Τα αντίστοιχα ονόματα για τον πρώτο μήνα του έτους σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες προέρχονται επίσης ως επί το πλείστον από το ianuarius (που εμφανίζεται με κόκκινο στον παρακάτω χάρτη):

Όπως προσθέτει ο έλληνας συγγραφέας και μεταφραστής, Νίκος Σαραντάκος: στα ελληνικά είναι Ιανουάριος, ή Γενάρης πιο λαϊκά. Το παλιο ρωμαϊκό (σεληνιακό) ημερολόγιο άρχιζε τον μήνα Μάρτιο. Ο Ιούλιος Καίσαρας, όταν καθιέρωσε το ιουλιανό ημερολόγιο (που φέρει άλλωστε και το όνομά του), μετέφερε την αρχή του χρόνου στον Ιανουάριο και από τότε υπάρχει η ανακολουθία με τα ονόματα των μηνών από τον Σεπτέμβριο ως τον Δεκέμβριο, που αντιστοιχούσαν στον έβδομο έως δέκατο μήνα και ξαφνικά βρέθηκαν στην ένατη έως δωδέκατη θέση.

Άλλες ετυμολογίες είναι οι εξής: οι πολωνικές, ουκρανικές και κροατικές λέξεις styczeń, січень και siječanj κρατούν από την πρωτοσλαβική *sěčьńь, η οποία αναφερόταν σε μια εποχή που κόβονταν τα δέντρα. Το τσεχικό leden προέρχεται από το led, «πάγος», και το λευκορωσικό студзень προέρχεται από μια σλαβική ρίζα που σημαίνει «κρύο» (σημειώστε, ωστόσο, ότι τα ρωσικά ομιλούνται επίσης στη Λευκορωσία).

Το λιθουανικό sausis προέρχεται από το sausas, «ξηρό». Το γαελικό (σκοτσέζικο) Faoilleach προέρχεται από το faol («λύκος») και το teach («λαγούμι»).

Τέλος, οι τουρκικές, φινλανδικές και βασκικές αποδόσεις δεν σχετίζονται με καμία από τις προαναφερθείσες εκδοχές, κάτι που βέβαια δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη, καθώς δεν είναι ινδοευρωπαϊκές γλώσσες:

Το τουρκικό ocak κυριολεκτικά σημαίνει «σόμπα, τζάκι», πιθανώς αναφερόμενος στο γεγονός ότι ο Ιανουάριος είναι ένας κρύος μήνας, κατά τον οποίο περνά κανείς πολύ χρόνο στο σπίτι, μπροστά από ένα τζάκι. Το φινλανδικό tammikuu προέρχεται από το tammi («καρδιά, πυρήνας», μια αρχαϊκή έκφραση) και kuu («μήνας»), καθώς ο Ιανουάριος είναι ο «πυρήνας» ή το «κέντρο» του χειμώνα. Τέλος, το βασκικό urtarril προέρχεται από το urte («έτος»), το berri («νέο») και το hil («μήνας»). Võro vahtsõaastakuu σημαίνει «ο μήνας του τελευταίου έτους».

Κεντρική φώτo: Γενάτης, πίνακας του Γιάννη Τσαρούχη (1972)

The post Ο Γενάρης στις γλώσσες της Ευρώπης appeared first on .

Η πλειοψηφία των ευρωπαϊκών γλωσσών έχει δανειστεί το όνομα του μήνα (και των υπολοίπων για να είμαστε ειλικρινείς) από τα λατινικά, οπότε δεν προκαλεί εντύπωση πως υπάρχει μεγάλη ομοιότητα μεταξύ των ονομασιών. Οκτώβριος στα ελληνικά, October (αγγλικά), Oktober (γερμανικά και ολλανδικά), octobre (γαλλικά), octubre (ισπανικά), ottobre (ιταλικά), καθώς και άλλες παραλλαγές της αρχικής λατινικής λέξης.

Ας δούμε, λοιπόν, κάποιες εξαιρέσεις, με την βοήθεια του χάρτη του Jakub Marian, γλωσσολόγου και καλλιτέχνη.

Το πολωνικό październik προέρχεται από το paździerz = “σπόροι κάνναβης ή λιναριού”, των οποίων η συγκομιδή γινόταν τον Οκτώβριο. Το ίδιο και στα λευκορωσικά, όπου kastrýčnik (από την λέξη kastra) επίσης σημαίνει  “σπόροι κάνναβης ή λιναριού”. Δεν διαφοροποιούνται οι  λιθουανοί, όπου το spalis επίσης περιγράφει κάτι παρόμοιο.

Στα ουκρανικά, το žóvten’ σημαίνει το κιτρίνισμα των φύλλων. Το τσέχικο říjen προκύπτει από την λέξη říje, που σημαίνει την περίοδο αναπαραγωγής των ζώων. Το κροατικό listopad κυριολεκτικά σημαίνει  “πέσιμο των φύλλων”,με άλλα λόγια «ο μήνας κατά τον οποίο τα δέντρα ρίχνουν τα φύλλα τους». Αξίζει ωστόσο να τονίσουμε πως η ίδια λέξη, «listopad», είναι ο μήνας Νοέμβριος στα πολωνικά και τα τσέχικα.

Στα τούρκικα, ο Οκτώβρης είναι ekim που σημαίνει «σπορά». Στα αλβανικά, tetor, το οποίο προέρχεται από το tet(ë), το οκτώ στα αλβανικά, δηλαδή. Λέξη που έχει σαν απώτερη ρίζα στην πρωτο-ινδεοευρωπαϊκή την ίδια που έχει και το λατινικό octo.

Το ιρλανδικό Deireadh Fómhair μπορεί να μεταφραστεί σαν «τέλος του φθινοπώρου» ή «τέλος του θερισμού». Το ουαλικό Hydref  σημαίνει «φθινόπωρο», ενώ το γαελικό dàmhair περιγράφει την περίοδο αναπαραγωγής των ζώων.

Τέλος, κάποιες ιδιαίτερες περιπτώσεις, όπως το santugaine  που ακούγεται στην Σαρδηνία, και προέρχεται από έναν τοπικό Άγιο, που μαρτύρησε στην περιοχή, τον Gabinus ( Santu Gaine ή Santu ‘Aine). Αρκετά πιο βόρεια, στην Φινλανδία, όπου ο Οκτώβρης είναι lokakuu, δηλαδή «μήνας της λάσπης» ή «βρώμικος μήνας».

Πηγή: jakubmarian.com
Κεντρική φώτο: «Οχτώβρης» του Γιάννη Τσαρούχη.

The post O Οκτώβριος στις γλώσσες της Ευρώπης appeared first on .