Ραφίκα Σαουίς: «Η βία δεν τελειώνει ποτέ, απλώς αλλάζει γλώσσα και πρόσωπο»

Η αρχαία τραγωδία συναντά τις πιο επείγουσες αγωνίες του σύγχρονου κόσμου μέσα από το «Αγαμέμνων: Ο Κύκλος του Αίματος», τη νέα διεθνή παραγωγή της ηθοποιού και δημιουργού Ραφίκας Σαουίς. Ξεκινώντας από το ιστορικό La MaMa Experimental Theatre Club της Νέας Υόρκης και συνεχίζοντας την πορεία της σε σημαντικά φεστιβάλ και θεατρικές σκηνές της Ευρώπης, η παράσταση επαναπροσεγγίζει το έργο του Αισχύλου μέσα από μια τολμηρή σύνθεση θεάτρου, κινηματογράφου και ντοκιμαντερίστικης αφήγησης. Με επίκεντρο τη βία, τον εκτοπισμό, τη μνήμη και τις δομές της εξουσίας, μετατρέπει τον αρχαίο μύθο σε ένα βαθιά πολιτικό σχόλιο για τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Λίγες ημέρες πριν από την παρουσίαση της παράστασης στις Βρυξέλλες, η Ραφίκα Σαουίς μιλά στο Newsville για τη γέννηση του έργου, τη διαχρονική δύναμη της τραγωδίας, τη «σινεμάτικ περφόρμανς» που έχει δημιουργήσει και το διεθνές ταξίδι μιας παραγωγής που συνεχίζει να εξελίσσεται σε κάθε νέο σταθμό. Σε μια συζήτηση για την τέχνη, την πολιτική και τη συλλογική μνήμη, εξηγεί γιατί, όπως λέει η ίδια, δεν ζούμε «μετά» την τραγωδία, αλλά εξακολουθούμε να ζούμε μέσα σε αυτήν.

Πείτε μας λίγα λόγια για την παράσταση. Πώς γεννήθηκε η ιδέα και τι ήταν αυτό που σας ώθησε να προσεγγίσετε το συγκεκριμένο έργο σήμερα;

Η αφετηρία δεν ήταν “μια ιδέα για παράσταση”, αλλά μια επιμονή εικόνα: το πώς η βία δεν τελειώνει ποτέ, απλώς αλλάζει γλώσσα, πρόσωπο και σύνορα. Ο Αγαμέμνων ήρθε ως ένας καθρέφτης που δεν κοιτάει το παρελθόν, αλλά επιστρέφει το βλέμμα στο παρόν.

Με ενδιέφερε να δουλέψω πάνω σε αυτό που ονομάζουμε “ένδοξο” και να το απογυμνώσω από τη ρητορική του. Εκεί εμφανίζεται κάτι πιο σκληρό: η μηχανική της εξουσίας, η οικονομία του πολέμου, και κυρίως οι ζωές που μένουν εκτός κάδρου — γυναίκες, πρόσφυγες, σώματα που δεν γράφονται στην επίσημη ιστορία.

Η παράσταση γεννήθηκε μέσα από αυτή την τριβή: ανάμεσα στον μύθο και σε πραγματικές μαρτυρίες, ανάμεσα στον Αισχύλο και σε φωνές που δεν έχουν “χώρο” στο κλασικό δράμα.

Μάνος Βακούσης (Αγαμέμνων), Ραφίκα Σαουίς (Κλυταιμνήστρα)

Η αρχαία τραγωδία εξακολουθεί να συνομιλεί με το σύγχρονο κοινό. Πώς αναδεικνύεται αυτή η σύνδεση στη δική σας προσέγγιση και ποια ζητήματα του σήμερα φωτίζει η παράσταση;

Η τραγωδία δεν είναι κάτι που “συνομιλεί” με το σήμερα — είναι ήδη μέσα του. Αυτό που κάνουμε είναι να αφαιρούμε τα στρώματα εξωραϊσμού.

Στην παράσταση, ο Αγαμέμνων δεν λειτουργεί ως μυθικό πρόσωπο αλλά ως μηχανισμός εξουσίας. Η Κλυταιμνήστρα δεν είναι απλώς μια εκδικητική φιγούρα αλλά ένα συλλογικό σώμα γυναικών που αρνούνται να μείνουν σιωπηλές. Και οι πρόσφυγες μαρτυρίες που ενσωματώνονται λειτουργούν ως ένας ζωντανός χορός — όχι ως σχόλιο, αλλά ως πραγματικότητα.

Αυτό που φωτίζεται είναι η συνέχεια: πόλεμος, εκτοπισμός, πατριαρχία, κρατική βία. Όχι ως εξαιρέσεις, αλλά ως δομές. Η παράσταση επιμένει σε μια άβολη σκέψη: ότι δεν ζούμε “μετά” την τραγωδία — ζούμε μέσα της.

Χαρακτηρίζετε το έργο ως «σινεμάτικ περφόρμανς». Τι σημαίνει αυτή η ορολογία και τι μπορεί να περιμένει το κοινό από αυτή τη συνάντηση θεάτρου και κινηματογραφικής γλώσσας;

Η κινηματογραφική γλώσσα δεν μπαίνει εδώ ως αισθητικό layer, αλλά ως τρόπος θέασης της πραγματικότητας.

Το έργο λειτουργεί σαν μοντάζ: ζωντανή παρουσία, αρχειακό υλικό, projected εικόνες, μαρτυρίες, αποσπασματικοί χρόνοι. Δεν υπάρχει μία γραμμική αφήγηση — υπάρχει η εμπειρία του πώς η μνήμη και η ιστορία κόβονται και ξανακολλιούνται μέσα στο ίδιο σώμα.

Το θέατρο κρατά το “τώρα” του ηθοποιού. Ο κινηματογράφος φέρνει το “εκεί” και το “τότε”. Η συνάντησή τους δημιουργεί μια ρωγμή όπου ο θεατής δεν μπορεί να μείνει απλός παρατηρητής.

Ραφίκα Σαουίς

Ποια είναι η κεντρική ιδέα πίσω από αυτή τη νέα ανάγνωση της κλασικής τραγωδίας; Πώς συνομιλεί με το πρωτότυπο κείμενο και τι θα θέλατε να αποκομίσει ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;

Η κεντρική ιδέα είναι ο κύκλος — όχι ως αφηρημένη έννοια, αλλά ως πολιτική και υπαρξιακή παγίδα. Ο κύκλος της βίας, της εκδίκησης, της εξουσίας που τρέφεται από τον εαυτό της.

Το κείμενο του Αισχύλου δεν αντιμετωπίζεται ως ιερό αντικείμενο αλλά ως ζωντανό υλικό που μπορεί να συνομιλήσει με ποίηση του Ρίτσου, με σύγχρονες μαρτυρίες και με προσωπικό λόγο. Αυτή η συνύπαρξη δεν “εκσυγχρονίζει” το έργο — το αποκαλύπτει ξανά.

Αυτό που θα ήθελα να μείνει είναι μια αίσθηση ευθύνης χωρίς εύκολες απαντήσεις. Ότι η ιστορία δεν είναι κάτι έξω από εμάς. Είναι κάτι που παράγουμε συνεχώς, με τις επιλογές μας, τη σιωπή μας, τη συμμετοχή μας.

Η παράσταση έχει ήδη ταξιδέψει σε διάφορους προορισμούς. Ποιες ήταν οι σημαντικότερες στάσεις αυτής της διαδρομής μέχρι σήμερα και ποια είναι τα σχέδιά σας μετά τις Βρυξέλλες;

Κάθε σταθμός λειτούργησε σαν επαναδιαπραγμάτευση του ίδιου υλικού. Δεν ήταν ποτέ η ίδια παράσταση δύο φορές.

Αυτό που έχει συμβεί με την παράσταση μοιάζει περισσότερο με μια σκηταλοδρομια παρά με μια κλασική περιοδεία. Δηλαδή ένα έργο που δεν σταματά να μετακινείται, να ξανασυστήνεται και να αλλάζει μέσα από κάθε νέο κοινό και κάθε νέο χώρο.

Μετά την πρώτη μεγάλη διεθνή παρουσία στη Νέα Υόρκη, στη La MaMa, η παράσταση συνέχισε την πορεία της στην Αθήνα, στο Θέατρο Ακροπόλ, όπου ξαναβρήκε το ελληνικό της έδαφος και δοκιμάστηκε απέναντι σε ένα κοινό που γνωρίζει πολύ άμεσα την τραγική του αναφορά. Στη συνέχεια, μας κάλεσαν να ανοίξουμε το Φεστιβάλ Αρχαίου Δράματος του Εθνικού Θεάτρου της Βόρειας Μακεδονίας, μια στιγμή ιδιαίτερα φορτισμένη, όπου το έργο συνάντησε ένα διεθνές περιβάλλον με έντονο ιστορικό και πολιτικό υπόστρωμα. Και μετά επιστροφή ξανά στην Αθήνα, σαν ένα συνεχές πέρα-δώθε που κρατά το έργο σε διαρκή επανεξέταση.

Κρις Ραντάνοφ (Αίγισθος), Ραφίκα Σαουίς (Κλυταιμνήστρα)

Οι Βρυξέλλες είναι ένας ακόμη σημαντικός σταθμός αυτής της διαδρομής, όχι ως κατάληξη αλλά ως συνέχεια.

Μετά από εκεί, ο επόμενος προορισμός είναι το φεστιβάλ της Στοκχόλμης, μέσα από έναν από τους βασικούς θεατρικούς οργανισμούς της πόλης, το City Theatre. Παράλληλα, προχωρά η κινηματογράφηση της παράστασης, ώστε να αποκτήσει και κινηματογραφική ζωή — όχι ως απλή καταγραφή αλλά ως αυτόνομη εκδοχή του έργου που μπορεί να ταξιδέψει σε φεστιβάλ κινηματογράφου και διαφορετικές πλατφόρμες.

Την ίδια περίοδο, στις 24 Ιουνίου, συμμετέχω στο Theater of War, το διεθνώς αναγνωρισμένο αμερικανικό θεατρικό πρόγραμμα που ίδρυσε και διευθύνει ο Brian Doerries και η ομάδα του Theater of War Productions. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη μορφή θεατρικής πρακτικής που μεταφέρει την αρχαία τραγωδία σε δημόσιους και πολιτικούς χώρους, λειτουργώντας ως αφετηρία ανοιχτού διαλόγου γύρω από σύγχρονα και συχνά αποσιωπημένα ζητήματα — όχι με στόχο να δοθούν απαντήσεις, αλλά να ενεργοποιηθεί η συλλογική σκέψη και η κοινή εμπειρία.

Στο πλαίσιο αυτό, συμμετέχω στον «Εχθρό του Λαού» του Henrik Ibsen, μαζί με ένα διεθνές καστ ηθοποιών και καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων ο Willem Dafoe και ο Jason Isaacs, καθώς και άλλοι σημαντικοί δημιουργοί από τον χώρο του θεάτρου και του κινηματογράφου.

Η δράση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του Nostos Festival στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, σε μια συνάντηση όπου το θέατρο επιστρέφει στον δημόσιο χώρο ως εργαλείο κριτικής σκέψης, κοινωνικής ευθύνης και συλλογικού διαλόγου.

Ο Σαμουήλ Ακινόλα στο ρόλο του Κήρυκα

Πληροφορίες παράστασης 

ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ: Ο Κύκλος του Αίματος
της Ραφίκας Σαουίς

17 Ιουνίου 2026
Espace Lumen, Chau. de Boondael 36, 1050 Ixelles

19:00 στα Αγγλικά, με Ελληνικούς υπέρτιτλους
20:30 στα Ελληνικά, με Αγγλικούς υπέρτιτλους

Εισιτήρια μέσω MORE.