαρακτήρες, άλλος λίγο άλλος πολύ, είναι «διαφορετικοί», κάτι σαν πινακοθήκη κοινωνικά απροσάρμοστων, είναι ταυτόχρονα μισάνθρωποι αλλά και πολύ ανθρώπινοι. Υποκριτικά αυτό θέλει πολύ δουλειά γιατί είναι εύκολο να πέσεις στην παγίδα της καρικατούρας.

Οι Πιγκουίνοι φαίνεται να απαιτούν έντονη σωματικότητα και κινησιολογία. Πόσο απαιτητική ήταν αυτή η διαδικασία για εσάς και τι ανακαλύψατε μέσα από αυτήν για το σώμα και την έκφρασή σας πάνω στη σκηνή;
Η σωματικότητα είναι βασικό ζητούμενο στα έργα του Δημήτρη, είναι κάτι που το ενθαρρύνει, φαίνεται από την πρώτη στιγμή ότι θέλει να το πάει όσο πιο μακριά γίνεται. Είναι όντως απαιτητική διαδικασία αλλά τόσο απελευθερωτική που αξίζει τον κόπο. Μας διευκόλυνε η εμπιστοσύνη που δημιουργήθηκε μεταξύ των ηθοποιών αλλά και η άριστη καθοδήγηση της καταπληκτικής κινησιολόγου μας (και όχι μόνο) Μαρίας Νεραντζάκη.

Το έργο κινείται ανάμεσα στο δυστοπικό, το σουρεαλιστικό και το βαθιά ανθρώπινο. Πώς κρατά ένας ηθοποιός την αλήθεια του ρόλου του μέσα σε έναν τόσο παράξενο και αλληγορικό κόσμο;
Αυτό δεν είναι τόσο δύσκολο: Δυστυχώς ο κόσμος των Πιγκουίνων μας είναι στην πραγματικότητα πολύ γνώριμος. Η επικαιρότητα είναι όσο δυστοπική και σουρεαλιστική όσο είναι και το έργο, το μίσος για τον αδύναμο και τον διαφορετικό, η ανθρωποφαγία, το «ο θάνατος σου, η ζωή μου» είναι γύρω μας. Ένα επιπλέον στοιχείο όμως που για μένα βοηθάει πολύ ως προς την «αλήθεια του ρόλου» είναι η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Δημήτρης: ζωντανή, ανεπιτήδευτη, χωρίς εκπτώσεις, χωρίς αυτολογοκρισία, σε κάνει να νοιώσεις άμεσα ότι «ακούγεσαι» αληθινός. Μεγάλο προσόν.

Μέσα από την παράσταση τίθεται συνεχώς το ερώτημα της συνύπαρξης με τον «άλλον». Υπήρξε κάποια στιγμή στις πρόβες που σας έκανε να δείτε διαφορετικά τη δική σας στάση απέναντι στους ανθρώπους γύρω σας;
Δεν θα το έλεγα έτσι. Ο τρόπος που δουλεύουμε στις πρόβες όμως, η ένταση, η τριβή, ή παρέα, μου επέτρεψαν να γνωρίσω καλύτερα 4 ανθρώπους για τους οποίους ήξερα πολύ λίγα πράγματα, να τους δω να δίνουν τα πάντα, να ξεγυμνώνονται στην σκήνη. Κι” αυτό έχει ανεκτίμητη αξία.

Μετά από δώδεκα μήνες προετοιμασίας, τι πιστεύετε ότι θα μείνει τελικά στον θεατή όταν πέσει η αυλαία των Πιγκουίνων — και τι θα μείνει σε εσάς προσωπικά;
Πραγματικά δεν έχω ιδέα τι θα μείνει στον θεατή και χαίρομαι γι” αυτό. Κάτι θα μείνει πάντως… Όσο για μένα, ξέρω ότι θα νιώσω πολύ γεμάτος και πολύ άδειος ταυτόχρονα.

Πληροφορίες για την παράσταση ΕΔΩ

Φωτογραφίες: Θανάσης Βελούζος 

The post Δημήτρης Μαλαφέκας: «Οι Πιγκουΐνοι είναι ένα κείμενο αιχμηρό, ξεβολευτικό, έως και αμείλικτο» appeared first on .

Μιλώντας ανοιχτά για τον καρκίνο: Εκδήλωση ενημέρωσης και διαλόγου στις Βρυξέλλες, από το United Hellenic Women Club

Με πολυετή εμπειρία στη Γερμανία, σε ένα από τα πιο απαιτητικά ευρωπαϊκά συστήματα υγείας, η Δρ Μαρία Αυγουστίδου επιστρέφει στην Ελλάδα φέρνοντας μαζί της όχι μόνο τη γερμανική πειθαρχία και την αυστηρή ιατρική μεθοδολογία, αλλά και μια βαθιά ανθρωποκεντρική προσέγγιση στη φροντίδα του ογκολογικού ασθενή. Στη συνέντευξή της, μιλά για τη διαφορά δομών και όχι ικανοτήτων ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Δυτική Ευρώπη, αναδεικνύοντας ως βασικό έλλειμμα την οργάνωση και την ισότιμη πρόσβαση στις σύγχρονες θεραπείες. Αναφέρεται στις ραγδαίες εξελίξεις της ογκολογίας —από την ανοσοθεραπεία έως την εξατομικευμένη ιατρική— χωρίς να παραβλέπει το κρίσιμο ζήτημα της ποιότητας ζωής και της έγκαιρης ένταξης της ανακουφιστικής φροντίδας από τη στιγμή της διάγνωσης. Με ευθύτητα και ρεαλισμό, υπογραμμίζει τις καθυστερήσεις στη διαχείριση των ασθενών, τη σημασία της ειλικρινούς επικοινωνίας και της μητρικής γλώσσας στη θεραπευτική σχέση, ενώ ταυτόχρονα καταθέτει μια καθαρή θέση: η σύγχρονη ογκολογία δεν αφορά μόνο τη μάχη με τη νόσο, αλλά κυρίως τη συνοδεία του ανθρώπου σε κάθε στάδιο της διαδρομής του.

Κυρία Αυγουστίδου, πώς επηρέασε την ιατρική σας προσέγγιση στο ελληνικό σύστημα υγείας η πολυετής εκπαίδευση και εργασία σας στη Γερμανία;

Η Γερμανία με δίδαξε κυρίως πειθαρχία στη σκέψη, στη διαδικασία, στην τεκμηρίωση. Εκεί έμαθα ότι η ιατρική δεν είναι μόνο διαίσθηση: είναι πρωτόκολλο, αξιολόγηση, λογοδοσία.

Όταν γύρισα στην Ελλάδα, δεν ήρθα για να «διδάξω», ήρθα για να συνδυάσω αυτή τη μεθοδολογία με κάτι που η Γερμανία δεν μου έδωσε ποτέ εξ ολοκλήρου: την ανθρώπινη εγγύτητα στον ασθενή. Ο Έλληνας ασθενής θέλει να τον δεις ως άνθρωπο, όχι ως περιστατικό. Αυτός ο συνδυασμός, γερμανική μεθοδολογία και ελληνική σχέση, είναι που προσπαθώ να εφαρμόζω κάθε μέρα.

Η διαφορά στον ιατρικό κόσμο μεταξύ Ελλάδας και Δυτικής Ευρώπης είναι χαοτική ή μύθος;

Η αλήθεια είναι ότι δεν είναι χαοτική παντού. Σε επίπεδο επιστημονικής κατάρτισης, οι Έλληνες γιατροί είναι εξαιρετικοί, αυτό το βλέπεις στο εξωτερικό, όπου τους αναζητούν ακριβώς γι” αυτό.

Το χάσμα υπάρχει στη δομή: στα συστήματα υποστήριξης, στη χρηματοδότηση της έρευνας, στην οργάνωση της καθημερινής φροντίδας. Δεν είναι θέμα ανθρώπων, είναι θέμα υποδομής. Και αυτό είναι πολιτική απόφαση, όχι ιατρική αδυναμία.

Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόοδος και το μεγαλύτερο «κενό» στην ογκολογική θεραπεία σήμερα;

Η πρόοδος είναι αδιαμφισβήτητα η μοριακή στόχευση και η ανοσοθεραπεία. Ζούμε μια εποχή που κάποιοι καρκίνοι οι οποίοι πριν από 15 χρόνια ήταν θανατικές καταδίκες, σήμερα ελέγχονται χρόνια. Αυτό είναι θαύμα επιστήμης.

Το κενό όμως είναι η πρόσβαση. Αυτές οι θεραπείες δεν φτάνουν ισότιμα σε όλους, ούτε μέσα στη χώρα, ούτε παγκοσμίως. Επίσης, εξακολουθούμε να υποτιμούμε τη φροντίδα του ανθρώπου παράλληλα με τη φροντίδα της νόσου.

Πότε η ιατρική πρέπει να μετατοπίζεται από τη θεραπεία στη στοχευμένη ανακουφιστική φροντίδα;

Αυτή είναι η ερώτηση που κάνω στους φοιτητές μου από την πρώτη μέρα. Η ανακουφιστική φροντίδα δεν είναι ο «επίλογος», δεν αρχίζει όταν τελειώνουν οι θεραπείες. Αρχίζει την ημέρα της διάγνωσης.

Η μετατόπιση από την επιθετική θεραπεία γίνεται όταν το «για πόσο καιρό» υπερβαίνει το «με τι ποιότητα ζωής;». Αυτή η κρίση απαιτεί ειλικρίνεια, χρόνο, και κυρίως εμπιστοσύνη μεταξύ γιατρού και ασθενή, κάτι που δεν χτίζεται σε μια συνάντηση.

Ποια η πιο δύσκολη απόφαση που έχετε κληθεί να πάρετε ως ογκολόγος σε ασθενή τελικού σταδίου;

Δεν θα αναφερθώ σε συγκεκριμένο περιστατικό αλλά οι πιο δύσκολες αποφάσεις είναι πάντα ίδιες: το πότε λες «αρκεί». Πότε σταματάς να «κάνεις κάτι» και αρχίζεις απλώς να «είσαι εκεί».

Αυτές οι στιγμές με δίδαξαν ταπεινοφροσύνη. Ότι ο ρόλος μου δεν είναι να νικάω τον καρκίνο κάθε φορά, είναι να συνοδεύω τον άνθρωπο ανεξαρτήτως αποτελέσματος.

Ποια είναι η μεγαλύτερη διαφορά στη φιλοσοφία ανακουφιστικής φροντίδας μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας;

Η Γερμανία έχει σύστημα, υπάρχουν δομές, ομάδες, πρωτόκολλα. Η παρηγορητική φροντίδα εντάσσεται οργανικά στο σύστημα υγείας. Στην Ελλάδα υπάρχει κάτι άλλο που είναι πολύτιμο: η ανθρώπινη παρουσία, η οικογένεια που δεν φεύγει από το κρεβάτι.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτό το ανθρώπινο κομμάτι δεν αρκεί από μόνο του. Χρειαζόμαστε και τη δομή. Εκπαιδεύω στην Ανακουφιστική Ιατρική ακριβώς γιατί πιστεύω ότι μπορούμε να έχουμε και τα δύο.

Με τη συμμετοχή σας σε διεθνή συμβούλια, πώς βλέπετε να αλλάζει η εξατομικευμένη θεραπεία τα επόμενα 10 χρόνια;

Τα επόμενα 10 χρόνια θα ζήσουμε επανάσταση στο επίπεδο της πρόβλεψης, όχι μόνο της θεραπείας. Τα μοριακά προφίλ, η τεχνητή νοημοσύνη, η υγρή βιοψία θα μας επιτρέπουν να «βλέπουμε» τον καρκίνο πριν ακόμα εμφανιστεί κλινικά ή πριν υποτροπιάσει.

Παράλληλα, η πρόκληση θα είναι η ισότιμη πρόσβαση. Γιατί η εξατομίκευση χωρίς δικαιοσύνη γίνεται προνόμιο, όχι δικαίωμα.

Ποια είναι τα πιο συχνά λάθη στην αρχική αντιμετώπιση ενός καρκινοπαθούς στην Ελλάδα;

Το πιο συχνό δεν είναι ιατρικό λάθος, είναι χρονική καθυστέρηση. Η διάγνωση αργεί, η παραπομπή αργεί, η έναρξη θεραπείας αργεί. Και στον καρκίνο, ο χρόνος έχει βάρος.

Πέρα από αυτό, βλέπω συχνά έλλειψη πολυδύναμης ομαδικής προσέγγισης, αποφάσεις που παίρνονται από έναν γιατρό μόνο του, χωρίς tumor board. Και βλέπω ακόμα την τάση να εστιάζουμε στη νόσο και να ξεχνούμε τον άνθρωπο δίπλα της.

Αύξηση καρκίνου στους νέους:  μιλάμε για λάθη στον καθημερινό τρόπο ζωής;

Δεν θέλω να ενοχοποιώ μονοδιάστατα τον τρόπο ζωής, γιατί η αιτιολογία είναι πολυπαραγοντική. Αλλά ναι, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή, η υπερκατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων, το χρόνιο στρες, η έλλειψη ύπνου, είναι αποδεδειγμένοι παράγοντες κινδύνου.

Αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι μόνο εκστρατείες ευαισθητοποίησης, είναι πολιτικές δημόσιας υγείας που κάνουν τον υγιεινό τρόπο ζωής προσιτό σε όλους.

Μιλώντας ανοιχτά για τον καρκίνο: Εκδήλωση ενημέρωσης και διαλόγου στις Βρυξέλλες, από το United Hellenic Women Club

Πώς κρατάτε ισορροπία κάτω από ένα τόσο απαιτητικό πρόγραμμα, ψυχικά και σωματικά;

Διαλέγεις αυτήν την ειδικότητα ή αν είμαστε ειλικρινείς, σε διαλέγει αυτή η ειδικότητα γιατί υπάρχει ένα κάλεσμα να συνδράμεις σε έναν ευπαθή συνάνθρωπο με επιστημονικότητα. Όταν ο ασθενής πάει καλά, βγάζεις φτερά, αναγαλλιάζεις, δεν είναι απλά ανακούφιση, είναι ψυχική ανταποδοτικότητα.

Αντίστοιχα, όταν δεν έχει η θεραπεία το προσδοκώμενο αποτέλεσμα, μαζεύεις κουράγιο να το διαχειριστείς αρχικά μόνος σου και μετά να το ανακοινώσεις στον ασθενή και στο περιβάλλον. Είναι ένα διαρκές roller coaster συναισθημάτων που μαθαίνεις να το διαχειρίζεσαι γιατί πρέπει να ορθοποδείς ψυχικά για να συνεχίσεις τη δουλειά σου. Μεγάλη δύναμη μου δίνει η οικογένεια μου και τα κατοικίδια μου. Δρουν ψυχοθεραπευτικά.

Κάνει διαφορά η ελληνική μητρική γλώσσα στην προσέγγισή σας με τους ασθενείς;

Τεράστια. Δεν είναι μόνο θέμα επικοινωνίας, είναι θέμα εμπιστοσύνης. Όταν ένας ασθενής ακούει τη διάγνωσή του στη γλώσσα που αισθάνεται, στη γλώσσα που ονειρεύεται, αυτό αλλάζει κάτι βαθύ.

Κατανοεί καλύτερα, άγχεται λιγότερο, συνεργάζεται πιο εύκολα. Είχα ασθενείς στη Γερμανία που δεν μιλούσαν καλά γερμανικά και η φροντίδα τους ήταν αντικειμενικά δυσκολότερη, όχι επειδή οι γιατροί δεν ήθελαν, αλλά επειδή η γλώσσα είναι μέρος της θεραπείας.

Το βελγικό σύστημα υγείας εμπεριέχει σε μεγάλο βαθμό την ευθύτητα και την αλήθεια στην δύσκολη  επικοινωνία με τον ασθενή. Χωρίς να κρίνουμε αν είναι σωστό ή λάθος, στην Ελλάδα σπάνια λέγεται όλη την αλήθεια στον ασθενή. Γιατί αυτή η διαφορά; Ποια στάση επιλέγετε;

Εγώ προτιμώ την αλήθεια αλλά όχι σε βαρέλια. Η αλήθεια χρειάζεται χρόνο, προσοχή, το σωστό πλαίσιο και έναν ετοιμασμένο ασθενή.

Ο Βέλγος γιατρός λέει την αλήθεια γιατί το σύστημα και η κουλτούρα το επιτάσσουν και αυτό σέβεται την αυτονομία του ασθενή. Ο Έλληνας γιατρός σπάνια λέει όλη την αλήθεια γιατί νομίζει ότι προστατεύει. Στην πραγματικότητα, πολλές φορές προστατεύει τον εαυτό του από μια δύσκολη συζήτηση. Εγώ έχω επιλέξει να λέω την αλήθεια, με ανθρωπιά, με χρόνο, με υποστήριξη. Αλλά πάντα την αλήθεια.

Έχετε δεύτερες σκέψεις για την απόφασή σας να γυρίσετε στην Ελλάδα;

Υπάρχουν στιγμές αποθάρρυνσης, κυρίως όταν βλέπω το σύστημα να παλεύει με γραφειοκρατία και υποχρηματοδότηση. Αλλά δεύτερες σκέψεις για την ίδια την επιστροφή; Όχι.

Ήρθα πίσω με επίγνωση, όχι με ψευδαισθήσεις. Και η αίσθηση ότι κάνεις τη διαφορά εδώ, στη δική σου χώρα, στη δική σου γλώσσα, δεν συγκρίνεται με τίποτα.

Ποια θα ήταν η συμβουλή σας σε έναν νέο άνθρωπο, Έλληνα, τελειόφοιτο ιατρικής ο οποίος έχει το δίλημμα τού να φύγει στο εξωτερικό ή να μείνει στην Ελλάδα;

Να φύγει, αλλά με σχέδιο επιστροφής. Η εμπειρία στο εξωτερικό είναι αναντικατάστατη: σε ωριμάζει επαγγελματικά, σου ανοίγει ορίζοντες, σε κάνει καλύτερο γιατρό.

Αλλά να μη φύγει για να ξεφύγει, να φύγει για να αποκτήσει εφόδια. Και να ξέρει ότι η Ελλάδα τον χρειάζεται. Εμείς χρειαζόμαστε γιατρούς που έχουν δει κόσμο και επιλέγουν να γυρίσουν. Αυτή είναι η αλλαγή που χρειάζεται η χώρα.

Ποια στοιχεία χαρακτήρα σας βοήθησαν περισσότερο στην πορεία σας;

Η επιμονή, που δεν πρέπει να συγχέεται με πείσμα. Η περιέργεια, γιατί η ιατρική αλλάζει και αν σταματήσεις να μαθαίνεις, μένεις πίσω. Και ένα είδος αισιοδοξίας που δεν είναι αφελής. Ξέρω ότι δεν τους σώζουμε όλους, αλλά πιστεύω ότι αξίζει να προσπαθούμε για τον καθέναν.

Μαρία Αυγουστίδου MD · Παθολόγος-Ογκολόγος · Ειδική Ανακουφιστικής Ιατρικής
Διευθύντρια Ογκολογικής-Παθολογικής Κλινικής · Ιατρικό Κέντρο Αθηνών
Εκπαιδεύτρια Ανακουφιστικής Ιατρικής · Certified Palliative Medicine (Γερμανία)
Διστόμου 1, Μαρούσι – Αθήνα, 15125

The post Μιλώντας ανοιχτά για τον καρκίνο με την Δρ. Μαρία Αυγουστίδου appeared first on .

Οι Πιγκουίνοι είναι ένα πρωτότυπο θεατρικό έργο, γραμμένο και σκηνοθετημένο από τον Δημήτρη Στασινόπουλο, έναν δημιουργό με ιδιαίτερη θεατρική φωνή και σκηνοθετική ματιά που δεν φοβάται να γίνει αιχμηρή, τολμηρή, ακόμη και προκλητική. Μέσα από μια δυστοπική αλληγορία μεταμόρφωσης και αποξένωσης, το έργο θέτει ουσιαστικά κοινωνικά ερωτήματα για τη συνύπαρξη, την ανοχή, τη διαφορετικότητα και τη θέση του «άλλου» στον σύγχρονο κόσμο. Δεν επιδιώκει να δώσει εύκολες απαντήσεις· αντίθετα, καλεί τον θεατή να αναμετρηθεί με τα ερωτήματά του.

Η παράσταση αποτελεί καρπό μιας εξαιρετικά γόνιμης συνεργασίας πολλών συντελεστών και το αποτέλεσμα προμηνύεται πολυεπίπεδο και σκηνoθετικά έντονο, εκρηκτικό. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι και το ισχυρό καστ, που ενώνει την εμπειρία με τη φρεσκάδα: οι Δημήτρης Μαλαφέκας, Ηλίας Ξυδιάς και Γιάννης Ρόδιος συναντούν επί σκηνής τους Θεόκριτο Ζαφειρίου και Γιώργο Σαπουντζόγλου, δημιουργώντας μια δυναμική σύνθεση με ένταση, ευαισθησία και εκρηκτική ενέργεια.

Με αφορμή αυτή τη νέα, φιλόδοξη θεατρική απόπειρα, συνομιλώ με τον Δημήτρη Στασινόπουλο για το πρωτότυπο κείμενό του, τη διαδρομή της δημιουργίας, τις προκλήσεις της σκηνοθεσίας, αλλά και για όλα εκείνα που κάνουν τους Πιγκουίνους μια παράσταση που αξίζει να αναμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Δημήτρη, να σταθώ αρχικά στην απίθανη αφίσα του θεατρικού;
Δεν είναι φανταστική;! Η Ζάκι είναι μια απίθανη σχεδιάστρια με φοβερή ματιά και έχει πιάσει ακριβώς το κέντρο του έργου με αυτή την δημιουργία της και την ευχαριστώ από καρδιάς!

Λιγότερο από τρεις εβδομάδες για την πρεμιέρα και απομονώνοντας επιλεκτικά από το επίμετρο του βιβλίου σου, διαβάζουμε: «Δυστοπική αλληγορία μεταμόρφωσης και αποξένωσης».
Ναι είναι αυτό ακριβώς. Είναι μια αλληγορία σε μια δυστοπική πραγματικότητα όπου η μεταμόρφωση και η αποξένωση έχουν το κεντρικό ρόλο παρόλο που η πολυκοσμία και η πολυφωνία ειναι παρούσες.

Τελικά βοηθάει όταν έχεις γράψει ο ίδιος το κείμενο ή τα κάνει δυσκολότερα τα πράγματα;
Δεν είμαι και τόσο σίγουρος αν βοηθάει τελικά. Αυτό που σίγουρα βοηθάει είναι η συνεργασία και η ομαδική προσέγγιση γιατί κάνουν την παράσταση να αποκτά την δική της ταυτότητα όπου τελικά, και καλώς, ο συγγραφέας μπαίνει σε δεύτερο ρόλο.

Παρακολουθώ στα σόσιαλ την θεατρική ομάδα και βλέπω πως ο αγώνας των Πιγκουίνων άρχισε 12 μήνες πριν;
Ναι περίπου τόσο. Είναι ένα όμορφο και έντονο ταξίδι και θέλαμε πραγματικά να εξερευνήσουμε πολλά πράγματα στην υποκριτική, την κινησιολογία, την μουσική και την ενδυματολογία.

Πρωτότυπο και καλό για εμάς τους θεατές αλλά γιατί επτά παραστάσεις;
Επτά παραστάσεις γιατί θέλουμε να το απολαύσουμε εμείς οι ίδιοι πρώτα. Έχουμε διαπιστώσει στο παρελθόν πως στην τέταρτη παράσταση, έχουμε πάρει τον αέρα του θεάτρου και του χώρου και θέλουμε να κάνουμε και άλλες, αλλά με την προηγούμενη σύμβαση των 4 παραστάσεων, σταματάγαμε… Ε, αυτή την φορά είπαμε να δώσουμε και άλλες τρεις έτσι για το καλό.

Και οι Βρυξέλλες είναι μόνο η αρχή;
Ναι! 20,21 Ιουνίου πάμε για δύο παραστάσεις στην Θεσσαλονίκη στο θέατρο Τ και τέλη Σεπτεμβρίου στην Αθήνα στην Φάμπρικα για μια παράσταση.

Πέντε ηθοποιοί, πέντε ρόλοι; Η συνύπαρξη Δημήτρη Μαλαφέκα, Ηλία Ξυδιά και Γιάννη Ρόδιου ανεβάζει επικίνδυνα τον πήχυ.
Είμαι πραγματικά πολύ τυχερός για όλους του συντελεστές του έργου που με τιμούν με το ταλέντο τους και τον χρόνο τους. Η συνεργασία Δημήτρη, Ηλία και Γιάννη, ως πιο έμπειρους ηθοποιούς, στην κοινότητα μας, με την νέα υποκριτική ματιά των Θεόκριτου Ζαφειρίου και του Γιώργου Σαπουντζόγλου, δημιουργούν πανέμορφες και εκρηκτικές δυναμικές επί σκηνής. Είναι ένα πολύ δυνατό καστ και θα το δείτε και επί σκηνής.

Κίνηση, χειρονομίες, σωματική έκφραση: Από τα τρέιλερ που έχουν κυκλοφορήσει φαίνεται πως οι Πιγκουίνοι θα ταλαιπωρήσουν τους επί σκηνής ηθοποιούς.
Ω ναι… Αλλά δεν τους πειράζει. Να είναι καλά η Μαρία Νεραντζάκη για την συνεχή δουλειά που κάνει για αυτή την παράσταση και μας έχει ανεβάσει όλους στο κινησιολογικό και χορογραφικό σε πολύ ψηλά επίπεδα. Είμαστε πάρα πολύ τυχεροί που την έχουμε μαζί μας, και εγώ προσωπικά της είμαι ευγνώμων γιατί προσφέρει πάρα πολλά σε όλα τα επίπεδα και έχει τον τρόπο να μας καθοδηγεί και να βγαίνουν όλα αβίαστα και πανέμορφα.

Αλήθεια υπάρχουν πιγκουίνοι στις Βρυξέλλες;
Σίγουρα ναι.

Φαντάζομαι στην έξοδο ενός σταθμού μετρό στο κέντρο της ευρωπαϊκής γειτονιάς, μεταξύ χιλιάδων ανθρώπων να στέκεται ένας μικρόσωμος πιγκουίνος. Μας νοιάζει τελικά ο άλλος; ο δίπλα μας; ποιος είναι ή γιατί αναπνέει κοντά μας;
Θα έπρεπε να μας νοιάζει πολύ περισσότερο από όσο μας νοιάζει τώρα.

Συνύπαρξη ή ανοχή; υπάρχουν ή θα έπρεπε να υπάρχουν κανόνες;
Θα έλεγα ότι η συνύπαρξη απαιτεί την ανοχή. Αν δεν υπάρχει ανοχή πως μπορεί να υπάρξει συνύπαρξη; Και ακριβώς λόγω της ανοχής, οι κανόνες θα έρθουν αναγκαστικά για να προστατέψουν την συνύπαρξη και την ανοχή. Βέβαια αυτό είναι μια μεγάλη συζήτηση που ευχαρίστως να την κάνουμε αφού δείτε και την παράσταση γιατί καταπιάνεται πολύ με αυτό το θέμα.

Οι θεατές θα δούνε ένα έργο ρεαλιστικό, φανταστικό, πραγματικό, ή παράλογο;
Δεν ξέρω… Θα έλεγα ένα σουρεαλιστικό δράμα αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι είμαι ακριβής. Είναι δύσκολο να το τοποθετήσω κάπου.

Λέμε συχνά πως ένα θεατρικό έργο μπορεί να λειτουργήσει ως εκπαιδευτικό μέσο, ως εργαλείο έρευνας και κοινωνικής παρέμβασης. Τι ισχύει με τους Πιγκουίνους;
Δεν ξέρω αν είναι εκπαιδευτικό μέσο, και βασικά δεν θα ήθελα να είναι. Οι πιγκουίνοι δεν θέλουν ούτε να διδάξουν ούτε να εκπαιδεύσουν κανέναν. Περισσότερο να υπάρξουν θέλουν.

Συνήθως ρωτάω τον σκηνοθέτη ποια είναι τα συναισθήματα που θα πάρει μαζί του ο θεατής με το πέσιμο της αυλαίας. Να ρωτήσω ποια περιμένεις να είναι τα δικά σου συναισθήματα, αργά το βράδυ, της τελευταίας μέρα του Μαΐου;
Χα! Καλή ερώτηση… Θα έλεγα ευγνωμοσύνη προς όλους τους συντελεστές της παράστασης που πιστέψανε σε αυτό το έργο και τα έδωσαν όλα χωρίς δεύτερη σκέψη. Ξέρεις είναι περίεργο να εργάζεσαι 12 μήνες για να δείξεις κάτι μόνο για λίγες μέρες, να κάνεις πολλή δουλειά και μετά να τελειώνει απότομα. Είναι μια γλυκόπικρη αίσθηση.

Είναι οι Πιγκουίνοι μία ακόμα απόπειρα;
Ναι. Είναι μια ακόμα απόπειρα. Το κείμενο είναι γραμμένο με διαφορετικό τρόπο από το προηγούμενο έργο μου και η προσέγγιση της παράστασης είναι μια απόπειρα από μόνη της. Δεν θέλουμε να κάνουμε κάτι άλλο εκτός από απόπειρες. Εφόσον μπήκαμε σε αυτό το ταξίδι του θεάτρου, θέλουμε να εξερευνούμε και να ανακαλύπτουμε συνεχώς πράγματα ακόμα και αν κάνουμε λάθη γιατί έτσι μαθαίνουμε.

Πληροφορίες για την παράσταση ΕΔΩ

Φωτογραφίες: Θανάσης Βελούζος 

The post Δημητρης Στασινόπουλος: «Οι πιγκουίνοι δεν θέλουν να εκπαιδεύσουν κανέναν. Να υπάρξουν θέλουν» appeared first on .

Ο ίδιος δεν έκρυψε την έντονη ανησυχία και απογοήτευσή του για τον πόλεμο στην Ουκρανία, χαρακτηρίζοντας «θλιβερό» το γεγονός ότι Ορθόδοξοι Χριστιανοί πολεμούν μεταξύ τους. Παρά την προσωρινή εκεχειρία διάρκειας 32 ωρών για το Πάσχα, η σύγκρουση –που διαρκεί εδώ και περισσότερα από τέσσερα χρόνια– δεν δείχνει να πλησιάζει σε ουσιαστική αποκλιμάκωση.

«Δεν μπορούμε να αποδεχτούμε τη βία στη σημερινή κοινωνία», υπογράμμισε, αναφερόμενος και στην ιστορική εμπειρία του Βελγίου, το οποίο έχει βιώσει τις τραγικές συνέπειες δύο παγκοσμίων πολέμων. «Η Ρωσία επιτέθηκε στην Ουκρανία και είναι ντροπή να βλέπουμε Ορθόδοξους να στρέφονται ο ένας εναντίον του άλλου», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία στο Βέλγιο σήμερα

Ο Αθηναγόρας, γεννημένος στη Γάνδη το 1962, έχει βιώσει όπως λέει «την εξέλιξη της Ορθόδοξης παρουσίας» στη χώρα. Σήμερα, η αποστολή του είναι να διατηρεί την ενότητα των κοινοτήτων, να εκπροσωπεί τα συμφέροντά τους και να ενισχύει τη συνοχή μιας πολυπολιτισμικής θρησκευτικής πραγματικότητας.

Στο Βέλγιο ζουν περίπου 250.000 Ορθόδοξοι Χριστιανοί, με περισσότερες από 100 ενεργές ενορίες. Πρόκειται για ένα μωσαϊκό λαών και παραδόσεων: Έλληνες, Ρουμάνοι, Βούλγαροι, Ουκρανοί, Σέρβοι και Ρώσοι, αλλά και κοινότητες της Ανατολικής Ορθοδοξίας, όπως οι Κόπτες, οι Σύρο-Ιακωβίτες, οι Αιθίοπες και οι Ερυθραίοι.

Παρά το μέγεθος αυτής της κοινότητας, ο Μητροπολίτης επισημαίνει ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία παραμένει σχετικά άγνωστη στο ευρύ κοινό, καθώς –όπως τονίζει– δεν επιδιώκει προσηλυτισμό, παρότι «οι πόρτες των ναών είναι ανοιχτές για όλους».

Την ίδια στιγμή, δεν παραλείπει να αναφερθεί στη μείωση της τακτικής συμμετοχής των πιστών, ένα φαινόμενο που παρατηρείται σε όλα τα χριστιανικά δόγματα. «Οι εκκλησίες γεμίζουν το Πάσχα, αλλά αυτό δεν αντικατοπτρίζει την καθημερινή σχέση των ανθρώπων με την πίστη», σημειώνει.

Το νόημα και η εμπειρία του Ορθόδοξου Πάσχα

Το Πάσχα αποτελεί τη «γιορτή των γιορτών» για την Ορθοδοξία, ξεπερνώντας σε σημασία ακόμη και τα Χριστούγεννα. Η προετοιμασία ξεκινά με τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, μια περίοδο νηστείας και πνευματικής περισυλλογής που διαρκεί 40 ημέρες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη Μεγάλη Εβδομάδα, κατά τη διάρκεια της οποίας ενισχύεται η νηστεία, πραγματοποιούνται καθημερινές ακολουθίες και ενθαρρύνονται πράξεις αγάπης και φιλανθρωπίας. Σε πολλές χώρες, όπως η Ρουμανία και η Ουκρανία, η Μεγάλη Πέμπτη θεωρείται ημέρα «καθαρισμού» – τόσο του σπιτιού όσο και της ψυχής.

Η κορύφωση έρχεται με την Αναστάσιμη Ακολουθία, η οποία –όπως περιγράφει ο Αθηναγόρας– ξεκινά μέσα στο σκοτάδι και καταλήγει στο φως. «Οι πιστοί λαμβάνουν το φως και ψάλλουν “Χριστός Ανέστη”», εξηγεί, προσθέτοντας ότι για 40 ημέρες μετά το Πάσχα, οι χαιρετισμοί αντικαθίστανται από το «Χριστός Ανέστη» και το «Αληθώς Ανέστη».

Ένα μήνυμα ενότητας για το μέλλον

Κλείνοντας τη συνέντευξή του στους The Brussels Times, ο Μητροπολίτης Αθηναγόρας απηύθυνε μια έκκληση για ενότητα όλων των Χριστιανών, με αφορμή μια σημαντική επέτειο που πλησιάζει.

Το 2033, συμπληρώνονται 2.000 χρόνια από την Ανάσταση του Χριστού, και –όπως τονίζει– «δεν μπορούμε να τη γιορτάσουμε χωριστά». «Πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε ώστε να βρούμε έναν κοινό τρόπο να εορτάζουμε το Πάσχα την ίδια ημέρα», υπογράμμισε, αναδεικνύοντας τη σημασία της συμβολικής αλλά και ουσιαστικής ενότητας στον σύγχρονο κόσμο.

«Un fait déplorable» : le métropolite Athénagoras appelle à la paix à l’occasion de Pâques orthodoxe
Dans un entretien accordé aux Brussels Times, le chef de l’Église orthodoxe en Belgique évoque la guerre, la foi et le besoin d’unité chrétienne

À l’occasion de Pâques orthodoxe, moment central du calendrier chrétien oriental, le métropolite Athénagoras, figure de référence pour les fidèles orthodoxes du Benelux, a livré une réflexion profonde sur les tensions actuelles, lors d’un entretien publié par The Brussels Times.

Face à la guerre en Ukraine, il n’a pas mâché ses mots. Pour lui, voir des croyants d’une même tradition religieuse s’affronter constitue une contradiction douloureuse. Il rappelle que la violence ne peut être justifiée, d’autant plus dans un contexte européen marqué par une histoire tragique de conflits.

Dans son analyse, la situation actuelle dépasse le cadre géopolitique : elle interroge les valeurs mêmes du christianisme. Il insiste sur la nécessité de replacer la dignité humaine et la paix au cœur des priorités, en particulier dans une Europe qui porte encore les cicatrices des guerres passées.

Le métropolite évoque également la réalité de l’orthodoxie en Belgique, une communauté diverse et largement issue de la diaspora. Malgré sa taille, cette présence reste discrète, en partie parce que l’Église ne cherche pas à s’imposer dans l’espace public mais à préserver une approche ouverte et accueillante.

Sur le plan spirituel, il rappelle que Pâques n’est pas seulement une célébration, mais un cheminement. La période qui précède la fête est marquée par la sobriété, la réflexion et la solidarité, autant d’éléments qui donnent sens à la résurrection célébrée ensuite dans la lumière.

Enfin, il lance un appel tourné vers l’avenir : à l’approche des deux millénaires de la résurrection du Christ, il plaide pour une harmonisation des calendriers chrétiens, estimant que cette convergence serait un symbole fort d’unité dans un monde fragmenté.

Photos: Alex. Michailidis / Newsville.be

The post Συνέντευξη του Μητροπολίτη Αθηναγόρα στους The Brussels Times, με αφορμή το Πάσχα appeared first on .

Σε μια στιγμή επιστροφής, στοχασμού και δημιουργικής εξέλιξης έντεκα χρόνια μετά την πρώτη της προσωπική παρουσία στην ίδια γκαλερί, η καλλιτέχνιδα επιστρέφει «στον γενέθλιο τόπο» με ένα σύνολο έργων που αποκαλύπτει όχι μόνο την τεχνική της διαδρομή, αλλά και την εσωτερική της αλληλουχία: τις εμπειρίες, τους κραδασμούς, τις μνήμες και τις προσδοκίες που τροφοδοτούν τη φαντασία της. Όπως η ίδια έχει επισημάνει στο παρελθόν, τα προσωπικά της βιώματα και ο συναισθηματικός της κόσμος είναι άρρηκτα δεμένα με τις εικόνες που δημιουργεί: Χαρά, λύπη, έρωτας, τρυφερότητα, νοσταλγία και ελπίδα συνυπάρχουν σαν στρώσεις φωτός πάνω σε έναν καμβά που δεν σταματά να μεταμορφώνεται.

Αυτή η ανάγκη έκφρασης –να αποτυπώνει «ό,τι αισθάνεται» και ταυτόχρονα να ανακαλύπτει νέους δρόμους– οδηγεί την Άννα Γερολυμάτου στον ψηφιακό πειραματισμό, σε μια δημιουργικότητα που, όπως λέει, τη βοηθά να ισορροπεί και να ανοίγει ορίζοντες. Η Digital Utopia είναι αποτέλεσμα αυτής της εξελικτικής διαδικασίας: ένα ταξίδι στον κόσμο της γυναίκας, της μνήμης, της φαντασίας και της τεχνολογίας. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η καλλιτέχνιδα μιλά για το πέρασμά της στην ψηφιακή τέχνη, για την αέναη σχέση της με την αυτογνωσία και το συναίσθημα, καθώς και για το πώς βλέπει την τέχνη να μεταμορφώνεται στο κατώφλι μιας εποχής όπου οι εικόνες –αλλά και οι δυνατότητες– πολλαπλασιάζονται.

Η Άννα Γερολυμάτου με τον αρχισυντάκτη του Newsville.be Γιάννη Δήμα (Photo credit Fanis Logothetis)

Κυρία Γερολυμάτου, έντεκα χρόνια μετά την πρώτη προσωπική σας έκθεση στην Αθήνα, επιστρέφετε στην γκαλερί ArtZone42 και στο αθηναϊκό κοινό. Πείτε μας δύο λόγια για αυτή σας την επιλογή.

Η έκθεση Digital Utopia (Ψηφιακή Ουτοπία) είναι η δεύτερη ατομική μου έκθεση στην γκαλερί ArtZone42 στην Αθήνα. Επιστρέφω στον φιλόξενο χώρο της μετά από 11 χρόνια περιπλάνησης και συμμετοχής σε μεγάλες εκθέσεις κυρίως στην Ευρώπη.

Σήμερα στην Αθήνα, τον γενέθλιο τόπο μου, παρουσιάζονται 45 δημιουργίες μου.

Περνώντας στο καθαρά εικαστικό κομμάτι, ποιες είναι οι δημιουργίες που επιλέξατε για την έκθεση αυτή; Με τι θα έρθει αντιμέτωπος ο επισκέπτης της DIGITAL UTOPIA;

Στην Ψηφιακή Ουτοπία, η επιλογή του τίτλου συνάδει ακριβώς με αυτό που παρουσιάζω. Δηλαδή, μια σειρά από ουτοπικές εικόνες, όπου κύριο στοιχείο είναι η γυναίκα και τα διάφορα πρόσωπά της, τα οποία βλέπω μέσα από τις δικές μου προσλαμβάνουσες. Η γυναίκα μια πολυδιάστατη ύπαρξη, γεμάτη αντιθέσεις, όνειρα και ρόλους που διαμορφώνουν συνεχώς την ταυτότητά της. Αυτά τα πρόσωπα που αντανακλούν τις διαφορετικές πτυχές της ζωής της, τις εμπειρίες, τις επιλογές της. Η γυναίκα που εξελίσσεται και μεταμορφώνεται μέσα στο χρόνο χωρίς ποτέ να χάνει την ταυτότητά της. Ένα πλάσμα ζωντανό, πολύπλευρο, αέναο μέσα σε ένα ταξίδι αυτογνωσίας και έκφρασης που σίγουρα ταυτίζεται και με το δικό μου ταξίδι.

Στα έργα που παρουσιάζω σε αυτή την έκθεση όμως υπάρχουν και έργα με άλλα θέματα εκτός της γυναίκας καθώς η φαντασία μου με οδήγησε και σε άλλα μονοπάτια. Με βάση τα συναισθήματα τα οποία είναι πολύπλοκα και πολυδιάστατα και επηρεάζουν την ανθρώπινη εμπειρία και συχνά είναι δύσκολα να κατανοηθούν, προσπάθησα μέσα από τις χρωματικές αφηγήσεις που δημιούργησα, να προτείνω μια σειρά από έργα που ορίζονται από την επιθυμία μου φορές να επιστρέφω σε στιγμές του παρελθόντος, δίνοντας πολλές νότες νοσταλγίας αλλά πάντα με μια αισθητική να αγγίζει τον κόσμο της ονειρικής ατμόσφαιρας.

Στη δουλειά που παρουσιάζω σε αυτή την έκθεση μου δειλά ξεκίνησα και τη δημιουργία κινούμενων εικόνων και μικρών βίντεο, όπου εδώ πλέον μιλάμε για πειραματισμό με generative art. Το μέρος αυτό της δουλειάς μου παρουσιάζεται ήδη στο YouTube, όπου όποιος ενδιαφέρεται μπορεί την να παρακολουθεί μέσα από το κανάλι μου.

Σε παλαιότερη συνέντευξή μας είχαμε συζητήσει τόσο για τα κίνητρα της εικαστικής δημιουργίας όσο και για την τεχνοτροπία, τη χειροποίητη διαδικασία και τις πρώτες ύλες των έργων. Στην έκθεση DIGITAL UTOPIA βλέπουμε ξεκάθαρα την επιλογή και τον διάλογο με το ψηφιακό στοιχείο. Ποια είναι η ανάγκη έκφρασης μέσα από τη σύγχρονη τεχνολογία;

Στο διάστημα που μεσολάβησε από την τελευταία ατομική μου έκθεση στην Τήνο το 2022 έως την Αθήνα το 2025, πέρασα σε άλλη πλατφόρμα εργασίας, την ψηφιακή. Καθώς έχουμε μπει πλέον σε ένα άλλο κόσμο, ψηφιακό και σίγουρα ουτοπικό, κατά την προσωπική μου άποψη, η τέχνη αυτή επιτρέπει πολλή σκέψη και προκλήσεις σε κρίσιμα και μη ζητήματα. Η ψηφιακή τέχνη επιτρέπει σε μεγαλύτερο κοινό να έρθει σε επαφή με έργα που προηγουμένως ήταν λιγότερο προσβάσιμα.

Αναλογιζόμενη πως η ζωή είναι μια αέναη κυκλικότητα και ότι ο καθένας μας μέσα σε αυτό το εφήμερο την αντιλαμβάνεται με χιλιάδες αποχρώσεις, αποφάσισα να εκθέσω τις ονειροπολήσεις μου μέσα από το ψηφιακό κολάζ. Η μετάβαση στην ψηφιακή τέχνη ήταν ένα πείραμα με εντυπωσιακά αποτελέσματα για εμένα προσωπικά. Ξεκίνησα μια ημέρα να χαράζω καινούργιους δρόμους και κατευθύνσεις, μια επιλογή μέσα από τα πολλά και διαφορετικά μου βιώματα.

Τα έργα μου είναι εμπνευσμένα κυρίως από τα αναγνώσματά μου, την λογοτεχνία αλλά και την ποίηση.

Η Generation Alpha, η οποία «γεννήθηκε» περίπου από το 2010 και μετά, είναι η πρώτη γενιά που ανήκει εξ ολοκλήρου στον 21ο αιώνα και χαρακτηρίζεται από την πλήρη τεχνολογική της εξοικείωση και τις προηγμένες δεξιότητές της. Η συνομιλία σας με το κοινό πώς πιστεύετε ότι θα εξελιχθεί τα επόμενα χρόνια;

Οι σκέψεις μου γύρω από την ψηφιακή τέχνη είναι πολλές. Στις εκθέσεις που έχω δει εκτός Ελλάδας, το κοινό την χειροκροτεί καθώς έχει εξελιχθεί ραγδαία τόσο στον τρόπο δημιουργίας όσο και στην αντίληψη της τέχνης. Το τοπίο της αγοράς έχει αλλάξει, επιτρέποντας τη ψηφιακή ιδιοκτησία και συλλεκτικότητα, με κάποιες αμφιλεγόμενες πτυχές όσον αφορά την ηθική και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Γενικότερα, η ψηφιακή τέχνη χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο για να εκφράσει κοινωνικά μηνύματα και να αμφισβητήσει κατεστημένες αντιλήψεις. Είναι μια συναρπαστική και δυναμική πραγματικότητα που συνεχίζει να εξελίσσεται με τις αδιάκοπτες τεχνολογικές εξελίξεις.

Όμως, όπως όλες οι τέχνες έτσι και αυτή έχει τις δυσκολίες της. Με σωστή ενημέρωση όμως και προσεκτική χρήση, αυτές μπορούν να αντιμετωπιστούν. Το σίγουρο είναι ότι και εδώ μιλάμε για πολλές και διαφορετικές προσκλήσεις όπως υπερπληθώρα εικόνων, κορεσμό αλλά και ψυχολογικές προκλήσεις λόγω σύγκρισης και ανταγωνισμού και φυσικά το πρόβλημα της αυθεντικότητας και της αξίας των έργων.

Θέλοντας και μη, η εποχή μας χαρακτηρίζεται από έντονο διάλογο αναφορικά με τη χρήση της τεχνολογίας σε όλους τους τομείς της ζωής μας, ακόμα και στην Τέχνη. Ένα νέο κομμάτι, αυτό της τεχνητής νοημοσύνης, δείχνει πως ακόμη και η εικαστική δημιουργία μπορεί να γεννηθεί εκτός της ανθρώπινης δυνατότητας. Ποιες είναι οι σκέψεις σας για την Τέχνη σε αυτό το συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον;

Η χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας στην τέχνη, χωρίς ακόμα να έχω εντάξει μέσα στη δουλειά μου την τεχνική νοημοσύνη, επεκτείνει τις δυνατότητες της παραδοσιακής δημιουργίας με υλικά. Μου δίνει τη δυνατότητα να «κατασκευάσω» τις σκέψεις μου με πιο πολλά στοιχεία και να φτιάξω ένα ακόμα πιο φαντασιακό κόσμο. Επομένως, εμπλουτίζει το καλλιτεχνικό πεδίο, προσφέροντάς μου νέα εργαλεία για τις δημιουργίες μου. Ο πειραματισμός γίνεται και εδώ συναρπαστικός κυρίως γιατί χρησιμοποιώ διαφορετικά λογισμικά, χωρίς κανένα περιορισμό. Ο ψηφιακός πειραματισμός μου επιτρέπει να να βλέπω αμέσως τα αποτελέσματα των αλλαγών που κάνω, να τις προσαρμόζω άμεσα, ένα στοιχείο που ενισχύει τη δημιουργική διαδικασία. Φυσικά, αυτή η ευελιξία και άμεση ανατροφοδότηση μου δίνει τη δυνατότητα να εκφράζομαι όπως ακριβώς έχω φανταστεί αυτό που θέλω να δημιουργήσω.

Η ψηφιακή τέχνη έχει κάνει τα πρώτα βήματά της με τη χρήση υπολογιστών για τη δημιουργία γραφικών και εικόνων με πρωτοπόρους καλλιτέχνες τον γερμανό μαθηματικό και καλλιτέχνη Frieder Nake, τον Harold Cohen, ο οποίος δημιούργησε το πρόγραμμα AARON, ένα από τα πρώτα προγράμματα που παράγει αυτόματα ζωγραφικά έργα, την Vera Molnár, μια από τις πρώτες γυναίκες που από τη δεκαετία του 1960 πειραματίζεται με γεωμετρικά μοτίβα μέσω του ηλεκτρονικού υπολογιστή έως σήμερα με τον Beeple, ο οποίος έγινε γνωστός για τα καθημερινά ψηφιακά έργα του και την πώληση του ΝFT Everydays: The first 5000 days, το οποίο πωλήθηκε για πολλά εκατομμύρια δολάρια, αλλά και τον PAK, ένα μυστηριώδη καλλιτέχνη ο οποίος πειραματίζεται με αφηρημένες μορφές, γνωστός για καινοτόμες προσεγγίσεις στην ψηφιακή ιδιοκτησία και φυσικά πολλοί άλλοι καλλιτέχνες.

Ποια είναι τα προσωπικά και τα καλλιτεχνικά σας σχέδια για το 2026;

Με ρωτάτε για τα μελλοντικά μου σχέδια. Δεν ξέρω να πω με σιγουριά που θα με οδηγήσει η τεχνολογία, καθώς καθημερινά έρχομαι σε επαφή με καινούργια εργαλεία που δίνουν όλο και περισσότερες δυνατότητες.

Όμως στα σχέδια μου εντάσσεται και μια τελείως διαφορετική άποψη, η οποία θα καθορίζεται από την απλότητα και την καθαρότητα των μορφών με μια επιστροφή στη ζωγραφική. Μινιμαλιστική ζωγραφική σε συνδυασμό με κάποιες κατασκευές από διάφορα υλικά. Είναι πολύ νωρίς για να μιλήσω για αυτή την παρουσίαση καθώς ακόμα είμαι στη διαδικασία της έμπνευσης. Είναι μια επιλογή η οποία θα προωθήσει την απομυθοποίηση της πολυπλοκότητας των έως σήμερα έργων μου, μέσα από την οποία θα προσπαθήσω να ισορροπήσω την εύρεση της ουσίας στα βασικά στοιχεία της μορφής και του χρώματος.

H έκθεση DIGITAL UTOPIA της Άννας Γερολυμάτου εκτίθεται στον χώρο της γκαλερί ArtZone42 (Λεωφόρος Βασιλέως Κωνσταντίνου 42, Αθήνα) έως τις 28 Νοεμβρίου 2025.

Μπορείτε να βρείτε την Άννα Γερολύματου στο Facebook και το Instagram

Photo credits: Newsville.be

Photo cover credits: Fanis Logothetis

The post Άννα Γερολυμάτου: «Η γυναίκα εξελίσσεται και μεταμορφώνεται μέσα στο χρόνο χωρίς ποτέ να χάνει την ταυτότητά της» appeared first on .

Μπαίνοντας στο σπίτι της Κλεοπάτρας Λιακοπούλου, το δυνατό φως από τις μεγάλες ανοιχτές μπαλκονόπορτες φωτίζει τους δεκάδες πίνακες που κοσμούν τους τοίχους. Η αίσθηση πως βρίσκομαι σε χώρο τέχνης με κάνει και χαμογελάω, σκεπτόμενος το ίδιο ακριβώς απαράλλακτο συναίσθημα, είκοσι χρόνια νωρίτερα, όταν έμπαινα για πρώτη φορά στον φιλόξενο χώρο της γκαλερί Θεώρημα, στo 39 της rue Berckmans. Κάπως έτσι άρχισε η γνωριμία μας με την Κλεοπάτρα Λιακοπούλου και τώρα, μπαίνοντας στη τρίτη δεκαετία κοινής πορείας, συζητάμε για τα είκοσι τελευταία χρόνια, τις ωραίες στιγμές, τις δυσκολίες αλλά και τις αμέτρητες συναντήσεις με εικαστικούς, επιλεγμένους εκπροσώπους της ελληνικής τέχνης οι οποίοι φιλοξενήθηκαν στη γκαλερί Θεώρημα, στην πόλη-κέντρο της Ευρώπης.

Είκοσι χρόνια παρουσίας για μια γκαλερί ελληνικής τέχνης στις Βρυξέλλες δεν είναι απλώς μια χρονολογική επέτειος· είναι μια απόδειξη πίστης, αντοχής και αδιάκοπης προσφοράς. Η γκαλερί Θεώρημα, υπό τη διεύθυνση της  Κλεοπάτρας Λιακοπούλου, έχει αποτελέσει όλα αυτά τα χρόνια ένα σταθερό σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη ελληνική τέχνη στην καρδιά της Ευρώπης. Με βαθιά δέσμευση απέναντι στους καλλιτέχνες, στην καλλιτεχνική δημιουργία και στην ανάγκη να εκπροσωπηθεί η Ελλάδα με συνέπεια και ποιότητα στο εξωτερικό, η Κλεοπάτρα Λιακοπούλου δεν περιορίστηκε στον ρόλο μιας διαχειρίστριας εκθέσεων· ανέλαβε τον ρόλο μιας γέφυρας που μεταφέρει τις ελληνικές εικαστικές «φωνές» στο διεθνές κοινό, με πάθος και ευθύνη.

Στην πορεία αυτών των δύο δεκαετιών, η ίδια έχει επιδείξει μια σπάνια αφοσίωση στον ευγενή στόχο που έθεσε από την πρώτη στιγμή: την ανάδειξη της ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής, όχι ως περιφερειακό κομμάτι της ευρωπαϊκής σκηνής αλλά ως ουσιαστικό συνομιλητή της. Και ακόμη κι όταν οι συνθήκες —οικονομικές, πολιτικές, πολιτιστικές— έγιναν ιδιαίτερα δύσκολες τόσο για την Ελλάδα όσο και για τον χώρο της τέχνης, η Κλεοπάτρα Λιακοπούλου στάθηκε όρθια, καθοδηγούμενη από την υποχρέωση που η ίδια νιώθει να διατηρεί ζωντανό τον θεσμό του ξεχωριστού αυτού χώρου τέχνης. Με επιμονή, υπομονή και βαθιά συναίσθηση καθήκοντος, κράτησε την γκαλερί Θεώρημα ενεργή, συνεπή και παρούσα. Και έτσι, η φετινή επέτειος δεν αποτελεί απλώς μια γιορτή· είναι ένας φόρος τιμής στη συνεχή προσπάθεια, στο όραμα και στο ανθρώπινο αποτύπωμα μιας γυναίκας που υπηρέτησε και εξακολουθεί να υπηρετεί την ελληνική τέχνη με ακεραιότητα και ψυχή.

Η συντακτική ομάδα του Newsville, εύχεται ολόψυχα στην Κλεοπάτρα Λιακοπούλου και τους συνεργάτες τής Galerie THEOREMA, να συνεχίσει, για πολλά ακόμα χρόνια, να δίνει το φωτεινό παρών και μας φέρνει κοντά στην ελληνική τέχνη.

Κυρία Λιακοπούλου, η Galerie THEOREMA συμπληρώνει φέτος 20 χρόνια. Πώς ξεκίνησε αυτή η διαδρομή; Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να δημιουργήσετε μια γκαλερί σύγχρονης τέχνης στις Βρυξέλλες;

Εδώ θα πρέπει να κάνω μια επισήμανση. Η γκαλερί Θεώρημα ιδρύθηκε το 2004 από τη φίλη Μαρία Πετρίτση, η οποία το 2005 άλλαξε επαγγελματική πορεία. Από την ίδρυση της παρακολουθούσα πολύ στενά και με μεγάλο ενδιαφέρον αυτό το εγχείρημα, οπότε όταν η Μαρία έφυγε από τον χώρο, πήρα εγώ την γκαλερί. Από τότε πέρασαν είκοσι πολύ δημιουργικά χρόνια.
Τολμώ να πω πως κάνω μια δουλειά που δεν την φανταζόμουν, αλλά είναι σαν να την έκανα πάντα! Ακούγεται οξύμωρο αλλά συμβαίνει καμιά φορά στη ζωή και η δουλειά της γκαλερί μπορεί να «αγκαλιάσει» όλη τη ζωή του ανθρώπου που τελικά τάσσεται στην υπηρεσία της.

Ποια ήταν η δική σας προσωπική σχέση με την τέχνη πριν από τη δημιουργία της γκαλερί; Υπήρξε κάποιο γεγονός ή άνθρωπος που σας επηρέασε ιδιαίτερα;

Η σχέση μου με την τέχνη ξεκίνησε μέσα από την λογοτεχνία, την ποίηση και την φιλοσοφία και την πολιτική. Οι βασικές μου σπουδές είναι τα οικονομικά αλλά πάντα η τέχνη σε όλες της τις εκφάνσεις ήταν ο τρόπος να ζω, να βλέπω και να οραματίζομαι τον κόσμο. Η δουλειά μου στην γκαλερί είναι αυτό ακριβώς, το όραμα για έναν καλύτερο κόσμο και η προσπάθειά μου να αφήσω ένα μικρό αποτύπωμα.
Στη συνέχεια οι μεταπτυχιακές μου σπουδές στην φιλοσοφία «φώτισαν» την τέχνη. Ένας ζωγραφικός πίνακας είναι μια αφήγηση, μια καταγραφή, μια θέση. Η ζωγραφική μπορεί να είναι παρηγορητική στους δύσκολους καιρούς που ζούμε, μπορεί όμως και οφείλει να είναι και καταγγελτική. Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος ιστορικός τέχνης για να ασχολείται ή να μπορεί να εκφέρει άποψη για την τέχνη.
Βρίσκω αυτή την άποψη ελιτίστικη, είναι η γνωστή ρήση «η τέχνη για την τέχνη», άποψη και θέση που με βρίσκει εντελώς αντίθετη. Η τέχνη θα έπρεπε να είναι μέσα στη ζωή όλων των ανθρώπων, εκεί ανήκει.

Πως επιλέχθηκε το όνομα «Θεώρημα»; Έχει μία έντονη φιλοσοφική και επιστημονική χροιά.

Είναι το όνομα που επέλεξε η Μαρία, είναι το Θεώρημα του Παζολίνι, τόσο απλά, αλλά τελικά έχει όπως λέτε μια φιλοσοφική χροιά. Εξέφραζε και μένα όποτε δεν το άλλαξα. Επιβεβαιώνει και την απάντησή μου στην προηγούμενη ερώτησή σας, δηλαδή η τέχνη τελικά είναι μία, είτε είναι ποίηση, είτε λογοτεχνία, κινηματογράφος, είναι όλες εκφάνσεις της δημιουργικότητας.

Από την αρχή, η γκαλερί φάνηκε να εστιάζει στη σύγχρονη ελληνική τέχνη. Γιατί επιλέξατε, η Ελλάδα και οι Έλληνες εικαστικοί, να αποτελέσουν κεντρικό άξονα της δραστηριότητάς σας;

Η γκαλερί θεώρημα έχει μια αποστολή που είναι και η ταυτότητά της. Είναι μια γκαλερί στις Βρυξέλλες που έχει ως σκοπό την ανάδειξη της σύγχρονης ελληνικής τέχνης στο κέντρο της Ευρώπης. Για να το πω λίγο πιο λογοτεχνικά, φιλοδοξεί να είναι το «παράθυρο» της ελληνικής τέχνης στην Ευρώπη. Μέσα από αυτό το «παράθυρο» δεν έρχεται ο θεατής μόνο σε επαφή με την σύγχρονη τέχνη, αλλά με τους προβληματισμούς, τις αγωνίες και τις
Όλη μου η προσπάθεια εστιάζεται σε αυτό. Έχω διαπιστώσει πως η παρουσία μας στην ευρωπαϊκή εικαστική σκηνή δεν είναι αυτή που θα έπρεπε. Είναι μια πολύ μεγάλη συζήτηση το γιατί. Ένας λόγος είναι η γεωγραφική θέση της χώρας μας, όπως και η ιστορία μας. Αυτό δυστυχώς συμβαίνει διαχρονικά.

Πώς περιγράφετε σήμερα την καλλιτεχνική ταυτότητα της THEOREMA; Έχει αλλάξει ή ωριμάσει μέσα στα χρόνια;

Η ταυτότητα ευτυχώς δεν έχει αλλάξει διότι δεν άλλαξε η ανάγκη! Σίγουρα έχει ωριμάσει. Επίσης έχουν αλλάξει και τα «εργαλεία» της δουλειάς μας. Η χρήση της τεχνολογίας είναι ένα πολύ μεγάλο κομμάτι. Αυτό που κατά τη γνώμη μου δεν θα αλλάξει ποτέ είναι οι σχέσεις με τους καλλιτέχνες και με το κοινό, δηλαδή ο ανθρώπινος παράγοντας.

Πώς βλέπετε την εμπορικότητα και την αναγνωρισιμότητα των Ελλήνων καλλιτεχνών στο εξωτερικό; Έχουν αλλάξει τα πράγματα τα τελευταία 20 χρόνια;

Δυστυχώς εδώ δεν είμαι πολύ αισιόδοξη. Όπως είπα και παραπάνω τα ΜΜΕ μας βοηθάνε αλλά λείπει κάτι πιο ουσιαστικό. Δεν νομίζω να αλλάξουν τα πράγματα προς το καλύτερο αν η τέχνη συνεχίσει να θεωρείται ως παραπαίδι ενός ολόκληρου κράτους. Κατά την γνώμη μου, θα έπρεπε όλοι οι εθνικοί φορείς στο εξωτερικό να την αγκαλιάσουν και να την θεωρήσουν μέρος της εθνικής πολιτικής εξωστρέφειας.
Η τέχνη δεν είναι κάτι με το οποίο ασχολούμαστε μετά τον εξωτερικό εθνικό στρατηγικό σχεδιασμό, είναι αναπόσπαστο μέρος του.

Ποιο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο που αντιμετωπίζει ένας Έλληνας εικαστικός όταν προσπαθεί να παρουσιαστεί διεθνώς;

Το ερώτημά σας είναι κεφαλαιώδες και η απάντησή του κρύβεται στην ερώτηση, γιατί δεν έχουμε μια διεθνή αναγνώριση. Εκτός από τους γεωγραφικούς και ιστορικούς λόγους που πολύ συνοπτικά ανέφερα παραπάνω, νομίζω πως μία γκαλερί που έχει ως στόχο και όραμα να «φέρει» την ελληνική τέχνη στη διεθνή σκηνή πρέπει να είναι πολύ αυστηρή με την ανάλυση. Καταρχάς η γνώμη μου είναι πως όντως, δεν έχουμε μια σοβαρή διεθνή αναγνώριση και τα εμπόδια δεν μπαίνουν από τους «άλλους».

Συμμετέχετε και σε διεθνείς εκθέσεις, όπως εκθεσιακά σαλόνια, φεστιβάλ και art fairs. Τι σημαίνει αυτό για την προβολή της γκαλερί και των καλλιτεχνών σας;

Η προβολή αυτή είναι πολύ σημαντική. Εκτός από την εξωστρέφεια που οφείλουμε να έχουμε, πολύ σημαντική είναι και η ζύμωση που πρέπει να υπάρχει. Η ζύμωση αυτή επιτυγχάνεται με το να είμαστε στον ίδιο χώρο και τον ίδιο χρόνο με γκαλερί και καλλιτέχνες από άλλα κράτη και να γίνεται μια καλλιτεχνική «συνομιλία».

Έχετε δουλέψει με πολύ διαφορετικές καλλιτεχνικές «φωνές». Πώς επιλέγετε ποιον καλλιτέχνη θα εκπροσωπήσετε ή θα φιλοξενήσετε;

Η πιο άμεση και ειλικρινής απάντηση είναι μία. Με το ένστικτό μου. Η ψυχολογία λέει βέβαια πως το ένστικτο δεν είναι πάντα μια προσωπική ορμή αλλά είναι η συλλογική εμπειρία. Ένα κριτήριο, ή μάλλον το βασικό για μένα, είναι πως θα εκπροσωπήσω και θα υποστηρίξω έναν καλλιτέχνη που η δουλειά του ερεθίζει το συναίσθημα μου. Αυτό είναι η τέχνη, και κυρίως η ζωγραφική, να ανασύρει κρυμμένα συναισθήματα που μπορεί να θέλουμε ή και όχι να ξανααισθανθούμε. Για αυτό πολλές φορές μας σοκάρει ένας πίνακας ή ακόμη τον αποστρεφόμαστε. Αυτό που μας σοκάρει υπάρχει ήδη μέσα μας, ο πίνακας απλώς μας τον ανασύρει σε συναισθηματικό επίπεδο. Νομίζω όμως πως μπαίνω σε άλλα θεωρητικά χωράφια…

Ποιες τρεις στιγμές ανακαλείτε στη μνήμη από την πολύχρονη πορεία, τα τελευταία 20 χρόνια;

Είναι δύσκολο να επιλέξω. Κάθε έκθεση και εκδήλωση που γινόταν και γίνεται είναι σπουδαία για μένα. Αν έπρεπε να επιλέξω θα διάλεγα την έκθεση της Μαρίας Γιαννακάκη με τίτλο «Mare Monstrum» που έγινε το 2016 σε συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και είχε ως θέμα το προσφυγικό και τους θανάτους των προσφύγων στο Αιγαίο, εξού και ο τίτλος που είναι παράφραση του mare nostrum. Είναι πεποίθησή μου και πολιτική της γκαλερί, πως η Τέχνη δεν είναι ξεκομμένη από την πραγματικότητα και οφείλει να «μιλάει» για τα μεγάλα προβλήματα των ανθρώπων και των λαών.

Η δεύτερη έκθεση-εκδήλωση έγινε στην Αθήνα τον Ιανουάριο του 2020 και είχε ως θέμα «Νέο γκροτέσκο, 10 χρόνια ελληνικής κρίσης». Η έκθεση αυτή έγινε σε συνεργασία με το Μεταπτυχιακό Τμήμα Φιλοσοφίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Και δω η τέχνη αρθρώνει λόγο, δεν μπορεί η δημιουργία να είναι ανεξάρτητη και ανεπηρέαστη από τις εξωτερικές συνθήκες. Ήταν η πρώτη μας συνεργασία, μέχρι ώρας έχουν γίνει άλλες δύο συνεργασίες όπου η γκαλερί έχει την θεωρητική και εικαστική επιμέλεια. Ήταν προγραμματισμένη η έκθεση να μεταφερθεί τον Ιούνιο του 2020 στο Ευρωκοινοβούλιο στις Βρυξέλλες, αλλά δυστυχώς μας πρόλαβε η πανδημία και το λοκντάουν.

Μου μένει μία, ε; Δύσκολο να πω. Οι εκθέσεις που έχουν γίνει είναι πια σε τριψήφιο αριθμό. Όλοι οι καλλιτέχνες αξιόλογοι και με δυνατή «φωνή». Θα αναφέρω λοιπόν την έκθεση του Βασίλη Οικονομίδη που έγινε το 2010 με τίτλο «Solo Exhibition 2010″. Ο Βασίλης Οικονομίδης είναι ένας καλλιτέχνης ο οποίος σπούδασε και ζει στις Βρυξέλλες. Ήταν τιμή για μένα να εκθέσει στο Θεώρημα που προβάλλει αμιγώς την σύγχρονη ελληνική τέχνη.

Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίσατε αυτά τα 20 χρόνια, οικονομικές, πολιτισμικές, καλλιτεχνικές;

Οι προκλήσεις ήταν και συνεχίζουν να είναι πολλές. Δυστυχώς οι πιο πολλές είναι οικονομικής φύσης. Ήταν από την αρχή θέση για την γκαλερί πως δεν θα καταστεί κρατικοδίαιτη. Αυτό δεν σημαίνει όμως πως δεν θα έπρεπε να αγκαλιαστεί από τους επίσημους θεσμούς της χώρας μας. Εκεί δυστυχώς σε πολύ λίγες περιπτώσεις είχαμε κάποια υποστήριξη. Και για να το ξεκαθαρίσω δεν εννοώ οικονομική, αλλά ηθική. Θα έλεγα πως πάλευα μόνη αυτά τα χρόνια, εκτός λίγων εξαιρέσεων. Αυτό δεν είναι προσωπικό παράπονο, είναι δυστυχώς μια κάκιστη πολιτική και απαντάει και στο γιατί η ελληνική τέχνη δεν είναι στο διεθνές προσκήνιο.
Μια χώρα, ένα κράτος δεν είναι μόνο οι πολιτικοί και οικονομικοί της θεσμοί. Είναι και η τέχνη της και αυτό θα έπρεπε να «εξάγουμε» ποικιλοτρόπως. Εδώ ως κράτος υπολειπόμαστε.

Υπήρξε κάποια στιγμή που σκεφτήκατε να σταματήσετε; Και τι σας κράτησε στη διαδρομή;

Δεν υπήρξε μία, αλλά πολλές φορές. Αυτό που με κράτησε σε αυτή τη διαδρομή είναι η ευθύνη απέναντι στους εικαστικούς που με εμπιστεύθηκαν και στο όραμα πως μπορεί να καταφέρουμε να βάλουμε την ελληνική τέχνη στη θέση που της αρμόζει.
Με κράτησε η σκέψη πως δεν πρέπει η τέχνη της Ελλάδας να είναι «αόρατη». Αυτή είναι η δουλειά μου, να την καταστήσω ορατή.

Ίσως ακούγονται λίγο θεωρητικά αυτά. Δεν είναι όμως, γιατί για να παραμείνει ένας άνθρωπος πιστός σε ένα όραμα και να παραμείνει στην διαδρομή όπως είπατε πρέπει να υπάρχουν άνθρωποι που πίστεψαν σε αυτόν και στη δουλειά του. Εγώ ευτυχώς είμαι τυχερή και χρωστώ πολλές ευχαριστίες στους ανθρώπους που ήταν δίπλα μου. Καταρχάς στον σύζυγο και τα παιδιά μου που πάντα με πλαισίωναν όπως και να πήγαιναν τα πράγματα στην γκαλερί. Είχε μεγάλη σημασία για μένα η σοβαρότητα με την οποία προσέγγιζαν τη δουλειά μου. Επίσης οι σχέσεις μου με τον Δήμο του St.Gilles, η συνεχής επαφή μαζί τους, και η άψογη συνεργασία που είχαμε με έκανε να αισθάνομαι μέρος της κοινότητας. Θα πρέπει να πω και για σας κύριε Δήμα. Γνωριστήκαμε στην αρχή της διαδρομής αυτής, γίναμε φίλοι και ήσασταν και είστε πάντα αρωγός και συμπαραστάτης της γκαλερί Θεώρημα. Το πιο σπουδαίο είναι η εμπιστοσύνη που υπάρχει μεταξύ μας.
Ιδιαίτερη μνεία θα πρέπει να κάνω στον Γιώργο Γιούπη. Είναι συνεργάτης, στυλοβάτης, μέλος του ΔΣ και κυρίως φίλος. Χωρίς τον Γιώργο η γκαλερί δεν θα ήταν ίδια. Έχει καλλιτεχνικό ένστικτο και την ικανότητα να το μετουσιώνει σε ό,τι κάνει. Κάποια στιγμή πρέπει να κάνουμε έκθεση με τις αφίσες που επιμελήθηκε ο Γιώργος, είναι από μόνες τους έργα τέχνης.

Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως μορφή γνώσης; Και αν ναι, τι μαθαίνουμε μέσα από αυτήν;

Η τέχνη είναι γνώση. Και δεν αναφέρομαι μόνο στην σοβαρή γνώση που διαθέτουν οι καλλιτέχνες. Η τέχνη έρχεται από πολύ παλιά και κουβαλάει την ιστορία της ανθρωπότητας. Πριν αρκετά χρόνια είχα πάει να επισκεφτώ μία έκθεση ενός διάσημου ζωγράφου. Ήταν μόνο πίνακες που απεικόνιζαν το περίγραμμα ανθρώπινων κεφαλιών. Μέσα ήταν εικόνες από φωτογραφίες του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Σκέφτηκα λοιπόν πως αν για κάποιο λόγο καιγόντουσαν όλα τα ιστορικά βιβλία για τον Πρώτο Παγκόσμιο, αυτοί οι πίνακες, αυτές οι ζωγραφιές θα μπορούσαν να τον αφηγηθούν στις επόμενες γενιές. Ελπίζω να σας απάντησα…

Ποιο είναι το σημείο επαφής σας με την Ελλάδα σήμερα; Πώς διατηρείτε ζωντανό τον δεσμό με την ελληνική πραγματικότητα στο χώρο της τέχνης;

Η επαφή μου με την Ελλάδα είναι πολύ στενή και ουσιαστική, άλλωστε δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς. Αν κάποιος θέλει πραγματικά να «κοινωνεί» την σύγχρονη ελληνική τέχνη στο διεθνές κοινό γνωρίζει πως δεν «κοινωνεί» μόνο την ζωγραφική και γλυπτική τέχνη, αλλά την καλλιτεχνική δημιουργία που παράγεται στην χώρα. Και η δημιουργία μιας χώρας είναι άρρηκτα δεμένη με τις καλλιτεχνικές, πολιτικές, πολιτιστικές και οικονομικές συνθήκες που βρίσκεται η χώρα.
Μέσα στα είκοσι αυτά χρόνια και έχοντας κάνει πολλές εκθέσεις θα τολμήσω να πω πως είμαι και εγώ ένα μικρό κομμάτι της καλλιτεχνικής δημιουργίας, με την έννοια πως γνωρίζουν τη δουλειά μου και την προσπάθειά μου.

Πώς φαντάζεστε τα επόμενα 20 χρόνια της Galerie THEOREMA; Υπάρχουν σχέδια για νέες μορφές δράσης, άλλους χώρους, ψηφιακές πλατφόρμες ή διεθνή «παραρτήματα»;

Τα 20 χρόνια που γιορτάζουμε φέτος είναι και ένα εφαλτήριο για καινούριες μορφές δράσης. Σίγουρα οι ψηφιακές πλατφόρμες, η συμμετοχή σε διεθνείς φουάρ, και οι συνεργασίες με πολιτιστικούς, ακαδημαϊκούς και με φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης στις Βρυξέλλες, αλλά και στα γειτονικά κράτη είναι στα σχέδιά μας. Ήδη κάποια έχουν αρχίσει ήδη να πραγματώνονται.

Αν γυρίζατε τον χρόνο πίσω, θα το ξανακάνατε; Και τι θα λέγατε στον εαυτό σας στην αρχή αυτής της διαδρομής;

Θα το ξαναέκανα χωρίς δεύτερη σκέψη. Και ευτυχώς δεν θα έλεγα κάτι διαφορετικό από αυτό που πρωτοείπα το 2005. Είμαι εδώ και εργάζομαι για έναν σκοπό που ξεπερνάει το εμπορικό κομμάτι. Για να γίνω πιο σαφής το εμπορικό κομμάτι είναι το τελευταίο σε αυτή τη δουλειά και θα επιτευχθεί μόνο όταν η ελληνική τέχνη προωθηθεί ως ένα σύγχρονο κομμάτι της ευρωπαϊκής τέχνης.

Φωτογραφίες: Yannis Dimas/Newsville.be

Στο πλαίσιο εορτασμού των είκοσι χρόνων λειτουργίας της, θα συναντήσουμε την γκαλερί Θεώρημα στη διεθνή έκθεση art3f στο Heysel καθώς και σε μία ξεχωριστή εκδήλωση που γίνει στη Strofilia στις 27 Νοεμβρίου 2025.

Galerie Theorema

Web, Facebook, Instagram

The post Κλεοπάτρα Λιακοπούλου: 20 χρόνια σύγχρονης ελληνικής τέχνης στο κέντρο της Ευρώπης appeared first on .

Η συνέντευξη, γεμάτη στιγμές προσωπικής εξομολόγησης και μουσικής αναδρομής, φωτίζει μια ζωή αφιερωμένη στο τραγούδι και τη μνήμη.

Ευχαριστούμε τον Χάρη Ξενογιάννη για την αποτύπωση της σημαντική αυτής συνάντησης.

Ραντεβού σήμερα στις 20.00 στο θέατρο Novum για να τραγουδήσουμε και να απολαύσουμε όλοι μαζί τον μεγάλο αυτό καλλιτέχνη.

Παρακολουθείστε ολόκληρη τη συνέντευξη:

The post Η συνέντευξη του Μιχάλη Βιολάρη στον Χάρη Ξενογιάννη appeared first on .

Υπάρχουν λοιπόν βιβλία που διαβάζονται και υπάρχουν βιβλία που «σε θυμούνται». Το ELEUSIS: THE INNER CIRCLE του Γιώργου Κουβίδη ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Με γλώσσα καθαρή, ρυθμική και στοχαστική, ο συγγραφέας επιχειρεί μια τολμηρή ανασύνδεση ανάμεσα στην έρευνα, τη μνήμη και τη μυσταγωγία, μετατρέποντας την Ελευσίνα από τόπο της αρχαιότητας σε ζωντανό σύμβολο εσωτερικής αφύπνισης. Το έργο του δεν είναι απλώς ένα μυθιστόρημα, είναι μια υπενθύμιση της ανάγκης να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει ελληνισμός και πολιτισμός σήμερα — όχι ως ένδοξο κατάλοιπο, αλλά ως ζώσα στάση ψυχής, ως πράξη μνήμης και δημιουργίας.

Σε μια εποχή που ο ορθολογισμός συνθλίβει τη σιωπή και η ύλη επισκιάζει το πνεύμα, ο λόγος του Γιώργου Κουβίδη μάς καλεί να στραφούμε ξανά προς τα μέσα, να αναζητήσουμε την προσωπική μας Ελευσίνα, τον τόπο όπου η γνώση συναντά τη συγκίνηση και η λήθη μετατρέπεται σε φως. Το ELEUSIS: THE INNER CIRCLE δεν απευθύνεται μόνο στους φίλους της λογοτεχνίας ή της φιλοσοφίας, αλλά σε κάθε άνθρωπο που αισθάνεται πως κάτι μέσα του θυμάται ακόμη.

Με βαθιά εκτίμηση στο έργο και το ήθος του συγγραφέα, του ευχόμαστε ολόψυχα καλή συνέχεια στη συγγραφική του πορεία — και με ειλικρινή προσμονή, να δούμε σύντομα το ELEUSIS: THE INNER CIRCLE να κυκλοφορεί και στα ελληνικά, εκεί όπου η Σπείρα του λόγου και της μνήμης μπορεί να επιστρέψει στον φυσικό της τόπο.

Κύριε Κουβίδη, το βιβλίο σας κινείται ανάμεσα στην έρευνα, τη μυθοπλασία και τη μνήμη. Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα που σας έκανε να μετατρέψετε την Ελευσίνα από ιστορικό τόπο σε ζωντανό μυθιστορηματικό σύμβολο;

Ξεκίνησε, μάλλον, από τη σιωπή γύρω από την Ελευσίνα. Όσο περισσότερο ερευνά κανείς τα Μυστήρια, τόσο συνειδητοποιεί πως το πιο συναρπαστικό στοιχείο τους δεν είναι όσα γνωρίζουμε, αλλά όσα έχουν σβηστεί από τη μνήμη.
Αρκεί να θυμηθούμε τη φράση του Κικέρωνα: «Η Αθήνα δεν χάρισε ποτέ στον κόσμο τίποτε πιο υψηλό και θεϊκό από τα Ελευσίνια Μυστήρια.» Με αυτή τη φράση, ο Κικέρων εκφράζει τον βαθύ του σεβασμό προς την πνευματικότητα και τη μυστικιστική διάσταση των Μυστηρίων. Η Αθήνα, λίκνο της φιλοσοφίας, της τέχνης και της δημοκρατίας, πρόσφερε αναρίθμητα αγαθά στον κόσμο· όμως, κατά τον Κικέρωνα, τίποτε δεν ξεπερνούσε την πνευματική ανύψωση και τη θεϊκή εμπειρία που πρόσφεραν τα Μυστήρια της Ελευσίνας.

Η σιωπή δεν είναι πάντα έλλειψη· μπορεί να είναι φόβος, ή ίσως μηχανισμός προστασίας. Εκεί ένιωσα πως μια από τις μακροβιότερες τελετουργικές παραδόσεις του ανθρώπινου πολιτισμού δεν μπορεί απλώς να έχει χαθεί. Τα Μυστήρια διήρκεσαν σχεδόν δύο χιλιετίες, από τα μυκηναϊκά χρόνια ως το 396 μ.Χ., όταν ο Αλάριχος και οι Γότθοι κατέστρεψαν το Τελεστήριο της Ελευσίνας και θανάτωσαν το ιερατείο.

Ήθελα, λοιπόν, να γράψω ένα βιβλίο όπου η Ελευσίνα δεν θα είναι μόνο ιστορικός τόπος, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που θυμάται· ένας τόπος που συνεχίζει να δρα, να επηρεάζει, να «καλεί» όσους πλησιάζουν πολύ κοντά. Μέσα από τη μυθοπλασία προσπάθησα να αγγίξω αυτό που η έρευνα δεν μπορεί να ονομάσει: την αίσθηση ότι οι Μυστικοί Τόποι δεν ανήκουν στο παρελθόν, αλλά βρίσκονται μέσα μας.

Θα έλεγα, τέλος, πως μερικά βιβλία γράφονται από εμάς, ενώ κάποια άλλα γράφονται μέσα από εμάς. Το ELEUSIS – The Inner Circle ανήκει σίγουρα στη δεύτερη κατηγορία.

Μία ερώτηση που σίγουρα περιμένατε, ιδίως αν αναλογιστούμε πως η ελληνική γλώσσα υπήρξε προαπαιτούμενο για τη συμμετοχή στα Ελευσίνια Μυστήρια: γιατί επιλέξατε η συγγραφή του βιβλίου να γίνει στα αγγλικά;

Ναι, είναι πράγματι μια ερώτηση που την περίμενα και την κουβαλούσα κι εγώ μέσα μου όσο έγραφα το βιβλίο.

Η ελληνική γλώσσα είναι ο τόπος της ψυχής μου· μέσα της ανασαίνω, σκέφτομαι, υπάρχω. Κι όμως, όταν άρχισε να διαμορφώνεται το βιβλίο, ένιωσα πως η ιστορία αυτή ζητούσε να ταξιδέψει πιο πέρα, να συνομιλήσει με έναν κόσμο ευρύτερο από τα όρια μιας γλώσσας ή ενός έθνους.

Τα αγγλικά ήρθαν τότε όχι ως παραχώρηση, αλλά ως γέφυρα — ένας τρόπος να μεταφέρω το ελληνικό βίωμα σε ένα παγκόσμιο κοινό. Γιατί τα θέματα του βιβλίου· η συνέχεια, η μνήμη, η πνευματική αφύπνιση είναι οικουμενικά, ανήκουν σε όλους τους ανθρώπους. Και, βαθιά μέσα μου, πιστεύω πως ο ελληνισμός είναι συνώνυμος του κοσμοπολιτισμού: δεν είναι ένα στενό πολιτισμικό όριο, αλλά μια στάση απέναντι στον κόσμο μια αγκαλιά προς το καθολικό, το ανθρώπινο, το φωτεινό.

Η απευθείας συγγραφή στην αγγλική γλώσσα μου δίνει τη δυνατότητα να φτάσει το βιβλίο σε αναγνώστες από διαφορετικούς τόπους και πολιτισμούς, με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Από την άλλη, δεν παύει να είναι μια ελληνική ιστορία, γραμμένη με ελληνική ψυχή. Είναι σαν να ενισχύεις με τεχνικά μέσα μια φωνή, για να ακουστεί πιο δυνατά χωρίς να χάνει το ηχόχρωμά της. Η απόφαση να γράψω στα αγγλικά δεν ήταν αντίφαση, αλλά συνέχεια. Δεν επιδιώκω να απομακρυνθώ από την ελληνικότητα — επιδιώκω να την επεκτείνω.

Σε μια περίοδο απόλυτου προσανατολισμού στην ύλη και στην ορθολογιστική, μικρόψυχη λογική, το ELEUSIS – THE INNER CIRCLE είναι, όπως γράφετε, «όχι φυγή από την πραγματικότητα αλλά πράξη επανασύνδεσης». Τι σημαίνει για εσάς προσωπικά αυτή η επανένωση;

Η επανένωση, για μένα, δεν είναι μια μυστικιστική έννοια· είναι μια πράξη επιστροφής στο κέντρο, εκεί όπου η ύλη και το πνεύμα παύουν να είναι αντίπαλοι. Ζούμε σε μια εποχή που μας έχει μάθει να περιχαρακώνουμε, να αναλύουμε, να ελέγχουμε — να επιμένουμε σε μια ψευδαίσθηση σταθερότητας. Κι όμως, κάθε φορά που απομακρυνόμαστε από το άγνωστο, χάνουμε ένα κομμάτι της ψυχής μας.

Το ELEUSIS – The Inner Circle δεν είναι φυγή από την πραγματικότητα, αλλά προσπάθεια να τη δεις ολόκληρη. Η επανένωση σημαίνει να θυμηθούμε ότι η γνώση δεν είναι μόνο διανοητική, αλλά και βιωματική, συναισθηματική, σωματική· ότι ο άνθρωπος δεν είναι θεατής, αλλά μέτοχος του κόσμου.

Για μένα, αυτή η επιστροφή είναι μια μορφή λύτρωσης, μια υπενθύμιση πως ακόμη και μέσα στην πιο καθημερινή ύλη, στη γη, στο σώμα, στη μνήμη, ανασαίνει κάτι ιερό. Δεν αρκεί να αναλύουμε τον κόσμο· χρειάζεται να μάθουμε ξανά να υπάρχουμε μέσα του, με επίγνωση, ευαισθησία και ευγνωμοσύνη.

Η επανένωση αυτή προϋποθέτει την αποδοχή του διονυσιακού στοιχείου της ύπαρξης: την έκσταση, το πάθος, τη φθορά, τη διάλυση του εγώ και την ένωση με το Όλον.

Πώς ισορροπείτε ως συγγραφέας ανάμεσα στο μυστήριο και την αποκάλυψη, δεδομένου ότι η σκηνοθετική βάση του βιβλίου σας λειτουργεί με μια αμφίθυμη ισορροπία ανάμεσα στο να κρύβει και να αποκαλύπτει;

Αυτή είναι ίσως η πιο λεπτή ισορροπία που χρειάστηκε να κρατήσω. Το μυστήριο, από τη φύση του, δεν επιτρέπει την πλήρη αποκάλυψη· ζει από τη σκιά του. Από την άλλη, η λογοτεχνία έχει ανάγκη το φως, γιατί μόνο μέσα από την αποκάλυψη ο αναγνώστης μπορεί να συγκινηθεί και να μεταμορφωθεί.

Στο ELEUSIS – The Inner Circle προσπάθησα να γράψω όπως λειτουργούν τα ίδια τα Μυστήρια: να δείχνω χωρίς να εξηγώ, να φωτίζω χωρίς να απογυμνώνω. Ήθελα ο αναγνώστης να βιώσει κάτι —όχι απλώς να το μάθει. Όπως και στην αρχαία τελετή, η ουσία δεν ήταν στην πληροφόρηση, αλλά στην εμπειρία.

Πιστεύω πως η συγγραφή, χρειάζεται ένα μέτρο σιωπής. Κάτι πρέπει πάντα να μένει ανείπωτο, όχι για να κρατήσει την απόσταση, αλλά για να αφήσει χώρο στον αναγνώστη να το ανακαλύψει μόνος του. Εκεί, ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι, βρίσκεται για μένα η αλήθεια της αφήγησης.

Η ηρωίδα σας, η Δρ. Ellie Harrington, ξεκινά από την Οξφόρδη και καταλήγει στην Ελευσίνα. Πόσο συνειδητά χτίσατε αυτή τη διαδρομή ως πορεία μύησης — από τον ορθό λόγο προς την ενσώματη γνώση;

Ναι, η διαδρομή της Ellie δεν είναι τυχαία. Από την αρχή ήθελα να χαράξω μια πορεία μύησης που ξεκινά από τον κόσμο του ορθού λόγου την Οξφόρδη, το κατεξοχήν σύμβολο της επιστημονικής σκέψης και καταλήγει στην Ελευσίνα, εκεί όπου η γνώση δεν μεταδίδεται με λέξεις, αλλά με εμπειρία.

Η Ellie ξεκινά ως επιστήμονας, με την ψευδαίσθηση ότι ο κόσμος μπορεί να εξηγηθεί πλήρως. Όσο όμως πλησιάζει την Ελευσίνα, αναγκάζεται να αφήσει πίσω τη λογική της ασφάλεια και να περάσει στο άγνωστο της ενσώματης εμπειρίας. Είναι μια μετατόπιση από το “γνωρίζω” στο “βιώνω”.

Για μένα, αυτή η πορεία συμβολίζει κάτι βαθύτερο: τη συμφιλίωση ανάμεσα στην επιστήμη και το μυστήριο, ανάμεσα στην ανάλυση και στη βίωση. Η μύηση δεν είναι φυγή από τον λόγο, αλλά επέκτασή του. Η Ellie στην πραγματικότητα, δεν εγκαταλείπει τη γνώση· την ολοκληρώνει, μαθαίνοντας να σκέφτεται και με το σώμα, και με τη σιωπή.

Ο Δρ. Andreas Leontis μιλά για τα Μυστήρια όχι ως τελετουργία, αλλά ως τεχνολογία συνείδησης. Τι σημαίνει αυτό για εσάς ως ιδέα; Είναι η μνήμη κάτι που «τεχνικά» μπορούμε να ανακαλέσουμε;

Η φράση «τεχνολογία συνείδησης» με γοητεύει, γιατί μεταφέρει τη Μύηση από το πεδίο του μεταφυσικού στο πεδίο του βιωματικού. Δεν τη βλέπω με τον ψυχρό όρο της μηχανικής, αλλά ως έναν εσωτερικό μηχανισμό αφύπνισης, ένα σύνολο τρόπων με τους οποίους ο άνθρωπος μπορεί να επεκτείνει την αντίληψή του και να εισχωρήσει βαθύτερα μέσα στην εμπειρία της ύπαρξης.
Αν τα Μυστήρια υπήρξαν κάποτε τελετουργία, ίσως στην ουσία τους να ήταν εργαλεία μετάβασης, μια αρχαία μορφή «τεχνολογίας» που άνοιγε την πύλη ανάμεσα στο ορατό και το αόρατο.

Για μένα, η μνήμη εδώ δεν είναι απλώς ανάκληση πληροφοριών· υπερβαίνει τη λογική και αγγίζει το αρχέγονο. Δεν την «ανακαλούμε» τεχνικά, όπως ένα δεδομένο· την αναγνωρίζουμε, όταν φτάνουμε σε μια κατάσταση εσωτερικής διαύγειας. Είναι σαν να αφαιρούνται σταδιακά τα στρώματα της λήθης και να αναδύεται κάτι που υπήρχε πάντα· μια γνώση έμφυτη, σιωπηλή, αιώνια.

Ο Δρ. Leontis, μιλώντας για τεχνολογία συνείδησης, αγγίζει ακριβώς αυτή την ιδέα. Η «τεχνολογία» εδώ είναι η ίδια η συνείδηση· το αρχέγονο εργαλείο που κουβαλά ο άνθρωπος μέσα του και το μόνο που μπορεί, όταν αφυπνιστεί, να τον μεταμορφώσει εκ των έσω.

Κεντρικό στοιχείο και ρόλο στη ροή του βιβλίου, στη μυθοπλασία, στους ήρωες αλλά και στην αλήθεια που εισπράττει ο αναγνώστης, αποτελεί η Συνέχεια — «το αδιάσπαστο νήμα της αλήθειας, της μνήμης και της πνευματικής ευθυγράμμισης που μεταφέρεται μέσα στους αιώνες». Με ποιον τρόπο μπορεί αυτή η έννοια να λειτουργήσει σήμερα παραγωγικά, πρωτίστως για εμάς τους Έλληνες;

Για μένα, η Συνέχεια είναι κάτι πολύ βαθύτερο από μια ιστορική αλυσίδα γεγονότων. Είναι μια δόνηση που συντονίζει, ένα νήμα που ενώνει τις ψυχές των ανθρώπων μέσα στον χρόνο. Δεν πρόκειται για μια παγωμένη παράδοση, αλλά για μια ενεργή μνήμη, που μεταφέρεται μέσα μας, σχεδόν ασυνείδητα μέσα από τη γλώσσα, τους μύθους, τα σύμβολα, τον τρόπο που σκεφτόμαστε και αγαπάμε.

Σήμερα, ειδικά για εμάς τους Έλληνες, αυτή η έννοια μπορεί να γίνει βαθιά δημιουργική, αν πάψουμε να αντιλαμβανόμαστε την κληρονομιά μας ως μουσειακό έκθεμα που δεν μας αφορά ή ως απλή επίκληση εθνικής υπερηφάνειας. Οφείλουμε να τη δούμε ως ζωντανό εργαλείο εξέλιξης ως πηγή έμπνευσης και ευθύνης, από όπου μπορούμε να αντλήσουμε μέτρο, ήθος και προσανατολισμό για το παρόν μας.

Γιατί η Συνέχεια είναι, τελικά, η ικανότητα να θυμάσαι χωρίς να επαναλαμβάνεις· να παίρνεις το φως από το παρελθόν και να το χρησιμοποιείς για να φωτίσεις το παρόν.

Τα Ελευσίνια Μυστήρια υπόσχονταν στους μύστες «μια διαφορετική σχέση με τον θάνατο». Πιστεύετε ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι έχουν χάσει την επαφή με αυτό το είδος διαλόγου και ιερής εμπειρίας;

Ναι, πιστεύω πως έχουμε χάσει σε μεγάλο βαθμό αυτή τη σχέση. Ο σύγχρονος άνθρωπος ζει μέσα σε μια συνθήκη λήθης του ιερού, και μαζί της έχει χάσει και τη δυνατότητα να συνομιλεί με τον θάνατο χωρίς φόβο. Στην αρχαιότητα, μέσα από τα Ελευσίνια Μυστήρια, ο θάνατος δεν παρουσιαζόταν ως τέλος αλλά ως μετάβαση· μια εμπειρία αναγέννησης, όχι αφανισμού.

Σήμερα, προσπαθούμε να τον αποσιωπήσουμε, να τον απομακρύνουμε από τη ζωή μας και έτσι χάνουμε την αίσθηση της πληρότητας. Γιατί, χωρίς τη σκιά του θανάτου, η ζωή μένει επίπεδη. Ο διάλογος με το άγνωστο, είτε το ονομάσουμε θάνατο είτε μεταμόρφωση, είναι στην πραγματικότητα διάλογος με τη συνείδηση· η στιγμή που θυμόμαστε πως είμαστε κάτι περισσότερο από σώμα.

Ίσως αυτό ακριβώς να είναι το πιο επίκαιρο μήνυμα της Ελευσίνας σήμερα: ότι δεν χρειαζόμαστε φυγή από τη θνητότητα, αλλά επανένωση μαζί της· να τη δούμε όχι ως απειλή, αλλά ως υπενθύμιση ότι η ζωή αποκτά νόημα μόνο όταν τη ζούμε με επίγνωση του τέλους της. Να ζεις όχι χωρίς τον θάνατο, αλλά παρά την ύπαρξή του.

Το βιβλίο υπονοεί ότι τα Μυστήρια δεν χάθηκαν ποτέ — απλώς κρύφτηκαν. Πιστεύετε πως ο σύγχρονος κόσμος μπορεί να δεχτεί ξανά ένα είδος «μύησης»; Και πώς θα μπορούσε να μοιάζει αυτή σήμερα;

Για μένα, τα Μυστήρια δεν χάθηκαν ποτέ· απλώς κρύφτηκαν μέσα μας. Δεν κατοικούν πια σε ναούς ή σε τελετουργίες, αλλά στις σιωπές, στις ρωγμές της καθημερινότητας, στις στιγμές όπου κάτι μέσα μας θυμάται ποιοι είμαστε.

Η μύηση σήμερα δεν θα ήταν μια μυστική τελετή, αλλά μια πράξη εσωτερικής αφύπνισης, ένα βλέμμα που στρέφεται προς τα μέσα, μια στιγμή αλήθειας όπου ο άνθρωπος συναντά το φως και το σκοτάδι του χωρίς φόβο.

Στην αρχαιότητα, η μύηση στην Ελευσίνα ήταν μια ελεγχόμενη κάθοδος στο σκοτάδι· οι μύστες περνούσαν από τον φόβο του αγνώστου στη χαρά της αποκάλυψης. Η αληθινή μύηση, όμως, δεν υπήρξε ποτέ πράξη εξουσίας ή γνώσης, αλλά μια εσωτερική μετακίνηση· η στιγμή που ο άνθρωπος αντικρίζει τον εαυτό του χωρίς τα προσωπεία του. Σήμερα, αυτή η κάθοδος μπορεί να σημαίνει την επιστροφή στον αληθινό μας εαυτό, τη στιγμή που παύουμε να κινούμαστε μηχανικά και αρχίζουμε να ζούμε συνειδητά.

Ζούμε σε έναν κόσμο υπερκορεσμένο από πληροφορία αλλά φτωχό σε νόημα. Ίσως, λοιπόν, η νέα Μύηση να είναι η επανάκτηση του νοήματος, όχι μέσα από δόγμα, αλλά μέσα από την ειλικρίνεια της εμπειρίας· την αναγνώριση της σιωπής μέσα στον θόρυβο, την ικανότητα να στρεφόμαστε προς τα μέσα, να αντέχουμε την αβεβαιότητα, να βλέπουμε το ιερό μέσα στο καθημερινό.

Ο σύγχρονος κόσμος, παρά τον κυνισμό του, διψά για αυτή τη μύηση· για εμπειρίες που να τον επανασυνδέουν με το αυθεντικό, με ό,τι παραμένει αληθινό πέρα από το προφανές. Νιώθω πως τα Μυστήρια ζουν ακόμη ανάμεσά μας· απλώς μιλούν πιο χαμηλόφωνα. Και όποιος σωπάσει πραγματικά, μπορεί ίσως να τα ακούσει ξανά.

Ο συγγραφέας Γιώργος Κουβίδης

Γρήγορες Ερωτήσεις στον Γιώργο Κουβίδη

Η σιωπή για εσάς είναι άνεση ή εργαλείο;
Εργαλείο· μέσα της ωριμάζουν οι λέξεις πριν ειπωθούν.

Ποιο συναίσθημα σας οδηγεί πιο συχνά στη συγγραφή;
Η Αγάπη

Μύηση ή Μνήμη;
Μνήμη· γιατί μέσα της βρίσκεται ήδη η Μύηση.

Αν δεν ήσασταν συγγραφέας, τι θα ήσασταν;
Δεν νιώθω συγγραφέας· ίσως μεσολαβητής ανάμεσα στη σιωπή και στις λέξεις.

Στο φως ή στο σκοτάδι παρουσιάζεται περισσότερη αλήθεια;
Στο ημίφως· εκεί που το ένα συναντά το άλλο.

Ένα βιβλίο που σας «ξύπνησε»;
Η Γέννηση της Τραγωδίας, του Νίτσε.

Αν η Ελευσίνα ήταν χρώμα, ποιο θα ήταν;
Το φως της αυγής· η στιγμή της αναγέννησης.

Μια λέξη που συνοψίζει το συγγραφικό μέλλον για εσάς;
Συνέχεια.

Μία συμβουλή που θα δίνατε στον Γιώργο, είκοσι χρόνια πριν;
Να είσαι παρών· το ταξίδι ξέρει τον δρόμο καλύτερα από εσένα.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Γιώργος Κουβίδης ζει στο σταυροδρόμι της επιχειρηματικότητας και της εσωτερικής αναζήτησης. Με επαγγελματικό υπόβαθρο στα χρηματοοικονομικά και στις επιχειρήσεις, η ζωή του έχει διαμορφωθεί από δομές, συστήματα και την επιδίωξη της καινοτομίας. Κι όμως, παράλληλα με αυτά, ακολουθούσε πάντα ένα πιο λεπτό νήμα — ένα νήμα που διασχίζει τον μύθο, τη μνήμη και τα σιωπηλά ερωτήματα που αρνούνται να ξεθωριάσουν. Αυτό το βιβλίο είναι το πρώτο του έργο μυθοπλασίας, αν και ίσως θα ήταν πιο ακριβές να το αποκαλέσει κανείς μια ανάμνηση. Όχι μια απόδραση από τον πραγματικό κόσμο, αλλά μια πράξη επανασύνδεσης με τις αλήθειες που κρύβονται κάτω από την επιφάνειά του. Είναι παντρεμένος και περήφανος πατέρας δύο ενήλικων παιδιών. Γράφει όχι ως μελετητής αρχαίων τελετών, αλλά ως μάρτυρας των δονήσεων που ακόμη αντηχούν στον καιρό μας — των σπειροειδών μονοπατιών που όλοι βαδίζουμε, συνειδητά ή όχι.

Το βιβλίο μπορεί να το αγοράσει κάποιος είτε σε φυσική μορφή είτε ηλεκτρονική, από οποιαδήποτε Amazon market.

The post «Η λογοτεχνία έχει ανάγκη το Φως»: Συνέντευξη με τον Γιώργο Κουβίδη για το βιβλίο του ELEUSIS – The Inner Circle appeared first on .

Με την ευκαιρία της παρουσίασης του βιβλίου που θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 8 Οκτωβρίου 2025, στις 19:00, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων της Μόνιμης Ελληνικής Αντιπροσωπείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε συνεργασία με την οργάνωση Άλληλον, συνομιλούμε σήμερα, με την έμπειρη σε ευρωπαϊκά θέματα και θέματα επικοινωνίας, συγγραφέα Κλημεντίνη Διακομανώλη.

Μιλάμε μαζί της για τις απειλές, τις λύσεις και τα μαθήματα που μπορεί να μας δώσει η Ευρώπη σε αυτή την κρίσιμη μάχη.

Κυρία Διακομανώλη, στο βιβλίο σας «Fake news: τι κάνει η Ευρώπη;» αντλούμε από την ανάγνωση μας πολύτιμες πληροφορίες για την παραπληροφόρηση κυρίως στην ευρωπαϊκή της διάσταση. Βλέπετε διαφορές ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. όσον αφορά την ανθεκτικότητα των πολιτών απέναντι στα fake news;

Σαφώς και υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ των Κρατών μελών, όσον αφορά την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών κοινωνιών, όπως εξάλλου δείχνουν και οι σχετικές έρευνες. Είναι φυσικό οι βαλτικές χώρες και όσες χώρες γειτονεύουν με τη Ρωσία να υφίστανται μεγαλύτερες επιθέσεις μέσα από οργανωμένες και στοχευμένες καμπάνιες παραπληροφόρησης από ξένους παράγοντες. Οι χώρες αυτές έχουν αναπτύξει πλέον θεσμικά όργανα και ευέλικτες δομές που εντοπίζουν, αναλύουν και αντιμετωπίζουν -εκεί και όπου χρειάζεται – τα ψευδή ή παραπλανητικά μυθεύματα. Δεν είναι τυχαίο ότι στις σκανδιναβικές και βαλτικές χώρες διδάσκεται από το δημοτικό ο «ψηφιακός εγγραματισμός», που είναι ένας μάλλον μη δόκιμος όρος για την απόδοση στα ελληνικά του media literacy, δηλαδή η εξοικείωση με τον τρόπο που πρέπει κανείς να ενημερώνεται -ηλεκτρονικά ή συμβατικά- χρησιμοποιώντας την κριτική του σκέψη και αποφεύγοντας να πέσει θύμα παραπληροφόρησης. Άλλες χώρες, όπως π.χ. η Γαλλία έχουν δημιουργήσει δυναμικές υπηρεσίες (VIGINUM) που ασχολούνται στρατηγικά και με εξελιγμένα τεχνολογικά εργαλεία και έρευνες με το θέμα αυτό. Ομοίως και σε πολλές χώρες της κεντρικής Ευρώπης, όπως η Σλοβακία, υπάρχουν τέτοιες ομάδες και εκτός των δημοσίων φορέων.

Επιπλέον, υπάρχουν και μηχανισμοί -κρατικοί και ιδιωτικοί, όπως πχ οι «ελεγκτές γεγονότων», δηλαδή οι fact checkers, που λειτουργούν συντονισμένα και συνεχώς εξελίσσονται στη μάχη για την ασφαλή ενημέρωση των πολιτών. Γιατί αυτοί είναι οι όροι που πλέον κυριαρχούν, καθώς έχουμε απομακρυνθεί από τον όρο fake news, ο οποίος θεωρείται ελλιπής σε σχέση με την εξέλιξη του φαινομένου.

Τα fake news συχνά αγγίζουν πολύ προσωπικά θέματα, όπως την υγεία ή την ασφάλεια. Θεωρείτε ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι τομείς όπου η παραπληροφόρηση είναι πιο επικίνδυνη;

Μου δίνετε την ευκαιρία να διευκρινίσω πως λειτουργεί η παραπληροφόρηση στις σημερινές κοινωνίες, στις οποίες κυριαρχεί η ενημέρωση μέσω τεχνολογίας και μέσων κοινωνικής δικτύωσης: η κύρια μορφή παραπληροφόρησης είναι η περίφημη FIMI (Foreign Information Manipulation and Interference, κατά περίεργη σύμπτωση όρος που φέρνει στο μυαλό την θέα Φήμη της αρχαιότητας, τυχαίο;). Η FIMI στοχεύει στο να αποπροσανατολίσει την κοινή γνώμη μιας χώρας, να θολώσει το οικοσύστημα της ενημέρωσης δημιουργώντας αμφιβολία για το τι είναι αληθές και τι ψευδές. Συνήθως, λοιπόν, οι λεγόμενοι «κακόβουλοι παράγοντες» εκμεταλλεύονται θέματα που άπτονται εθνικών ευαισθησιών (πχ υγεία, μετανάστευση, τιμές ενέργειας, κλιματολογική αλλαγή, ή και θέματα εθνικής ταυτότητας και ασφάλειας) για να διαχύσουν σχετικά κατασκευασμένα «αφηγήματα» (απόλυτα ή εν μέρει ψευδή) που δημιουργούν φόβο, θυμό η αμφιβολία. Έτσι διαβρώνεται σταδιακά η εμπιστοσύνη των πολιτών προς π.χ. την επιστήμη αλλά και γενικά σε σχέση με όλους τους θεσμούς της πολιτείας και της κοινωνίας, με πρώτο θύμα της διάχυτης δυσπιστίας την ίδια τη Δημοκρατία. Και αυτός είναι ο μεγάλος κίνδυνος: η γενικευμένη δυσπιστία, απαξίωση και εν τέλει απάθεια, που εύκολα μπορούμε να φανταστούμε ότι θίγει και καταστρέφει τον ίδιο τον κοινωνικό ιστό με συνέπειες μόνο αρνητικές. Έτσι λειτουργεί η παραπληροφόρηση πλέον.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία και η γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή έφεραν στο προσκήνιο καινούργιες μορφές προπαγάνδας. Πόσο αποτελεσματική είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση στην αντιμετώπιση της ξένης επιρροής;

Υπάρχουν πολλοί και εξελιγμένοι μηχανισμοί αυτή τη στιγμή και δυναμική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της ξένης επιρροής, δεδομένου ότι η παραπληροφόρηση δεν έχει σύνορα. Για παράδειγμα, ένα παραπλανητικό αφήγημα μπορεί να πρωτοεμφανιστεί στη Λετονία, αλλά σε λίγες ώρες να γίνει «είδηση» στην Ελλάδα.

Υπάρχει, λοιπόν, σε ευρωπαϊκό επίπεδο πλατφόρμα εσωτερικής επικοινωνίας μεταξύ των κρατών μελών, όπου γίνεται ανταλλαγή πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο (RAS -Rapid Alert System) σε περίπτωση ανίχνευσης παραπλανητικών ειδήσεων. Το ίδιο συμβαίνει και στις περίπτωση εκλογικών αναμετρήσεων, δεδομένου ότι -δυστυχώς- σε όλες σχεδόν τις πρόσφατες εκλογικές διαδικασίες παρατηρούμε όλο και εντονότερα φαινόμενα στοχευμένων εκστρατειών παραπληροφόρησης και πέραν των ευρωπαϊκών συνόρων, όπως π.χ. στη Ρουμανία με αποδεδειγμένη εκστρατεία επηρεασμού των εκλογέων από το TikTok, στην Πολωνία, στη Μολδαβία και τώρα στην Τσεχία. Σχετικά στοιχεία μπορεί να βρει κανείς και να ενημερώνεται σχετικά στην ευρωπαϊκή βάση δεδομένων και ψευδών μυθευμάτων που έχει δημιουργήσει η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, εδώ και αρκετά χρόνια.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει τόσο στην καταπολέμηση όσο και στη διάδοση της παραπληροφόρησης. Πώς βλέπετε αυτή τη διπλή όψη της ΤΝ γνωρίζοντας ότι αυτή τη στιγμή δεν έχει ακόμα ορισθεί, σε ξεκάθαρους κανόνες χρήσης, το πλαίσιο της;

Και η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα νόμισμα με δύο (τουλάχιστον) όψεις. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι αφενός προσφέρει πιο εξελιγμένα εργαλεία εντοπισμού της παραπληροφόρησης, αφετέρου, όμως, διευκολύνει στον ύψιστο βαθμό την παραγωγή φαλκιδευμένου περιεχομένου και μάλιστα δωρεάν, γρήγορα και εύκολα. Πρόσφατα κυκλοφόρησε βίντεο με τον Πρόεδρο Τραμπ να χορεύει ποντιακούς χορούς. Εξωφρενικό μεν, αλλά φοβάμαι ότι κάποιοι θα το πιστέψουν.

Στην Ελλάδα, τα στοιχεία δείχνουν ιδιαίτερη ευαλωτότητα του πληθυσμού απέναντι στις θεωρίες συνωμοσίας και στα fake news. Πού πιστεύετε ότι οφείλεται αυτό και τι θα μπορούσε να γίνει για να περιοριστεί γνωρίζοντας το σημερινό ελληνικό μιντιακό σύστημα;

Όντως, πρόσφατα πανευρωπαϊκά στατιστικά στοιχεία έχουν δείξει, δυστυχώς, ότι στην Ελλάδα παρατηρείται μεγαλύτερη ευαλωτότητα του πληθυσμού σε θεωρίες συνωμοσίας και ψευδείς ειδήσεις. Οι ρίζες αυτού του φαινομένου μπορούν να αναζητηθούν, κατά την γνώμη μου, στην διαχρονική δυσπιστία, τόσο στο τοπίο όσο και στους ανθρώπινους παράγοντες του τομέα της ενημέρωσης τις τελευταίες δεκαετίες αλλά και στη γενικότερη δυσπιστία απέναντι στο πολιτικό σύστημα. Αυτός είναι πάγια ένας παράγοντας που στρέφει τους ανθρώπους προς την κατεύθυνση των θεωριών συνομωσίας: κατά τους νευροεπιστήμονες είναι πιο εύκολο για τον ανθρώπινο εγκέφαλο να αναζητήσει ευθύνες σε σκοτεινές και αδιαφανείς ατραπούς, όταν αισθάνεται φόβο, θυμό ή αμφιβολία, παρά να ενεργοποιήσει τη λογική και την κριτική σκέψη.

Συνεπώς, χρειάζεται μια «ολιστική» προσέγγιση για να διεγείρουμε τα υγιή αντανακλαστικά: μια συνεκτική στρατηγική ενημέρωσης όλων των στρωμάτων της κοινωνίας, από τα σχολεία μέχρι τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού όπως πχ τους πιο ηλικιωμένους ανθρώπους που τείνουν να πιστεύουν οτιδήποτε είναι γραπτό. Μόνο έτσι θα καταφέρουμε να αντισταθούμε στην ισοπεδωτική επίθεση της παραπληροφόρησης που θίγει πάνω από όλα τη Δημοκρατία.

Υπάρχει σήμερα ένα σαφές κανονιστικό πλαίσιο και συγκεκριμένες οδηγίες από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς τα κράτη-μέλη για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης; Και πώς εφαρμόζεται στην πράξη;

Υπάρχει πρόσφατη και στοχευμένη ευρωπαϊκή νομοθεσία, όπως η Πράξη Ψηφιακών Υπηρεσιών (Digital Services Act) καθώς και ο Κώδικας δεοντολογίας (Code of Conduct), τον οποίο έχουν συνυπογράψει οι περισσότερες και μεγαλύτερες ψηφιακές πλατφόρμες από το 2018. Πρόκειται για ένα μοναδικό νομοθέτημα που τις υποχρεώνει να ασκούν οι ίδιες σε ένα μέτρο έλεγχο στις αναρτήσεις που φιλοξενούν καταργώντας για παράδειγμα ψεύτικους λογαριασμούς, η κατεβάζοντας αναρτήσεις με βίαιο, ρατσιστικό ή παιδοφιλικό περιεχόμενο.
Είναι σημαντικά βήματα αυτά, αν και όχι τα μόνα, χωρίς να μπορούμε να υποστηρίξομε ότι έχουμε φτάσει στο επιθυμητό επίπεδο. Ελπίζω αυτή η λειτουργία να συνεχίσει τουλάχιστον σε αυτό το επίπεδο αυτό-ελέγχου παρά το αντίθετο κλίμα στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Ας μην ξεχνάμε, όμως, ότι οι πλατφόρμες, ως επιχειρηματικά μοντέλα που είναι με σκοπό το εμπορικό κέρδος, έχουν όφελος εάν πείσουν τους χρήστες τους ότι υποβάλλονται σε κριτήρια ποιότητας, έστω και μερικής εφαρμογής, όπως συμβαίνει τώρα.
Συμπληρωματικά, επίσης σε αυτό το χώρο, δρουν και οι ελεγκτές γεγονότων που ασκούν την απαραίτητη έρευνα στους εκάστοτε ισχυρισμούς και μυθεύματα, τους οποίους φιλοξενούν οι ψηφιακές πλατφόρμες αλλά και άλλες πανευρωπαϊκές πλατφόρμες συνεργασίας, όπως το EDMO (European Digital Media Observatory) που πολύ δυναμικά δημιουργεί συνέργειες μεταξύ των fact checkers σε πραγματικό χρόνο.

Η συνεχής έκθεση σε fake news και παραπληροφόρηση μπορεί να οδηγήσει τους πολίτες στην αδιαφορία απέναντι στην ενημέρωση; Με ποιον πρακτικό τρόπο μπορούμε να καλλιεργήσουμε αντιστάσεις και να αντιδράσουμε σε αυτό το φαινόμενο;

Κανόνας νούμερο ένα: επιλέγω πως και από ποιόν θα ενημερώνομαι. Είναι ευθύνη μας ως πολίτες αλλά και ως άνθρωποι. ‘Όπως φροντίζουμε να ταΐζουμε τον οργανισμό μας με υγιή τροφή με τον ίδιο επιλεκτικό τρόπο πρέπει να τροφοδοτούμε και την ενημέρωση μας. Όταν κανείς επαφίεται να ενημερώνεται από σύντομα βίντεο μιας εμπορικής πλατφόρμας που κατακλύζεται από διαφημίσεις το πιο πιθανό είναι ότι ανοίγει την πόρτα σε ειδήσεις-σκουπίδια (trash news). Και εκεί μπορεί να παίξει ρόλο διαπαιδαγώγησης και ο γονιός (εφόσον έχει σωστά ενημερωθεί και ο ίδιος) και το σχολείο. Σε τελική ανάλυση, όλοι εμείς οι πολίτες που καταναλώνουμε πληροφόρηση, έχουμε την ελευθερία να αποχωρήσουμε από ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης, εάν διαπιστώσουμε ότι αυτό δε σέβεται βασικούς κανόνες ποιότητας της πληροφορίας και ελέγχου του τοξικού περιεχομένου.

Ως συγγραφέας, αλλά και ως άνθρωπος με βαθιά εμπειρία στην ευρωπαϊκή επικοινωνία, ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους νέους δημοσιογράφους που ξεκινούν σήμερα την καριέρα τους;

Θα ήθελα να είμαι αισιόδοξη αλλά ο μόνος τρόπος που βλέπω να είναι ικανός να αντισταθεί στις σαρωτικές αλλαγές που φέρνει στο τοπίο της παγκόσμιας πληροφόρησης και η τεχνητή Νοημοσύνη – πέραν των άλλων- είναι μια ολιστική προσέγγιση, και αυτό ισχύει και για τους πολίτες αλλά και για τους επαγγελματίες της ενημέρωσης: χρειάζονται νομοθετικά εργαλεία, όπως ο Κώδικας Ψηφιακών Υπηρεσιών που ισχύει πλέον σε όλη την Ε.Ε., χρειάζεται η συνεργασία με τις πλατφόρμες, χρειάζονται οι ελεγκτές γεγονότων και η ανεξάρτητη δημοσιογραφία, χρειάζεται ο ψηφιακός εγγραματισμός, δηλαδή η σχετική ενημέρωση όλων μας για τους κινδύνους που κρύβει η ανεξέλεγκτη κατανάλωση πληροφορίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όσο για τους νέους δημοσιογράφους ισχύει η διαχρονική αρχή: διασταυρώνω τις πηγές μου και ενεργοποιώ την κριτική μου σκέψη.

Η παρουσίαση του βιβλίου της Κλημεντίνης Διακομανώλη, με τίτλο Fake news: τι κάνει η Ευρώπη; (Ελευθερία, Δημοκρατία, Εκλογές), θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 8 Οκτωβρίου 2025, στις 19:00, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων της Μόνιμης Ελληνικής Αντιπροσωπείας στην Ε.Ε. (19-21 rue Jacques De Lalaing, 1040 Βρυξέλλες), σε συνεργασία με την οργάνωση Άλληλον. Αναλυτικά, εδώ. 

Klimentini Diakomanoli: C’est notre responsabilité, en tant que citoyens, de choisir comment et par qui nous nous informons.

La désinformation n’est pas simplement un mot à la mode de notre époque ; c’est un phénomène qui menace directement la démocratie et la manière dont nous percevons la réalité.
Dans son ouvrage « Fake news : que fait l’Europe ? », publié en grec et en français, Klimentini Diakomanoili explore en profondeur ce phénomène, en mettant en lumière à la fois ses racines historiques et les défis contemporains qu’impose l’environnement numérique.

À l’occasion de la présentation du livre, qui aura lieu le mercredi 8 octobre 2025 à 19h00, dans la salle des événements de la Représentation permanente de la Grèce auprès de l’Union européenne, en collaboration avec l’organisation Allilón, nous nous entretenons aujourd’hui avec l’auteure — spécialiste reconnue des affaires européennes et de la communication institutionnelle.

Avec elle, nous évoquons les menaces, les solutions et les leçons que l’Europe peut offrir dans cette lutte cruciale contre la désinformation.

Madame Diakomanoli, dans votre livre « Fake news : que fait l’Europe ? », vous analysez en profondeur la désinformation, notamment sous son angle européen.
Voyez-vous des différences entre les États membres de l’Union européenne quant à la résilience des citoyens face aux fake news ?

Il existe en effet de nombreuses différences entre les États membres en ce qui concerne la résilience des sociétés européennes — comme le montrent d’ailleurs plusieurs études. Il est naturel que les pays baltes et ceux qui partagent une frontière avec la Russie soient davantage exposés à des attaques provenant de campagnes de désinformation organisées et ciblées par des acteurs étrangers. Ces pays ont désormais mis en place des structures institutionnelles et des mécanismes flexibles capables d’identifier, d’analyser et, lorsque cela s’avère nécessaire, de contrer les récits trompeurs ou mensongers.

Il n’est pas anodin que dans les pays scandinaves et baltes, l’éducation aux médias (media literacy) soit enseignée dès l’école primaire. Ce terme, difficile à traduire en grec, désigne la capacité à comprendre comment s’informer — qu’il s’agisse de sources numériques ou traditionnelles — en mobilisant son esprit critique pour éviter de tomber dans le piège de la désinformation.

D’autres pays, comme la France, ont créé des structures spécialisées et performantes, telles que VIGINUM, qui s’attaquent stratégiquement à ce problème à l’aide d’outils technologiques avancés et d’analyses approfondies.
De même, dans plusieurs pays d’Europe centrale, comme la Slovaquie, on retrouve des équipes similaires, souvent actives en dehors du cadre strictement public.

Par ailleurs, il existe aussi des mécanismes — publics et privés — tels que les fact-checkers (vérificateurs de faits), qui travaillent de manière coordonnée et ne cessent d’évoluer dans leur combat pour une information fiable. C’est d’ailleurs la raison pour laquelle les termes « fake news » tendent à être remplacés aujourd’hui par des expressions plus précises, qui reflètent mieux la complexité du phénomène.

Les fake news touchent souvent à des sujets très personnels, comme la santé ou la sécurité. Selon vous, existe-t-il des domaines où la désinformation est particulièrement dangereuse ?

Vous me donnez l’occasion de préciser comment fonctionne aujourd’hui la désinformation dans nos sociétés dominées par la technologie et les réseaux sociaux. La principale forme qu’elle prend désormais est celle qu’on appelle FIMI (Foreign Information Manipulation and Interference — Manipulation et interférence étrangères de l’information).
Par une curieuse coïncidence, cet acronyme rappelle le mot grec phimè, la renommée, ce qui n’est peut-être pas anodin.

La FIMI vise à désorienter l’opinion publique d’un pays et à brouiller l’écosystème de l’information en semant le doute sur ce qui est vrai et ce qui est faux. Les « acteurs malveillants » exploitent généralement des sujets sensibles : la santé, la migration, le coût de l’énergie, le changement climatique, ou encore les questions d’identité nationale et de sécurité.

Ils diffusent des récits fabriqués — totalement ou partiellement faux — qui attisent la peur, la colère ou l’incertitude. Peu à peu, cela érosionne la confiance des citoyens dans la science, dans les institutions publiques et, finalement, dans la démocratie elle-même. C’est là le danger majeur : la méfiance généralisée, la dévalorisation du débat public et, à terme, l’apathie collective.

Et c’est précisément ainsi que la désinformation agit aujourd’hui — insidieusement, en sapant les fondements mêmes du lien social.

La guerre en Ukraine et la crise géopolitique au Moyen-Orient ont mis en lumière de nouvelles formes de propagande.
L’Union européenne est-elle réellement efficace pour contrer l’influence étrangère ?

Il existe aujourd’hui de nombreux mécanismes sophistiqués et une coopération renforcée entre les États membres dans la lutte contre l’influence étrangère, car la désinformation n’a évidemment pas de frontières.
Un récit trompeur peut apparaître en Lettonie et devenir, en quelques heures, une « information » relayée en Grèce.

C’est pourquoi l’Union européenne a mis en place une plateforme de communication interne entre les États membres, permettant l’échange d’informations en temps réel — le RAS (Rapid Alert System) — lorsqu’une désinformation est détectée.
Un système similaire est activé lors des périodes électorales, puisque nous observons désormais presque systématiquement des campagnes de manipulation ciblées pendant les scrutins, parfois même au-delà des frontières européennes.

On a ainsi constaté des tentatives d’influence électorale via TikTok en Roumanie, ou encore des cas documentés en Pologne, en Moldavie et, plus récemment, en République tchèque.
Toutes ces données sont consultables dans la base européenne de désinformation, mise en place depuis plusieurs années par le Service européen pour l’action extérieure (SEAE), qui recense et analyse les récits mensongers d’origine étrangère.

L’intelligence artificielle peut à la fois contribuer à combattre la désinformation et à la propager.
Comment percevez-vous cette double facette de l’IA, sachant que son cadre d’utilisation n’est pas encore clairement défini ?

L’intelligence artificielle est, sans aucun doute, une arme à double tranchant. D’un côté, elle fournit des outils de plus en plus performants pour détecter la désinformation et repérer rapidement les contenus manipulés.
De l’autre, elle facilite de manière spectaculaire la production de contenus falsifiés — gratuitement, rapidement et sans compétences particulières. On a vu récemment circuler une vidéo où l’on voyait l’ancien président Donald Trump danser des danses pontiques…C’est absurde, bien sûr, mais il est à craindre que certaines personnes y croient.

C’est toute la difficulté de cette technologie : elle ouvre des possibilités formidables d’analyse et de vérification, tout en abaissant les barrières techniques pour ceux qui veulent fabriquer des fausses images, des fausses vidéos ou des fausses voix. Le défi, désormais, est de trouver un équilibre entre innovation et régulation, afin que l’IA serve la vérité — et non la tromperie.

Les données récentes montrent qu’en Grèce, la population semble particulièrement vulnérable face aux théories du complot et aux fake news. À quoi attribuez-vous cette fragilité, et que pourrait-on faire pour y remédier dans le contexte médiatique actuel du pays ?

En effet, selon les statistiques européennes les plus récentes, la Grèce se distingue malheureusement par une plus grande vulnérabilité de sa population aux théories du complot et aux fausses informations.
À mon sens, les causes sont profondes et historiques : une méfiance enracinée à l’égard des médias et de leurs acteurs, mais aussi une désillusion persistante envers le système politique.

Ce climat de défiance pousse naturellement les citoyens à chercher des explications dans des récits obscurs ou complotistes.
Les neurosciences nous apprennent d’ailleurs qu’un cerveau humain en proie à la peur, à la colère ou au doute, aura tendance à se tourner vers ces récits plutôt que de mobiliser sa pensée critique.

Pour y faire face, il faut une approche globale et cohérente : une stratégie d’éducation et d’information qui touche tous les niveaux de la société, des écoles jusqu’aux groupes les plus vulnérables, notamment les personnes âgées, souvent enclines à croire tout ce qui est écrit.

C’est seulement ainsi que nous pourrons renforcer nos réflexes démocratiques et résister à cette vague dévastatrice de désinformation qui menace avant tout la démocratie elle-même.

Existe-t-il aujourd’hui un cadre réglementaire clair et des directives précises de la Commission européenne à destination des États membres pour lutter contre la désinformation ? Et comment cela s’applique-t-il concrètement ?

Oui, il existe désormais un cadre législatif européen solide et ciblé, notamment avec le Digital Services Act (DSA), ainsi que le Code de conduite sur la désinformation, signé dès 2018 par les principales plateformes numériques.

Ce dispositif est unique au monde : il oblige les plateformes à exercer un certain contrôle sur les contenus qu’elles hébergent, en supprimant par exemple les faux comptes ou en retirant les publications violentes, racistes ou pédopornographiques.

Ce sont des avancées importantes, même si le chemin reste long avant d’atteindre le niveau de protection souhaité. J’espère que cette logique d’auto-régulation responsable se maintiendra, malgré les tendances opposées que l’on observe de l’autre côté de l’Atlantique.

Il ne faut pas oublier que ces plateformes sont avant tout des modèles économiques à but lucratif : elles ont donc intérêt à convaincre leurs utilisateurs qu’elles respectent certains critères de qualité et de transparence, même partiellement.

En parallèle, des réseaux européens de vérificateurs de faits (fact-checkers) jouent un rôle essentiel en enquêtant sur les récits douteux qui circulent en ligne.
Des structures comme l’Observatoire européen des médias numériques (EDMO) favorisent la coopération entre ces acteurs dans toute l’Europe, en temps réel, pour renforcer la résilience informationnelle de nos sociétés.

L’exposition continue aux fake news et à la désinformation peut-elle conduire les citoyens à l’indifférence face à l’information ? Et comment pouvons-nous, concrètement, développer des réflexes de résistance ?

Le premier réflexe, c’est de choisir consciemment nos sources d’information. C’est une responsabilité citoyenne autant qu’humaine. De la même manière que nous faisons attention à ce que nous mangeons, nous devons apprendre à nourrir notre esprit avec une information saine et vérifiée. Si nous nous contentons de vidéos brèves issues de plateformes commerciales saturées de publicité, nous ouvrons la porte à des « déchets informationnels » (trash news). C’est là que le rôle de l’éducation et des parents devient crucial : ils doivent être formés à leur tour pour pouvoir guider les plus jeunes vers une consommation médiatique critique.

Enfin, n’oublions pas que nous gardons toujours la liberté de quitter un réseau social qui ne respecte pas les principes élémentaires de qualité, de transparence et de vérification.
Résister à la désinformation, c’est avant tout un acte de lucidité et de choix individuel — la base même d’une démocratie vivante.

Quel message souhaiteriez-vous adresser aux jeunes journalistes européens qui débutent aujourd’hui dans un environnement saturé d’informations, de rumeurs et de pressions numériques ?

Je leur dirais avant tout : n’ayez pas peur. Le journalisme, dans son essence, reste un acte de courage et de vérité. Même à l’ère des algorithmes et des plateformes, le rôle du journaliste demeure irremplaçable : vérifier, contextualiser, donner du sens. Les jeunes journalistes doivent refuser la tentation du « tout, tout de suite ». L’information rapide n’est pas nécessairement l’information vraie. Il faut prendre le temps de comprendre avant de raconter, croiser les sources, questionner les évidences. Je crois profondément que le journalisme ne disparaîtra pas — il évoluera. Et cette évolution dépendra de ceux qui croient encore que la vérité, la rigueur et l’honnêteté intellectuelle valent plus que les clics ou les vues.

C’est à eux que revient la tâche de reconstruire la confiance entre les médias et les citoyens. Une mission exigeante, mais essentielle pour la survie même de nos démocraties.

—————————————————————————-

La présentation du livre de Klimentini Diakomanoili, intitulé Fake news : que fait l’Europe ? (Liberté, Démocratie, Élections), aura lieu le mercredi 8 octobre 2025, à 19h00, dans la salle des événements de la Représentation permanente de la Grèce auprès de l’Union européenne (19-21 rue Jacques De Lalaing, 1040 Bruxelles), en collaboration avec l’organisation Allilón.

 

The post Κλημεντίνη Διακομανώλη: Είναι ευθύνη μας ως πολίτες να επιλέγουμε πως και από ποιόν θα ενημερωνόμαστε appeared first on .

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει με μαθητές και εκπαιδευτικούς του σχολείου, ενώ παρέστη και στην εορταστική εκδήλωση για τη λήξη του σχολικού έτους.

Στο περιθώριο της παρουσίας του συναντήθηκε με τους μαθητές Νίκη Κεχαγιόγλου, Κωνσταντίνο Κοντογιώργη, Ανδρέα Κρεμεζή, Πάνο Κωνσταντούρο και Ελεονώρα Στόγιου, μέλη της ομάδας για την προώθηση της ρητορικής στην εκπαίδευση, στους οποίους παραχώρησε μία εκ βαθέων συνέντευξη.

O λόγος στους μαθητές και τον Πύρρο Δήμα: 

Σήμερα έχουμε την τιμή να φιλοξενούμε έναν άνθρωπο-σύμβολο για την Ελλάδα, έναν αθλητή που σήκωσε στις πλάτες του όχι μόνο απίστευτα κιλά, αλλά και την υπερηφάνεια ενός ολόκληρου λαού. Ο Πύρρος Δήμας δεν είναι μόνο Ολυμπιονίκης και παγκόσμιος πρωταθλητής άρσης βαρών. Είναι και ένας άνθρωπος που γνωρίζει τι σημαίνει να μεγαλώνεις εκτός Ελλάδας, να κουβαλάς διπλή ταυτότητα, να αγωνίζεσαι για την αναγνώριση.

Για εμάς, Έλληνες μαθητές που ζούμε στο εξωτερικό, η ιστορία του είναι κάτι παραπάνω από εντυπωσιακή αθλητική διαδρομή. Είναι ιστορία προσωπική, είναι έμπνευση, είναι δύναμη…

Κύριε Δήμα, σας ευχαριστούμε που είστε μαζί μας.

Η παιδική ηλικία του Πύρρου Δήμα. Τις ερωτήσεις υποβάλει ο μαθητής, Πάνος Κωσταντούρος

Κύριε Δήμα, ποια ήταν τα πρώτα σας όνειρα ως παιδί που μεγάλωνε εκτός Ελλάδας; Νιώσατε ποτέ διχασμένος ανάμεσα σε δύο ταυτότητες;

Όχι, δεν ένιωσα ποτέ διχασμένος. Μεγάλωσα στη Χειμάρρα με τη γιαγιά μου την Ελένη από όταν ήμουν 9 μηνών μέχρι τα 6 μου χρόνια, γιατί οι γονείς μου ζούσαν τότε στα Τίρανα. Θυμάμαι ότι ως παιδί με τη γιαγιά μιλούσα μόνο ελληνικά, γιατί εκείνη μιλούσε μόνο ελληνικά. Ήταν για μένα σαν ένα πανεπιστήμιο από μόνη της. Μου μάθαινε τραγούδια, ποιήματα, ιστορίες… Το πιο έντονο όμως που θυμάμαι από εκείνα τα χρόνια είναι τα βράδια που καθόμουν στην παραλία και κοιτούσα απέναντι τα φώτα της Κέρκυρας. Έβλεπες κανένα φως, κάποιο αυτοκίνητο, και νόμιζες… ξέρεις… η Αλβανία τότε ήταν μια χώρα κλειστή, ένα καθεστώς σκληρό…Για να καταλάβεις, στα Τίρανα δεν μπορούσες να μιλήσεις ελληνικά. Όμως οι γιαγιάδες και οι παππούδες που ζούσαν στη Χειμάρρα δεν είχαν την υποχρέωση να μιλούν αλβανικά. Ούτως ή άλλως δεν ήξεραν. Ήξεραν μόνο ελληνικά, κι αυτό μας βοήθησε πολύ. Όταν πηγαίναμε στο χωριό, επειδή είχαμε ξεχάσει λίγο τα ελληνικά, μέσα στο καλοκαίρι τα ξαναθυμόμασταν. Γυρίζαμε στα Τίρανα τον Σεπτέμβριο και ήταν σαν να είχαμε πάρει proficiency στα ελληνικά.

Στα Τίρανα όμως ούτε ψίθυρος δεν επιτρεπόταν στα ελληνικά. Κανείς δεν τολμούσε να πει ότι είναι Έλληνας. Υπήρχαν μάλιστα περιπτώσεις ανθρώπων που χωρίς πρόθεση έλεγαν π.χ. κάτι απλό, όπως “πήγα στο μαγαζί και δεν βρήκα ζάχαρη” και αυτό θεωρούνταν προπαγάνδα κατά του καθεστώτος. Τους τιμωρούσαν. Μπορεί να κατέληγαν ακόμη και στη φυλακή για 20 ή 30 χρόνια. Επειδή απλώς είπαν ότι δεν είχε ζάχαρη. Και δεν είχε! Δεν βρίσκαμε εύκολα βασικά πράγματα. Ούτε γάλα…

Για να καταλάβετε, με τον αδερφό μου ξυπνούσαμε στις 3 τα ξημερώματα για να προλάβουμε σειρά έξω από το μαγαζί που έφερνε γάλα. Αν ήσουν στους πρώτους πέντε, ήξερες πως θα πάρεις. Πολλές φορές όμως έτυχε να ξυπνήσουμε νωρίς για να προλάβουμε το γάλα και τελικά δεν βρίσκαμε τίποτα. Τα αυγά ήταν 10 το μήνα. Το κρέας με κουπόνι, ένα κιλό το μήνα. Ο καφές ήταν 60 γραμμάρια το μήνα για όλη την οικογένεια και οι γονείς μου τον ανακάτευαν με ρεβίθια για να φαίνεται περισσότερος. Φτώχεια και δυσκολία. Τώρα που τα λέω στα παιδιά, με ρωτάνε απορημένα: «Μα στο σούπερ μάρκετ δεν είχε γάλα;»

Ήταν ένα καθεστώς δύσκολο, γεμάτο απαγορεύσεις. Δεν μπορούσες να βγεις από τη χώρα. Θυμάμαι, η πρώτη φορά που βγήκα ήταν το 1988 ως έφηβος με την εθνική ομάδα της Αλβανίας για να αγωνιστούμε στην Ελλάδα. Ήταν τεράστιο γεγονός τότε το να βγεις από την Αλβανία. Αλλά και τότε είχαμε δίπλα μας ανθρώπους της ασφάλειας που μας παρακολουθούσαν σε κάθε βήμα. Και όταν γυρνούσαμε, μας ρωτούσαν πώς ήταν στην Ελλάδα. Εμείς φυσικά λέγαμε αυτά που ήθελε το καθεστώς, ότι δηλαδή στην Ελλάδα ο κόσμος πεθαίνει στους δρόμους, ότι δεν έχουν να φάνε, ότι έχει απεργίες, ναρκωτικά… Αν έλεγες κάτι διαφορετικό, βρισκόσουν στη φυλακή. Δεν υπήρχε άλλος δρόμος.

Τι ρόλο έπαιξε η οικογένειά σας στην πορεία σας; Πώς σας στήριξε όταν ήσασταν παιδί;

Ήμουν τυχερός γιατί ο πατέρας μου δούλευε σε πολλές εταιρείες. Αρχικά εργαζόταν στην εταιρεία εξόρυξης πετρελαίου. Ήταν οικονομολόγος. Στην αρχή του καθεστώτος Χότζα υπήρχε μια πολιτική που επέτρεπε στα παιδιά από τη Βόρεια Ήπειρο να μπουν στο πανεπιστήμιο. Ο λόγος βέβαια δεν ήταν αγαθός. Ήθελαν να τα απομακρύνουν από τις περιοχές μας, να αλλάξει η σύνθεση του πληθυσμού.
Παράλληλα, έφερναν Αλβανούς από τον βορρά και τους εγκαθιστούσαν στα χωριά μας για τον ίδιο σκοπό.
Αργότερα ο πατέρας μου άρχισε να δουλεύει σε μια εταιρεία που εκτύπωνε σχολικά βιβλία. Ήμουν τυχερός και τότε, γιατί σαν παιδί είχα πρόσβαση σε βιβλία με τον Όμηρο, είχα και το Αλφαβητάριο. Θυμάμαι ότι στην Αλβανία τυπώνονταν μόλις 100 ελληνικά Αλφαβητάρια τον χρόνο για όλα τα παιδιά των χωριών κοντά στα σύνορα. Όχι όμως για το δικό μας χωριό. Ένα από αυτά τα 100 βιβλία που ξέμεινε μια φορά, το πήρε ο πατέρας μου και το έφερε στο σπίτι. Έτσι, έμαθα την αλφαβήτα από τον ίδιο μέσα στο σπίτι. Ήταν μεγάλη τύχη αυτό για μένα.

Και αργότερα, όταν άρχισα να ασχολούμαι με τον αθλητισμό, ο πατέρας μου μετατέθηκε σε άλλη εταιρεία, αυτή που κατασκεύαζε δρόμους. Και πάλι στάθηκα τυχερός. Όπου είχα αγώνες, έβρισκε τρόπο να συνδυάσει μια αποστολή για δουλειά, ώστε να με συνοδεύσει. Εκεί που πήγαινε μπορούσε να βρει και λίγο καλύτερο φαγητό. Καλύτερο κρέας, φρέσκα φρούτα, πράγματα που ήταν σχεδόν αδύνατο να βρει κανείς στην αγορά τότε. Μέσα από τις γνωριμίες που είχε κατάφερνε να προμηθευτεί ό,τι χρειαζόταν για να με στηρίξει στον αθλητισμό.

Η μητέρα μου, από την άλλη, έκανε απίστευτες θυσίες. Θυμάμαι πως από το ένα κιλό κοτόπουλο που δικαιούμασταν τον μήνα, εκείνη έγλειφε τα κόκαλα και άφηνε το κρέας για εμένα και τον αδερφό μου, για να έχουμε δύναμη να συνεχίσουμε τον πρωταθλητισμό.

Είχατε κάποιο πρότυπο; Κάποιον στον οποίο θέλατε να μοιάσετε;

Ναι, όταν αποφάσισα στα 13 μου πως θέλω να ασχοληθώ με την άρση βαρών, θυμάμαι ότι με τον προπονητή μου κάναμε μια κουβέντα με αφορμή ένα περιοδικό της παγκόσμιας ομοσπονδίας που είχε πέσει στα χέρια μας. Εκεί είδα για πρώτη φορά τον Γιούρι Βαρτανιάν. Τον αποκαλούσαν τότε “ο σιδερένιος άνθρωπος”, “ο ατσαλένιος”. Ήταν ένας από τους κορυφαίους αθλητές στον κόσμο και μου είχε κάνει τεράστια εντύπωση. Τόσο στο περιοδικό όσο και αργότερα όταν τον είδα σε βίντεο.
Γύρισα τότε στον προπονητή μου και του είπα: «Μπορώ να γίνω σαν κι αυτόν;» Και εκείνος μου απάντησε: «Βεβαίως και μπορείς. Με πολλή προσπάθεια, με πολλή δουλειά. Γιατί, ναι μεν έχεις ταλέντο, αλλά ταλέντο έχουν πολλοί. Αν δεν δουλέψεις, αν δεν προσπαθήσεις, δεν φτάνεις μακριά. Έχω δει πολλά ταλέντα στη ζωή μου να μένουν μόνο ταλέντα, γιατί απλώς δεν προσπάθησαν όσο έπρεπε.»

Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με την άρση βαρών; Ποιος πιστεύετε πως ανακάλυψε και ανέδειξε το ταλέντο σας;

Ο πρώτος μου προπονητής που ήταν ένας Αλβανός, πολύ καλός άνθρωπος. Πραγματικά στάθηκα τυχερός που με ανακάλυψε. Θυμάμαι ξεκάθαρα τη στιγμή και αξίζει να την πω. Ήμουν λοιπόν έξω από το σχολείο. Σε μια αυλή υπήρχε μια μουσμουλιά γεμάτη όμορφα, ώριμα μούσμουλα. Τα χτυπούσα με πέτρες για να πέσουν κάτω και να τα μαζέψω. Ήμουν πολύ ανήσυχο παιδί, δεν άφηνα δυο πέτρες μαζί (γέλια)! Μην με βλέπετε τώρα που είμαι… καλό παιδί!
Ξαφνικά εμφανίζεται ένας άντρας με ποδήλατο και μου λέει: «Έλα εδώ». Εγώ νόμισα πως ήταν ο ιδιοκτήτης του σπιτιού και το έβαλα στα πόδια. Από τον πανικό μου έτρεξα σε ένα στενάκι που ήξερα ότι ήταν αδιέξοδο, αλλά τόσο πολύ είχα τρομάξει που δεν σκέφτηκα καθαρά.
Με πλησιάζει και μου λέει: «Έλα εδώ, ρε. Είμαι προπονητής στην άρση βαρών. Θέλεις να δοκιμάσεις;» Προφανώς είχε δει το σώμα μου, τα πόδια μου… και του απάντησα: «Πρέπει να μιλήσεις με τους γονείς μου». Την επόμενη μέρα ήρθε στο σπίτι. Η μητέρα μου ήταν κάθετα αρνητική: «Θα μείνει κοντός! Θα πάθει κήλη! Θα του βγει σε κακό!» Ο πατέρας μου, πιο ψύχραιμος, είπε: «Ας τον δούμε για δύο-τρεις μήνες. Αν δούμε ότι κουράζεται και δεν μπορεί να ανταπεξέλθει στα μαθήματα, τον σταματάμε.» Και έτσι ξεκίνησα…

Θυμάμαι την πρώτη μέρα που πήγα στο γυμναστήριο. Τότε δεν υπήρχαν παιδιά στην ηλικία μας στον χώρο. Ήμασταν η πρώτη γενιά. Εγώ, ο Σαμπάνης, ο Κόκκα, ο Μήτρου, ο Τζελίλης. Ξεκινήσαμε μικροί, γύρω στα 7,5 με 8 ετών. Μέχρι τότε, τα παιδιά ξεκινούσαν στην εφηβεία, στα 14-15.
Όταν πήγαινα στο γυμναστήριο, αυτά τα μεγαλύτερα παιδιά με κοιτούσαν στα μάτια, γιατί από την πρώτη κιόλας μέρα σήκωνα 100 κιλά στα πόδια. Μου έδειξαν την τεχνική, μου έβαλαν 20 κιλά… μετά 40… 60… 70… και έφτασα στα 100. Τα μάτια τους γούρλωσαν! Κι τότε σκέφτηκα κι εγώ: «Ε, μάλλον κάτι καλό έχω… ποιος ξέρει!»

Θα ήθελα να κάνω μια ερώτηση σε αυτό που είπε η μητέρα σας. Γιατί το ανέφερε αυτό;

Αυτό πίστευαν τότε. Και δυστυχώς το πιστεύουν ακόμα. Ακόμα και σήμερα, όταν ένας γονιός πάει το παιδί του σε παιδίατρο και λέει ότι θέλει να ξεκινήσει άρση βαρών, πολλοί παιδίατροι απαντούν: «Δεν το συνιστώ, δεν κάνει καλό». Κι όμως, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Η άρση βαρών βοηθάει πολύ στην ανάπτυξη των παιδιών. Ενισχύει το μυοσκελετικό σύστημα, τους δίνει σωστή στάση σώματος, ισορροπία, πειθαρχία.

Και όχι μόνο αυτό. Όλες οι πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι ειδικά για τα κορίτσια που κάνουν άρση βαρών έχουν σημαντικά μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν οστεοπόρωση και σκλήρυνση κατά πλάκας στο μέλλον. Γι’ αυτό και το Olympic Weightlifting έχει ενταχθεί πλέον παντού, κυρίως στις γυναίκες. Και μάλιστα προωθείται έντονα, γιατί φέρνει εξαιρετικά αποτελέσματα.

Αν μπορούσατε σήμερα να πείτε κάτι στον 14χρονο εαυτό σας, τι θα του λέγατε;

Ότι καλά τα κατάφερες, (γέλιο)… Πήρες καλές αποφάσεις.

Μετάβαση στην Ελλάδα. Τις ερωτήσεις υποβάλει ο μαθητής Ανδρέας Κρεμεζής

Κύριε Δήμα, από το παιδί με τα όνειρα περνάμε τώρα στον νέο που πήρε μια μεγάλη απόφαση: να αφήσει την πατρίδα όπου γεννήθηκε, για να έρθει στην πατρίδα της καρδιάς του, την Ελλάδα. Μπορείτε να μας πείτε πώς ζήσατε αυτή τη μετάβαση; Πώς νιώσατε όταν ήρθατε για πρώτη φορά στην Ελλάδα; Ήταν όπως την είχατε φανταστεί;

Είχα έρθει στην Ελλάδα και πριν, το ’88 και το ’89. Οπότε, κατά κάποιον τρόπο, ήξερα τι να περιμένω. Αυτό που δεν περίμενα όμως ήταν τόση πολλή γραφειοκρατία. Το έχω ξαναπεί… Το 1947 στις πρώτες εκλογές υπό τον Χότζα επειδή οι περισσότεροι από εμάς δηλώναμε Έλληνες και δεν ψηφίσαμε, το καθεστώς μάς τιμώρησε σκληρά. Έβαλαν έναν άντρα από κάθε οικογένεια στη φυλακή για να μας εξαναγκάσουν να υποταχθούμε. Την επόμενη κιόλας μέρα, τα ελληνικά σχολεία έκλεισαν. Ο πατέρας μου είχε φτάσει τότε μέχρι την Δ΄ Δημοτικού στο ελληνικό σχολείο. Όμως από εκεί και μετά όλα έγιναν στα αλβανικά. Τα χαρτιά μας, οι επίσημες εγγραφές… όλα. Η Χειμάρρα σταμάτησε να αναγνωρίζεται ως μειονοτική περιοχή. Και αυτό, δυστυχώς, ισχύει ακόμα και σήμερα. Μας έχουν διοικητικά ενσωματώσει με άλλα χωριά, για να σβήσει κάθε αναφορά στην ελληνικότητα του τόπου μας.

Όλη αυτή η ιστορία με επηρέασε στη μετάβασή μου στην Ελλάδα. Γιατί τότε έπρεπε στην Ελλάδα να αποδείξω πως είμαι Έλληνας. Αλλά πώς το αποδεικνύεις αυτό όταν δεν έχεις επίσημα χαρτιά; Ευτυχώς, υπήρχαν τότε κάποιοι άνθρωποι που γνώριζαν την ιστορία. Γιατί πολλοί δεν τη γνωρίζουν πώς, δηλαδή, αυτό το κομμάτι της Βορείου Ηπείρου δόθηκε στην Αλβανία από τις Μεγάλες Δυνάμεις, πώς μπήκαν τότε στο τραπέζι και τα Δωδεκάνησα, και πώς οι Ηπειρώτες συναίνεσαν να δοθούν τα Δωδεκάνησα αντί της Βόρειας Ηπείρου στην Ελλάδα, ώστε να υπάρχει ένα στρατηγικό μαξιλάρι απέναντι στην Τουρκία. Και σήμερα ακόμα φαίνεται πόσο σοφή ήταν εκείνη η κίνηση. Όμως για εμάς το ότι χάσαμε ένα κομμάτι ελληνισμού ήταν και παραμένει βαθιά λυπηρό.

Προσωπικά, στενοχωριέμαι. Σαν Πύρρος διαβάζοντας και ακούγοντας την ιστορία λυπάμαι που μεγάλωσα στην Αλβανία, με όλες εκείνες τις δυσκολίες. Από την άλλη, αυτές οι δυσκολίες με έκαναν αυτό που είμαι σήμερα. Γιατί καμιά φορά οι δυσκολίες σε σμιλεύουν, σε δυναμώνουν. Και ναι, πιστεύω ότι με ωφέλησαν. Αλλά γιατί να τις περάσει όλος ο κόσμος;

Δυστυχώς, όταν ήρθα στην Ελλάδα, πολλοί δεν ήξεραν τίποτα από αυτή την ιστορία. Και μας αντιμετώπιζαν όλους το ίδιο: «Αλβανούς». Αυτό με πίκραινε πολύ. Ιδιαίτερα το 1990, που ανοίξανε οι φυλακές, κατέρρευσε το αλβανικό κράτος και μαζί με εμάς πέρασαν τα σύνορα και πολλοί κακοποιοί. Θυμάμαι τότε έμενα στη Νέα Σμύρνη. Δεν υπήρχαν πόρτες ασφαλείας στα σπίτια. Μετά όμως μπήκαν, μπήκαν και σιδεριές… Ο τρόπος ζωής στην Ελλάδα άλλαξε από τη μια μέρα στην άλλη. Και ήταν δύσκολο για τους Έλληνες να δεχτούν ότι «δεν είμαστε όλοι ίδιοι».

Βέβαια, όταν πήρα το πρώτο χρυσό μετάλλιο και μπήκα στα σπίτια των ανθρώπων μέσω της τηλεόρασης, με γνώρισαν. Μίλησα για τον ελληνισμό της Βορείου Ηπείρου, για το ότι είμαι από τη Χειμάρρα… και ο κόσμος άρχισε να ενδιαφέρεται. Άρχισε να αλλάζει. Σιγά σιγά, άλλαξε και η εικόνα που είχαν για εμάς. Άλλαξαν όμως και οι ίδιοι οι Αλβανοί που ήρθαν στην Ελλάδα. Πολλοί ήταν εξαιρετικοί άνθρωποι. Δούλεψαν, πρόκοψαν, έφτιαξαν τις οικογένειές τους, τα παιδιά τους, πήραν σπίτια, έστησαν τις δουλειές τους.

Εκείνη την εποχή ήταν δύσκολα για όλους μας. Η αντιμετώπιση δεν ήταν πάντα καλή. Το περάσαμε κι αυτό. Όμως, εγώ, μέσω του αθλητισμού, μπήκα πιο εύκολα στα σπίτια των Ελλήνων. Και, κυρίως, στις καρδιές τους.

Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίσατε στην αρχή της νέας ζωής;

Η αλλαγή ήταν προς το θετικό. Οι συνθήκες στην Ελλάδα ήταν σαφώς καλύτερες. Νομίζω πως μετά το πρώτο μου χρυσό μετάλλιο άλλαξαν πολλά, τόσο για μένα προσωπικά όσο και γενικότερα στον χώρο της άρσης βαρών. Υπήρξε άνοδος και στο οικονομικό κομμάτι. Ήρθαν χορηγοί, η Ομοσπονδία άρχισε να λαμβάνει περισσότερη χρηματοδότηση και μπορούσε να μας προσφέρει πράγματα που πριν ήταν αδιανόητα. Εκεί που κάναμε προετοιμασία μόνο στο Ολυμπιακό Στάδιο, ξαφνικά μπορούσαμε να προπονούμαστε σε ολόκληρη την Ελλάδα, για 9-10 μήνες τον χρόνο. Κάτι τέτοιο στο παρελθόν δεν υπήρχε καν ως δυνατότητα. Ξαφνικά εμφανίστηκαν πόροι, ευκαιρίες. Είχαμε φυσιοθεραπευτές, είχαμε μασέρ, πράγματα που μέχρι τότε δεν υπήρχαν καθόλου.

Πρώτες εντυπώσεις και προσαρμογή στην Ελλάδα. Τις ερωτήσεις υποβάλει η μαθήτρια, Ελεονώρα Στόγιου.

Αντιλαμβανόμαστε όλοι πως δεν είναι εύκολο να αλλάζεις τόπο, ζωή, γλώσσα, ακόμα κι όταν το θες πολύ. Ας δούμε τώρα πώς ήταν ο πρώτος καιρός στην Ελλάδα. Πώς σας φάνηκε η «νέα» πατρίδα και πόσο εύκολο ήταν να ενταχθείτε; Πώς σας υποδέχθηκαν στην Ελλάδα;

Ήταν δύσκολα στην αρχή, όπως σας είπα. Πήγα πρώτα στον Μίλωνα, στη Νέα Σμύρνη, όπου ήταν πρόεδρος ο Γιάννης Σγουρός, πρόεδρος και της Ομοσπονδίας τότε. Είχα μιλήσει μαζί του. Δεν ήρθα στην Ελλάδα όπως οι περισσότεροι. Είχα συγγενείς, αλλά δεν μας απάντησαν ποτέ στα τηλέφωνα. Μας απέφευγαν γενικά. Παρ’ όλα αυτά, τουλάχιστον ήξερα ότι δεν θα βρεθώ στην Ομόνοια, μαζί με όλους τους άλλους…

Βοήθησα πολλούς συμπατριώτες μου τότε, όταν έμενα στο Ολυμπιακό Στάδιο, και Έλληνες και Αλβανούς. Τους βρίσκαμε στον σταθμό του τρένου. Δεν είχαν να φάνε, δεν είχαν πού να κοιμηθούν, ούτε ρούχα. Τους ταΐζαμε, τους πλέναμε, τους ντύναμε, τους βρίσκαμε δουλειά και σπίτι… Βοηθήσαμε πολύ κόσμο και αυτό με κάνει να αισθάνομαι πολύ καλά με τον εαυτό μου.

Απλά, η αντιμετώπιση γενικά δεν ήταν καλή. Ακόμα και από άλλους αθλητές… Ενώ είχαν ήδη μπει τα χαρτιά μου σε μια σειρά για να πάρω υπηκοότητα, γινόταν καταγγελίες και όλα ξεκινούσαν από την αρχή. Αυτό συνέβη δύο ή τρεις φορές.

Μια φορά θυμάμαι χαρακτηριστικά που πήγα στον σταθμό του τρένου να πάρω εισιτήριο, ρώτησα: «Πόσο κάνει για ένα εισιτήριο για Νέο Ηράκλειο; 30, 40;» Και μου απαντά ο ταμίας: «30 και 40 κάνει στην Αλβανία, εδώ κάνει 90». Του λέω: «Μα σου δίνω κατοστάρικο, δεν σου δίνω 30… Γιατί μου μιλάς έτσι;» Ήταν πολύ προσβλητικό, ρατσιστικό. Ε, εκεί νευρίασα πολύ. Πήγα να τον πλακώσω. Ευτυχώς ήταν μαζί μου δυο συναθλητές από την πάλη και με συγκράτησαν. Είχα νεύρα. Πήγα να σπάσω μέχρι και το το σιδερένιο κουβούκλιο από τα νεύρα μου.

Η αντιμετώπιση ήταν πολύ άσχημη. Στα λεωφορεία κρατιόμουν με τα δυο μου χέρια από τις χειρολαβές για να μην νομίζουν πως πάω να τους κλέψω. Προσπαθούσα να μην δίνω κανένα δικαίωμα. Δεν έφταιγε όμως και ο κόσμος εντελώς. Η κατάσταση ήταν δύσκολη για όλους.

Υπήρχαν όμως και καλοί άνθρωποι. Συναθλητές που μου έδιναν τα παλιά τους ρούχα και μου έλεγαν «αν τα θέλεις, κράτα τα». Δεν ήταν όλα μαύρα. Σε κάθε κοινωνία υπάρχουν και καλοί και κακοί. Και οι μεν και οι δε. Παντού. Υπήρχαν άνθρωποι που μας στήριξαν πραγματικά και άλλοι που μας ζήλεψαν, που έδειξαν κακία. Όλα αυτά τα αντιμετωπίσαμε…

Νιώσατε αμέσως «σαν στο σπίτι σας» ή χρειάστηκε χρόνος;

Προσωπικά, δυσκολεύτηκα στην αρχή, αλλά μπορώ να πω ότι μετά τη Βαρκελώνη, όπου ο κόσμος με αναγνώρισε ως έναν άνθρωπο της διασποράς, τα πράγματα άλλαξαν. Πολλοί συμπατριώτες μου μου λένε: «Μας έβαλες ξανά στον χάρτη». Γιατί μέχρι τότε δεν υπήρχαμε. Ήμασταν όλοι «Αλβανοί» στα μάτια των άλλων. Από εκεί και πέρα αισθάνομαι πραγματικά ευλογημένος. Έμπαινα σε ταξί και δεν μου έπαιρναν λεφτά. Πήγαινα διακοπές και στα εστιατόρια δεν με άφηναν να πληρώσω.

Αστειευόμενοι πολλοί φίλοι μού έλεγαν: «Δεν μας παίρνεις κι εμάς μαζί σου, να κάνουμε τζάμπα διακοπές;» Αλλά δεν είναι μόνο αυτό… Είναι η φιλοξενία του Έλληνα, η αγάπη που δείχνει. Το έχουμε αυτό σαν λαός, είναι βαθιά μέσα μας. Απλώς τότε η συγκυρία ήταν πολύ δύσκολη. Και, όπως λέμε, «με τα ξερά καίγονται και τα χλωρά»…

Ποια ήταν η πιο δύσκολη στιγμή της προσαρμογής και πώς την ξεπεράσατε; Ποιοι σας στήριξαν;

Το θέμα με τα χαρτιά ήταν το πιο δύσκολο. Έκανα προπόνηση και σκεφτόμουν συνέχεια «άντε πάλι τι θα γίνει;» και με έπαιρνε από κάτω. Αλλά μετά έλεγα «έχει ο Θεός», έσφιγγα τα δόντια και συνέχιζα. Έφευγε ο ένας αγώνας μετά τον άλλον και εγώ, για να πάω στη Βαρκελώνη, έπρεπε να έχω παίξει προηγουμένως σε επίσημο αγώνα. Αν δεν είχα παίξει σε αγώνα, δεν θα γινόταν τίποτα. Ευτυχώς ήμουν τυχερός, γιατί στη Βουδαπέστη το ’92 πήγα με διπλωματικό διαβατήριο. Ακόμα όμως δεν ήμουν σίγουρος για τους Ολυμπιακούς, γιατί δεν είχα το κανονικό διαβατήριο. Για να συμμετάσχεις στους Ολυμπιακούς χρειαζόταν κανονικό διαβατήριο. Τουλάχιστον όμως είχα πάρει την πρόκριση.

Ήταν σαν να λέω «άντε τώρα, άντε αύριο, άντε μεθαύριο…» και έτσι έφτασα στη Βαρκελώνη. Αλλά δεν ήμουν 100% ήσυχος ότι θα πάω. Ήμουν με στενοχώρια, με προβλήματα, γιατί είναι πολύ δύσκολο να αγωνίζεσαι για κάτι, όταν δεν ξέρεις αν τελικά θα το καταφέρεις.

Ποια συμβουλή θα δίνατε σε παιδιά σαν κι εμάς, της ηλικίας μας, που ζουν εκτός Ελλάδας και νιώθουν «λίγο απ’ εδώ και λίγο απ’ εκεί»;

Κοίτα, αυτό λέω και στα παιδιά μου, όπου γης και πατρίς. Να αγαπάτε την Ελλάδα και να την έχετε μέσα σας, γιατί καλώς ή κακώς, είμαστε Έλληνες. Έχουμε μια πολύ ωραία πατρίδα αν και με λάθος ηγέτες και πολιτικούς. Νομίζω πως οι πολιτικοί θα μπορούσαν να κάνουν περισσότερα για έναν τόσο σημαντικό τόπο.

Πιστεύω ότι πρέπει να ανοίξετε τα φτερά σας και να αποκτήσετε πολλά εφόδια. Χαίρομαι που τα τρία μεγάλα παιδιά μου τα κατάφεραν, σπούδασαν σε καλά πανεπιστήμια, έκαναν μεταπτυχιακά, ακόμα και διδακτορικά, και μπορούν να σταθούν οπουδήποτε και να ανοίξουν όλες τις πόρτες της ζωής τους. Μακάρι να μπορούσαν να είναι εδώ, στην Ελλάδα, αλλά με τις σπουδές που έχουν κάνει, προχωρούν όπου είναι καλύτερα.

Αυτή είναι και η ευχή μου για εσάς: να κάνετε το καλύτερο που μπορείτε στη ζωή σας, να αποκτήσετε όλα τα εφόδια που χρειάζεστε. Θέλει πολλή προσπάθεια, γιατί τίποτα δεν χαρίζεται και πρέπει να παλέψετε γι’ αυτό.

Η αθλητική διαδρομή του Πύρρου Δήμα. Τις ερωτήσεις υποβάλει ο μαθητής, Κωνσταντίνος Κοντογιώργης

Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε δυσκολίες και νέα ξεκινήματα, γεννήθηκε ένα αστέρι. Η άρση βαρών έγινε τρόπος ζωής και τελικά, τρόπος να μιλήσει κανείς χωρίς λόγια. Κύριε Δήμα, πάμε σας παρακαλώ στο μεγάλο ταξίδι του πρωταθλητισμού. Στους ολυμπιακούς αγώνες της Αθήνας, κατά την απονομή των μεταλλίων το κοινό σας χειροκροτούσε όρθιο πάνω από 10 συνεχόμενα λεπτά. Πώς νιώσατε τότε;

Εύχομαι κάθε άνθρωπος να ζήσει κάτι παρόμοιο, στον τομέα του. Για μένα, η πιο ωραία Ολυμπιάδα ήταν αυτή της Αθήνας. Είχε ξεχωριστή σημασία. Αισθάνομαι πραγματικά ευλογημένος που αγωνίστηκα εκεί, γιατί αν δεν ήταν οι Ολυμπιακοί στην Αθήνα, ίσως να μην είχα κάνει ποτέ την προσπάθεια να αγωνιστώ.

Ξέρεις, δεν γίνονται Ολυμπιακοί αγώνες κάθε μέρα στη χώρα σου. Συμβαίνουν μία φορά στα εκατό χρόνια. Γι’ αυτό το πάλεψα τόσο πολύ και γι’ αυτό αγωνίστηκα. Θυμάμαι πως δύο φορές, φτάνοντας στο σπίτι μου και, ήξερα ότι χτυπώντας το κουδούνι για να μπω μέσα ίσως να μην έβγαινα ποτέ ξανά να συνεχίσω τους αγώνες. Όμως δεν το χτύπησα… Μέσα μου με έτρωγε η σκέψη αυτή, αλλά έλεγα «κάνε λίγη ακόμα υπομονή».

Ποια στιγμή στον αθλητισμό νιώσατε πιο περήφανος ως Έλληνας και ποια είναι για εσάς η μεγαλύτερή σας επιτυχία;

Σε όλους τους αγώνες νιώθεις υπερηφάνεια. Όταν βλέπεις τη σημαία να κυματίζει, όταν ακούς τον εθνικό ύμνο και βλέπεις όλο τον κόσμο να στέκεται σούζα και ξέρεις ότι εσύ το προκάλεσες αυτό. Είναι μια μοναδική στιγμή. Είναι κάτι που δεν περιγράφεται εύκολα.

Είχα επίσης την τύχη να βρίσκομαι δίπλα σε εξαιρετικούς αθλητές: τον Κάχι, τον Βαλέριο, τον Τζελίλη, τον Κόκκα. Και είχα την ευκαιρία να δω και πολλούς άλλους που μας έκαναν περήφανους. Ξέρεις, για τον εαυτό σου πολλές φορές δεν το καταλαβαίνεις εκείνη τη στιγμή. Όμως όταν το βλέπεις στους άλλους, όταν τους παρακολουθείς να το ζουν, τότε η περηφάνια γίνεται ακόμη μεγαλύτερη. Νιώθεις ότι είσαι μέρος μιας ολόκληρης γενιάς που πρόσφερε κάτι σημαντικό.

Πόσο σημαντική ήταν για εσάς η πειθαρχία και η επιμονή για να φτάσετε τόσο ψηλά;

Χωρίς επιμονή και πειθαρχία δεν μπορείς να πετύχεις τίποτα στη ζωή σου. Αυτό είναι κάτι που λέω συχνά και στον γιο μου που είναι 16 χρονών. Βλέπω πως κάθε πέντε λεπτά βρίσκει μια αφορμή να διακόψει αυτό που κάνει για κάποιον άλλο λόγο. Όταν αποφασίζεις όμως να κάνεις κάτι, πρέπει να το κάνεις σωστά. Δεν γίνεται να πηγαίνεις μια δεξιά και μια αριστερά κάθε τόσο. Χρειάζεται υπομονή, πειθαρχία και αφοσίωση. Πρέπει να ολοκληρώνεις αυτό που ξεκινάς, να το πας μέχρι το τέλος.

Σε δηλώσεις που έκανε ένας από τους μεγαλύτερους αντιπάλους σας , ο Mark Huster είπε πως αυτό που θαυμάζει περισσότερο σε εσάς είναι πως δεν χάνετε την αυτοσυγκέντρωσή σας, πως δεν παγώνετε πνευματικά. Τι είναι αυτό που σας κρατάει σε μόνιμη εγρήγορση;

Ο Μαρκ είναι πολύ καλός μου φίλος. Είναι Ανατολικογερμανός, από τους πρώτους Ανατολικογερμανούς που συμμετείχαν στην εθνική ομάδα της ενωμένης Γερμανίας, και καθόλου “ψηλομύτης” όπως πολλοί άλλοι. Έτσι ήρθαμε κοντά. Αυτό που μου είχε κάνει ιδιαίτερη εντύπωση ήταν μετά από κάποιους αγώνες στην Κίνα, το 1995. Είχα κερδίσει εγώ και εκείνος είχε βγει δεύτερος. Πίναμε μπύρες μαζί μετά τον αγώνα…τα γνωστά… Θυμάμαι χαρακτηριστικά πως τότε η κόρη μου στην Αθήνα τού είχε πει: «Ο μπαμπάς μου πάντα θα είναι πρώτος κι εσύ δεύτερος!» (γέλια).

Όταν τον ρώτησα πώς γίνεται να είναι τόσο διαφορετικός από την υπόλοιπη αποστολή της Γερμανίας, μου είπε: «Μεγάλωσα στην Ανατολική Γερμανία. Έχουμε πολλά κοινά. Περάσαμε δύσκολα, όπως κι εσείς. Η μητέρα μου είχε καρκίνο και την έχασα μικρός… Σίγουρα αγαπώ τον αθλητισμό, αλλά περισσότερο απ” όλα εκτιμώ ότι μπορώ να κάθομαι εδώ και να πίνω μπύρες με τον Πύρρο. Σήμερα με κέρδισε, αύριο μπορεί να τον κερδίσω εγώ, αλλά είμαστε φίλοι. Αυτό δεν το αλλάζω με τίποτα.»

Ήταν πάντα πολύ σεμνός, ταπεινός, με σεβασμό. Είχαμε τέτοια φιλία που όταν εγώ έμπαινα να σηκώσω βάρος για παγκόσμιο ρεκόρ, εκείνος φώναζε: «Πάμε δυνατά!». Και το ίδιο έκανα κι εγώ όταν έμπαινε εκείνος. Δεν ανταγωνιζόμασταν ο ένας τον άλλο. Ο πραγματικός κοινός μας αντίπαλος ήταν το βάρος, ένα άψυχο σώμα. Και αυτή τη φιλία την κρατάμε ακόμη και σήμερα.

Νιώσατε ποτέ ότι κουβαλούσατε στις πλάτες σας μια ολόκληρη χώρα; Αν ναι, πώς το διαχειριστήκατε;

Ένιωσα αυτή την πίεση, φυσικά. Αλλά, όπως λέω πάντα, η διαχείριση του άγχους, του στρες και της αποτυχίας δεν έρχεται από τη μια μέρα στην άλλη. Χτίζεται μέρα με τη μέρα. Όπως κι εσείς στο σχολείο ξεκινάτε νωρίς με τεστ, με εξετάσεις, για να προετοιμαστείτε για τις τελικές εξετάσεις στη Γ” Λυκείου. Έτσι γίνεται και στον αθλητισμό.

Κάθε λάθος που κάνεις είναι ένα μάθημα για την επόμενη φορά. Με την προετοιμασία χτίζεις την αυτοπεποίθησή σου. Ξέρεις πια ότι, όταν μπαίνεις στο πλατό για να σηκώσεις 180 κιλά, θα το καταφέρεις. Δεν σκέφτεσαι αρνητικά, γιατί έχεις δουλέψει για να είσαι έτοιμος.

Σίγουρα, σκέφτεσαι και το βάρος της ευθύνης, ότι εκπροσωπείς τη χώρα σου. Αυτό σε ακολουθεί. Αλλά την ίδια στιγμή, η χώρα σε στηρίζει. Θυμάμαι στη Νίκαια, όταν ολόκληρο το στάδιο ήταν στο πόδι για μένα. Είχα μόλις χειρουργηθεί στο γόνατο και, λόγω της αλλαγής στη μηχανική του σώματος, στην προετοιμασία τραυμάτισα και τον καρπό μου. Μπήκα να αγωνιστώ με ένα χέρι κι ένα πόδι, με ξυλοκαΐνη στον καρπό. Και όμως, ένιωθα τη στήριξη μιας ολόκληρης χώρας. Το πάθος και η αγάπη του κόσμου ήταν εκεί και με κρατούσαν όρθιο. Ναι, υπήρχε η πίεση να φέρω άλλο ένα χρυσό στην Ελλάδα. Αλλά η πίεση αυτή μετατράπηκε σε δύναμη, γιατί με στήριζε η χώρα μου. Και αυτό με έκανε καλύτερο.

Αθλητισμός ή πρωταθλητισμός; Τι αγάπησε περισσότερο ο Πύρρος Δήμας; Ποια συμβουλή θα δίνατε σε έναν νέο;

Σίγουρα, τον αθλητισμό. Αυτό λέω και στα παιδιά μου, να διαλέξουν τον αθλητισμό και να τον κάνουν τρόπο ζωής. Ο πρωταθλητισμός δεν είναι κάτι που εσύ διαλέγεις. Σε διαλέγει εκείνος. Αυτό που έκανα εγώ, δεν μπορεί να το κάνει ο καθένας. Γι’ αυτό πιστεύω ότι το κομμάτι του αθλητισμού πρέπει να μεγαλώσει και να ενισχυθεί στην Ελλάδα. Βλέπεις, στα σχολεία υπάρχουν καθηγητές που απλώς δίνουν μια μπάλα στα παιδιά και τους λένε «πηγαίνετε παίξτε», ενώ οι ίδιοι κάθονται με το κινητό στο χέρι. Δεν είναι σοβαρά πράγματα αυτά. Πρέπει να δώσουμε μεγαλύτερη σημασία και βάρος σε αυτό που λέγεται αθλητισμός. Τόσο μέσα στο σχολείο, όσο και έξω από αυτό. Αθλητισμός για όλους. Αυτό χρειάζεται.

Ως αθλητής θα ήθελα να σας ρωτήσω πώς θα συμβουλεύατε τους νεαρούς αθλητές να αντιμετωπίσουν την κατάσταση ενός τραυματισμού, σοβαρού ή λιγότερο σοβαρού.

Είναι λίγο δύσκολο αυτό το κομμάτι. Εγώ, προσωπικά, είχα την τύχη να έχω κουμπάρα αθλίατρο και να γνωρίζω από κοντά έναν σπουδαίο γιατρό, τον Λάκη Νικολάου. Αργότερα, στην ομοσπονδία είχαμε και τον Γιώργο Τσικούρη, ο οποίος είναι ορθοπεδικός. Και οι δύο με βοήθησαν από την πρώτη στιγμή μέχρι την τελευταία. Μου έδιναν πάντα τη σωστή συμβουλή και τις σωστές κατευθύνσεις. Πιστεύω πως με τέτοιους επιστήμονες δίπλα σου μπορείς να ξεπεράσεις τόσο έναν σοβαρό όσο και έναν ελαφρύ τραυματισμό. Εγώ είχα την τύχη να έχω δίπλα μου όχι απλώς επιστήμονες, αλλά πραγματικούς ειδήμονες. Και χαίρομαι πολύ, γιατί όλα τα προβλήματα που είχα τα ξεπέρασα πιο γρήγορα, πιο εύκολα.

Εξαίρεση ήταν η περίπτωση της Αθήνας όπου δεν υπήρχε ο απαιτούμενος χρόνος για να κάνω τη σωστή αποθεραπεία και να προλάβω πλήρως. Εκεί, δυστυχώς, δεν γινόταν διαφορετικά.

Ο Πύρρος Δήμας ως ενεργός πολίτης. Τις ερωτήσεις υποβάλει η μαθήτρια, Νίκη Κεχαγιόγλου

Τα μετάλλια, οι σημαίες, οι ύμνοι, το χειροκρότημα στους αγωνιστικούς χώρους… όλα αυτά κάποτε τελειώνουν. Μα ο αληθινός αγώνας, ο καθημερινός, δεν τελειώνει ποτέ. Στη συνέχεια, θα θέλαμε να μιλήσουμε για το πώς συνεχίσατε να προσφέρετε, αυτή τη φορά έξω από τα γήπεδα, ως ενεργός πολίτης. Μάλιστα, πρόσφατα εκλεχτήκατε στο Εκτελεστικό Συμβούλιο της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Άρσης Βαρών με πολύ ισχυρή αποδοχή. Τι σημαίνει αυτό για εσάς;

Αναγνώριση από όλον τον κόσμο, από όλη την οικογένεια της άρσης βαρών. Γιατί για μένα η άρση βαρών είναι οικογένεια. Για να καταλάβεις τι εννοώ, φαντάσου να βρεθώ αύριο στην Κολομβία και να χάσω το πορτοφόλι μου. Ξέρω πως ακόμη κι εκεί, σε αυτήν τη δύσκολη στιγμή, θα βρω φίλους που θα με βοηθήσουν. Δεν θα χαθώ ποτέ… (γέλια).

Είναι όμως κι ευθύνη απέναντι σε μια οικογένεια στην οποία είμαι ενεργό μέλος από το 2012, όταν εκλέχθηκα στην Παγκόσμια Ομοσπονδία. Από τότε προσπαθούμε να κρατήσουμε ζωντανό το άθλημα και να το αναβαθμίσουμε σε πολλούς τομείς. Για παράδειγμα, το δίλεπτο του αθλητή επάνω στο πλατό να γίνει πιο διαδραστικό, να εξελιχθεί και αγωνιστικά αλλά και τηλεοπτικά. Να δείξουμε σε εκείνο το δίλεπτο όχι μόνο την τελική προσπάθεια, αυτό που βλέπει ο κόσμος στον αγώνα, αλλά και όλη την προετοιμασία, την καθημερινότητα πίσω από τις κάμερες. Γιατί αυτό που βλέπουν οι περισσότεροι είναι μόνο το τέλος, η στιγμή της επιτυχίας. Αλλά για να φτάσεις εκεί υπάρχουν πιο πριν πολλά κομμάτια που δεν φαίνονται.

Μέσα από την Παγκόσμια Ομοσπονδία προσπαθούμε να βοηθήσουμε όσο μπορούμε το άθλημα. Και φυσικά, αυτή η αναγνώριση από ανθρώπους σε όλο τον κόσμο είναι για μένα κάτι πολύ μεγάλο. Το να εκλεγείς με 156 ψήφους από 173 χώρες είναι πραγματικά μια πολύ μεγάλη επιτυχία. Και να πω την αλήθεια, ήταν κάτι που χάρηκα πάρα πολύ.

Τι συνεπάγεται για εσάς η αναγνωρισιμότητα τόσο στην Ελλάδα όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο ως αθλητής;

Είμαι διεθνής. Είμαι διεθνής παίκτης. Και δεν το λέω αυτό με αλαζονεία. Απλώς θεωρώ τον εαυτό μου πολίτη του κόσμου. Κι αυτό θέλω και για τα παιδιά μου: να αγαπούν την Ελλάδα, όπως είπα και πριν, αλλά ταυτόχρονα να αισθάνονται άνετα και ανοιχτά απέναντι στον κόσμο.

Είμαι πολίτης του κόσμου. Όπου κι αν πάω αισθάνομαι πως είμαι στη χώρα μου.

Ως μέλος της Ελληνικής Ομοσπονδίας Άρσης Βαρών και τεχνικός διευθυντής της Εθνικής Ομάδας της Άρσης Βαρών των Η.Π.Α. υπάρχουν διαφορές στην οργάνωση του αθλήματος και την αντιμετώπιση της πολιτείας απέναντι στους αθλητές (π.χ. εγκαταστάσεις και οικονομική στήριξη;)

Η διαφορά είναι πολύ μεγάλη. Στην Αμερική οι ομοσπονδίες λειτουργούν σαν εταιρείες. Έχουν CEO. Δεν διοικεί το Διοικητικό Συμβούλιο ούτε ο πρόεδρος. Διοικεί ο CEO. Υπάγονται βέβαια στην Ολυμπιακή Επιτροπή, αλλά έχουν πλήρη αυτονομία στον τρόπο λειτουργίας τους.

Όταν πήγα στην Αμερική και ρωτούσα από πού πρέπει να πάρουμε άδεια για να ανοίξουμε σχολή προπονητών, από την Ολυμπιακή Επιτροπή; Από κάποιο συνδικαλιστικό όργανο γυμναστών; Αυτοί μου απαντούσαν: «Τι είναι αυτά; Δεν υπάρχουν τέτοια εδώ.» Πολύ εύκολα φτιάξαμε τη σχολή προπονητών και σήμερα έρχονται στην Αμερικανική Ομοσπονδία για να πάρουν άδειες επιπέδου Level 1, Level 2, Level 3. Άνθρωποι από το NFL, το NBA, το ναυτικό, το πεζικό, την αεροπορία, πανεπιστημιακοί γυμναστές, ακόμη και από το CrossFit. Και τώρα, μόνο από αυτή τη σχολή, η ομοσπονδία βγάζει 2,4 εκατομμύρια δολάρια τον χρόνο. Ασφαλώς, μιλάμε για μια χώρα 350 εκατομμυρίων ανθρώπων, όχι 10 όπως η Ελλάδα.

Όταν όμως στην Ελλάδα προσπαθήσαμε να φτιάξουμε μια παρόμοια σχολή προπονητών, υπήρξαν δυσκολίες. Η Γενική Γραμματεία Αθλητισμού σε συνεργασία με τους συνδικαλιστές γυμναστές έθεσαν όρους. Π.χ. Για μια ανάλογη άδεια πρέπει να έχεις συμμετάσχει σε πέντε πανελλήνια πρωταθλήματα, να έχεις κάνει το ένα, να έχεις κάνει το άλλο…Και την ίδια στιγμή ένας γυμναστής που δεν ξέρει από άρση βαρών μπορεί να έρθει στην Αμερικανική Ομοσπονδία και με τρεις μέρες σεμινάριο να πάρει το License Level 3. Στην Ελλάδα για να κάνουμε σχολή προπονητών πρέπει να πληρώσουμε. Δεν βγάζουμε χρήματα, γιατί το κοινό είναι πολύ μικρό.

Γιατί επιλέξατε να συνεχίσετε να υπηρετείτε την Ελλάδα και μετά τον αθλητισμό; Τι σας κινητοποίησε;

Γιατί είναι το άθλημα που με έκανε αυτό που είμαι και γιατί θέλω τα νέα παιδιά να έχουν κάποια στήριξη. Εδώ βοηθάω την Αμερική την Ελλάδα δεν θα βοηθήσω;

Δεν θα θέλατε να βοηθήσετε και την Αλβανία;

Έχω βοηθήσει την Αλβανία πάρα πολύ. Και μέσα από αθλητές που ήρθαν στην Ελλάδα, αλλά δεν κατάφεραν να αποκτήσουν ελληνικά έγγραφα, γιατί δεν ήταν Έλληνες υπήκοοι και ποτέ δεν μπόρεσαν να πάρουν ελληνικό διαβατήριο. Αυτοί τελικά αγωνίστηκαν με την εθνική ομάδα της Αλβανίας, όμως η αλήθεια είναι ότι η Ελλάδα τούς ανέδειξε, τους έκανε αθλητές.

Επιπλέον, η ελληνική ομοσπονδία έχει προσφέρει εξοπλισμό τόσο σε σωματεία όσο και στην αλβανική ομοσπονδία. Έχουμε βοηθήσει με πολλούς τρόπους, ακόμη και με δωρεάν προετοιμασίες που έγιναν στην Ελλάδα.

Πώς βλέπετε τους νέους σήμερα; Πιστεύετε ότι έχουμε δύναμη να αλλάξουμε τα πράγματα;

Πιστεύω ότι εσείς, η νέα γενιά, μπορείτε να πετύχετε ακόμα περισσότερα από εμάς. Έχετε τα εφόδια, τις δυνατότητες και τη γνώση. Η νεολαία είναι το μέλλον αυτού του τόπου, είναι το αύριο. Μπορείτε να χτίσετε μια καλύτερη Ελλάδα, αρκεί να επιστρέψετε.

Ελπίζω πολλά παιδιά που βρίσκονται στο εξωτερικό να μπορέσουν να γυρίσουν και να βρουν εδώ (στην Ελλάδα) τις ευκαιρίες και τα πατήματά τους. Ξέρω ότι δεν είναι εύκολο. Όταν έχεις κάνει εξαιρετικές σπουδές, όταν έχεις επενδύσει τόσο πολύ στη γνώση σου, είναι δύσκολο να έρθεις στην Ελλάδα και να μην μπορείς να αξιοποιήσεις όσα έχεις μάθει. Όμως ελπίζω πραγματικά η χώρα να τους δώσει τις ευκαιρίες που αξίζουν, για να επιστρέψουν και να προσφέρουν.

Αν μπορούσατε να μας πείτε μόνο ένα πράγμα να κρατήσουμε από αυτή τη συζήτηση, ποιο θα ήταν;

Αυτό λέω σε όλους: υπομονή, υπομονή και επιμονή. Τίποτα άλλο. Μπορούμε να καταφέρουμε τα πάντα. Αρκεί να το θέλουμε.

Κύριε Δήμα, σας ευχαριστούμε θερμά και που ήσασταν μαζί μας αλλά και για όσα κάνατε και εξακολουθείτε να κάνετε για την Ελλάδα. Εμείς, οι Έλληνες μαθητές του Βελγίου, σας ευχόμαστε καλή δύναμη για τη συνέχεια.

The post Ο Πύρρος Δήμας σε μια εκ βαθέων συνομιλία με τους μαθητές του Ευρωπαϊκού Σχολείου Βρυξελλών appeared first on .