Βασιλιάς για μια μέρα: Η galette des rois επιστρέφει στα βελγικά τραπέζια

Με τον ερχομό του νέου έτους, οι βιτρίνες των βελγικών φούρνων γεμίζουν με βουτυρένιες, τραγανές τάρτες αμυγδάλου: η galette des rois, ή αλλιώς driekoningentaart στα ολλανδικά, επιστρέφει δυναμικά ως μία από τις πιο αγαπημένες γαστρονομικές παραδόσεις της εποχής.

Η galette des rois καταναλώνεται παραδοσιακά στις 6 Ιανουαρίου, ημέρα των Θεοφανίων, και συνδέεται με το έθιμο της «στέψης» του βασιλιά ή της βασίλισσας της ημέρας. Όποιος βρει μέσα στο γλυκό το μικρό κρυμμένο φυλαχτό — το γνωστό fève — κερδίζει τον τίτλο και, φυσικά, φορά το χάρτινο ή επιχρυσωμένο στέμμα που συνοδεύει κάθε τάρτα.

Πρόκειται για ένα κατεξοχήν κοινωνικό έθιμο, που μοιράζεται σε οικογενειακά τραπέζια, σε παρέες φίλων αλλά και σε χώρους εργασίας, καθιστώντας τη galette μία από τις πιο ζωντανές και χαρούμενες γαστρονομικές παραδόσεις του Βελγίου. Το fève είναι συνήθως ένα μικρό πορσελάνινο ειδώλιο, αν και παλαιότερα δεν ήταν τίποτε περισσότερο από ένα απλό φασόλι.

Από παγανιστική γιορτή σε χριστιανικό έθιμο

Η ιστορία της galette des rois προηγείται κατά πολύ του Χριστιανισμού. Αρχικά συνδεόταν με παγανιστικούς εορτασμούς του χειμερινού ηλιοστασίου. Στη ρωμαϊκή εποχή, ένα φασόλι ψηνόταν μέσα στο γλυκό και όποιος το έβρισκε γινόταν «βασιλιάς για μία ημέρα». Κατά τον Μεσαίωνα, η τιμή αυτή συνοδευόταν από την υποχρέωση να κεράσει ο τυχερός ποτά όλη την παρέα — γεγονός που, σύμφωνα με τις πηγές, οδήγησε κάποιους να καταπίνουν το fève για να αποφύγουν τα έξοδα.

Στη συνέχεια, το έθιμο ενσωματώθηκε στη χριστιανική παράδοση και συνδέθηκε με τα Θεοφάνια και την επίσκεψη των Τριών Μάγων στον νεογέννητο Χριστό. Σύμφωνα με την παράδοση, η galette κόβεται σε τόσα κομμάτια όσοι είναι οι συνδαιτυμόνες, συν ένα επιπλέον — τη λεγόμενη la part du pauvre — που προοριζόταν για τον φτωχό ή τον περαστικό.

Από τον φούρνο της γειτονιάς στα κορυφαία πατισερί

Σήμερα, η galette des rois διατίθεται παντού: από τα σούπερ μάρκετ μέχρι τους συνοικιακούς φούρνους και τις πιο φημισμένες πατισερί της χώρας. Ωστόσο, οι χειροποίητες και βιώσιμες εκδοχές κερδίζουν συνεχώς έδαφος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο διαγωνισμός του οδηγού Tartine et Boterham, ο οποίος ανέδειξε το Goods στο Ixelles ως την καλύτερη «χειροποίητη και βιώσιμη galette des rois» στις Βρυξέλλες.

Μαζί με τα αρτοποιεία Fiston και Boulengier, το Goods ξεχώρισε σε μια διαδικασία αξιολόγησης που συνδύασε επαγγελματική κριτική και ψήφο του κοινού, με βασικά κριτήρια την ποιότητα, την τεχνική και τη φιλοσοφία υπεύθυνης παραγωγής.

Η galette στο σπίτι

Μια κλασική συνταγή για galette des rois στο σπίτι

Για όσους θέλουν να δοκιμάσουν τη galette des rois στη δική τους κουζίνα, η παρακάτω κλασική συνταγή αποτελεί μια ασφαλή βάση, που επιδέχεται μικρές προσωπικές παραλλαγές.

Υλικά

• 2 φύλλα έτοιμης σφολιάτας (σε στρογγυλό σχήμα)

• 100 γρ. μαλακωμένο βούτυρο

• 100 γρ. ζάχαρη

• 125 γρ. αλεσμένα αμύγδαλα

• 3 αυγά (το ένα για το άλειμμα)

• Μαρμελάδα ή κομπόστα βερίκοκο (προαιρετικά)

• 1 κ.γ. ρούμι ή εκχύλισμα βανίλιας (προαιρετικά)

• 1 μικρό φυλαχτό (fève)

Εκτέλεση
Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 220°C. Σε ένα μπολ ανακατεύουμε το βούτυρο με τη ζάχαρη και τα αλεσμένα αμύγδαλα. Προσθέτουμε τα δύο αυγά, ένα-ένα, και αρωματίζουμε, αν θέλουμε, με ρούμι ή βανίλια.

Στρώνουμε το πρώτο φύλλο σφολιάτας σε ταψί με λαδόκολλα. Απλώνουμε πρώτα λεπτή στρώση μαρμελάδας, αφήνοντας περιθώριο στις άκρες, και από πάνω την κρέμα αμυγδάλου. Κρύβουμε προσεκτικά τη fève μέσα στη γέμιση.

Σκεπάζουμε με το δεύτερο φύλλο, σφραγίζουμε καλά τις άκρες και, με τη λαβή ενός μαχαιριού, χαράζουμε διακοσμητικά το περίγραμμα. Χαράζουμε ελαφρά την επιφάνεια με σχέδια της επιλογής μας και αλείφουμε με το χτυπημένο αυγό.

Ψήνουμε για 10 λεπτά στους 220°C, χαμηλώνουμε στους 180°C και συνεχίζουμε το ψήσιμο για τουλάχιστον 20 λεπτά ακόμη, μέχρι να ροδίσει καλά και να γίνει τραγανή και από κάτω. Αφήνουμε να κρυώσει ελαφρώς πριν το σερβίρισμα.

Η ουσία, ωστόσο, παραμένει η ίδια: ένα γλυκό που δεν αφορά μόνο τη γεύση, αλλά κυρίως τη χαρά του μοιράσματος και το παιχνίδι της τύχης γύρω από το τραπέζι.

Galette des rois: une tradition gourmande et conviviale pour célébrer l’Épiphanie

Quand une simple pâtisserie devient un rituel de partage et de joie

Chaque début d’année, les vitrines des boulangeries belges se parent de galettes dorées et croustillantes. La galette des rois, dégustée traditionnellement le 6 janvier, est bien plus qu’une simple pâtisserie : elle incarne l’un des rituels les plus chaleureux et conviviaux de la saison.

Au cœur de la tradition se trouve la fève, une petite figurine dissimulée dans la frangipane. Celui ou celle qui la découvre est proclamé roi ou reine du jour et se voit remettre la couronne symbolique qui accompagne la galette. Un jeu simple, mais chargé de symboles, qui rassemble familles, amis et collègues autour d’un moment de gourmandise partagée.

Si la galette est aujourd’hui intimement liée à la fête chrétienne de l’Épiphanie et à la visite des Rois mages, ses origines remontent aux célébrations païennes du solstice d’hiver, puis aux Saturnales romaines. À travers les siècles, le rituel a évolué, conservant toutefois son esprit ludique et fédérateur.

En Belgique, la galette des rois se décline sous toutes ses formes, des productions industrielles aux créations artisanales les plus raffinées. Les boulangeries indépendantes gagnent en popularité, comme l’illustre le concours du guide Tartine et Boterham, qui a récompensé le savoir-faire et l’engagement durable de plusieurs établissements bruxellois.

Qu’elle soit achetée chez un artisan ou préparée à la maison, la galette des rois reste avant tout un prétexte à la convivialité — une tradition simple, gourmande et profondément ancrée dans l’hiver européen.

Une recette classique de galette des rois à réaliser chez soi

Pour ceux qui souhaitent préparer leur propre galette des rois, voici une recette traditionnelle, simple et facilement adaptable selon les goûts.

Ingrédients

• 2 disques de pâte feuilletée prêts à l’emploi

• 100 g de beurre ramolli

• 100 g de sucre

• 125 g de poudre d’amandes

• 3 œufs (dont un pour la dorure)

• Confiture ou compote d’abricot (facultatif)

• 1 c. à café de rhum ou d’extrait de vanille (facultatif)

• 1 fève

Préparation
Préchauffez le four à 220°C. Mélangez le beurre, le sucre et la poudre d’amandes dans un saladier. Incorporez deux œufs, un à un, puis ajoutez le rhum ou la vanille si souhaité.

Déroulez un premier disque de pâte feuilletée sur une plaque recouverte de papier cuisson. Étalez une fine couche de confiture en laissant un bord libre, puis la crème d’amandes. Glissez délicatement la fève dans la garniture.

Recouvrez avec le second disque, soudez soigneusement les bords et décorez-les à l’aide du manche d’un couteau. Incisez légèrement le dessus selon le motif de votre choix, puis badigeonnez avec l’œuf battu.

Enfournez 10 minutes à 220°C, baissez ensuite la température à 180°C et poursuivez la cuisson pendant au moins 20 minutes, jusqu’à ce que la galette soit bien dorée et croustillante. Laissez tiédir avant dégustation.