Έντονο προβληματισμό προκαλούν στο Βέλγιο τα νέα στοιχεία που δείχνουν ότι σχεδόν 15.000 άτομα σε καθεστώς μακροχρόνιας ανικανότητας προς εργασία λαμβάνουν επίδομα ασθενείας ενώ κατοικούν στο εξωτερικό. Το φαινόμενο όχι μόνο συνεχίζεται, αλλά παρουσιάζει και εντυπωσιακή αύξηση τα τελευταία χρόνια, προκαλώντας ερωτήματα τόσο στις αρμόδιες αρχές όσο και στις ασφαλιστικές οργανώσεις.
Σύμφωνα με στοιχεία του INAMI – του βελγικού Εθνικού Ινστιτούτου Ασφάλισης Ασθενείας και Αναπηρίας – το 2025 καταγράφηκαν 14.713 δικαιούχοι που διαμένουν εκτός Βελγίου αλλά εξακολουθούν να λαμβάνουν βελγική αποζημίωση ασθενείας. Αν και το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί μόλις στο 2,5% του συνολικού αριθμού των μακροχρόνια ασθενών στη χώρα, η αύξησή του είναι σαφώς ταχύτερη από κάθε άλλη κατηγορία.
Μέσα σε μόλις πέντε χρόνια, ο συνολικός αριθμός των μακροχρόνια ασθενών στο Βέλγιο αυξήθηκε κατά 22%, ξεπερνώντας πλέον τους 576.000 δικαιούχους. Ωστόσο, στους δικαιούχους που κατοικούν στο εξωτερικό η άνοδος αγγίζει το 58%, καθώς από 9.312 άτομα το 2020, ο αριθμός τους πλησιάζει σήμερα τις 15.000 περιπτώσεις.
Οι ασφαλιστικοί οργανισμοί παραδέχονται ότι δεν υπάρχει ακόμη σαφής εξήγηση για τη συγκεκριμένη τάση, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει πραγματοποιηθεί ολοκληρωμένη μελέτη που να αναλύει τα βαθύτερα αίτια του φαινομένου.
Η εικόνα πάντως απέχει από το στερεότυπο χιλιάδων πολιτών που «ζουν στον ήλιο» με βελγικά επιδόματα. Η πλειονότητα των δικαιούχων αφορά εργαζομένους ή πρώην εργαζομένους που ασφαλίστηκαν κανονικά στο βελγικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Περισσότεροι από 13.800 είναι μισθωτοί ή συμβασιούχοι του δημόσιου τομέα, ενώ οι αυτοαπασχολούμενοι αποτελούν μικρή μειοψηφία.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η γεωγραφική κατανομή. Η Γαλλία βρίσκεται με μεγάλη διαφορά στην πρώτη θέση, συγκεντρώνοντας πάνω από 6.600 δικαιούχους, ενώ ακολουθούν η Ισπανία, η Ολλανδία, η Τουρκία, η Πορτογαλία, η Ιταλία και η Γερμανία. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι μεγάλο μέρος των περιπτώσεων συνδέεται με τους λεγόμενους «διασυνοριακούς εργαζομένους» — άτομα που εργάζονταν στο Βέλγιο αλλά κατοικούν σε γειτονικές χώρες.
Για παράδειγμα, ένας Γάλλος που εργαζόταν στο Κουρτρέ ή ένας Ολλανδός εργαζόμενος στο λιμάνι της Αμβέρσας συνέχιζαν να καταβάλλουν εισφορές στο βελγικό ασφαλιστικό σύστημα και επομένως διατηρούν δικαιώματα ακόμη και μετά από μακροχρόνια ασθένεια.
Παρόλα αυτά, η εξήγηση αυτή δεν καλύπτει πλήρως περιπτώσεις πολιτών που έχουν εγκατασταθεί μόνιμα σε χώρες όπως η Ισπανία ή η Τουρκία. Επιπλέον, δεν υπάρχουν ακόμη αναλυτικά δεδομένα για τα προβλήματα υγείας ή τις ιατρικές καταστάσεις που αντιμετωπίζουν οι συγκεκριμένοι δικαιούχοι.
Η βελγική νομοθεσία επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, τη διαμονή στο εξωτερικό χωρίς απώλεια του επιδόματος ασθενείας. Όσοι μετακινούνται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και σε χώρες όπως η Νορβηγία, η Ισλανδία, η Ελβετία ή το Λιχτενστάιν, οφείλουν απλώς να ενημερώσουν εγκαίρως την ασφαλιστική τους υπηρεσία και να δηλώσουν τη νέα διεύθυνση κατοικίας τους.
Αντίθετα, για μετακόμιση εκτός αυτής της ζώνης απαιτείται γραπτή έγκριση από ιατρικό σύμβουλο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν δεν υπάρχει διμερής συμφωνία κοινωνικής ασφάλισης με τη χώρα διαμονής, το επίδομα μπορεί ακόμη και να διακοπεί πλήρως.
Ένα από τα βασικά ζητήματα που προκύπτουν αφορά τους ιατρικούς ελέγχους. Η βελγική κυβέρνηση έχει θέσει ως προτεραιότητα την επανένταξη των μακροχρόνια ασθενών στην εργασία, όμως οι έλεγχοι γίνονται πολύ πιο δύσκολοι όταν οι δικαιούχοι ζουν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Στην πράξη, οι βελγικές ασφαλιστικές υπηρεσίες ζητούν από τοπικούς φορείς του εξωτερικού να πραγματοποιούν εξετάσεις και να αποστέλλουν εκθέσεις στους Βέλγους ιατρικούς συμβούλους. Ωστόσο, πολλές πηγές αναγνωρίζουν ότι οι διαδικασίες αυτές συχνά είναι αργές, περίπλοκες και όχι πάντα αποτελεσματικές.
Το θέμα επαναφέρει έτσι στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από τα όρια του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, την κινητικότητα των πολιτών και τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μπορούν να διατηρούν αποτελεσματικούς ελέγχους σε ένα ολοένα πιο διασυνοριακό περιβάλλον.
Près de 15.000 bénéficiaires d’allocations maladie belges vivent à l’étranger : une hausse qui interroge les autorités
Le nombre de personnes en incapacité de longue durée percevant des indemnités belges tout en résidant hors du pays augmente rapidement, suscitant des questions sur les contrôles et le fonctionnement du système social
Le phénomène prend de l’ampleur en Belgique. Selon les dernières données de l’INAMI, près de 14.713 personnes vivant à l’étranger continuaient à percevoir en 2025 une allocation belge liée à une incapacité de travail de longue durée. Même si cette catégorie reste minoritaire par rapport à l’ensemble des bénéficiaires, son évolution est nettement plus rapide que celle observée dans le reste du pays.
En cinq ans, le nombre total de malades de longue durée a progressé d’environ 22% en Belgique. Mais pour les bénéficiaires installés hors des frontières belges, la hausse atteint près de 58%, passant d’un peu plus de 9.300 cas en 2020 à près de 15.000 aujourd’hui.
Cette tendance intrigue les mutualités et les autorités sanitaires, d’autant qu’aucune étude approfondie n’a encore permis d’identifier précisément les raisons de cette augmentation.
La situation concerne principalement des personnes ayant cotisé normalement au système belge de sécurité sociale. La très grande majorité sont des salariés ou anciens travailleurs du secteur privé et public, tandis que les indépendants représentent une part beaucoup plus réduite.
La France reste de loin le principal pays de résidence des bénéficiaires, devant l’Espagne et les Pays-Bas. D’autres pays comme la Turquie, le Portugal, l’Italie ou encore l’Allemagne figurent également parmi les destinations les plus fréquentes.
Une partie importante de ces situations s’explique par le travail frontalier. De nombreux citoyens français ou néerlandais travaillent en Belgique tout en vivant dans leur pays d’origine. Ayant cotisé au régime belge, ils conservent donc certains droits même après une incapacité de travail prolongée.
Cependant, cette explication ne suffit pas à éclairer tous les cas, notamment ceux de personnes installées plus loin en Europe ou hors de l’Union européenne.
La législation belge autorise en effet le maintien des allocations sous certaines conditions. Dans l’Union européenne ainsi qu’en Suisse, en Norvège, en Islande ou au Liechtenstein, il suffit généralement de signaler son départ et sa nouvelle adresse à sa mutualité. En dehors de cette zone, une autorisation médicale préalable peut être exigée.
La question des contrôles médicaux reste toutefois particulièrement sensible. Les autorités belges doivent souvent s’appuyer sur des organismes locaux pour réaliser les examens médicaux nécessaires avant transmission des rapports aux médecins-conseils belges.
Plusieurs acteurs du secteur reconnaissent que ces procédures deviennent plus complexes lorsque les bénéficiaires vivent à plusieurs centaines, voire milliers de kilomètres. Les contrôles peuvent alors s’avérer plus difficiles à organiser et moins fluides que sur le territoire belge.
Cette évolution relance désormais le débat sur la capacité des systèmes sociaux européens à assurer un suivi efficace dans un contexte de mobilité internationale croissante.