Καταπολεμώντας τις διαδικτυακές απάτες με τον Νόμο για τις ψηφιακές υπηρεσίες

Οι διαδικτυακές απάτες αυξάνονται διαρκώς και οι καταναλωτές βρίσκονται όλο και πιο συχνά αντιμέτωποι με ψεύτικα ηλεκτρονικά καταστήματα, απομιμήσεις προϊόντων ή παραπλανητικές οικονομικές προσφορές. Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από τους απατεώνες κάνει πλέον αυτές τις πρακτικές πιο δύσκολες στον εντοπισμό. Η ασφάλεια στο διαδίκτυο, ωστόσο, δεν είναι ατομική υπόθεση αλλά αποτέλεσμα συλλογικής εγρήγορσης.

Οι ψηφιακές πλατφόρμες έχουν κρίσιμο ρόλο στην προστασία των χρηστών, όμως η επαγρύπνηση όλων παραμένει βασική άμυνα. Όταν κάτι φαίνεται ύποπτο, όπως ένας περίεργος σύνδεσμος, ένα ασυνήθιστο μήνυμα ή μια προσφορά που μοιάζει υπερβολικά καλή για να είναι αληθινή, καλό είναι να εμπιστευόμαστε το ένστικτό μας. Με τον Digital Services Act (DSA, ή Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες), όλες οι πλατφόρμες στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτουν πλέον τον μηχανισμό notice and action, μέσω του οποίου μπορεί κανείς να αναφέρει παράνομο περιεχόμενο, ακόμη και αν δεν είναι απόλυτα βέβαιος ότι πρόκειται για απάτη. Ακόμη και η παραμικρή αμφιβολία μπορεί να βοηθήσει στην προστασία άλλων χρηστών.

Οι απάτες αγορών είναι από τις πιο συνηθισμένες μορφές διαδικτυακής απάτης. Αφορούν περιπτώσεις όπου ο καταναλωτής πληρώνει για προϊόντα ή υπηρεσίες που δεν υπάρχουν, είναι απομιμήσεις ή δεν αντιστοιχούν στην περιγραφή. Συχνά εμφανίζονται ως ψεύτικα ηλεκτρονικά καταστήματα, όπου το προϊόν δεν παραδίδεται ποτέ και η ιστοσελίδα εξαφανίζεται, ως πώληση απομιμήσεων πολυτελών ειδών ή ηλεκτρονικών σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές, ή ακόμη ως ψεύτικες αγγελίες για ενοικίαση κατοικιών και διακοπών, με απαίτηση προκαταβολής για ακίνητα που δεν υπάρχουν ή δεν είναι διαθέσιμα.

Για να παραμείνουμε ασφαλείς στις online αγορές, είναι σημαντικό να αντιμετωπίζουμε με επιφύλαξη τις εξαιρετικά χαμηλές τιμές και τις προσφορές που πιέζουν για άμεση αγορά. Πριν από οποιαδήποτε συναλλαγή, καλό είναι να ελέγχουμε αν ο πωλητής είναι αξιόπιστος, αν αναγράφονται σαφή στοιχεία επικοινωνίας και διεύθυνση, καθώς και αν η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί ασφαλή σύνδεση με πρωτόκολλα HTTPS και SSL. Η χρήση αναγνωρισμένων συστημάτων πληρωμής με επιπλέον πιστοποίηση προσφέρει μεγαλύτερη προστασία.

Ο μηχανισμός notice and action του DSA είναι ένα απλό και φιλικό εργαλείο που επιτρέπει την αναφορά παράνομου περιεχομένου, όπως απάτες, ψεύτικα προϊόντα ή παράνομες πωλήσεις. Σε αντίθεση με άλλες εσωτερικές διαδικασίες αναφοράς των πλατφορμών, ο συγκεκριμένος μηχανισμός υποχρεώνει τις πλατφόρμες να εξετάζουν τις αναφορές χωρίς μεροληψία, να ενημερώνουν τον χρήστη για το αποτέλεσμα και να λαμβάνουν γρήγορα μέτρα όταν πρόκειται για προφανή απάτη. Σε περίπτωση διαφωνίας, ο χρήστης έχει δικαίωμα προσφυγής, χωρίς κόστος, είτε μέσω της πλατφόρμας είτε μέσω ανεξάρτητου φορέα επίλυσης διαφορών.

Αν μια πλατφόρμα δεν ανταποκριθεί σωστά σε μια αναφορά, ο χρήστης μπορεί να απευθυνθεί στον εθνικό Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών, την αρμόδια αρχή για την εφαρμογή του DSA στη χώρα του. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ελέγχει αν οι πλατφόρμες συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις τους, παρεμβαίνοντας όταν τα εργαλεία αναφοράς είναι δυσπρόσιτα ή παραπλανητικά.

Σε περίπτωση που κάποιος πέσει θύμα απάτης, το πρώτο βήμα είναι η άμεση επικοινωνία με την τράπεζα για ακύρωση συναλλαγών και προστασία του λογαριασμού. Στη συνέχεια, η καταγγελία στην αστυνομία και στις αρμόδιες καταναλωτικές αρχές βοηθά στον εντοπισμό των δραστών και στην αποτροπή μελλοντικών περιστατικών. Η αναφορά της απάτης και στην πλατφόρμα όπου συνέβη είναι εξίσου σημαντική. Οι απάτες μπορούν να συμβούν σε οποιονδήποτε· η γρήγορη αντίδραση μειώνει τις συνέπειες και προστατεύει την ευρύτερη κοινότητα.

Les escroqueries en ligne sont en constante augmentation et exposent de plus en plus les consommateurs à des boutiques fictives, des produits contrefaits ou des fraudes financières. L’utilisation de l’intelligence artificielle rend ces pratiques plus sophistiquées et plus difficiles à détecter. La sécurité numérique repose toutefois sur un effort collectif, où plateformes et utilisateurs ont chacun un rôle à jouer.

Les plateformes en ligne sont tenues d’agir pour protéger leurs utilisateurs, mais la vigilance individuelle reste essentielle. Lorsqu’un lien paraît suspect, qu’un message semble inhabituel ou qu’une offre semble trop avantageuse pour être honnête, il est important de faire confiance à son intuition. Grâce au Digital Services Act (DSA), toutes les plateformes opérant dans l’Union européenne doivent désormais proposer un mécanisme dit de notice and action, permettant de signaler des contenus illégaux, même en cas de simple doute. Un signalement, même préventif, peut contribuer à éviter que d’autres ne soient victimes.

Les escroqueries liées aux achats en ligne figurent parmi les plus répandues. Elles concernent des situations où l’acheteur paie pour des biens ou services inexistants, falsifiés ou non conformes à l’annonce. Il peut s’agir de faux sites de vente qui disparaissent après paiement, de produits de luxe ou d’électronique vendus à des prix irréalistes, ou encore de fausses annonces de location de logements ou de vacances demandant des acomptes pour des biens inexistants.

Pour se protéger lors des achats en ligne, il est conseillé de rester prudent face aux prix anormalement bas et aux offres urgentes. Vérifier la fiabilité du vendeur, la présence d’informations de contact claires et l’utilisation de connexions sécurisées avec HTTPS et SSL est essentiel. Les systèmes de paiement avec authentification renforcée offrent une protection supplémentaire.

Le mécanisme notice and action instauré par le DSA permet de signaler facilement des contenus illégaux tels que les escroqueries, les produits contrefaits ou les ventes interdites. Contrairement aux simples signalements internes des plateformes, ce dispositif impose un examen impartial, une réponse motivée et une action rapide en cas de fraude manifeste. Les utilisateurs disposent également d’un droit de recours gratuit en cas de désaccord avec la décision de la plateforme.

Si une plateforme ne traite pas correctement un signalement, il est possible de contacter le Coordinateur des services numériques du pays concerné, chargé de veiller à l’application du DSA. De son côté, la Commission européenne contrôle activement le respect de ces obligations et intervient lorsque les outils de signalement sont jugés trop complexes ou trompeurs.

En cas d’escroquerie avérée, il est essentiel d’agir rapidement en contactant sa banque pour sécuriser ses moyens de paiement, puis de signaler les faits à la police et aux autorités de protection des consommateurs. Informer également la plateforme concernée permet de limiter la propagation de ces pratiques. Les arnaques peuvent toucher tout le monde, mais une réaction rapide contribue à réduire les dommages et à protéger les autres utilisateurs.