Schuman: Το νέο πρόσωπο της «καρδιάς» της Ευρώπης προκαλεί έντονες αντιδράσεις

Έντονες αντιδράσεις προκαλεί η σχεδόν ολοκληρωμένη ανάπλαση του κυκλικού κόμβου Schuman, στο κέντρο της Ευρωπαϊκής Συνοικίας των Βρυξελλών, με τον βασικό αρχιτέκτονα του έργου να εκφράζει δημόσια την απογοήτευσή του για το τελικό αποτέλεσμα.

Ο Francis De Wolf, επικεφαλής του βελγικού αρχιτεκτονικού γραφείου Brut, δήλωσε ότι η πλατεία που παραδίδεται σήμερα «είναι τελικά εκείνη που κανείς δεν ήθελε», επιρρίπτοντας ευθύνες στις πολιτικές διαφωνίες και στις χρονοβόρες διοικητικές διαδικασίες που, όπως υποστηρίζει, αλλοίωσαν πλήρως το αρχικό όραμα του έργου.

Το στοιχείο που δεν κατασκευάστηκε ποτέ

Στην αρχική μελέτη, που είχε επιλεγεί το 2017 μέσω διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού σε συνεργασία με το δανέζικο γραφείο Cobe, το επίκεντρο της νέας πλατείας θα αποτελούσε μια κυκλική μεταλλική στέγη από γυαλισμένο ατσάλι, με πράσινη οροφή εμπνευσμένη από το ημικύκλιο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Σύμφωνα με τον De Wolf, η κατασκευή αυτή θα προσέφερε εκτεταμένη σκίαση, καθιστώντας τον χώρο πραγματικά λειτουργικό για εργαζομένους, κατοίκους και επισκέπτες.

«Θα δημιουργούσε μεγάλες ζώνες σκιάς, ώστε η πλατεία να γίνει πραγματικά βιώσιμη και φιλική προς τον κόσμο», εξήγησε ο ίδιος.

Αντί αυτού, το έργο ολοκληρώνεται ως μια εκτεταμένη τσιμεντένια πλατεία, με περιορισμένο πράσινο και ελάχιστους χώρους παραμονής ή συνάντησης, παρά το γεγονός ότι η περιοχή έχει πλέον πεζοδρομηθεί σε μεγάλο βαθμό σε σχέση με το παρελθόν.

«Κανείς δεν είναι πραγματικά ικανοποιημένος»

Ο βέλγος αρχιτέκτονας εκτιμά ότι το αποτέλεσμα δεν εξυπηρετεί ούτε τους ευρωπαϊκούς θεσμούς ούτε τους κατοίκους της περιοχής.

Όπως σημειώνει, «πιθανότατα ούτε η Ευρώπη είναι ικανοποιημένη, αφού βρίσκεται μπροστά σε μια άδεια πλατεία χωρίς έναν ευχάριστο χώρο για διάλειμμα, αλλά ούτε και οι κάτοικοι της γειτονιάς, που στερούνται ενός πραγματικού σημείου συνάντησης».

Για τον ίδιο, «αν αυτή η εικόνα παραμείνει οριστικά, τότε πρόκειται για το χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα».

Παράλληλα, εξέφρασε την άποψη ότι το θέμα δεν έλαβε εγκαίρως τη δημοσιότητα που του άξιζε. Όπως υποστήριξε, αν οι αντιδράσεις είχαν ξεκινήσει νωρίτερα, ίσως οι πολιτικοί να είχαν οδηγηθεί σε διαφορετικές αποφάσεις.

Πώς εγκαταλείφθηκε το αρχικό σχέδιο

Οι εργασίες ξεκίνησαν στα τέλη του 2023, όμως η πολιτική αβεβαιότητα που ακολούθησε τις περιφερειακές εκλογές του Ιουνίου 2024, σε συνδυασμό με την πολύμηνη αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης στις Βρυξέλλες, περιόρισαν σημαντικά τη διάθεση για νέα χρηματοδότηση.

Το 2025, η απερχόμενη κυβέρνηση των Βρυξελλών επιχείρησε να εξασφαλίσει επιπλέον οικονομική στήριξη από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Ωστόσο, ο Βέλγος πρωθυπουργός Bart De Wever απέρριψε το ενδεχόμενο, χαρακτηρίζοντας μια τέτοια κίνηση ως αίτημα που θα εξέθετε τη χώρα.

Το έργο είχε ήδη λάβει 17,4 εκατομμύρια ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ ο αρχικός συνολικός προϋπολογισμός ανερχόταν περίπου στα 30 εκατομμύρια ευρώ. Στην πορεία, όμως, το κόστος αυξήθηκε σημαντικά και οι αρχές των Βρυξελλών υποστήριξαν ότι απαιτούνταν επιπλέον 12 εκατομμύρια ευρώ για την ολοκλήρωση όλων των προβλεπόμενων παρεμβάσεων, συμπεριλαμβανομένου του στεγάστρου.

Ο οργανισμός Beliris, που είχε την ευθύνη υλοποίησης του έργου, αποφάσισε τελικά να ολοκληρώσει την ανάπλαση χωρίς το εμβληματικό αυτό στοιχείο.

Μπορεί να κατασκευαστεί στο μέλλον;

Ο Francis De Wolf θεωρεί πλέον εξαιρετικά δύσκολο να προστεθεί αργότερα η μεταλλική κατασκευή.

Όπως εξηγεί, κάτι τέτοιο θα απαιτούσε να ξηλωθεί εκ νέου ολόκληρη η πλατεία, ώστε να δημιουργηθούν οι απαραίτητες θεμελιώσεις πάνω από τις υπόγειες σήραγγες της περιοχής.

Με τις εργασίες να αναμένεται να ολοκληρωθούν τον Σεπτέμβριο, το νέο Schuman φιλοδοξεί να αποτελέσει το ανανεωμένο πρόσωπο της ευρωπαϊκής πρωτεύουσας. Ωστόσο, πριν ακόμη παραδοθεί επισήμως, έχει ήδη ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση για το κατά πόσο ανταποκρίνεται στις φιλοδοξίες που συνόδευαν τον σχεδιασμό του.

Schuman : la nouvelle place européenne fait polémique avant même son inauguration

Pensée comme un symbole fort du quartier européen, la réhabilitation du rond-point Schuman s’achève sans son élément architectural emblématique, suscitant de vives critiques de la part de son principal concepteur.

Alors que les travaux de réaménagement du rond-point Schuman, au cœur du quartier européen de Bruxelles, touchent à leur fin, le projet fait l’objet d’une importante controverse. Son architecte principal, Francis De Wolf, estime que le résultat final est très éloigné de l’ambition initiale et n’hésite pas à qualifier l’issue du chantier de « pire scénario possible ».

Selon lui, les blocages politiques et la complexité administrative belge ont progressivement vidé le projet de sa substance, jusqu’à aboutir à une place qui ne correspond plus à la vision retenue lors du concours international remporté en 2017 par les bureaux Brut (Belgique) et Cobe (Danemark).

L’élément central du projet n’a jamais vu le jour

Le concept d’origine prévoyait l’installation d’une vaste canopée circulaire en acier poli, coiffée d’une toiture végétalisée évoquant l’hémicycle du Parlement européen.

Pour Francis De Wolf, cette structure aurait profondément transformé l’espace public. Elle devait offrir de larges zones d’ombre et créer un véritable lieu de vie pour les milliers de personnes qui fréquentent quotidiennement le quartier européen.

Comme il l’explique, « cette couverture aurait rendu la place beaucoup plus agréable à vivre grâce à l’ombre qu’elle aurait procurée ».

À défaut, la place se présente aujourd’hui comme un vaste espace minéral, largement piétonnisé mais disposant de peu de végétation et de très rares aménagements favorisant les rencontres ou la détente.

Une place qui peine à convaincre

L’architecte regrette que le projet ne réponde finalement ni aux attentes des institutions européennes ni à celles des riverains.

Il souligne que les fonctionnaires européens ne disposent pas d’un espace accueillant pour leurs pauses, tandis que les habitants du quartier sont privés d’une véritable place conviviale.

À ses yeux, « si cette configuration devait devenir définitive, ce serait le pire résultat imaginable ».

Francis De Wolf estime également que le débat public est arrivé beaucoup trop tard. D’après lui, une médiatisation plus précoce aurait peut-être permis de convaincre les décideurs politiques de préserver l’ambition architecturale du projet.

Des contraintes budgétaires et politiques décisives

Le chantier a débuté à la fin de l’année 2023, mais les difficultés politiques apparues après les élections régionales de juin 2024, suivies de longs mois sans nouveau gouvernement bruxellois, ont profondément modifié les priorités budgétaires.

En 2025, la Région bruxelloise a tenté d’obtenir une participation financière supplémentaire des institutions européennes. Cette possibilité a toutefois été écartée par le Premier ministre belge Bart De Wever, mettant pratiquement un terme aux perspectives de financement de la canopée.

Le projet bénéficiait déjà de 17,4 millions d’euros issus du plan européen de relance post-Covid, pour un budget initial d’environ 30 millions d’euros. Face à l’augmentation des coûts, les autorités bruxelloises estimaient qu’un financement complémentaire de 12 millions d’euros était nécessaire pour mener à bien l’ensemble du programme.

Finalement, Beliris, l’organisme chargé de la réalisation des infrastructures, a choisi d’achever les travaux sans construire la structure centrale prévue.

Un retour en arrière désormais improbable

Pour Francis De Wolf, la possibilité de réaliser ultérieurement la canopée est aujourd’hui extrêmement réduite.

Une telle intervention impliquerait de rouvrir entièrement la place afin de créer les fondations nécessaires au-dessus des tunnels situés sous le rond-point, une opération lourde, coûteuse et difficilement envisageable après l’achèvement du chantier.

L’inauguration du nouveau Schuman est attendue en septembre. Si le réaménagement marque une étape importante dans la transformation du quartier européen, il alimente déjà un débat sur la manière dont les grands projets urbains peuvent être profondément modifiés sous l’effet des contraintes politiques et financières.