Πτώση εσόδων, άνοδος ανισοτήτων

Σε αντίθεση με το πρότυπο που παρατηρείται στις περισσότερες ευρωπαϊκές πόλεις αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες —όπου το αστικό κέντρο διατηρεί υψηλά εισοδήματα και επενδύσεις— στο Βέλγιο συμβαίνει το αντίθετο. Οι πλουσιότεροι πολίτες και επιχειρήσεις απομακρύνονται από τα αστικά κέντρα, αφήνοντας πίσω τους χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα και πληθυσμούς με μεταναστευτικό υπόβαθρο.

Το αποτέλεσμα είναι πολυδιάστατο: οι πόλεις, ενώ έχουν νεανικότερο πληθυσμό, παρουσιάζουν χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης και σημαντική πτώση φορολογικών εσόδων. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο: ενώ το 1977 οι κάτοικοι των Βρυξελλών είχαν κατά μέσο όρο 10% υψηλότερο εισόδημα από την περιφέρεια της Φλάνδρας, το 2021 είχαν 24,9% χαμηλότερο.

Απώλεια επιχειρήσεων και δημογραφική πίεση

Η φυγή δεν αφορά μόνο τα φυσικά πρόσωπα. Μεταξύ 2014 και 2021, οι Βρυξέλλες έχασαν καθαρά 810 επιχειρήσεις – μια απώλεια που μεταφράζεται σε σχεδόν 30.000 θέσεις εργασίας και κύκλο εργασιών σχεδόν 12 δισεκατομμυρίων ευρώ. Οι επιχειρήσεις, επιδιώκοντας μεγαλύτερη εγγύτητα με τους πελάτες και τους εργαζομένους τους, ακολούθησαν τη μετακίνηση προς τα προάστια.

Παράλληλα, η συγκέντρωση πληθυσμών μεταναστευτικής καταγωγής στα κέντρα –χωρίς σχεδιασμό για γεωγραφική διασπορά– εντείνει τα προβλήματα ένταξης και κοινωνικής συνοχής. Η εικόνα ενισχύεται από την ύπαρξη παλαιών, μεταβιομηχανικών συνοικιών με χαμηλής ποιότητας κατοικίες, όπως αυτές κατά μήκος του καναλιού στις Βρυξέλλες.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Και τι μπορεί να γίνει;

Ο καθηγητής Vandenberghe εντοπίζει τις αιτίες σε ένα μείγμα πολιτικών επιλογών και ιστορικών συγκυριών:

• Οι φορολογικές πολιτικές ευνοούν την καθημερινή μετακίνηση με αυτοκίνητο, κάνοντας ελκυστικότερη τη ζωή στα προάστια.

• Ο ομοσπονδιακός χαρακτήρας του Βελγίου έχει αποδυναμώσει την πολιτική και οικονομική δύναμη των πόλεων, με την πρωτεύουσα να χάνει σταδιακά τον κεντρικό της ρόλο.

• Η απουσία μιας ενιαίας στρατηγικής για την αστική ανανέωση και την κοινωνική ανάμειξη ενισχύει τη στασιμότητα των πυρήνων.

Η μελέτη προτείνει δύο στρατηγικές κατευθύνσεις:

1. Ενίσχυση της εδαφικής αλληλεγγύης μέσω οικονομικών μεταβιβάσεων, διεύρυνσης της φορολογικής βάσης των πόλεων προς τα προάστια (π.χ. μέσω συγχωνεύσεων), ή μέσω ενισχυμένων ταμείων.

2. Αναζωογόνηση των αστικών κέντρων με στοχευμένες πολιτικές εκπαίδευσης, απασχόλησης και μαζικές επενδύσεις σε υποδομές: συγκοινωνίες, πράσινοι χώροι, πολιτιστικά και ψηφιακά δίκτυα.

Χωρίς στρατηγική, η απόκλιση θα διευρυνθεί

Η «υπο-αστικοποίηση» (suburbanisation) συνεχίζεται με ταχύ ρυθμό. Οι καθημερινές μετακινήσεις από την περιφέρεια στις μεγάλες πόλεις συντηρούν μια άνιση σχέση: οι υποδομές και οι υπηρεσίες των πόλεων επιβαρύνονται, ενώ τα φορολογικά έσοδα συγκεντρώνονται στους γύρω δήμους. Οι Βρυξέλλες, όπως και άλλες μεγάλες πόλεις όπως η Λιέγη και η Αμβέρσα, σηκώνουν δυσανάλογο βάρος χωρίς τα αντίστοιχα οφέλη.

Το συμπέρασμα της μελέτης είναι σαφές και επείγον:
«Αν δεν υπάρξει μια φιλόδοξη, συνεκτική και ολοκληρωμένη αστική πολιτική, οι εδαφικές και κοινωνικοοικονομικές ανισότητες θα συνεχίσουν να μεγαλώνουν».

The post Το Βέλγιο και η πρόκληση της «υπο-αστικοποίησης» των μεγάλων αστικών κέντρων appeared first on .

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη στο περιοδικό Regards Economiques, έδειξε ότι το εισόδημα των πολιτών σε κάθε μεγάλη βελγική πόλη – Βρυξέλλες, Αμβέρσα, Λιέγη, Σαρλερουά, Γάνδη, Μπριζ, Λουβένη και Ναμούρ – μειώνεται.

Παρά το γεγονός ότι οι εν λόγω πόλεις αντιπροσώπευαν το 30% του εθνικού φορολογητέου εισοδήματος το 1977, μέχρι το 2021 το ποσοστό αυτό είχε πέσει στο 20,4%. Το μέσο εισόδημα ανά κάτοικο στα κέντρα των πόλεων είναι πλέον χαμηλότερο από ό,τι στα προάστια.

Σύμφωνα με τον Vincent Vandenberghe, τον καθηγητή που συνέταξε τη μελέτη, η μείωση αυτή οφείλεται κυρίως στην προαστικοποίηση. Πρόκειται για ένα «παλιό αλλά επίμονο φαινόμενο» σύμφωνα με το οποίο οι πλούσιες και μεσαίες τάξεις μετακινήθηκαν σταδιακά από τα κέντρα των πόλεων στα προάστια, ήδη από τη δεκαετία του 1960. Μια τάση που επιδεινώνεται από το γεγονός ότι και οι επιχειρήσεις σταδιακά μετακινούνται από τα κέντρα των πόλεων προς πιο περιφερειακές γειτονιές.

Ειδικά για το Βέλγιο

Ο Vandenberghe λέει ότι αυτή η εξέλιξη έρχεται σε έντονη αντίθεση με την κατάσταση στις περισσότερες άλλες χώρες της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου οι μεγάλες πόλεις είναι γενικά πιο εύπορες από τα προάστιά τους. Επιπλέον, οι Βρυξέλλες είναι η μόνη πρωτεύουσα στη μελέτη όπου το κέντρο είναι σημαντικά φτωχότερο από τους γύρω δήμους.

Η μελέτη εντοπίζει διάφορους παράγοντες που αφορούν ειδικά το Βέλγιο και οι οποίοι έχουν ενισχύσει την τάση προαστικοποίησης. Για παράδειγμα, ο χωροταξικός σχεδιασμός είναι πιο ανεκτικός στα προάστια και δεν υπάρχουν δεσμευτικά μέτρα «πράσινης ζώνης» για τον περιορισμό της αστικής εξάπλωσης. Ο Vandenberghe αναφέρει επίσης τις φορολογικές πολιτικές που ευνοούν τη χρήση του αυτοκινήτου και τους μετακινούμενους, καθώς και την έλλειψη στρατηγικής για τη διασπορά των μεταναστευτικών πληθυσμών, με αποτέλεσμα τη συγκέντρωσή τους στα αστικά κέντρα.

«Σε ένα πλαίσιο συνεχιζόμενης προαστικοποίησης, υπάρχει επείγουσα ανάγκη για φιλόδοξες, συνεκτικές και ολοκληρωμένες αστικές πολιτικές», λέει ο Vandenberghe. «Εάν όχι, οι εδαφικές ανισότητες και οι κοινωνικοοικονομικές ανισορροπίες είναι πιθανό να συνεχίσουν να αυξάνονται».

The post Οι μεγάλες πόλεις του Βελγίου βλέπουν το ευ ζειν να μετατοπίζεται στα προάστια appeared first on .

Η τελευταία έκδοση του «Atlas Superdiversity Flanders» που χαρτογραφεί την αστική ποικιλομορφία από το 1990 δείχνει ότι η Φλάνδρα και οι Βρυξέλλες γίνονται «σούπερ ποικιλόμορφες». Το 2020 ένας στους τέσσερις κατοίκους της περιφέρειας της Φλάνδρας ήταν ξένης καταγωγής. Πριν από τριάντα χρόνια το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόνο 6,5%. Πλην αυτού, η Φλάνδρα μπορεί να υπερηφανεύεται ότι έχει πληθυσμό 180 διαφορετικών εθνικοτήτων.

Αυτό το φαινόμενο, ωστόσο, δεν είναι εξίσου μοιρασμένο στις επιμέρους περιοχές. Είναι σύνηθες οι απόδημοι να επιλέγουν μια περιοχή στην οποία κατοικούν ήδη άλλοι απόδημοι. Κάτι τέτοιο συμβαίνει, επί παραδείγματι, στην περιοχή που βρίσκονταν τα ανθρακωρυχεία του Λιμβούργου, ή στις μεγάλες πόλεις όπως η Αμβέρσα, οι Βρυξέλλες και η Γάνδη.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι ερευνητές παρατήρησαν ένα νέο φαινόμενο: οι απόδημοι μετακινούνται προς τα προάστια ή και σε πιο απομακρυσμένες περιοχές, όπως το Dender, η Ninove ή το Geraardsbergen.

Οι Βρυξέλλες δεν έχουν μείνει μακριά απ” αυτό. Γίνεται ολοένα και πιο εμφανές ότι οι νέοι κάτοικοι, οι μη Βέλγοι, απομακρύνονται από το αστικό κέντρο. «Οι ευρωπαίοι ξένοι κάτοικοι των Βρυξελλών, κατευθύνονται προς τους ανατολικούς δήμους της περιφέρειας», λέει ο ερευνητής, Dirk Geldof. «Αυτό συχνά συνδέεται με την εργασία τους σε κάποιο ευρωπαϊκό όργανο ή διεθνείς φορείς. Άτομα μη ευρωπαϊκής καταγωγής μετακινούνται προς την περιοχή του Dender και τους δήμους στα δυτικά που συνορεύουν με τις Βρυξέλλες.

Το πως εξηγείται αυτό το φαινόμενο, μπορεί να ερμηνευθεί με διάφορους τρόπους. «Μερικοί άνθρωποι ξένης καταγωγής σκαρφαλώνουν την κοινωνική σκάλα και μπορούν να αντέξουν οικονομικά ένα καλύτερο σπίτι. Για άλλους, οι Βρυξέλλες έχουν γίνει πολύ ακριβές, αναγκάζοντάς τους να αναζητήσουν ένα φθηνότερο και συχνά χαμηλότερης ποιότητας κατάλυμα», λέει ο Geldof.

«Παρατηρούμε ότι σε περιοχές με μεγαλύτερη ποικιλία τα σπίτια είναι μικρότερα και παλαιότερα. Υπάρχουν όμως και περισσότερα σπίτια με βεράντα».

Οι γειτονιές με μεγάλη ποικιλομορφία είναι επίσης λιγότερο πράσινες: «Υπάρχουν λιγότεροι ιδιωτικοί κήποι ή πάρκα. Αυτό είναι ένα θέμα γιατί υπάρχουν περισσότερες οικογένειες με παιδιά. Καταλήγουν στις λιγότερο πράσινες περιοχές της πόλης», λέει ο Geldof.

Η έρευνα του «Atlas Superdiversity Flanders» δείχνει ότι οι νεοφερμένοι αποτελούν πρόκληση για τις τοπικές αρχές. Υπάρχουν τοπικές ανησυχίες ότι άτομα ξένης καταγωγής που μετακομίζουν θα προσελκύσουν περισσότερα άτομα με το ίδιο υπόβαθρο, ωστόσο δεν στηρίζεται σε τρανταχτά επιχειρήματα αυτή η άποψη.

Οι εισηγητές της έρευνας ζητούν να ανακατανεμηθεί ο διαθέσιμος χώρος για να ληφθούν υπόψη οι νέες ανάγκες, ειδικά τα σημεία συνάντησης: «Οι νέοι κάτοικοι έχουν άλλες πια ανάγκες. Από αθλητικές εγκαταστάσεις και χώρους παιχνιδιού έως χώρους συναντήσεων και νέους τύπους καταστημάτων καθώς και επιπλέον θέσεις για σχολεία και χώρους προσευχής», σημειώνεται.

Το Atlas Superdiversity Flanders δείχνει την κλίμακα και την εξάπλωση της μετανάστευσης τα τελευταία 30 χρόνια και παράγεται από τα πανεπιστήμια εφαρμοσμένων επιστημών Odisee και Leuven University κατόπιν αιτήματος της φλαμανδικής κυβέρνησης.

The post Οι νέοι ξένοι κάτοικοι Φλάνδρας και Βρυξελλών προτιμούν την αποκέντρωση appeared first on .