Κύριε Λαυρέντζο, ποια ήταν τα πρώτα ερείσματα για την ασχολία σας με την μετάφραση και ειδικότερα με τη μετάφραση και το θέατρο; Πόσο βοηθητικές υπήρξαν οι νομικές και θεατρικές σπουδές σας στη συγγραφή αυτού του βιβλίου;

Κύριε Δήμα, πρώτα απ’ όλα σας ευχαριστώ θερμά διότι μου δίνετε την ευκαιρία με το ερωτηματολόγιό σας να εκφρασθώ για πρώτη φορά συνολικά για την εμπειρία μου στη θεατρική μετάφραση και για το όλο μεταφραστικό μου έργο, καθώς και για τη φετινή μου παράσταση της Λυσιστράτης με τον θίασο ΘΕΣΠΙΣ.
Ένα πρώτο έρεισμα για τη μετάφραση γενικώς ήταν η μακρά υπηρεσία μου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πολυγλωσσία των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μας υποχρέωνε να περνούμε συχνά από τη μια γλώσσα στην άλλη, μεταφράζοντας κείμενα που χειριζόμασταν. Βεβαίως υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και μεταφραστές και διερμηνείς σε μεγάλο αριθμό, σε σημείο που η αντίστοιχη υπηρεσία να είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο, και αυτό διότι, ενώ για παράδειγμα στα Ηνωμένα Έθνη οι επίσημες γλώσσες είναι 6, στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 24, και γίνονται μεταφράσεις από κάθε γλώσσα προς όλες τις υπόλοιπες. Παρά τον μεγάλο αριθμό των μεταφραστών και των διερμηνέων και την πολύ υψηλή επαγγελματικότητα και ποιότητά τους, είναι αδύνατο να καλύπτονται μόνο από αυτούς οι καθημερινές μεταφραστικές ανάγκες των υπηρεσιών. Μπαίνοντας λοιπόν και εγώ σε αυτό το παιχνίδι ήδη από το 1981/82 που άρχισα να εργάζομαι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεταξύ των πρώτων Ελλήνων, ανακάλυψα μια μεγάλη ευχαρίστηση να είμαι για δεκάδες συναδέλφους ο διάμεσος μεταξύ των ελληνικών και των άλλων γλωσσών. Και επειδή όπως λέει η ιταλική έκφραση «traduttore, traditore» (μεταφραστή, είσαι προδότης), θα σας έκανα να γελάσετε πολύ με τις φορές που μετέφραζα απευθείας (διερμήνευα) συνεδριάσεις Ελλήνων με ξένους όπου κατά τη μετάφραση διέστρεφα τα λεγόμενα, για να μην ακουστούν από την άλλη πλευρά αυτά που λεγόντουσαν λόγω παχυλής τότε άγνοιας και που δεν έπρεπε να ακουστούν. Ήταν μια γνωστή τακτική και των δραγουμάνων (διερμηνέων) του Σουλτάνου κατά την Τουρκοκρατία – που ήταν Έλληνες – στις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Έτσι φτάνουμε στο θέατρο. Σκηνοθέτης της ομάδας ΘΕΣΠΙΣ από την ίδρυσή της (2002), το πρώτο έργο που χρειάστηκε να μεταφράσω από τα ελληνικά στα γαλλικά ήταν ο Αυτοκράτωρ Μιχαήλ του Άγγελου Τερζάκη που παίχθηκε στα ελληνικά τον Νοέμβριο του 2003 και στα γαλλικά τον Μάιο του 2004, υπό την αιγίδα της Ελληνικής Πρεσβείας και του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Στη μετάφραση αυτή έχουν παραπέμψει Καθηγητές Θεατρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου και βρίσκεται κατατεθειμένη, όπως επίσης και στη βιβλιοθήκη του Κέντρου Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Louvain-la-Neuve.
Μετά από την προαναφερόμενη μετάφραση, όπου χρειάστηκε να μεταφράσω στα γαλλικά όλους τους όρους του βυζαντινού τελετουργικού και τους τίτλους των πολυάριθμων βυζαντινών αξιωμάτων (Πρωτοβεστιάριος, Πρωτοσπαθάριος, Κοντόσταυλος κλπ.), όλα ήταν εύκολα. Έπειτα ήρθε το πρώτο μου βιβλίο από τα γαλλικά προς τα ελληνικά, αδημοσίευτο μέχρι σήμερα. Ήταν Η Χυλόπιτα του Φεντώ, το 2005, σε πεζό λόγο (παίχθηκε με μεγάλη επιτυχία το 2011). Λίγο αργότερα ήρθε, και δημοσιεύθηκε, ο Αλέξανδρος ο Μέγας του Ρακίνα σε έμμετρη ομοιοκατάληκτη μετάφραση, που έτυχε και του πρώτου βραβείου της Ένωσης Ελλήνων Μεταφραστών Λογοτεχνίας το 2015. Το 2007 μετέφρασα την Προξενήτρα του Θόρντον Ουάιλντερ από τα αγγλικά, που παίχθηκε με μεγάλη επιτυχία την ίδια χρονιά. Συνέχισα με πολλά άλλα που γνωρίζετε, και αρκετά από αυτά αναφέρονται στις σελίδες 98-99 του βιβλίου μου Λυσιστράτη. Ο έρωτάς μου για την ελληνική γλώσσα διαμέσου των αιώνων με έκανε να μεταγράψω στη νεοελληνική το έργο του Σπυρίδωνος Ζαμπέλιου Γεώργιος Καραϊσκάκης (1844), που δεν είχε παιχθεί ποτέ από τον 20ό αιώνα και μετά, και να το παίξω για πρώτη φορά στη γενέτειρα του ήρωα, Σκουληκαριά Άρτας, το 2022, υπό την αιγίδα της Επιτροπής για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821. Βήμα-βήμα λοιπόν, έφτασα να τολμήσω να μεταφράσω για πρώτη φορά ολόκληρο έργο κατευθείαν από τα αρχαία ελληνικά: τη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη, που παρακολουθήσατε.

Ως προς το δεύτερο σκέλος της ερωτήσεώς σας, πόσο βοηθητικές ήταν οι νομικές και θεατρικές σπουδές μου στη συγγραφή του βιβλίου Λυσιστράτη, θα αρχίσω από τις θεατρικές σπουδές, λέγοντας ότι υπήρξαν όχι απλώς βοηθητικές αλλά καθοριστικές. Ένα ολόκληρο κομμάτι του διετούς μάστερ μου στο Πανεπιστήμιο της Louvain-la-Neuve ήταν αφιερωμένο στη μετάφραση, όπως επίσης και η μεταπτυχιακή μου μελέτη ήταν αφιερωμένη στη θεατρική μετάφραση (θα τη βρείτε εύκολα στη βιβλιοθήκη τους), ο δε εκ των Καθηγητών μου Διευθυντής του Κέντρου Θατρικών Σπουδών και σκηνοθέτης ο ίδιος στο Παρίσι, στην Αβινιόν και αλλού Jonathan Châtel δεν έπαυε να μας τονίζει ότι, αν θέλουμε να κάνουμε σωστή σκηνοθεσία έργου που δεν είναι στη γλώσσα μας, η καλύτερη επιλογή είναι, αν μπορούμε, να το μεταφράζουμε μόνοι μας. Αυτό έκανε και κάνει και ο ίδιος. Πράγματι, εντρυφώντας στη μετάφραση, έχουμε και την ερμηνεία, η οποία είναι το άλφα και το ωμέγα της σκηνοθεσίας. Οι νομικές σπουδές, από την άλλη πλευρά, είναι αυτές που με βοηθούν στην ακρίβεια της έκφρασης και στον σεβασμό του έργου του συγγραφέα, είτε αυτός είναι ζωντανός είτε νεκρός: είναι ηθικό δικαίωμα του συγγραφέα να μην παραποιείται το έργο του – δικαίωμα εξίσου ισχυρό, αν όχι ισχυρότερο, από το οικονομικό δικαίωμα να λαμβάνει τη νόμιμη αμοιβή για τη χρήση του έργου του, η οποία αίρεται βέβαια σε 100 χρόνια από τη συγγραφή του έργου ή 75 χρόνια από τον θάνατό του. Το ηθικό δικαίωμα, κανονικά, δεν αίρεται ποτέ.

Ποιος ήταν ο βασικός τρόπος προσέγγισης του αρχαίου κειμένου και ποια η μεθοδολογία συγγραφής του βιβλίου για χρήση στη σύγχρονη θεατρική σκηνή;

Προσέγγισα το αρχαίο κείμενο του Αριστοφάνη με ιδιαίτερο σεβασμό, και για να είμαι βέβαιος ότι βρίσκομαι στον σωστό δρόμο, συμβουλεύτηκα επιμελώς τις 36 μεταφράσεις που αναφέρω στη βιβλιογραφία, και κάποιες άλλες που χάριν συντομίας παρέλειψα να αναφέρω. Κατόπιν τοποθέτησα στο desk μου πολλά εργαλεία της αρχαίας μας γλώσσας. Και λαμβάνοντας υπόψη ότι πρόκειται για ποιητικό έργο – πράγμα που ορισμένοι μεταφραστές παραβλέπουν – αποφάσισα να είναι η μετάφρασή μου έμμετρη και με αρκετά ομοιοκατάληκτα κομμάτια που ηχούν ευχάριστα στο αυτί – χωρίς και να είναι υποχρεωτική η συστηματική ομοιοκαταληξία.
Τέλος είχα την τύχη να περάσει η μετάφρασή μου τη δοκιμασία της σκηνής στις πρόβες.
Πράγματι, όπως έχω διδαχθεί, η τελευταία δοκιμασία του κειμένου είναι η εκφώνηση από τον ηθοποιό. Εκεί έγκειται η διαφορά μιας μετάφρασης που προορίζεται απλώς για μελέτη κλασικών σπουδών από μια μετάφραση που έχει προορισμό τη θεατρική σκηνή.

Υπήρχε κάποια ανακάλυψη ή στοιχείο κατά τη διάρκεια της έρευνάς σας για την Λυσιστράτη που σας εξέπληξε ή άλλαξε τον τρόπο που βλέπετε το έργο;

Η μεγάλη ανακάλυψη ήταν πόσο ζωντανό είναι το κείμενο ακόμα σήμερα. Επίσης διέκρινα την ποιότητα του χιούμορ του Αριστοφάνη, που δεν περιέχει τίποτε το χυδαίο ή πρόστυχο αλλά περιέχει φινέτσα και χάρη, και αποφάσισα να το μεταφέρω στη σκηνή με αυτές τις ιδιότητες. Οι θεατές με διαβεβαίωσαν ότι στην παράσταση αποφεύχθηκε η χυδαιότητα και αποδόθηκε η φινέτσα. Αυτή ήταν από τις μεγαλύτερες ικανοποιήσεις μου.

Πως επηρέασε το τελικό κείμενο η αλληλεπίδραση των ηθοποιών κατά τη διάρκεια της περιόδου των προβών και της προετοιμασίας της παράστασης;

Για το θέμα αυτό μίλησα λίγο με την ευκαιρία προηγούμενης ερώτησης (μεθοδολογία). Θα προσθέσω εδώ χαρακτηριστικά ότι κυκλοφόρησαν και χρησιμοποιήθηκαν διαδοχικά στις πρόβες τρεις βερσιόν της μετάφρασής μου: η πρώτη στα τέλη του 2023, η δεύτερη – επηρεασμένη από την αλληλεπίδραση των ηθοποιών, όπως πολύ ωραία το εκφράσατε – τον Μάρτιο 2024, και η τελευταία ήταν η βερσιόν που δημοσιεύθηκε στο βιβλίο. Άρα προκύπτει σαφώς ότι χωρίς την αλληλεπίδραση στις πρόβες η μετάφραση δεν θα ήταν αυτή που δημοσιεύθηκε.

Πόσο υπολογίσιμο ήταν το ρίσκο επιλογής του έμμετρου λόγου στη συγκεκριμένη μετάφραση;

Επειδή γράφω ποιήματα από τα 10 μου χρόνια και έχω δημοσιεύσει σε αθηναϊκό περιοδικό από τα 13 μου, είναι πολύ εύκολο για μένα να περάσω στον έμμετρο λόγο. Από τη στιγμή που πείσθηκα ότι το πρωτότυπο κείμενο ήταν ποιητικό και άρχισε να μου μιλάει το ίδιο σαν ποίημα, η επιλογή του έμμετρου λόγου ήταν μονόδρομος. Η σημασία αυτής της επιλογής αποδείχθηκε, εκτός των άλλων, στα τραγούδια των Χορών που συνέθεσε ο Τάκης Καλατζής με σύντομες υποδείξεις εκ μέρους μου. Αν είχα κάνει την επιλογή του πεζού λόγου, δεν θα ήταν εφικτό να γίνουν αυτά τα τραγούδια. Οι στίχοι της μετάφρασής μου ήταν η απαραίτητη πρώτη ύλη για τον συνθέτη.

Πόλεις-Κράτη στην αρχαία Ελλάδα και θεατρική παράσταση Λυσιστράτη στις Βρυξέλλες απέναντι στο ομογενειακό κοινό: εθνικός, διεθνικός, πολυεθνικός χαρακτήρας του έργου. Αν προσθέσουμε και τους θεατρικούς υπέρτιτλους σε ξένες γλώσσες, ποιες ήταν οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίσατε στο πολυεπίπεδο αυτό μεταφραστικό εγχείρημα;

Τι ωραία που τα βάλατε όλα αυτά μαζί! Πράγματι οι υπέρτιτλοί μου, τους οποίους σπούδασα χωριστά από τις λοιπές θεατρικές σπουδές, κοντά στους σπεσιαλίστες υπερτίτλων του Διεθνούς Φεστιβάλ Θεάτρου της Αβινιόν, αυτή τη φορά «μίλησαν» περισσότερο από κάθε άλλη φορά. Ο λόγος είναι ότι το έργο είναι παγκοσμίως γνωστό και πολλοί ξένοι – και όχι μόνο τα ξένης υπηκοότητας μέλη οικογενείας ορισμένων ηθοποιών μας – είχαν την επιθυμία να δουν τη Λυσιστράτη μας, και την είδαν. Αποφάσισα να τους δώσω τη δυνατότητα να τη δουν όσο γίνεται πιο σωστά, προσαρμόζοντας τα επιλεγμένα για το σκοπό αυτό κείμενα, αγγλικό και γαλλικό, στις μεταφραστικές επιλογές της δικής μου μετάφρασης. Αποζημιώθηκα με την ομόφωνη κριτική τους ότι δεν είχαν καμία σχεδόν δυσκολία να παρακολουθήσουν όλο το έργο
χάρις στους υπερτίτλους.
Έχετε δίκιο να μιλάτε για πρόκληση, αλλά αυτή είναι η πρόκλησή μου από το 2009, που άρχισα τους υπερτίτλους, και ιδίως τα τελευταία χρόνια: η κάθε παράστασή μου να είναι τρίγλωσση – και είναι. Το αντίτιμο; 100 περίπου ώρες δουλειάς. Η ανταμοιβή; Ανεκτίμητη.

Θεατρική κωμωδία: ποιος ο βαθμός δυσκολίας του θεατρικού αυτού είδους και ποιος ο τρόπος προσέγγισης του ελληνόφωνου κοινού της πόλης των Βρυξελλών στη συγκεκριμένη παράσταση; Πιστεύετε ότι το αρχαίο χιούμορ μπορεί να μεταφερθεί αποτελεσματικά σε σύγχρονο κοινό;

Στην Ποιητική του Αριστοτέλη, που είναι αξεπέραστο μέχρι σήμερα θεμελιώδες θεατρολογικό κείμενο («Έστι ουν τραγωδία μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας…» – μαθαίναμε στο Λύκειο), έχει διασωθεί το κομμάτι για την τραγωδία αλλά έχει χαθεί το κομμάτι για την κωμωδία. Γνωρίζουμε όμως ότι οι βασικές διαφορές είναι ότι η τραγωδία ασχολείται με πρόσωπα «αρχοντικής» τάξεως (Αγαμέμνων, Κλυταιμνήστρα, Οιδίποδας, Αντιγόνη…) ενώ η κωμωδία με πρόσωπα «λαϊκής» τάξεως. Όμως τα πρόσωπα αυτά γίνονται σε ορισμένες περιπτώσεις άρχοντες και αρχόντισσες – και τέτοια είναι κατ’ εξοχήν η περίπτωση της Λυσιστράτης. Μένει η δεύτερη διαφορά: η κωμωδία έχει happy end, η τραγωδία μοιραίο τέλος.
Γι’ αυτό τον λόγο το κοινό – και το δικό μας ελληνόφωνο των Βρυξελλών στην προκειμένη περίπτωση – λατρεύει την κωμωδία και δεν έχει ιδιαίτερη διάθεση να δει να παίζεται τραγωδία.
Όμως, προσοχή: το κοινό μας είναι εκλεκτό και παρόλο που μπορεί να ικανοποιηθεί προσωρινά με κωμωδίες που περιέχουν χονδροειδή αστεία, προτιμά το λεπτό χιούμορ. Αυτό συνέβη και με τη Λυσιστράτη. Αρχίζοντας από το κείμενο, αποφάσισα να μη λογοκρίνω στο παραμικρό τον Αριστοφάνη, αλλά και να μην προσθέσω και άχρηστες χυδαιότητες που συχνά μπαίνουν σε παραστάσεις της Λυσιστράτης, «για να γίνει πιο αστείο». Το θεωρώ απρέπεια έναντι του συγγραφέα, όπως ανεπίτρεπτο θεωρώ και να κόβονται λέξεις και εκφράσεις του πρωτοτύπου για να γίνεται, υποτίθεται, «πιο κατάλληλο» για νέους κλπ. Κανένα από τα παιδιά και από τους μεγάλους που παρακολούθησαν τη Λυσιστράτη μας ή οι γονείς τους δεν εξέφρασαν το παραμικρό παράπονο για το έργο ως «υπερβολικά τολμηρό». Γι’ αυτό και η μεγαλύτερη ικανοποίηση εμού και των ηθοποιών είναι ότι μπορέσαμε να δώσουμε τη σωστή ισορροπία μεταξύ σοβαρού και αστείου, και να βγάλουμε και άφθονο γέλιο.
Μια τελευταία λέξη για την τραγωδία: πολύ συχνά το κοινό θέλει να αποφύγει αυτό το θεατρικό είδος, «για να μην αρρωστήσει» από τη στενοχώρια. Όμως σκοπός της τραγωδίας δεν είναι να φύγει κανείς άρρωστος από την παράσταση αλλά να φύγει θεραπευμένος από αγκάθια που μπορεί να έχει ο καθένας μας στην ψυχή του. Αν αυτό δεν επιτυγχάνεται, σημαίνει ότι εμείς οι σκηνοθετούντες δεν κάναμε καλά τη δουλειά μας.
Και όσον αφορά την τελευταία πτυχή της ερώτησής σας, ναι, το αρχαίο χιούμορ μπορεί να μεταφερθεί αποτελεσματικά στο σημερινό κοινό, και αν σε κάποιο στίχο του έργου αυτό είναι δύσκολο, ο σκηνοθέτης μπορεί να κάνει την απαραίτητη προσαρμογή.

Ποια είναι η γνώμη σας για την απεικόνιση των γυναικών στην Λυσιστράτη και πώς αυτή η απεικόνιση μπορεί να συγκριθεί με τη σημερινή κοινωνική θέση των γυναικών;

Η απεικόνιση των γυναικών στη Λυσιστράτη περιέχει πολλή μοντερνικότητα. Σπαρτιάτες και Αθηναίοι μ’ ένα στόμα λένε «φέρτε μας τη Λυσιστράτη να μας σώσει». Συγκρίνεται επομένως με τις σημαντικές γυναικείες προσωπικότητες – αρχηγούς κρατών σήμερα. Το κοινό είχε την εντύπωση ότι παρακολουθούσε σημερινό έργο.

Κύριε Λαυρέντζο, θα θέλαμε να μας πείτε δύο λόγια και για την σκηνοθεσία της θεατρικής παράστασης που απολαύσαμε στις Βρυξέλλες

Η παράσταση της Λυσιστράτης χαρακτηρίστηκε ιδιαίτερα επιτυχημένη, από τη συντριπτική πλειοψηφία, αν όχι πλήρη ομοφωνία, των θεατών. Όμως, επιτυχημένη – και μάλιστα ιδιαίτερα επιτυχημένη – παράσταση χωρίς σωστή σκηνοθεσία δεν νοείται. Δεν έχω αντίρρηση να λέγονται τόσα θετικά για τα κείμενα των παραστάσεών μου αλλά δεν θα ήταν ορθό να αποσιωπάται η παράμετρος σκηνοθεσία.
Για να μη χάνουμε το χιούμορ μας – αφού το γέλιο αφθονούσε κάθε μέρα στις παραστάσεις μας, ο σκηνοθέτης είναι, σύμφωνα με διάσημο βρετανό κριτικό και χρονογράφο, το πρόσωπο που ορίζεται από την ομάδα με σκοπό να καλύπτει το γεγονός ότι οι ηθοποιοί δεν ξέρουν να παίζουν. Δύο τινά λοιπόν: είτε οι ηθοποιοί ξέρουν να παίζουν, άρα κάποιος τους έμαθε να παίζουν, και δεδομένου ότι οι περισσότεροι της Λυσιστράτης ξεκίνησαν από εμένα, άρα κατόρθωσα να τους μάθω, είτε δεν ξέρουν να παίζουν, οπότε κατόρθωσα να κάνω να μη φαίνεται αυτό στην παράσταση. Και στις δύο περιπτώσεις, μπόρεσα και ανταποκρίθηκα σε ένα από τα βασικά καθήκοντα του σκηνοθέτη: τη διδασκαλία των ηθοποιών.
Επίσης, απαιτείται η σωστή επιλογή των ηθοποιών – και όλοι συμφώνησαν ότι η επιλογή της Λυσιστράτης ήταν τέλεια, του Πρόβουλου επίσης, της Μυρρίνης επίσης, της Σπαρτιάτισσας Λαμπιτώς επίσης, και όλων των άλλων (Καλονίκη, Στρυμόδωρος, Στρατυλλίς, Λάκων, Κήρυξ Λακεδαιμονίων, Αθηναίοι πρέσβεις, Δράκης, Φιλούργος, Ροδίππη και φυσικά Κινησίας, κλπ).
Χωρίς αυτή την επιλογή η παράσταση δεν θα ήταν αυτή που ήταν. Το ίδιο και για την επιλογή των καλλιτεχνικών συντελεστών, με επικεφαλής την Άντα στη σκηνογραφία και τον Τάκη στη μουσική. Όλοι αυτοί αποτελούσαν μια «ορχήστρα» – και καμιά ορχήστρα δεν μπορεί να αποδώσει σωστό έργο αν δεν τη συντονίζει κάποιος. Στο θέατρο, το πρόσωπο αυτό είναι ο σκηνοθέτης. Είμαι συζητητικός στα περισσότερα σημεία, αποφασιστικός όταν έπρεπε να προχωρήσουμε μπροστά, ίσως αθέατος αρκετές φορές, για να αισθάνεται ελεύθερος ο ηθοποιός στη δημιουργικότητά του, καθώς και ο καλλιτεχνικός συντελεστής. Η αθέατη σκηνοθεσία είναι από τις πιο δύσκολες. Έκανα και λάθη. Θα κάνουμε όλοι λιγότερα την επόμενη φορά. Ευτυχώς που δεν επηρέασαν σημαντικά την παράσταση.
Και τέλος, πολύ σημαντικό, η ερμηνεία του έργου. Για να αποδοθεί ως κωμωδία με αυτή την ισορροπία και το μέτρο που παρατήρησαν οι θεατές, είναι σαφές ότι συνετέλεσαν όλοι οι ηθοποιοί και καλλιτεχνικοί συντελεστές και τους ευγνωμονώ στον υπέρτατο βαθμό και τους συγχαίρω θερμότατα. Συντελέσατε και εσείς, κύριε Δήμα, με τον τρόπο που το προβάλατε.
Αλλά το πλοίο το οδηγούσε κάποιος…

Ποια τα μελλοντικά σας συγγραφικά ή θεατρικά σχέδια;

Το κύριο συγγραφικό μου σχέδιο είναι η διδακτορική μου διατριβή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών με θέμα το θέατρο του γαλλικού κλασικού αιώνα (17 ος αιώνας), που πηγή έμπνευσής του ήταν η αρχαία Ελλάδα, και την πρόσληψή του στη σύγχρονη Ελλάδα. Θεατρικά σχέδια: Αρχίζω από τη γενέτειρά μου Μηλιανά Άρτας όπου στις 10 Αυγούστου έχω προγραμματίσει να παίξω με την εκεί θεατρική ομάδα μου, σε ενιαία παράσταση, ένα έργο για παιδιά 10-15 ετών και ένα για όλους τον Επιθεωρητή του Γκόγκολ. Στις Βρυξέλλες, όπου συνήθως ο ΘΕΣΠΙΣ παίζει κάθε Μάιο, δεν έχουμε βρει ακόμα το έργο, αλλά αφού άρεσε τόσο πολύ το φετινό κλασικό και άλλα κλασικά προηγουμένων ετών, δεν θα αλλάξουμε τη συνταγή.

Αριστοφάνης Λυσιστράτη, έμμετρη μετάφραση – εισαγωγή – σχόλια Αριστείδης Λαυρέντζος, εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2024.                                                                                                              Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στον ιστότοπο του εκδότη και στον ιστότοπο του βιβλιοπωλείου Πολιτεία.

Φωτογραφίες παράστασης: Αλέξανδρος Μιχαηλίδης/Newsville.be

The post Λυσιστράτη του Αριστοφάνη: Μια μετάφραση με προορισμό τη θεατρική σκηνή appeared first on .

Η θεατρική παράσταση Λυσιστράτη, η οποία ανέβηκε για πέντε παραστάσεις από τις 23 μέχρι και τις 27 Μαίου 2024 στις Βρυξέλλες , διά χειρός Αριστείδη Λαυρέντζου, ήταν ίσως η πιο άρτια παράσταση που έχει παρουσιάσει η θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ τα τελευταία χρόνια.
Κρίνοντας από την μεριά του θεατή και αναγνωρίζοντας τον μεγάλο βαθμό της δυσκολίας της θεατρικής αντιμετώπισης του Αριστοφάνη, μόνο συγχαρητήρια μπορούμε να δώσουμε στους συντελεστές της παράστασης.

Επιμονή και υπομονή για να βγει το επιθυμητό θεατρικό αποτέλεσμα

Το Newsville.be παρακολούθησε την παράσταση δύο φορές, μία στην γενική πρόβα και μία στην τελευταία παράσταση την Δευτέρα 27 Μαΐου. Ποιοι είναι η βασικοί λόγοι που μας κάνουν να πιστεύουμε πως αυτή τη φορά ο ΘΕΣΠΙΣ ανέβασε ψηλά τον θεατρικό πήχη; Ο πρώτος και ίσως ο πιο σημαντικός είναι η επιτυχημένη κοινή προσπάθεια μιας εικοσαμελούς ομάδας, η οποία επί μήνες εργάστηκε με επιμονή απέναντι σε ένα δύσκολο έμμετρο κείμενο με πολλές «αριστοφανικές» παγίδες, κατάφερε να υπερνικήσει τα δύσκολα ωράρια και την κούραση από τις πολύωρες πρόβες, να διαχειριστεί τον λίγο προσωπικό χρόνο και πολλά άλλα. Ο δεύτερος ήταν ξεκάθαρα η μετάφραση του αριστοφανικού κειμένου, κατευθείαν από το πρωτότυπο, από τον Αριστείδη Λαυρέντζο, σε έμμετρο λόγο. Με εξαιρετική ποιότητα το κείμενο απέφυγε υπερβολές, δεν υπέπεσε σε παγίδες εύκολου γέλιου, κράτησε με ιδανικό τρόπο το ύφος του αριστοφανικού λόγου καθιστώντας το επίκαιρο και σωστά επικοινωνιακό σε νοήματα. Τέλος πρέπει να σημειώσουμε την άψογη αισθητική της παράστασης, με υπογραφή Άντας Σωτηροπούλου καθώς και την εξαιρετική μουσική επένδυση από τον Τάκη Καλατζή με 10 πρωτότυπα τραγούδια.

Το ζεστό χειροκρότημα, το οποίο αποτελεί την μοναδική αμοιβή για μία ερασιτεχνική θεατρική ομάδα, νίκησε και αυτή τη φορά την κούραση και όποια άλλα μικροπροβλήματα, αναπόφευκτα, εμφανίζονται σε αυτές τις δύσκολες προσπάθειες.
Μπράβο σε όλους όσοι συμμετείχαν στην πραγματοποίηση της δύσκολης αυτής θεατρικής παράστασης.

Αφιέρωμα στην Κύπρο: 50 χρόνια μετά τον πόλεμο του 1974 και 20 χρόνια μετά την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ε.Ε.

Με αφορμή την αφιερωματική στην Κύπρο, εισαγωγική πράξη που απολαύσαμε κατά τη διάρκεια της θεατρικής παράστασης «Λυσιστράτη», από τη θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ,  η  Σίλια Χριστοδούλου,  εκπρόσωπος του Συνδέσμου Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου και μέλος της Ένωσης Λογοτεχνών Κύπρου, μας μίλησε με αίσθηση ευθύνης για το χρέος της διατήρισης μνήμης, στην πρωτεύουσα της ενωμένης Ευρώπης.

Σίλια Χριστοδούλου: «Η Κύπρος ανασταίνεται στα λόγια των ποιητών της»

Η ιδέα ενός αφιερώματος για την Κύπρο ήρθε επιτακτικά αλλά κι αβίαστα λόγω χρονικών συγκηριών. Το 2024 σηματοδοτεί για την ιστορία του νησιού 50 χρόνια μετά τον πόλεμο του 1974 και 20 χρόνια μετά την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ε.Ε. Τα σύνορα αυτής της πατρίδας μου παραμένουν τα πιο προβληματικά σύνορα του ευρωπαϊκού οικοδομήματός μισό αιώνα μετά από μία τραγωδία που σημάδεψε τις συνειδήσεις όχι μόνο των Κυπρίων πολιτών αλλά και των περισσότερων Ελλήνων ανά την οικουμένη. Θεώρησα λοιπόν σκανδαλώδη την όποια σιωπή των ελληνόφωνων των Βρυξελλών μιας που εδώ χτυπά η καρδιά των ευρωπαϊκών θεσμών και διεθνών οργανισμών με γεωπολιτική σημασία. Κατά κάποιο τρόπο μια αίσθηση ευθύνης και χρέους με οδήγησε να απευθυνθώ σε ελληνόφωνους πολιτιστικούς φορείς και με ανακούφιση είδα καλή διάθεση και προθυμία να συμμετέχουν σε κάποια πολιτιστική εκδήλωση σχετική με την Κύπρο όταν επισημάνθηκε η τραγική επέτειος. (συνέχεια του κειμένου ΕΔΩ)

Ο λόγος στους πρωταγωνιστές της θεατρικής παράστασης

Λίγο μετά την αυλαία της τελευταίας παράστασης, το Newsville.be και ο Γιάννης Δήμας είχε τη χαρά να συνομιλήσει με μερικούς από τους πρωταγωνιστές της θεατρικής παράστασης που απολαύσαμε στο Claude Voltaire.

Άρτεμις Χατζή: «Στη σκηνή απορροφήθηκα εντελώς από την προσωπικότητα της Λυσιστράτης και την ικανότητα της να ενώσει τις γυναίκες»

Είμαι ιδιαίτερα ευγνώμων που φέτος είχα την τιμή να παίξω την Λυσιστράτη, ρόλο δύσκολο και απαιτητικό, που τον έκανε πιο προκλητικό το έμμετρο κείμενο της μετάφρασης του Αριστείδη Λαυρέντζου που έμεινε πιστή στο κείμενο του Αριστοφάνη. Προετοιμάζοντας το έργο αλλά και στην σκηνή απορροφήθηκα εντελώς από την προσωπικότητα της Λυσιστράτης και την ικανότητα της να ενώσει τις γυναίκες στην πραγματοποίηση του σκοπού τους να τελειώσουν τον πόλεμο και να σώσουν την Ελλάδα. Ο συνδυασμός της στρατηγικής γυναίκας που επιδιώκει την ειρήνη όμως παράλληλα μένει πιστή στην γυναικεία της φύση και χρησιμοποιεί σαν μέσο για τον σκοπό της τον έρωτα. Η Λυσιστράτη του 411 π.Χ. -έπειτα από είκοσι χρόνια Πελοποννησιακού Πολέμου και δύο χρόνια μόλις μετά την ολέθρια Σικελική Εκστρατεία, με τους Σπαρτιάτες να λεηλατούν την Αττική- αναπτύσσει κυριολεκτικά «εντός των τειχών» της πληττόμενης Αθήνας την πλοκή μιας άλλης επώδυνης καραντίνας, ερωτικής φύσης , που σχεδιάζεται και ενεργοποιείται από τις γυναίκες ως έσχατο μέσο για να αρθεί το αδιέξοδο που επέβαλε ο εμφύλιος πόλεμος και οι ατελέσφορες επιλογές και πρωτοβουλίες των ανδρών ηγετών του. Είναι όμως ενδιαφέρον ότι μια γυναίκα παίρνει τέτοια πρωτοβουλία και επιτυγχάνει μια τέτοια κινητοποίηση σε αντίθεση με το πρότυπο των γυναικών της εποχής. (συνέχεια του κειμένου ΕΔΩ)

Κωστής Γεραρής: » Η μετάφραση όσο και η μουσική είναι τέτοιας ποιότητας που αξίζει πραγματικά να χρησιμοποιηθούν σε μελλοντικές παραστάσεις της Λυσιστράτης από επαγγελματικούς θιάσους»

Συμμετέχω ανελλιπώς στις παραστάσεις του ΘΕΣΠΙ από το 2010, αλλά αυτή ήταν η πρώτη φορά που είχα την ευκαιρία να παίξω σε ένα αρχαίο ελληνικό δράμα. Η Λυσιστράτη είναι ένα κορυφαίο έργο. Η ευφάνταστη ιδέα του Αριστοφάνη να γράψει ένα έργο για την ερωτική αποχή των γυναικών μέχρι οι άντρες να αποφασίσουν την λήξη του πολέμου, καθώς και η σύγκρουση μεταξύ ανδρών και γυναικών, δημιουργεί αναπόφευκτα κωμικές καταστάσεις. Είναι αξιοπρόσεκτο ότι γελάμε σήμερα ακριβώς με τα ίδια πράγματα που γελούσαν και οι αρχαίοι. Αυτό όμως κυρίως που μας διδάσκει το έργο είναι η αξία της ειρήνης. Δημιουργεί έκπληξη ότι στην αρχαία Αθήνα μπορούσε εν καιρώ πολέμου να παιχτεί ελεύθερα ένα έργο που σατίριζε τους ιθύνοντες και διατράνωνε την ειρήνη, χωρίς να θεωρηθεί αντικαθεστωτικό ή ‘προδοτικό’. Στην επιτυχία της παράστασης έπαιξε πρωταρχικό ρόλο η πιστή και όπως πάντα ποιοτική μετάφραση του Αριστείδη, τα κουστούμια που σχεδίασε και επέλεξε η Άντα Σωτηροπούλου, η οποία έκανε και τα σκηνικά, και τα πολύ όμορφα τραγούδια την εξαιρετική μουσική των οποίων συνέθεσε ο Τάκης Καλατζής. Πιστεύω ότι τόσο η μετάφραση όσο και η μουσική είναι τέτοιας ποιότητας που αξίζει πραγματικά να χρησιμοποιηθούν σε μελλοντικές παραστάσεις της Λυσιστράτης από επαγγελματικούς θιάσους. Η σύνθεση της ομάδας των ηθοποιών, με πρωταγωνίστρια την Άρτεμη, ήταν επίσης καθοριστική. Ήταν μεγάλη χαρά για μένα να συμμετάσχω στο χορό των ανδρών και να παίξω τον Αθηναίο πληρεξούσιο, που ήταν ένας μικρός αλλά πολύ καλογραμμένος και ιδιαίτερα κωμικός ρόλος.

Βασίλης Μάγνης: «Λέξεις ελληνικές που χορεύουν μέσα στους αιώνες και καταφτάνουν σε μας ατόφιες»

Ένιωσα άλλη μια φορά φέτος τη χαρά και την τιμή να βρεθώ πάνω στο σανίδι. Ευχαριστώ το σκηνοθέτη και όλη την ομάδα του Θέσπι που φέτος εμπλουτίστηκε με αρκετά νέα πρόσωπα. Τίποτα δεν είχαν να ζηλέψουν από τους παλιότερους. Μπράβο σε όλες και όλους, παλιούς και καινούριους!

Απολαμβάνω όλους τους ρόλους. Κάθε ρόλος έχει την πρόκλησή του. Το μυστικό είναι να μην πεις ποτέ «Δεν μου αρέσει αυτός ο φετινός μου ρόλος, προτιμούσα τον περσινό». Ειδικά φέτος, αναβιώνοντας ένα κείμενο που μας έρχεται από το βάθος διόμισυ χιλιετηρίδων, η συγκίνηση είναι ακόμα μεγαλύτερη. Ανέτρεξα στο αρχαίο κείμενο και βρήκα λέξεις που χρησιμοποιούμε ακόμη σήμερα. Για παράδειγμα, αυτό που σήμερα μεταφράστηκε ως «τσαγανό», στο αρχαίο κείμενο ήταν «χολή». Σήμερα η χολή έχει αρνητική χροιά, πχ. λέμε αυτός είναι χολωμένος. Λέξεις ελληνικές που χορεύουν μέσα στους αιώνες και καταφτάνουν σε μας ατόφιες, έστω και με παραλλαγμένη σημασία. Το βρίσκω συγκλονιστικό αυτό. Όσο για την πλοκή και την ουσία της Λυσιστράτης, μένει κανείς άναυδος με τη φαντασία και ιδιοφυία του Αριστοφάνη. Το μήνυμα για συμφιλίωση και ειρήνη μέσω της γυναικείας παρεμβολής, σε μια εποχή μάλιστα που η γυναίκα ήταν εντελώς αποκλεισμένη από τα δημόσια πράγματα. Απίστευτο εύρημα!

Μάρθα Σταμπολίδου: «Οι θεατές με τη ζεστασιά τους με αναπτέρωναν!»

Ήταν ένα ενδιαφέρον ταξίδι από τις πρόβες έως και την τελευταία παράσταση! Με όλα, και τα πάνω και τα κάτω, με γέμισε, μου έμαθε πολλά! Η Λυσιστράτη είναι ένα σπουδαίο έργο. Ο Αριστοφάνης πριν από 2500 χρόνια περίπου μας παρουσιάζει τον κύριο ρόλο της γυναίκας στην κοινωνία! Τέλος, ευχαριστώ τους θεατές που με τη ζεστασιά τους με αναπτέρωναν! Ευχαριστώ το Newsville για την προβολή του έργου μας.

Άρτεμις Μενούνου: «Έδωσα, με όση δύναμη είχα, τη φωνή μου και το είναι μου με αγάπη και πάθος!»

Όταν με εμπιστεύτηκε ο σκηνοθέτης Αριστείδης Λαυρέντζος να τραγουδήσω και ως μονωδός και αργότερα ως κορυφαία του γυναικείου χορού στη Λυσιστράτη, έδωσα, με όση δύναμη είχα, τη φωνή μου και το είναι μου με αγάπη και πάθος ! Βρισκόμουν ήδη από τον Μάρτιο σε περίοδο πένθους μετά το θάνατο της μητέρας μου και είχα μέχρι την τελευταία στιγμή αγωνία για το αν θα μπορέσω να τραγουδήσω, λόγω βρογχίτιδας, φαρυγγίτιδας και προσβολής των φωνητικών μου χορδών από την αλλεργική αντίδραση στην Αφρικανική σκόνη που εισέπνευσα τον Απρίλιο στην Ελλάδα. Δυστυχώς είχα και αυτήν τη στενοχώρια, να έχω χάσει τη φωνή μου, η οποία δεν αποκαταστάθηκε πλήρως μέχρι τέλους των παραστάσεων. Όμως η παιδεία που είχα από τα γυμνασιακά μου χρόνια και κυρίως από το Μουσικό Τμήμα του Πανεπιστημίου της Αθήνας το 1972 -1973 μου έδωσαν την απαραίτητη γνώση, για να συμμετάσχω στη Λυσιστράτη. Είχα ήδη δημιουργήσει χορωδίες σε σχολεία ( π.χ. η ρεμπέτικη χορωδία στο 8ο Λύκειο Καλλιθέας που δημιούργησα το 1988-89 πήρε τον έπαινο που μας απένειμε τότε ο Υπουργός Παιδείας Γ. Παπανδρέου για τη συμμετοχή μας στο Α΄ Φεστιβάλ Μαθητικής Δημιουργίας). Χορωδία έκανα και στο πανεπιστήμιο της Μονς το 2006 και τραγουδήσαμε στη Μεσογειακή βραδιά με συνοδεία 2 Βέλγων μουσικών και φοιτητές μου Βέλγους με μία μόνο Ελληνίδα Εράσμους.

Το ελληνικό κοινό των Βρυξελλών με ήξερε ως καθηγήτρια και ως ηθοποιό. Λίγοι με άκουσαν στη βραδιά «Μπουάτ» που οργάνωσε η ελληνική εκπομπή του Radio Campus του U.L.B. τη δεκαετία του ’80. Τώρα με ανακάλυψαν και ως μονωδό. Ευχαριστώ τον Αριστείδη Λαυρέντζο που μας οδήγησε σε αυτή τη μεγάλη επιτυχία και συγχαίρω για άλλη μια φορά το μουσικό Τάκη Καλατζή για την πρωτότυπη και εκπληκτική μουσική του έργου που μας έκανε ειλικρινά να γλεντάμε επί σκηνής ως χορός είτε ανδρών είτε γυναικών».

Βασίλης Πούλος: «..είχαμε ένα τόσο προσεγμένο κείμενο, με σεβασμό στο πρωτότυπο, που ο καθένας μας, από τον μεγαλύτερο έως τον μικρότερο ρόλο, το απορρόφησε και το απόδωσε στον μέγιστο δυνατό βαθμό»

Είχα την τύχη να συμμετάσχω στην προσπάθεια του θιάσου “Θέσπις” να αποδώσει στο θεατρόφιλο κοινό των Βρυξελλών το υπέροχο έργο “Λυσιστράτη”.
Τύχη για το περιπετειώδες αλλά συνάμα κουραστικό και όχι εύκολο ταξίδι των τελευταίων μηνών με εντατική μελέτη και πρόβες.
Τύχη για τους εξαιρετικούς συνοδοιπόρους με αγάπη για το θέατρο και φίλους πλέον που δουλέψαμε μαζί.
Τύχη για την μοναδική εμπειρία του “Αρχαίου Θεάτρου” και της ένθερμης μετουσίωσης μας σε πολίτες της Αθήνας (…ή της Σπάρτης όπως εγώ).
Τύχη γιατί ζήσαμε την πλημμυρίδα αυθεντικής μουσικής του συνθέτη μας από την πρώτη της παρουσίαση έως την πλήρη αφομοίωση της.
Τύχη που είχαμε ένα τόσο προσεγμένο κείμενο με σεβασμό στο πρωτότυπο που ο καθένας μας, από τον μεγαλύτερο έως τον μικρότερο ρόλο, το απορρόφησε και το απόδωσε στον μέγιστο δυνατό βαθμό.
Και τέλος, τύχη ή καλύτερα ευτυχία, η προσπάθειά μας να είναι επιτυχής, όπως απέδειξε το απλούστερο, το πηγαίο και το πιο επιθυμητό: το ένθερμο χειροκρότημα του κοινού…

Άντα Σωτηροπούλου: » Ο Αριστοφάνης αγάπησε και εξετίμησε τις γυναίκες, εκθειάζει την δύναμη, την εξυπνάδα, το σθένος τους»

Συνάντησα, στο θέατρο, τον Αριστοφάνη πριν πολλά χρόνια όταν έκανα σκηνικά και κουστούμια για τις Εκκλησιάζουσες σε διασκευή για παιδιά με το Θεατρικό Εργαστήρι. Τον λάτρεψα από τότε γιατί εκτός από την ειρήνη αγάπησε και εξετίμησε τις γυναίκες και σε πολλές από τις κωμωδίες του εκθειάζει την δύναμη, την εξυπνάδα, το σθένος τους. Θέλησα λοιπόν να ξαναζήσω και να προχωρήσω την χαρούμενη εκείνη εμπειρία και άρπαξα με πολλή όρεξη την πρόκληση που μου παρουσίασε ο Θέσπης.

Βρισκόμαστε στον βράχο της Ακρόπολης της Αθήνας. Στην σκηνή κυριαρχεί η Πύλη με τις μετόπες και τις κολώνες της. Δεξιά και αριστερά πλακιώτικα σπιτάκια με κεραμίδια. Όλα συνθέτουν ένα φόντο φωτεινό, φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και αττικό φως. Άσπρες πέτρες λουσμένες στον ήλιο. Απέριττο πλαίσιο ώστε να τονίσει την σοβαρότητα στα σημαντικά δρώμενα.

Στο τέλος του 5 ου αιώνα οι νέοι άντρες λείπουν στον πόλεμο, οι γηραιότεροι είναι κουρασμένοι και οι γυναίκες επαναστατούν γιατί αναζητούν την ειρήνη με όλα τα καλά που φέρνει στην ζωή, και το κυριότερο, την επιστροφή των ανδρών τους. Ενώ λοιπόν η πόλη διατρέχει από χρόνια παρατεταμένα δραματική κατάσταση, ο Αριστοφάνης διαλέγει κωμωδία για να εξάρει τις αξίες της ειρήνης, της ισότητας, της αγάπης για την ζωή.

Θεώρησα λοιπόν επιβεβλημένο να ντύσω τους ρόλους με γήινα, ζεστά και ανατολίτικα χρώματα. Να κυριαρχεί το κόκκινο, το πορτοκαλί, το σαφράν, το κίτρινο, το μωβ, το φούξια, το μπορντό, σε χιτώνες, επωμίδες και μανδύες. Χρώματα που μιλούν για την γιορτή της ζωής, την γιορτή του έρωτα. Κατακόκκινα για την πανέξυπνη και δυναμική ηγέτρια Λυσιστράτη που ξεσηκώνει τις γυναίκες να επαναστατήσουν στο κατεστημένο, να επιβάλλουν ειρήνη και να επαναφέρουν στα σπίτια τους τους άντρες τους. Υφάσματα ελαφρά και αέρινα να πάλλονται με την κίνηση των τραγουδιών και των χορών που ζωντανεύουν τα δρώμενα.

Φωτογραφίες: Αλέξανδρος Μιχαηλίδης/Newsville.be

The post Αυλαία με χειροκρότημα για τη Λυσιστράτη στις Βρυξέλλες appeared first on .

Το αριστοφανικό κείμενο αποτελεί από μόνο του μία μεγάλη πρόκληση αφού έχει χαρακτηρισθεί ως ανατρεπτικό και αναρχικό. Το θέμα της διαχρονικής αρχαίας κωμωδίας είναι αντιπολεμικό, μιλάει για την ανθρώπινη απελπισία η οποία απορρέει από τα δεινά του πολέμου και παρουσιάστηκε το 411 π.Χ. ενώ ο Πελοποννησιακός Πόλεμος μαινόταν ήδη για είκοσι χρόνια. Η κεντρική ηρωίδα, μια γυναίκα τόσο γενναία όσο και αποφασισμένη, η Λυσιστράτη, αντιμέτωπη με τις ανθρώπινες απώλειες και καταστροφές, αποφασίζει, μαζί με τις υπόλοιπες γυναίκες της πόλης, να κηρύξουν αυστηρότατη σεξουαλική αποχή, με στόχο να βάλουν μυαλό οι οι άνδρες τους και να σταματήσουν τον πόλεμο.

Για ακόμα μία χρονιά η θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ επιλέγει ένα θεατρικό στοίχημα και βάζει όλη της την ποιότητα και τις δυνάμεις της για να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις του θεατρόφιλου κοινού.

Από τη θεατρική παράσταση «Κοίτα τους» του Μάριου Ποντίκα (2013)

Κύριε Λαυρέντζο, αρχικά πείτε μας τι σας οδήγησε στη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη, τι στάθηκε αφορμή για να επιλέξετε να παρουσιάσετε τη συγκεκριμένη αρχαία αυτή κωμωδία στο θεατρόφιλο κοινό των Βρυξελλών; Θα μπορούσαμε να πούμε πως η Λυσιστράτη είναι ένα πολιτικό έργο με διδακτικό χαρακτήρα; Θεωρείται πως το κοινό μας στην πόλη των Βρυξελλών, εν έτει 2024, χρειάζεται ένα τέτοιο θεατρικό έργο;

Κατ’ αρχάς, ευχαριστώ, κύριε Δήμα, για την ευκαιρία που μου δίνετε να απευθυνθώ στο θεατρόφιλο κοινό των Βρυξελλών μέσα από τον έγκριτο ιστότοπό σας. Η ενασχόλησή μου με το αρχαίο δράμα άρχισε στην πράξη από το 2004, όταν ανέβασα στο Θερινό Θέατρο της ιδιαίτερής μου πατρίδας – Μηλιανά Άρτας – την υπέροχη κωμωδία του Αριστοφάνη Εκκλησιάζουσες, με τον τίτλο «Οι γυναίκες στη Βουλή». Το απλό κοινό της παράστασης εκείνης, αποτελούμενο αφενός από τους μόνιμους κατοίκους του χωριού μου, αφετέρου από μεγάλο αριθμό παραθεριστών από όλα τα κοινωνικά στρώματα, μου έδειξε τον δρόμο: ο Αριστοφάνης μιλάει ζωντανά στους συγχρόνους μας όπως μιλούσε στους Αθηναίους της εποχής του (5ος έως 4 ος αιώνας π.Χ.). Και τα θέματά του είναι επίσης ζωντανά. Είχαμε χρησιμοποιήσει τότε τη μετάφραση του Κώστα Ταχτσή, με την οποία ανέβασε μεταξύ άλλων τη Λυσιστράτη του, το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’70, ο αείμνηστος και μέγας του θεάτρου και των γραμμάτων μας Σπύρος Ευαγγελάτος. Στη συνέχεια, το 2017, στο ίδιο θέατρο ανέβασα την Ανδρομάχη του Ευριπίδη και οι εντυπώσεις ήταν παρόμοιες.
Απορούσαν οι πιο καλλιεργημένοι από το κοινό, αλλά και οι πιο απλοί άνθρωποι, για τη φρεσκάδα του λόγου των αρχαίων κλασικών. Αυτό μου θυμίζει τη μεγάλη φράση του Πλουτάρχου, στο έργο του για τον Περικλή, όπου παρατηρεί τα εξής για τη μοντερνικότητα των έργων τέχνης του χρυσού αιώνα του Περικλή, στα οποία συμπεριλαμβάνονται και τα έργα του Αριστοφάνη: «ούτως επανθεί τις καινότης αεί άθικτον υπό του χρόνου διατηρούσα την όψιν, ώσπερ αειθαλές πνεύμα και ψυχήν αγήρω καταμεμιγμένην των έργων εχόντων.» (Λουλουδίζει πάντα σ’ αυτά κάτι το καινούργιο, έτσι ώστε να διατηρείται η έκφρασή τους άθικτη από τον χρόνο, σαν να τα διατρέχει σφριγηλό και αγέραστο πνεύμα και ψυχή).

Με αυτές τις σκέψεις αποφάσισα να αφιερώσω ενάμιση χρόνο από τη ζωή μου για να μεταφράσω και στη συνέχεια να ανεβάσω, με τη θεατρική μου ομάδα ΘΕΣΠΙΣ Βρυξελλών, το κορυφαίο έργο του Αριστοφάνη, που είναι και ένα από τα πιο κορυφαία όλων των εποχών, τη Λυσιστράτη. Στους καιρούς που ζούμε, υπάρχει κι ένας επιπλέον λόγος: πόλεμος αδυσώπητος και μακρόχρονος στην εποχή του Αριστοφάνη, πόλεμος αδυσώπητος και μακρόχρονος στο σήμερα του πλανήτη μας. Ως αντίδοτο στον αμείλικτο πόλεμο ο Αριστοφάνης πρότεινε τη Λυσιστράτη του, στην οποία, πέρα από το αθυρόστομο της κωμωδίας που έχει κατακριθεί από υπερσυντηρητικούς κύκλους, προέχει όπως τονίζουν κριτικοί από όλον τον κόσμο – και θα αναφέρω μια φράση που πήρα από την εισαγωγή του Κώστα Βάρναλη στη μετάφρασή του (1971): Η Λυσιστράτη του Αριστοφάνη «είναι ένα υπέροχο μάθημα πατριωτισμού και ανθρωπιάς. Είναι θερμό κήρυγμα ειρήνης κι αδέρφωσης μεταξύ των Ελλήνων – και παραπέρα μεταξύ όλων των λαών της γης». Σε αυτές τις πλευρές του έργου επικεντρώνεται η παράστασή μας, χωρίς βεβαίως να αγνοεί καμία από τις κωμικές πλευρές του έργου, που φέρνουν άπειρο γέλιο.

Ζαν Κοκτώ «Η δαιμονική μηχανή» (2015)

Κοινωνικές ανησυχίες και καλλιτεχνικές επιδιώξεις: χρειάζεται ο σκηνοθέτης να βρει μία χρυσή ισορροπία μεταξύ των δύο, της έκφρασης και της δημιουργίας;

Δεν ήμουν ποτέ υπέρμαχος του συστηματικά στρατευμένο θεάτρου. Όποιος ασχολείται με την τέχνη πρέπει να τη βάζει πάνω απ’ όλα, διότι όπως λέει ένας άλλος σύγχρονος ποιητής, ο John Keats, όταν έχουμε να κάνουμε μ’ έναν μεγάλο ποιητή – και είναι η περίπτωση με τον Αριστοφάνη – η αίσθηση της Ομορφιάς υπερισχύει έναντι οιασδήποτε άλλης θεώρησης – ή μάλλον ακυρώνει οποιαδήποτε άλλη θεώρηση. Άρα η επιδίωξή μας είναι πρώτιστα καλλιτεχνική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο καλλιτέχνης είναι ξένος προς τα προβλήματα της κοινωνίας και του καιρού του. Ούτε να ξεχνούμε ότι ζούμε σε μια χώρα που γεννήθηκε μέσα σ’ ένα θέατρο: Στις 25 Αυγούστου 1830, για όσους δεν τυχαίνει να το γνωρίζουν ή να το θυμούνται, κατά τη διάρκεια της παράστασης της όπερας «Η Μουγκή του Portici» στο Théâtre de la Monnaie, σε λιμπρέτο του Eugène Scribe, ο ηθοποιός απάγγελλε το τετράστιχο «Αγάπη της πατρίδας ιερή, / δώσε μου υπερηφάνεια και τόλμη. / Στη χώρα μου που οφείλω τη ζωή, / για λευτεριά της θα παλέψω ακόμη.» (μετάφραση δική μας). Τότε οι θεατές ξεσηκώθηκαν, έκαναν το θέατρο άνω κάτω, αφόπλισαν την ένοπλη φρουρά και βγήκαν στους δρόμους να κηρύξουν την ανεξαρτησία του Βελγίου.
Δεν χρειάζεται ο ηθοποιός να γίνει επίμονος κράχτης για τα θέματα του καιρού του. Αβίαστα μέσα από την τέχνη θα φανούν τα προβλήματα και θα πλησιάσει η κάθε κοινωνία προς τη λύση τους.

«Η τρίτη όψη του νομίσματος» από την θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ (2016)

Ποια απάντηση μπορεί να δώσει στη σύγχρονη εποχή το ερώτημα «Τι θα κάνουμε αν δεν τελειώσει ο πόλεμος;». Ποια είναι η δική σας απάντηση και τελικά μήπως μιλάμε για παραπάνω από έναν «πόλεμο»;

Είναι μια από τις πιο δύσκολες ερωτήσεις σας, διότι πώς θα μπορούσε να εξαρτάται από εμάς το αν και πότε θα τελειώσει ένας πόλεμος πίσω από τον οποίο κρύβονται πανίσχυρες δυνάμεις και πανίσχυρα συμφέροντα; Το ίδιο άλλωστε συνέβαινε και στην εποχή του Αριστοφάνη. Όμως μια προσεκτική ανάγνωση της Λυσιστράτης μάς δίνει μια αρκετά ικανοποιητική απάντηση. Είναι μια σκηνή στην οποία δεν δίδεται πάντοτε η δέουσα σημασία στις παραστάσεις. Πρόκειται για τους στίχους 1014-1071 οι οποίοι αποτελούν το λεγόμενο τρίτο στάσιμο των χορών. Στους στίχους αυτούς επιτυγχάνεται συμφιλίωση γυναικών και ανδρών μέσα στην ίδια την Αθήνα.
Πράγματι, μέχρι το σημείο αυτό, η διαμάχη μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι σκληρή και άγρια. Εκεί όμως, με μια πρώτη κίνηση εκ μέρους των γυναικών, τα πράγματα αλλάζουν, και στο τέλος του στασίμου οι Χοροί ενώνονται και παραμένουν ενωμένοι μέχρι το τέλος του έργου. Αν λοιπόν οι «εξωτερικοί πόλεμοι» δεν τελειώσουν, ας σταματήσουμε τουλάχιστον τους «εσωτερικούς πολέμους», τους πολέμους μέσα στην ίδια τη χώρα. Η παρατήρηση αυτή δένει με το επόμενο ερώτημά σας, στο οποίο και έρχομαι αμέσως.

Όσκαρ Γουάιλντ «Η σπουδαιότης να λέγεσαι Έρνεστ» (2014)

Πως μπορεί η τέχνη να προκαλέσει μια ουσιαστική αντίδραση στην καθημερινή κατανάλωση εικόνων φρίκης που όλοι σιωπηρά ή όχι αποδεχόμαστε, μέσα από τα ΜΜΕ και τα social media;

Από τη δικηγορική μου καριέρα στα 25-30 μου, δίπλα σε έναν από τους μεγαλύτερους ποινικολόγους της Ελλάδας, παρατήρησα κάτι που ισχύει πάγια: ένα βασικό μέλημα των εγκληματιών είναι να γίνουν πρωτοσέλιδο στις εφημερίδες. Αν τα ΜΜΕ και τα social media τους αφιερώσουν λιγότερο χώρο, φρονώ ότι θα περιοριστεί και η έφεση προς το έγκλημα. Ο χώρος αυτό που θα θα εξοικονομηθεί από τη μείωση της «διαφήμισης των εγκληματιών», ας αφιερωθεί στην τέχνη με όλες της τις μορφές. Έτσι θα συνηθίσει και το κοινό να ζητά «λιγότερο αίμα» στις τηλεοπτικές και ιντερνετικές εικόνες και περιγραφές, και περισσότερη ομορφιά στον λόγο, στη ζωή, στον έρωτα και όχι στον θάνατο. Ήδη η Λυσιστράτη το είχε καταλάβει αυτό: στα είκοσι χρόνια του πολέμου που προηγήθηκαν του ομώνυμου έργου του Αριστοφάνη, οι πολίτες-στρατιώτες είχαν εθιστεί στην «ηδονή του αίματος». Η Λυσιστράτη, με την ερωτική της απεργία, τους καλεί να εστιάσουν στην ηδονή του έρωτα και της ζωής, απειλώντας τους ότι δεν θα την έχουν εάν επιμένουν στο κυνήγι του αίματος που αντιπροσωπεύει ο πόλεμος. Θα μπορούσαν οι άνδρες να αγνοήσουν την απειλή της και να συνεχίσουν αδίστακτα τον πόλεμο; Κατά τη γνώμη μου όχι, διότι η δύναμη της αγάπης και της ειρήνης είναι ισχυρότερη από τη δύναμη του πολέμου και του θανάτου. Είναι, νομίζω, το καίριο μήνυμα που παίρνουμε από τη Λυσιστράτη.

«Η επίσκεψη της Κυρίας από τα παλιά» από την θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ (2012)

Ποιο ήταν το κύριο μέλημα σας στην σκηνοθετική απόδοση του έργου αυτού; Ποια είναι τα σημεία που χρήζουν προσοχής όταν κάποιος επιλέγει να ανεβάσει Αριστοφανικό έργο; Γνωρίζω πως, όπως κάνετε στην προετοιμασία κάθε θεατρικής παράστασης, έτσι και για τη Λυσιστράτη, έχετε αφιερώσει πολύ χρόνο στην κατανόηση του κειμένου το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως ανατρεπτικό, αναρχικό και άλλα. Ποια ήταν η προσωπική υπεραξία που κερδίσατε από αυτή τη σπουδή; Ποια ήταν η μεθοδολογία προσέγγισης του αρχαίου κείμενου στην προσπάθεια μεταφορά της στην νεοελληνική γλώσσα;

Ένωσα κάποια από τα ερωτήματά σας (χωρίς να τα αλλάξω στο παραμικρό), διότι νομίζω ότι είναι αλληλένδετα. Χωρίς κατανόηση, όσο πιο πλήρη γίνεται, του πρωτότυπου κειμένου – του αρχαίου στην περίπτωσή μας, δεν μπορεί να υπάρξει σωστή σκηνοθεσία. Από τις παραστάσεις που έχω δει της Λυσιστράτης, άλλες μεν προσθέτουν στις αθυροστομίες του Αριστοφάνη άλλες τόσες ή και περισσότερες, με τη σκέψη ότι θα προκαλέσουν ακόμα περισσότερο γέλιο και ότι αυτό θα είναι η καλύτερη επιδίωξη της σκηνοθεσίας‧ άλλες πάλι λογοκρίνουν και τις υπάρχουσες στον Αριστοφάνη αθυροστομίες, με υποτιθέμενο σκοπό να κάνουν το έργο «ηθικότερο». Θεωρώ λανθασμένες και τις δύο αυτές τάσεις. Ο Αριστοφάνης ούτε ανάγκη περισσότερου γέλιου έχει ούτε περισσότερης δήθεν ηθικής, όταν αντιπαραθέτει τον έρωτα με τις γνήσιες λέξεις του στην κτηνωδία του πολέμου.

Αποφάσισα λοιπόν να μεταφράσω, για πρώτη φορά πλήρες αρχαίο έργο, κατευθείαν από το πρωτότυπο. Η εμπειρία μου είναι ανεκτίμητη. Υπάρχει και μια άλλη διάσταση – που είναι και σκηνοθετική – αλλά συχνά αγνοείται: Το έργο του Αριστοφάνη είναι ποιητικό, άρα ποιητική πρέπει να είναι και η απόδοσή του στη νεοελληνική μας γλώσσα. Με ομοιοκαταληξία; Όχι υποχρεωτικά, όμως ναι αν αυτή βγαίνει αβίαστα και ομορφαίνει περισσότερο τον θεατρικό λόγο. Ο ενθουσιασμός των ηθοποιών της παράστασης για το κείμενο επιβεβαίωσαν για μένα την επιλογή μου και έκανα μία περαιτέρω κίνηση: Η μετάφρασή μου εκδόθηκε σε βιβλίο από τις εκδόσεις Παπαζήση, τις οποίες θερμά ευχαριστώ, και θα διατίθεται στους θεατές στην είσοδο του θεάτρου.

Και για να απαντήσω και στο ερώτημά σας ποια ήταν η προσωπική υπεραξία που κέρδισα από αυτή τη σπουδή του αρχαίου κειμένου, είναι ότι, μετά από πολλούς μήνες, μέρες και νύχτες σπουδής, κατόρθωσα να νιώσω την ανάσα του Αριστοφάνη, κάτι που το θεωρώ ανεκτίμητο, και αυτό προσπαθώ να μεταδώσω στους ηθοποιούς και στους θεατές: Ένας ωραίος άνθρωπος που περνάει από το χωνευτήρι της τέχνης τα κύρια προβλήματα του καιρού του, που μας διδάσκει κάνοντάς μας να γελάμε με τα ίδια μας τα ελαττώματα, ένας άνθρωπος γεμάτος χάρη
και χιούμορ, ένας άνθρωπος, τέλος, για τον οποίο ο Πλάτων είπε «Οι Χάριτες, γυρεύοντας ναό γερό, που να μην πέσει, για να καθίσουν μέσα, βρήκαν την ψυχή του Αριστοφάνη.»

Ύστερα λοιπόν από την ερμηνεία του κειμένου και το σχηματισμό του προσωπικού οράματος του σκηνοθέτη για την παράσταση – σύμφωνα με τα παραπάνω, το κυριότερο στη σκηνοθεσία είναι η επιλογή των καλλιτεχνικών συντελεστών και το μοίρασμα μαζί τους αυτού του οράματος. Γι’ αυτά θα μιλήσουμε με αφορμή την επόμενη ερώτησή σας.

Εορτασμός Παγκόσμιας Ημέρας Θεάρτου 2019

Κύριε Λαυρέντζο, πείτε μας δύο λόγια για την επιλογή των ηθοποιών και λοιπών καλλιτεχνικών συντελεστών με τους οποίους θα συνεργαστείτε σε αυτό το θεατρικό εγχείρημα για τις πέντε παραστάσεις που θα απολαύσουμε στα τέλη Μαΐου. Ποιες είναι οι βασικές οδηγίες σας προς αυτούς;

Σε κάθε παράσταση, ξεκινώ από τις «βασικές κολόνες» που θα στηρίξουν το όλο οικοδόμημα. Για κάθε ηθοποιό έχω μια-δυο λέξεις που καθρεφτίζουν τον ρόλο του. Για τη Λυσιστράτη, έχω τη λέξη «ηγέτιδα». Όλα όσα περιέχει η λέξη ηγέτης τα βρήκα στην Άρτεμη Χατζή, με την οποία συνεργάζομαι εδώ και 14 χρόνια. Για τον επόμενο, κατά σειρά εμφάνισης, γυναικείο ρόλο, την Καλονίκη, που εκπροσωπεί τη χαρά της ζωής, βρήκα τη Μαρία Δελάκη που ανταποκρίνεται πλήρως στις απαιτήσεις του ρόλου. Στη συνέχεια, η Ανδριάνα Ασημακοπούλου, ως Μυρρίνη, ενσαρκώνει αφενός μια ερωτική γυναίκα της πρώτης σκηνής του έργου, αφετέρου την ίδια Αθηναία που κάνει να υποφέρει τον άνδρα της Κινησία (Κωνσταντίνος Μανιάτης) με τις αρνήσεις της στο κρεβάτι. Για την πολύ σημαντική Σπαρτιάτισσα Λαμπιτώ, με τη σπαρτιατική της εκγύμναση, βρήκα την ιδανική Μαρία Μερκούρη, που έχει διατελέσει πρωταθλήτρια Ολυμπιακών αγώνων στο Τάε Κβον Ντο. Η Μαρία Μερκούρη, καινούργια στην ομάδα, κάνει και άλλους ρόλους στο έργο, όπως και η Μαρία Δελάκη και άλλες και άλλοι. Τον ρόλο του Αθηναίου Πρόβουλου, ενός από τους δέκα της προσωρινής κυβέρνησης της Αθήνας, τον εμπιστεύτηκα στον εμπειρότατο και πάντα διακεκριμένο Βασίλη Μάγνη.

Χρειαστήκαμε επίσης 7 άνδρες και 7 γυναίκες για τους Χορούς. Στους άνδρες (Γέροντες, λέει το έργο) επικεφαλής έχω βάλει κορυφαίο τον αποδειχθέντα αριστοφανικό Τάσο Φιλιππίδη, και επίσης κορυφαίους τους Γιώργη Καταλαγαριανάκη και Αντώνη Καστρισιανάκη. Μέλη του Χορού τους Κωστή Γεραρή, Χάρη Ξενογιάννη, Βασίλη Πούλο και Κωνσταντίνο Μανιάτη. Στον αντίστοιχο Χορό Γυναικών κορυφαίες η Τίνα Χατζηθωμά, Άρτεμις Μενούνου και Αντιγόνη Γιαννάκη. Μέλη οι Μάρθα Σταμπολίδου, Μαρία Μερκούρη, και οι καινούργιες Ναταλία Καπετανάκη και Άννα Ρωμάνου. Ως προς τους άλλους ρόλους που θα παίξουν κάποιοι από τους παραπάνω, στον Κήρυκα Λακεδαιμονίων ο Βασίλης Πούλος, στον Λάκωνα Πρέσβη ο Γιώργος Μαγκλής, στους Αθηναίους Πρέσβεις οι Κωστής Γεραρής και Αντώνης Καστρισιανάκης. Τους υπόλοιπους – και όλους μαζί – θα τους δείτε επί σκηνής (20 πρόσωπα, 38 ρόλοι).

Ένας από τους βασικότερους καλλιτεχνικούς συντελεστές είναι το καθιερωμένο μέλος της ομάδας μας Τάκης Καλατζής, μουσικός, ο οποίος συνέθεσε τα 18 τραγούδια των Χορών (για να τραγουδήστε ίσως και σεις μαζί μερικά!) και τα δίδαξε στους ηθοποιούς. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει πιο κατάλληλος τρόπος για να αποδοθεί η ατμόσφαιρα του έργου.
Τα σκηνικά κατασκευάζει η Άντα Σωτηροπούλου, η οποία και σχεδίασε τα κοστούμια, και με βάση τα σχέδιά της πήγαμε και επιλέξαμε από την πολύ πλούσια συλλογή του Βεστιαρίου Αθηνών. Ευχαριστούμε τον κ. Τριανταφύλλου για τη μεταφορά στις Βρυξέλλες. Πρόκειται για κοστούμια που παραπέμπουν στην εποχή του Αριστοφάνη, χωρίς όμως και να ξενίζουν. Τα μακιγιάζ θα μας κάνει η Ελένη Καξερή και την ευχαριστούμε θερμά.

«Καποδίστριας», θίασος ΘΕΣΠΙΣ, (2022)

Πείτε μας επίσης πως φτάσατε στην απόδοση του κειμένου στους γαλλικούς και αγγλικούς υπέρτιτλους τους οποίους πάντα εντάσσετε στις θεατρικές παραστάσεις της ομάδας ΘΕΣΠΙΣ;

Οι υπέρτιτλοι, πράγματι, είναι βασικό χαρακτηριστικό των αραστάσεων του ΘΕΣΠΙ από το 2009 κάθε χρόνο, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Έχουμε και φέτος διπλούς υπέρτιτλους (γαλλικά, αγγλικά), και με αυτούς η παράσταση γινεται τρίγλωσση: ελληνικά από τους ηθοποιούς και αγγλικά-γαλλικά από την οθόνη, σε συγχρονισμό με τα λόγια των ηθοποιών. Έτσι όχι μόνο οι μη ελληνόγλωσσοι συγγενείς των ηθοποιών μπορούν να τους παρακολουθήσουν και αυτοί άνετα, αλλά και οποιοσδήποτε στο Βέλγιο μπορεί να έρθει στην παράστασή μας και να μην έχει πρόβλημα να την παρακολουθήσει. Δεν χρειάστηκε να μεταφράσω εγώ το κείμενο στα αγγλικά και γαλλικά, διότι υπάρχουν πολλές έγκριτες μεταφράσεις σε αυτές τις δύο γλώσσες. Απλώς έπρεπε να κάνω μια επιλογή από τις παλαιότερες, που έχω και το δικαίωμα να τις χρησιμοποιήσω χωρίς πληρωμή πνευματικών δικαιωμάτων. Τέλος, στα σημεία που οι μεταφράσεις αυτές αποκλίνουν από τη νεοελληνική μετάφραση της παράστασης (τη μετάφρασή μου), έπρεπε να τις εναρμονίσω με αυτή, πράγμα το οποίο έκανα.

«Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού», θίασος ΘΕΣΠΙΣ, (2022)

Λυσιστράτη του Αριστοφάνη: Από τις πολλές παραστάσεις που μέχρι σήμερα έχουν παιχθεί ποια ή ποιες κρατάτε στη μνήμη σας και γιατί;

Ως πιο «κλασική» κρατώ την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου από το 1957 μέχρι το 1980, σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού, με Λυσιστράτη τη Μαίρη Αρώνη. Επίσης την παράσταση του Σπύρου Ευαγγελάτου, στην οποία προαναφέρθηκα, οι δε ηθοποιοί της ήταν όλοι άνδρες, περιλαμβανομένων και αυτών που έπαιζαν τους γυναικείους ρόλους. Λυσιστράτη ο Λευτέρης Βογιατζής. Δεν είμαι αντίθετος στο να παίζουν άνδρες όλους τους ρόλους, είμαι όμως σαφώς αντίθετος στο να παίζει ειδικά και μόνο τον ρόλο της Λυσιστράτης ένας άνδρας – όπως συνέβη με τον Θ. Καρακατσάνη και τον Λ. Λαζόπουλο: κάνοντας μια τέτοια επιλογή είναι σαν να λέμε ότι τους άλλους γυναικείους ρόλους μπορούν να τους παίξουν γυναίκες, αυτόν όμως της πρωταγωνίστριας μόνο ένας καλός ηθοποιός-άνδρας, οπότε καταστρέφουμε όλη τη λογική του έργου που θέλει τη γυναίκα Λυσιστράτη να δαμάζει τους πάντες. Τέλος, εξαιρετική επίσης στην παράσταση του Εθνικού το 2004 η Λύδια Κονιόρδου, σε σκηνοθεσία και απόδοση κειμένου Κώστα Τσιάνου.

Εορτασμός Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου (2023)

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ :

-ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ MORE, ΕΔΩ
-ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΠΛΟΥ (rue Froissart 115, τηλ. 02 2309335)
-ΑΠ΄ ΕΥΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗΘΟΠΟΙΟΥΣ

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ, του Αριστοφάνη (411 π.Χ.) από τον θίασο ΘΕΣΠΙΣ.
Αφιερωμένη στην Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας

23-27 Μαΐου 2024
Comédie Royale Claude Volter
Avenue des Frères Legrain 98, 1150 Bruxelles

Περισσότερες πληροφορίες, ΕΔΩ. 

Φωτογραφίες: Newsville.be

The post Αριστείδης Λαυρέντζος: «Κατόρθωσα να νιώσω την ανάσα του Αριστοφάνη» appeared first on .

Είμαστε στο 411 π.Χ. Σε μια εποχή που από τη μια οι γυναίκες δεν είχαν ουσιαστικά κανένα δικαίωμα, από την άλλη ο πόλεμος μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης – ο περίφημος Πελοποννησιακός πόλεμος – μαινόταν επί 20 χρόνια –, ένας θεατρικός συγγραφέας ιδιοφυής, πρωτότυπος και με απίστευτο χιούμορ, γράφει την κωμωδία Λυσιστράτη δημιουργώντας τον ομώνυμο πρωταγωνιστικό ρόλο μιας χαρισματικής Αθηναίας με πυγμή, ηγετικά προσόντα, πειθώ αλλά και με πολλή αγάπη – ένα ρόλο έκτοτε αθάνατο σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης –, η οποία για να σταματήσει τον πόλεμο (Λυσιστράτη = λύει τους στρατούς) συγκεντρώνει στην αυλή του σπιτιού της, ένα πρωινό από το χάραμα, γυναίκες από όλες τις πόλεις της Ελλάδας τις οποίες ορκίζει να πάψουν να δίνουν στους άντρες τον έρωτά τους μέχρις ότου εκείνοι κλείσουν ειρήνη. Διεθνές θεατρικό έργο ήδη από τότε που πρωτογράφτηκε και παίχθηκε, διότι ως γνωστόν οι πόλεις αποτελούσαν και κράτη: Αθήνα, Σπάρτη, Κόρινθος, Θήβα…

Ο Αριστοφάνης δεν περιορίζεται να φτάσει μέσα στο έργο του στη σύναψη της ειρήνης μεταξύ των εμπολέμων (κάτι που δυστυχώς στην πράξη δεν συνέβη, διότι ο πόλεμος συνεχίστηκε άλλα 7 χρόνια) αλλά φροντίζει, πριν από τη σύναψη της ειρήνης με τους Σπαρτιάτες, να επέλθει ειρήνη και γαλήνη μεταξύ ανδρών και γυναικών μέσα στην ίδια την Αθήνα. Είναι μια πτυχή που σπάνια δυστυχώς τονίζεται στις παραστάσεις της Λυσιστράτης, ενώ η σημασία της είναι καίρια: αν δεν πάψει ο πόλεμος που έχουν οι άνθρωποι μέσα στα ίδια τους τα σπίτια (βλέπε σήμερα γυναικοκτονίες, βιασμούς και όχι μόνο) και μέσα στην ίδια τους την πόλη, μικρή σημασία θα έχει ο πόλεμος με τον εξωτερικό εχθρό. ΕΙΡΗΝΗ ΛΟΙΠΟΝ ΠΕΡΑ ΩΣ ΠΕΡΑ, ΕΙΡΗΝΗ ΣΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΚΑΡΔΙΕΣ, ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΗΣ ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗΣ.

Κάνουμε χώρο στην παράστασή μας δικαιωματικά για τα 50 χρόνια από τον πόλεμο στην Κύπρο και την κατοχή βόρειου τμήματος του νησιού το 1974 – ο σκηνοθέτης μας ήταν στρατιώτης τις τραγικές εκείνες μέρες. Ένα 15λεπτο στην έναρξη της παράστασης θα είναι λοιπόν αφιερωμένο στην Κύπρο μας.

Σπεύδουμε επίσης να τονίσουμε ότι, αντίθετα από ό,τι πιστεύεται από πολλούς, δεν υπάρχει καμία χυδαιότητα στο έργο αυτό του Αριστοφάνη. Η μετάφρασή μας, κατευθείαν από το αρχαίο πρωτότυπο, αποδεικνύει ότι οποιαδήποτε χυδαιότητα έχει τυχόν παρουσιαστεί στη σκηνή με αφορμή τη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη είναι έργο των δημιουργών των παραστάσεων και όχι του αθάνατου συγγραφέα.

Η επικαιρότητα του έργου σήμερα είναι εμφανής: παντού μαίνονται οι πόλεμοι και παντού υπάρχει ανάγκη για ειρήνη, και φυσικά για έρωτα και ομορφιά, δώρα που μας φέρνουν οι γυναίκες της Λυσιστράτης, ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΟΛΗΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΠΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥΣ.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ, του Αριστοφάνη (411 π.Χ.)
Αφιερωμένη στην Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας

Διοργάνωση: Θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ Βρυξελλών
Σκηνοθεσία: Αριστείδης Λαυρέντζος
Σκηνογραφία: Άντα Σωτηροπούλου
Κοστούμια: Σχεδιασμός και επιλογή από την ίδια, στο Βεστιάριο, Σωκράτους 16, Αθήνα
Μουσική (10 πρωτότυπα τραγούδια): Τάκης Καλατζής
Μακιγιάζ: Βασιλική Σπύρου

Ημερομηνία: 23-27 Μαΐου 2024
Τόπος: Βρυξέλλες, Comédie Royale Claude Volter
Διεύθυνση: Avenue des Frères Legrain 98, 1150 Bruxelles

ΠΑΙΖΟΥΝ: Άρτεμις Χατζή, Μαρία Δελάκη, Ανδριάνα Ασημακοπούλου, Μαρία Μερκούρη, Βασίλης Μάγνης, Τάσος Φιλιππίδης, Γιώργης Καταλαγαριανάκης, Βασίλης Πούλος, Κωνσταντίνος Μανιάτης, Αντώνης Καστρισιανάκης, Κωστής Γεραρής, Χάρης Ξενογιάννης, Γιώργος Μαγκλής, Τίνα Χατζηθωμά, Άρτεμις Μενούνου, Μάρθα Σταμπολίδου, Ναταλία Καπετανάκη, Τζίνα Καλογήρου, Αντιγόνη Γιαννάκη, Άννα Ρωμανού.

ΤΙΜΕΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ:

- 20 ευρώ γενική τιμή
- 15 ευρώ μειωμένη τιμή (φοιτητές, μαθητές γυμνασίου και λυκείου, άνεργοι, μικροσυνταξιούχοι, και ΟΛΟΙ ΟΙ ΜΗ ΟΜΙΛΟΥΝΤΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ)

Προμηθευτείτε τα εισιτήριά σας μέσω MORE, εδώ
Καθώς και στον Περίπλου (Périple – Arts & Lettres Helléniques / Rue Froissart 115, 1040 Bruxelles) +32 2 230 93 35

The post Λυσιστράτη του Αριστοφάνη, από τη θεατρική ομάδα ΘΕΣΠΙΣ appeared first on .

Θεωρείται ένα από τα παλιότερα και χαρακτηριστικότερα αντιπολεμικά έργα. Η υπόθεση έχει να κάνει με τη σεξουαλική απεργία που κηρύσσουν οι γυναίκες της Αθήνας και της Σπάρτης, προσπαθώντας έτσι να πείσουν τους άντρες τους να σταματήσουν τον Πελοποννησιακό Πόλεμο.

Λυσιστράτη

Η νέα παράσταση του Thierry Debroux είναι μέρος της δυναμικής των παραστάσεων στο Théâtre Royal du Parc. Στη σκηνή, δέκα ηθοποιοί παίζουν σε ένα μνημειακό σκηνικό που χρησιμεύει ως φόντο για πολλά βίντεο-εφέ. Πολύ ελεύθερα εμπνευσμένη από το πρωτότυπο έργο, η παράσταση απευθύνεται σε ένα όσο το δυνατόν ευρύτερο κοινό. Το κείμενο – πλήρως αναδιαμορφωμένο – αναφέρεται στο ζήτημα των ανισοτήτων των φύλων στην κοινωνία μας και σε ολόκληρο τον κόσμο.

Με τους Béatrix Ferauge, Margaux Frichet, Océa Gonel, Charlotte De Halleux, Noémie Maton, Tiphanie Lefrançois, Alex Lobo, Guy Pion, Emma Seine, Anouchka Vingtier.

Lysistrata

Παραστάσεις ως τις 14 Οκτωβρίου 2023

Théâtre Royal du Parc
Rue de la Loi 3, 1000 Bruxelles

Τρίτη ως Σάββατο στις 8:15 μ.μ. 
Κυριακή στις 15:00
Την Τρίτη 10/10, Πέμπτη 12/10 και Σάββατο 14/10, στις 3:00 μ.μ. 

Εισιτήρια, εδώ

The post Λυσιστράτη: σεξουαλική απεργία με φόντο την Ακρόπολη, στο Théâtre Royal du Parc appeared first on .