Η γλώσσα των «μικρών»

«C’ èst todi lès ptits qu’ on spotche!» – «πάντα οι μικροί την πληρώνουν». Η φράση αυτή, γραμμένη στα βαλλωνικά, μοιάζει πια συμβολική για μια γλώσσα που δε χώρεσε ποτέ πραγματικά στη «μεγάλη» αφήγηση του βελγικού κράτους. Ανάμεσα στη γαλλική και την ολλανδική γλωσσική διαμάχη, η βαλλωνική έμεινε στο περιθώριο. Και σήμερα, βρίσκεται ένα βήμα πριν από την εξαφάνιση.

Πρόκειται για μια ρομανική γλώσσα που εξελίχθηκε παράλληλα με τα γαλλικά, τα ιταλικά, τα ισπανικά και τα πικαρδικά, διαφοροποιούμενη από τα λατινικά ήδη από τον 10ο αιώνα. Αν και συχνά συγχέεται με τα γαλλικά, η βαλλωνική δεν είναι διάλεκτός τους: αναπτύχθηκε ανεξάρτητα και ανήκει στην οικογένεια των langues d’oïl, όπως και η γαλλική.

Από τη γλώσσα του λαού… στο στίγμα της αμορφωσιάς

Η βαλλωνική ήταν ευρέως διαδεδομένη μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, όταν άρχισε σταδιακά να εγκαταλείπεται. Ένας από τους λόγους: η κοινωνική της υποτίμηση. Όπως εξηγεί ο γλωσσολόγος Μισέλ Φρανκάρ (Michel Francard), επίτιμος καθηγητής στο UCLouvain, η γλώσσα ταυτίστηκε με την αγραμματοσύνη, ακόμα και με τη χοντροκοπιά. Σταδιακά, έπαψε να μιλιέται στα σπίτια. Ο ίδιος την έμαθε μόνο κατά την ερευνητική του εργασία για τη διδακτορική του διατριβή.

Η εξάλειψη επιταχύνθηκε με την υποχρεωτική εκπαίδευση μετά το 1919, που βασίστηκε στην αποκλειστική χρήση της γαλλικής. Η βαλλωνική απαγορεύτηκε στα σχολεία – ακόμα και στις αυλές – ενώ οι δάσκαλοι πίεζαν τους γονείς να μην τη χρησιμοποιούν στο σπίτι. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η έλευση του ραδιοφώνου, της τηλεόρασης και της μαζικής μετακίνησης επιτάχυνε την παρακμή.

Μια γλώσσα, πολλές μορφές

Η βαλλωνική έχει πολυφωνία διαλέκτων, οι οποίες καλύπτουν ολόκληρη τη νότια Βελγική επαρχία: από το Ναμύρ και τη Λιέγη, μέχρι τη Μπαστόν και το Νεσατό. Ο Φρανκάρ έμαθε την παραλλαγή της Μπαστόν, γνωστή και ως Wallo-Lorrain, που φέρει επιρροές από τη γλώσσα της Λωραίνης (Gaumais).

Ωστόσο, από το 1947, το Βέλγιο δεν διεξάγει γλωσσικές απογραφές, οπότε δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για το πόσοι σήμερα μιλούν τη βαλλωνική. Εκτιμάται ότι μόνο το 10% των κατοίκων της Βαλλονίας γνωρίζει κάποια περιφερειακή γλώσσα, έστω σε βασικό επίπεδο.

Πού ήταν η πολιτική στήριξη;

Στην πολιτική διαδρομή του Βελγίου, η γλωσσική επιβίωση βρέθηκε στο επίκεντρο της φλαμανδικής διεκδίκησης. Το 1932 κατοχυρώθηκαν οι επίσημες γλωσσικές περιφέρειες και η φλαμανδική κίνησε τα νήματα για τη διεκδίκηση της ταυτότητάς της. Αντίθετα, το βαλλονικό κίνημα – που αναπτύχθηκε αργότερα – δεν επένδυσε στις περιφερειακές γλώσσες.

Ο λόγος; Την εποχή εκείνη, η Βαλλονία ήταν η βιομηχανική καρδιά του Βελγίου. Οι κοινωνικοί αγώνες στρέφονταν γύρω από τα εργασιακά και ταξικά δικαιώματα, κι εκεί η γαλλική γλώσσα – συνδεδεμένη με τον Διαφωτισμό και τα ανθρώπινα δικαιώματα – ήταν πιο «κατάλληλη».

Κρίσιμο σταυροδρόμι: μπορεί να σωθεί;

Η βαλλωνική αναγνωρίστηκε επίσημα ως γλώσσα πολιτιστικής κληρονομιάς το 1990. Πολλά δείχνουν ότι μπορεί να επιβιώσει – όχι όμως όπως ήταν παλιά. Οι ειδικοί διαπιστώνουν μια τάση προς τη σταθεροποίηση και τυποποίηση, κάτι που μπορεί να βοηθήσει στη διδασκαλία και διάδοσή της, παρά την απώλεια τοπικής διαφοροποίησης.

Το διαδίκτυο και τα σόσιαλ μίντια έχουν δώσει νέα ώθηση. Πλέον μπορεί κανείς να βρει online γλωσσάρια, γραμματικές, λογοτεχνικά κείμενα και άλλο υλικό. Όπως τονίζει ο Φρανκάρ, η ψηφιακή παρουσία προσφέρει ορατότητα σε γλώσσες που κάποτε αγνοούνταν.

Παρόλα αυτά, το μέλλον παραμένει επισφαλές. Η διαγενεακή μετάδοση έχει πρακτικά διακοπεί – ένα σημάδι που οι γλωσσολόγοι θεωρούν κρίσιμο για την επιβίωση κάθε γλώσσας.

Τι μπορεί να γίνει;

Ο Φρανκάρ προτείνει τη διδασκαλία της βαλλωνικής ως δεύτερης γλώσσας σε ειδικά σχολεία και την ανάδειξή της στον δημόσιο χώρο – με πινακίδες, ονόματα δρόμων και τουριστικά προϊόντα. Το 2023, 49 δήμοι της Βαλλονίας δήλωσαν συμμετοχή σε πρωτοβουλία της Ομοσπονδίας Βρυξελλών-Βαλλονίας για την ενίσχυση των περιφερειακών γλωσσών. Στη Λιέγη, τοποθετούνται πέτρινες πλάκες με βαλλωνικές παροιμίες στο ιστορικό κέντρο.

Όμως, τίποτα από αυτά δεν θα έχει αποτέλεσμα χωρίς τη βούληση της ίδιας της κοινωνίας. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο καθηγητής:
«Η βαλλωνική μπορεί να σωθεί μόνο από τους ίδιους τους Βαλλόνους».

Ο Μισέλ Φρανκάρ ετοιμάζει την έκδοση του νέου του βιβλίου (στα γαλλικά), με τίτλο «200 βαλλονικές και βρυξελλιώτικες εκφράσεις για να απολαύσετε», σε συνεργασία με τον συγγραφέα Jean-Jacques De Gheyndt. Θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις De Boeck μέχρι το τέλος του χρόνου.

The post Η γλώσσα που απαγορεύτηκε: Το γαλλοβελγικό αίνιγμα των βαλλωνικών appeared first on .

O βέλγος εργαζόμενος ήρθε αντιμέτωπος με καταγγελίες, διότι έκανε κάτι ανήκουστο: χαιρέτησε τους επιβάτες και στα ολλανδικά και στα γαλλικά, ενώ το τρένο διερχόταν από το Vilvoorde. Θα αναρωτηθείτε που ακριβώς έγκειται το «ανήκουστο». Στο ότι το Vilvoorde, όντας φλαμανδική πόλη, επιτρέπει αυστηρά και μόνο την χρήση της ολλανδικής γλώσσας κι ως εκ τούτου οι ανακοινώσεις γίνονται μόνο στα ολλανδικά.

Η υπόθεση, όπως γίνεται αντιληπτό, έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση σχετικά με τους αυστηρούς γλωσσικούς κανόνες του Βελγίου, με την  εθνική εταιρεία σιδηροδρόμων, SNCB, να ζητά μεταρρυθμίσεις.

Ο ελεγκτής, Ilyass Alba, ο οποίος μοιράζεται συχνά ιστορίες για τη δουλειά του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αποκάλυψε ότι ένας επιβάτης υπέβαλε την καταγγελία (επειδή καλωσόρισε επιβάτες και στις δύο επίσημες γλώσσες της χώρας) στη Μόνιμη Επιτροπή Γλωσσικής Εποπτείας. Το Vilvoorde, που βρίσκεται στη Φλάνδρα, αλλά μόλις ένα λεπτό με το τρένο από τη δίγλωσση περιοχή των Βρυξελλών, εμπίπτει στους περιορισμούς γλώσσας.

Καφκικοί κανόνες

Η SNCB επιβεβαίωσε την καταγγελία και επανέλαβε το αίτημά της για πιο ήπιες γλωσσικές πολιτικές. «Το προσωπικό μας θα πρέπει να είναι σε θέση να επικεντρωθεί στις αρμοδιότητές του», δήλωσε ο εκπρόσωπος της εταιρείας, Dimitri Temmerman.

Επί του παρόντος, οι ελεγκτές πρέπει να συμμορφώνονται με σύνθετες και συγκεκριμένες γλωσσικές οδηγίες. Στη Φλάνδρα, όλες οι ανακοινώσεις πρέπει να είναι στα ολλανδικά, και το ίδιο ισχύει για τους ψηφιακούς πίνακες πληροφοριών μέσα στα τρένα. Ωστόσο, μόλις το τρένο περάσει στις Βρυξέλλες, οι ανακοινώσεις μπορούν να γυρίσουν στο δίγλωσσο, σε γαλλικά και ολλανδικά.

Ακόμη και στις Βρυξέλλες, η σειρά των γλωσσών εξαρτάται από τη μητρική γλώσσα του εργαζόμενου. Εάν ο ελεγκτής είναι γαλλόφωνος, τα γαλλικά έρχονται πρώτα. Στη Βαλλονία, μόνο τα γαλλικά επιτρέπονται για ανακοινώσεις και πίνακες πληροφοριών. Μια αξιοσημείωτη εξαίρεση υπάρχει για τα τρένα που κατευθύνονται προς το αεροδρόμιο των Βρυξελλών, όπου οι ανακοινώσεις μπορούν να γίνονται σε τέσσερις γλώσσες: ολλανδικά, γαλλικά, αγγλικά και γερμανικά, ανεξάρτητα από το που βρίσκεται ο συρμός εντός του Βελγίου.

Πολιτική συζήτηση

Ο απερχόμενος υπουργός κινητικότητας Georges Gilkinet (Ecolo/Greens) συντάσσεται με την SNCB στο αίτημά της για πιο ευέλικτους γλωσσικούς κανόνες. Έχει επικρίνει την «άκαμπτη επιβολή που συχνά πιέζεται από δεξιά φλαμανδικά κόμματα όπως το Vlaams Belang και το N-VA», κάτι που λέει ότι δεν έχει πλέον νόημα στο σημερινό πλαίσιο.

The post Ο χαιρετισμός ενός ελεγκτή τρένου φέρνει στην επιφάνεια το αιώνιο γλωσσικό πρόβλημα του Βελγίου appeared first on .

Από την ερχόμενη σχολική χρονιά, 26 χρόνια μετά την ψήφιση της γλωσσικής “επανάστασης” που αποφάσισε η Ακαδημία, οι αλλαγές θα αρχίσουν να ισχύουν.

Η απλοποίηση της ορθογραφίας άρχισε να εφαρμόζεται σταδιακά από το 2008, όμως πολλοί δάσκαλοι και γονείς ήταν διστακτικοί.

Παρά το γεγονός ότι την αλλαγή αυτή δεν την υποστήριξαν ένθερμα στη Γαλλία, σε άλλες γαλλόφωνες χώρες όπως στο Βέλγιο, την Ελβετία και τον Καναδά, το εκπαιδευτικό σύστημα την ενθάρρυνε.

Τι ακριβώς πρόκειται να αλλάξει;

Η γλωσσική μεταρρύθμιση βασίζεται σε 10 κανόνες, ώστε να απλοποιηθεί η ορθογραφία.
Περίπου 2500 λέξεις θα αλλάξουν τρόπο γραφής.

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές θα έχει να κάνει με την χρήση του circumflex, καθώς δεν θα ισχύει για το “u” και το “i”.

Οι τροποποιήσεις έχουν ελεγχθεί και εγκριθεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες από το 1990. Πέρασαν 26 χρόνια, για να αποφασιστεί η εφαρμογή της απόφασης. Ο νέος τρόπος που θα προφέρονται οι 2.400 και πλέον λέξεις, θα ξεκινήσει να διδάσκεται από τον Σεπτέμβριο.

Επί της ουσίας, οι Γάλλοι υιοθετούν ένα είδος μονοτονικού συστήματος, με συνέπεια να αλλάζει και ο τρόπος που διαβάζονται οι λέξεις αυτές. Λέξεις, οι οποίες χρησιμοποιούνται πολύ συχνά, σε καθημερινή βάση. Επίσης, θα αφαιρεθούν γράμματα, κυρίως φωνήεντα, τα οποία – κατά μία έννοια – παρακάμπτονται.

Το νέο σύστημα θα διδάσκεται από τον Σεπτέμβριο, όμως η αοπόλυτη εφαρμογή του θα γίονει σταδιακά. Για ένα διάστημα και ιδιαίτερα για τους μαθητές που ήδη διανύουν το σχολικό τους βίο, θα γίνονται αποδεκτά και τα δύο συστήματα. Οι νέες γενιές, βέβαια, θα μάθουν να μιλούν και να γράφουν, με το νέο «μονοτονικό» σύστημα.

Η κατάργηση του circumflex έχει προκαλέσει πολλές αντιδράσεις σε γλωσσολόγους, οι οποίοι δημιούργησαν το hashtag #jesuiscirconflexe.

Δέκα παραδείγματα με ορισμένες από τις αλλαγές

Nénuphar : nénufar

S’entraîner : s’entraine

Maîtresse : maitresse

Coût : cout

Paraître : paraitre

Week-end : weekend

Oignon : ognon

Mille-pattes : millepattes

Porte-monnaie : portemonnaie

Des après-midi : des après-midis

Πηγή: euronews.com

The post Απλοποιείται η γαλλική γλώσσα, τέλος στην accent circonflexe! appeared first on .