Σε ανοδική πορεία η φτώχεια στις Βρυξέλλες

Σημαντική επιδείνωση της κοινωνικής κατάστασης καταγράφουν τα νεότερα στοιχεία για τις Βρυξέλλες, καθώς περίπου το 27% του πληθυσμού της πρωτεύουσας ζει σε συνθήκες φτώχειας, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Ινστιτούτου Στατιστικής και Ανάλυσης των Βρυξελλών (BISA/IBSA). Παράλληλα, οι γεωγραφικές ζώνες όπου εντοπίζεται έντονη κοινωνική ευαλωτότητα διευρύνονται.

Τα δεδομένα περιλαμβάνονται στην ετήσια κοινωνικοοικονομική επισκόπηση του οργανισμού, η οποία αποτυπώνει δείκτες που αφορούν την οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον στην Περιφέρεια των Βρυξελλών. Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν μια εικόνα που παραμένει σταθερή εδώ και τουλάχιστον δύο δεκαετίες.

Μια πόλη με έντονες κοινωνικές ανισότητες

Ενώ το νοτιοανατολικό τμήμα της πρωτεύουσας — με χαρακτηριστικά παραδείγματα τις περιοχές Woluwe, Auderghem και Uccle — διατηρεί σχετικά υψηλά επίπεδα ευημερίας, η λεγόμενη «φτωχή ημισέληνος» γύρω από το κέντρο της πόλης εξακολουθεί να αντιμετωπίζει χρόνια φτώχεια. Ιδιαίτερα επιβαρυμένες εμφανίζονται η ζώνη του καναλιού, τμήματα του Schaerbeek και ο δήμος Saint-Josse.

Ο δείκτης BIM και η έκταση της φτώχειας

Ως βασικό δείκτη φτώχειας, οι στατιστικολόγοι χρησιμοποιούν τον αριθμό των κατοίκων που διαθέτουν καθεστώς BIM, δηλαδή δικαίωμα σε προνομιακή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη με μειωμένες εισφορές. Το καθεστώς αυτό αφορά αποκλειστικά άτομα με χαμηλά εισοδήματα.

Στις Βρυξέλλες, 352.839 κάτοικοι, ποσοστό 27,5% του πληθυσμού, εντάσσονται σε αυτή την κατηγορία. Το αντίστοιχο ποσοστό είναι σημαντικά χαμηλότερο στη Φλάνδρα (15,4%) και στη Βαλλονία (20,6%).

Το ποσοστό αυτό ευθυγραμμίζεται με τα αποτελέσματα ευρωπαϊκής έρευνας, σύμφωνα με την οποία περίπου το 27% των νοικοκυριών στις Βρυξέλλες ζει κάτω από το όριο της φτώχειας.

Κίνδυνος φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού

Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας του Βελγίου (Statbel), σύμφωνα με τα οποία το 37,5% των κατοίκων της πρωτεύουσας βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 12,9% στη Φλάνδρα και 21,8% στη Βαλλονία, ενώ ο εθνικός μέσος όρος διαμορφώνεται στο 18,3%.

Περιοχές με πλειοψηφία φτωχών κατοίκων

Η έκθεση του BISA επισημαίνει ότι σε πέντε συνοικίες των Βρυξελλών, περισσότεροι από τους μισούς κατοίκους λαμβάνουν αυξημένα κοινωνικά επιδόματα μέσω του CPAS/OCMW, γεγονός που τις κατατάσσει στις πλέον ευάλωτες κοινωνικά περιοχές.

Πρόκειται για:

• δύο περιοχές του Cureghem (γύρω από την Κτηνιατρική Σχολή – 50% και το Parc de la Rosée – 54%),

• τo Marolles (53%),

• το κέντρο του Molenbeek (56%),

• και την περιοχή Gare de l’Ouest (57%).

Οι επιπτώσεις της μεταρρύθμισης στα επιδόματα ανεργίας

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η επικείμενη μείωση των επιδομάτων ανεργίας για όσους παραμένουν χωρίς εργασία για πάνω από δύο χρόνια. Σύμφωνα με το BISA, το μέτρο αυτό αναμένεται να οδηγήσει περίπου 40.000 κατοίκους των Βρυξελλών στην απώλεια του επιδόματος ανεργίας και, κατ’ επέκταση, στην προσφυγή στο CPAS/OCMW για οικονομική στήριξη.

Ο αντίκτυπος της μεταρρύθμισης εκτιμάται ότι θα είναι δυσανάλογα μεγαλύτερος για τις Βρυξέλλες, καθώς το ποσοστό ανεργίας στην πρωτεύουσα ανέρχεται στο 15%, έναντι μόλις 6% στη Φλάνδρα, ενώ παράλληλα καταγράφεται υψηλός αριθμός μακροχρόνια ανέργων.

Όπως επισημαίνει το Ινστιτούτο, «η μεταρρύθμιση θα έχει καθοδική επίδραση στα κοινωνικά επιδόματα των κατοίκων των Βρυξελλών», καθώς τόσο τα νέα επιδόματα ανεργίας μετά τους έξι μήνες όσο και το εισόδημα κοινωνικής ένταξης που θα αντικαθιστά τα παλαιότερα επιδόματα, θα είναι κατά μέσο όρο χαμηλότερα.

Έντονες ανισότητες ακόμη και εντός της πόλης

Η κοινωνική ανισότητα αποτυπώνεται και στις τεράστιες διαφορές στο ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης μεταξύ των δήμων της πρωτεύουσας. Στον εύπορο δήμο Woluwe-Saint-Pierre, λιγότερο από 1,3% των κατοίκων λαμβάνει εισόδημα κοινωνικής ένταξης. Αντίθετα, το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται στο 10% στο Saint-Josse και στο 11,4% στο Molenbeek.

La pauvreté en hausse à Bruxelles

La situation sociale à Bruxelles continue de se dégrader, selon les derniers chiffres publiés par l’Institut bruxellois de Statistique et d’Analyse (BISA/IBSA). Environ 27 % de la population de la capitale vit aujourd’hui dans des conditions de pauvreté, tandis que les zones géographiques les plus touchées par la précarité ne cessent de s’étendre.

Ces données figurent dans la revue socio-économique annuelle de l’institut, qui analyse les principaux indicateurs économiques, sociaux et environnementaux de la Région de Bruxelles-Capitale. Les constats confirment une réalité bien ancrée depuis au moins vingt ans.

Une ville marquée par de fortes inégalités sociales

Alors que le sud-est de la Région — notamment les Woluwe, Auderghem et Uccle — demeure relativement aisé, le « croissant pauvre » autour du centre-ville reste confronté à une pauvreté persistante. La zone du canal, certaines parties de Schaerbeek et la commune de Saint-Josse figurent parmi les secteurs les plus fragilisés.

Le statut BIM comme indicateur de pauvreté

Pour mesurer l’ampleur de la pauvreté, les statisticiens s’appuient sur le nombre de personnes bénéficiant du statut BIM, qui donne accès à des soins de santé à tarifs préférentiels. Ce statut est réservé aux résidents à faibles revenus.

À Bruxelles, 352 839 personnes, soit 27,5 % de la population, bénéficient de ce régime. À titre de comparaison, ce taux s’élève à 15,4 % en Flandre et à 20,6 % en Wallonie.

Ces chiffres concordent avec ceux d’une enquête européenne, selon laquelle environ 27 % des ménages bruxellois vivent sous le seuil de pauvreté.

Risque de pauvreté et d’exclusion sociale

Les données publiées par Statbel, l’office belge de statistique, sont encore plus préoccupantes : 37,5 % des habitants de Bruxelles sont exposés au risque de pauvreté ou d’exclusion sociale. Ce pourcentage est nettement inférieur en Flandre (12,9 %) et en Wallonie (21,8 %), tandis que la moyenne nationale s’établit à 18,3 %.

Des quartiers où la pauvreté est majoritaire

Le rapport du BISA souligne que dans cinq quartiers de la capitale, plus de la moitié des habitants bénéficient d’allocations sociales majorées accordées par le CPAS/OCMW, signe d’une précarité structurelle.

Il s’agit de :

• deux zones de Cureghem (autour de l’École vétérinaire – 50 %, et du Parc de la Rosée – 54 %),

• les Marolles (53 %),

• le centre de Molenbeek (56 %),

• et le secteur de la Gare de l’Ouest (57 %).

La réforme des allocations de chômage sous surveillance

Le BISA attire également l’attention sur les conséquences de la réduction des allocations de chômage pour les personnes sans emploi depuis plus de deux ans. Cette réforme devrait conduire environ 40 000 Bruxellois à perdre leur droit aux allocations et à se tourner vers le CPAS/OCMW pour obtenir une aide financière.

L’impact de cette mesure sera plus marqué à Bruxelles que dans les autres régions du pays, en raison d’un taux de chômage de 15 %, contre seulement 6 % en Flandre, et d’une proportion élevée de chômeurs de longue durée.

Selon l’institut, « la réforme aura un effet à la baisse sur les prestations sociales des habitants de Bruxelles ». Les nouvelles allocations de chômage après six mois seront inférieures en moyenne, tout comme le revenu d’intégration susceptible de remplacer les allocations perdues.

De profondes disparités au sein même de la capitale

Enfin, le rapport met en évidence de fortes disparités en matière de revenus de subsistance entre les communes bruxelloises. À Woluwe-Saint-Pierre, commune parmi les plus aisées, moins de 1,3 % des habitants perçoivent un revenu d’intégration. Ce taux grimpe à 10 % à Saint-Josse et atteint 11,4 % à Molenbeek.