Η τεχνητή νοημοσύνη και το αθέατο περιβαλλοντικό της αποτύπωμα

Πίσω από τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης κρύβεται μια λιγότερο προβεβλημένη πραγματικότητα: η εξαιρετικά υψηλή κατανάλωση ενέργειας και νερού, σε επίπεδα που συχνά δεν αποτυπώνονται επαρκώς στα επίσημα στοιχεία.

Η περιβαλλοντική επιβάρυνση της σύγχρονης τεχνητής νοημοσύνης δεν αποτελεί πλέον μυστικό. Σύμφωνα με την GreenIT, μόνο το 2025 ο κλάδος της AI εκτιμάται ότι παρήγαγε περίπου 41 εκατομμύρια τόνους ισοδύναμου CO₂ παγκοσμίως — ποσότητα συγκρίσιμη με τις ετήσιες εκπομπές χωρών όπως η Δανία ή με μητροπολιτικές περιοχές τύπου Νέας Υόρκης. Και αυτό αφορά μόνο το ενεργειακό σκέλος.

Η ενεργειακή δίψα των data centers

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Patterns από τον ερευνητή Alex de Vries-Gao του Vrije Universiteit Amsterdam εξετάζει τις υποδομές που απαιτούνται για τη λειτουργία της τεχνητής νοημοσύνης. Σύμφωνα με τα ευρήματά του, τα συστήματα AI αντιστοιχούν ήδη στο 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας των data centers, απαιτώντας ισχύ περίπου 23 GW — ποσότητα ισοδύναμη με την κατανάλωση ολόκληρου του Ηνωμένου Βασιλείου.

Το σοβαρότερο πρόβλημα: η κατανάλωση νερού

Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα στοιχεία που αφορούν το νερό. Για τη σωστή λειτουργία των σέρβερ απαιτείται συνεχής ψύξη, η οποία βασίζεται σε μεγάλες ποσότητες νερού. Για το 2025, οι ανάγκες της τεχνητής νοημοσύνης εκτιμώνται μεταξύ 312,5 και 764,6 δισεκατομμυρίων λίτρων. Πρόκειται για ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στην ετήσια παγκόσμια κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού.

Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά, που προέρχονται από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), θεωρούνται από πολλούς ειδικούς ιδιαίτερα συντηρητικά.

Άμεση και έμμεση κατανάλωση: το κρυφό μέγεθος του προβλήματος

Η κατανάλωση νερού διακρίνεται σε άμεση και έμμεση. Η άμεση αφορά το νερό που χρησιμοποιείται απευθείας για την ψύξη των σέρβερ. Η έμμεση αφορά το νερό που καταναλώνεται κατά την παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας από τους παρόχους. Ο IEA εκτιμά ότι περίπου τα δύο τρίτα της συνολικής κατανάλωσης νερού των data center είναι έμμεση, ωστόσο αυτή σχεδόν ποτέ δεν δηλώνεται από τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης. Το αποτέλεσμα είναι μια εικόνα που πιθανότατα υποεκτιμά το πραγματικό αποτύπωμα έως και τρεις ή τέσσερις φορές.

Πρόκειται για πόσιμο νερό;

Ένα κρίσιμο ερώτημα αφορά την ποιότητα του νερού που χρησιμοποιείται. Σημαντικό μέρος του είναι νερό βιομηχανικής χρήσης, επεξεργασμένο από το ίδιο δίκτυο που τροφοδοτεί και το πόσιμο νερό. Οι σέρβερ απαιτούν εξαιρετικά καθαρό νερό, χαμηλής περιεκτικότητας σε μέταλλα, ώστε να αποφεύγονται η διάβρωση και τα κατάλοιπα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, το νερό ψύχεται μέσω εξάτμισης και χάνεται στην ατμόσφαιρα, χωρίς να επιστρέφει στους υδροφόρους ορίζοντες ή στα ποτάμια. Σε άλλες, λιγότερο συχνές περιπτώσεις, χρησιμοποιούνται κλειστά κυκλώματα, με το νερό να απορρίπτεται θερμότερο και συχνά επιβαρυμένο με χημικά, απαιτώντας εκ νέου ενεργοβόρα επεξεργασία.

Σε έναν πλανήτη όπου περίπου το 25% του παγκόσμιου πληθυσμού εξακολουθεί να μην έχει πρόσβαση σε πόσιμο νερό, το περιβαλλοντικό κόστος της τεχνητής νοημοσύνης εγείρει σοβαρά ερωτήματα. Ιδίως όταν αυτό το κόστος συνδέεται με εφαρμογές καθημερινής ευκολίας — από τη δημιουργία ψυχαγωγικού περιεχομένου έως τον σχεδιασμό ενός ταξιδιού με τη βοήθεια ενός chatbot.

Intelligence artificielle : une révolution numérique au coût hydrique et énergétique colossal

L’essor fulgurant de l’intelligence artificielle s’accompagne d’un revers rarement mis en lumière : une pression croissante sur les ressources naturelles, en particulier l’électricité et l’eau, dont l’ampleur réelle demeure largement sous-évaluée.

Les performances environnementales de l’IA soulèvent désormais de sérieuses inquiétudes. D’après les estimations de GreenIT, le secteur aurait généré en 2025 près de 41 millions de tonnes d’équivalent CO₂, un volume comparable aux émissions annuelles de pays entiers comme le Danemark ou de grandes métropoles occidentales. Et ce chiffre ne reflète qu’une partie du problème.

Des infrastructures énergivores à l’échelle d’un pays

Les travaux du chercheur Alex de Vries-Gao, publiés dans la revue Patterns, mettent en évidence la dépendance de l’intelligence artificielle à des centres de données extrêmement énergivores. Aujourd’hui, les technologies d’IA représenteraient environ un cinquième de la consommation électrique mondiale des data centers, mobilisant une puissance estimée à 23 gigawatts — l’équivalent de la demande électrique annuelle du Royaume-Uni.

Une empreinte hydrique alarmante

Mais c’est surtout sur le plan de l’eau que l’impact est le plus préoccupant. Le refroidissement des serveurs repose sur des volumes d’eau considérables. Pour l’année 2025, les besoins sont évalués entre 312 et 765 milliards de litres, soit un ordre de grandeur comparable à la consommation annuelle mondiale d’eau en bouteille.

Ces estimations, issues de l’Agence internationale de l’énergie, sont toutefois jugées prudentes, voire incomplètes.

Ce que les chiffres ne montrent pas

La difficulté tient à la distinction entre consommation directe et indirecte de l’eau. Si la première correspond au refroidissement des installations, la seconde concerne l’eau utilisée en amont pour produire l’électricité. Or, selon l’IEA, près des deux tiers de l’eau liée aux data centers relèvent de cette consommation indirecte, rarement déclarée par les entreprises du secteur. En conséquence, l’empreinte réelle pourrait être multipliée par trois ou quatre.

Une ressource précieuse sacrifiée

Contrairement à une idée reçue, l’eau utilisée est souvent issue des mêmes réseaux que l’eau potable, bien qu’elle soit traitée pour répondre à des exigences industrielles strictes. Après usage, elle est majoritairement dissipée par évaporation ou rejetée à température élevée, parfois chargée en substances chimiques, nécessitant ensuite un traitement supplémentaire énergivore.

Dans un contexte mondial où un quart de la population n’a toujours pas accès à une eau potable sûre, l’utilisation massive de cette ressource pour alimenter des services numériques pose une question de fond. Le confort offert par l’intelligence artificielle — qu’il s’agisse de divertissement ou d’assistance quotidienne — a désormais un coût environnemental difficile à ignorer.