Ποδήλατο και Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας: τι ισχύει στο Βέλγιο;

Η εικόνα του ποδηλάτη ως «ελεύθερου» χρήστη του δρόμου, χωρίς ουσιαστικές υποχρεώσεις, απέχει αρκετά από την πραγματικότητα. Όπως και οι οδηγοί αυτοκινήτων, έτσι και όσοι κινούνται με ποδήλατο υπόκεινται στον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, με παραβάσεις που μπορούν να επιφέρουν ιδιαίτερα υψηλά πρόστιμα.

Αφορμή για τη συζήτηση αποτέλεσε η μαρτυρία μιας μητέρας στα κοινωνικά δίκτυα. Η 17χρονη κόρη της, που μετακινείται αποκλειστικά με ποδήλατο, τιμωρήθηκε με πρόστιμο 330 ευρώ για χρήση κινητού τηλεφώνου κατά την ποδηλασία και για ανεπαρκή φωτισμό. Όπως εξηγεί, δεν αμφισβητεί τον κίνδυνο του κινητού στο τιμόνι, αλλά θεωρεί το ποσό δυσανάλογο και απαγορευτικό για έναν έφηβο, διερωτώμενη αν μια προειδοποίηση θα ήταν πιο παιδαγωγική.

Χρήση κινητού τηλεφώνου
Η χρήση κινητού τηλεφώνου κατά την ποδηλασία απαγορεύεται ρητά. Ο ποδηλάτης δεν επιτρέπεται να κρατά το τηλέφωνο στο χέρι ούτε να μιλά έχοντάς το στο αυτί. Η παράβαση κατατάσσεται στις σοβαρές, τρίτου βαθμού, και από φέτος επισύρει άμεσο πρόστιμο 201 ευρώ, το οποίο μπορεί να φτάσει έως και τα 234 ευρώ. Για κλήσεις ή μηνύματα, ο ποδηλάτης οφείλει να σταματήσει σε ασφαλές σημείο εκτός κυκλοφορίας.

Αλκοόλ και ποδήλατο
Η κατανάλωση αλκοόλ απαγορεύεται και για τους ποδηλάτες, καθώς θεωρούνται οδηγοί, με τις ίδιες ακριβώς υποχρεώσεις όπως και οι αυτοκινητιστές. Το επιτρεπτό όριο είναι 0,5 γραμμάρια αλκοόλ ανά λίτρο αίματος. Σε περιπτώσεις υψηλής μέθης ή υποτροπής, οι κυρώσεις μπορεί να οδηγήσουν ακόμη και σε δικαστική διαδικασία.

Φωτισμός και ανακλαστικά
Ο φωτισμός του ποδηλάτου δεν είναι απλώς σύσταση, αλλά υποχρέωση. Φώτα μπροστά και πίσω πρέπει να υπάρχουν και να λειτουργούν, ιδιαίτερα τη νύχτα ή σε συνθήκες μειωμένης ορατότητας. Παράλληλα, η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένο εξοπλισμό με ανακλαστικά στοιχεία, ώστε το ποδήλατο να είναι ορατό από όλες τις πλευρές. Όπως υπενθυμίζει η οργάνωση Pro Velo, απαιτείται λευκό ανακλαστικό μπροστά, κόκκινο πίσω, ξεχωριστό από το φως, ανακλαστικά στα πετάλια και στα λάστιχα ή στις ακτίνες των τροχών. Για ποδήλατα δρόμου και βουνού, οι υποχρεώσεις αυτές ισχύουν κυρίως κατά τη νυχτερινή κυκλοφορία ή σε κακές καιρικές συνθήκες, ενώ οι ίδιοι κανόνες εφαρμόζονται και στα παιδικά ή πτυσσόμενα ποδήλατα.

Ταχύτητα σε πεζόδρομους
Αν και στο οδόστρωμα η υπερβολική ταχύτητα είναι δύσκολο να επιτευχθεί με ποδήλατο, στους πεζόδρομους τα όρια είναι ιδιαίτερα χαμηλά. Ελλείψει ειδικής σήμανσης, η ταχύτητα περιορίζεται στα 3 έως 6 χιλιόμετρα την ώρα, δηλαδή στο ρυθμό βάδισης. Το ποδήλατο επιτρέπεται μόνο εφόσον δεν εμποδίζει τους πεζούς, ενώ το πρόστιμο για παραβίαση των ορίων ανέρχεται πλέον στα 201 ευρώ.

Κυκλοφορία στο πεζοδρόμιο
Η ποδηλασία στο πεζοδρόμιο εντός κατοικημένων περιοχών απαγορεύεται, ακόμη και όταν δεν υπάρχει ποδηλατόδρομος. Ο ποδηλάτης οφείλει να κινείται στο οδόστρωμα, με εξαίρεση τα παιδιά κάτω των 10 ετών. Εκτός πόλης, και μόνο εφόσον δεν υπάρχει ποδηλατική υποδομή, επιτρέπεται η χρήση του πεζοδρομίου, με απόλυτη προτεραιότητα πάντα στους πεζούς.

Κράνος και ασφάλεια
Το κράνος δεν είναι υποχρεωτικό στο Βέλγιο, ωστόσο οι αρχές το συνιστούν έντονα. Τα στοιχεία της Οδικής Ασφάλειας δείχνουν ότι μόνο το 2023 έχασαν τη ζωή τους 57 ποδηλάτες και περισσότεροι από 7.000 τραυματίστηκαν. Η χρήση κράνους μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρού τραυματισμού στο κεφάλι και περιορίζει στο μισό την πιθανότητα διάσεισης.

Βαθμοί παραβάσεων και πρόστιμα
Όπως και για τα αυτοκίνητα, οι παραβάσεις των ποδηλατών κατηγοριοποιούνται σε διαφορετικούς βαθμούς, με πρόστιμα που κυμαίνονται από 58 έως 174 ευρώ, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να είναι σαφώς υψηλότερα. Στόχος του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας δεν είναι η τιμωρία, αλλά η προστασία όλων των χρηστών του δρόμου, ποδηλατών, πεζών και οδηγών.

Vélo et code de la route

Téléphone, éclairage, alcool : pourquoi les cyclistes risquent aussi de lourdes amendes

Contrairement à une idée répandue, circuler à vélo n’exonère pas du respect des règles de la route. En Belgique, les cyclistes sont considérés comme des conducteurs à part entière et peuvent, à ce titre, être sanctionnés pour toute une série d’infractions, parfois assorties d’amendes particulièrement élevées.

Le débat a récemment été relancé par le témoignage d’une mère dont la fille de 17 ans, se déplaçant exclusivement à vélo, a écopé d’une amende totale de 330 euros pour avoir utilisé son téléphone en roulant et pour un éclairage jugé insuffisant. Si elle reconnaît le caractère dangereux du téléphone au guidon, elle estime la sanction financière excessive pour une adolescente et s’interroge sur l’absence de mesure plus éducative.

Téléphone au guidon
Tenir un téléphone en main ou téléphoner en pédalant est strictement interdit. Cette infraction est classée au troisième degré et donne lieu à une perception immédiate de 201 euros, pouvant atteindre 234 euros. Pour appeler ou envoyer un message, le cycliste doit impérativement s’arrêter dans un endroit sûr, hors circulation.

Alcool et conduite du vélo
La législation en matière d’alcool s’applique également aux cyclistes. Le taux maximal autorisé est fixé à 0,5 gramme par litre de sang, identique à celui des automobilistes. En cas de dépassement important ou de récidive, les sanctions peuvent aller bien au-delà d’une simple amende et conduire devant les tribunaux.

Visibilité et équipements obligatoires
L’éclairage du vélo est une obligation légale et un élément essentiel de sécurité. Des feux avant et arrière fonctionnels sont requis, complétés par des dispositifs réfléchissants spécifiques. Selon Pro Velo, un ensemble précis de catadioptres doit permettre au vélo d’être visible de face, de dos et de côté. Pour les vélos de course ou les VTT, ces exigences s’appliquent surtout la nuit ou par visibilité réduite, mais elles concernent également les vélos pour enfants et les modèles pliants.

Vitesse en zone piétonne
Dans les zones piétonnes, la circulation à vélo est tolérée uniquement à très faible allure. En l’absence de signalisation contraire, la vitesse ne peut dépasser celle de la marche, soit environ 3 à 6 km/h. Le non-respect de cette règle peut entraîner une amende de 201 euros depuis 2026.

Circuler sur le trottoir
En agglomération, rouler à vélo sur le trottoir est interdit, sauf pour les enfants de moins de 10 ans. Le cycliste doit emprunter la chaussée, même en l’absence de piste cyclable. Hors agglomération, le trottoir peut être utilisé à titre exceptionnel, à condition de toujours céder la priorité aux piétons.

Casque : recommandé mais non obligatoire
Le port du casque n’est pas imposé par la loi, mais les autorités de sécurité routière le recommandent vivement. Les chiffres montrent qu’il réduit considérablement les risques de traumatismes crâniens et de blessures graves en cas de chute.

Des infractions graduées, comme pour les voitures
Les cyclistes peuvent commettre des infractions de différents degrés, assorties d’amendes allant de 58 à 174 euros, voire davantage selon les cas. Le respect du code de la route reste avant tout un enjeu de sécurité collective, destiné à prévenir des accidents parfois aux conséquences dramatiques.