Μιλώντας ανοιχτά για τον καρκίνο: Εκδήλωση ενημέρωσης και διαλόγου στις Βρυξέλλες, από το United Hellenic Women Club

Με πολυετή εμπειρία στη Γερμανία, σε ένα από τα πιο απαιτητικά ευρωπαϊκά συστήματα υγείας, η Δρ Μαρία Αυγουστίδου επιστρέφει στην Ελλάδα φέρνοντας μαζί της όχι μόνο τη γερμανική πειθαρχία και την αυστηρή ιατρική μεθοδολογία, αλλά και μια βαθιά ανθρωποκεντρική προσέγγιση στη φροντίδα του ογκολογικού ασθενή. Στη συνέντευξή της, μιλά για τη διαφορά δομών και όχι ικανοτήτων ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Δυτική Ευρώπη, αναδεικνύοντας ως βασικό έλλειμμα την οργάνωση και την ισότιμη πρόσβαση στις σύγχρονες θεραπείες. Αναφέρεται στις ραγδαίες εξελίξεις της ογκολογίας —από την ανοσοθεραπεία έως την εξατομικευμένη ιατρική— χωρίς να παραβλέπει το κρίσιμο ζήτημα της ποιότητας ζωής και της έγκαιρης ένταξης της ανακουφιστικής φροντίδας από τη στιγμή της διάγνωσης. Με ευθύτητα και ρεαλισμό, υπογραμμίζει τις καθυστερήσεις στη διαχείριση των ασθενών, τη σημασία της ειλικρινούς επικοινωνίας και της μητρικής γλώσσας στη θεραπευτική σχέση, ενώ ταυτόχρονα καταθέτει μια καθαρή θέση: η σύγχρονη ογκολογία δεν αφορά μόνο τη μάχη με τη νόσο, αλλά κυρίως τη συνοδεία του ανθρώπου σε κάθε στάδιο της διαδρομής του.

Κυρία Αυγουστίδου, πώς επηρέασε την ιατρική σας προσέγγιση στο ελληνικό σύστημα υγείας η πολυετής εκπαίδευση και εργασία σας στη Γερμανία;

Η Γερμανία με δίδαξε κυρίως πειθαρχία στη σκέψη, στη διαδικασία, στην τεκμηρίωση. Εκεί έμαθα ότι η ιατρική δεν είναι μόνο διαίσθηση: είναι πρωτόκολλο, αξιολόγηση, λογοδοσία.

Όταν γύρισα στην Ελλάδα, δεν ήρθα για να «διδάξω», ήρθα για να συνδυάσω αυτή τη μεθοδολογία με κάτι που η Γερμανία δεν μου έδωσε ποτέ εξ ολοκλήρου: την ανθρώπινη εγγύτητα στον ασθενή. Ο Έλληνας ασθενής θέλει να τον δεις ως άνθρωπο, όχι ως περιστατικό. Αυτός ο συνδυασμός, γερμανική μεθοδολογία και ελληνική σχέση, είναι που προσπαθώ να εφαρμόζω κάθε μέρα.

Η διαφορά στον ιατρικό κόσμο μεταξύ Ελλάδας και Δυτικής Ευρώπης είναι χαοτική ή μύθος;

Η αλήθεια είναι ότι δεν είναι χαοτική παντού. Σε επίπεδο επιστημονικής κατάρτισης, οι Έλληνες γιατροί είναι εξαιρετικοί, αυτό το βλέπεις στο εξωτερικό, όπου τους αναζητούν ακριβώς γι” αυτό.

Το χάσμα υπάρχει στη δομή: στα συστήματα υποστήριξης, στη χρηματοδότηση της έρευνας, στην οργάνωση της καθημερινής φροντίδας. Δεν είναι θέμα ανθρώπων, είναι θέμα υποδομής. Και αυτό είναι πολιτική απόφαση, όχι ιατρική αδυναμία.

Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόοδος και το μεγαλύτερο «κενό» στην ογκολογική θεραπεία σήμερα;

Η πρόοδος είναι αδιαμφισβήτητα η μοριακή στόχευση και η ανοσοθεραπεία. Ζούμε μια εποχή που κάποιοι καρκίνοι οι οποίοι πριν από 15 χρόνια ήταν θανατικές καταδίκες, σήμερα ελέγχονται χρόνια. Αυτό είναι θαύμα επιστήμης.

Το κενό όμως είναι η πρόσβαση. Αυτές οι θεραπείες δεν φτάνουν ισότιμα σε όλους, ούτε μέσα στη χώρα, ούτε παγκοσμίως. Επίσης, εξακολουθούμε να υποτιμούμε τη φροντίδα του ανθρώπου παράλληλα με τη φροντίδα της νόσου.

Πότε η ιατρική πρέπει να μετατοπίζεται από τη θεραπεία στη στοχευμένη ανακουφιστική φροντίδα;

Αυτή είναι η ερώτηση που κάνω στους φοιτητές μου από την πρώτη μέρα. Η ανακουφιστική φροντίδα δεν είναι ο «επίλογος», δεν αρχίζει όταν τελειώνουν οι θεραπείες. Αρχίζει την ημέρα της διάγνωσης.

Η μετατόπιση από την επιθετική θεραπεία γίνεται όταν το «για πόσο καιρό» υπερβαίνει το «με τι ποιότητα ζωής;». Αυτή η κρίση απαιτεί ειλικρίνεια, χρόνο, και κυρίως εμπιστοσύνη μεταξύ γιατρού και ασθενή, κάτι που δεν χτίζεται σε μια συνάντηση.

Ποια η πιο δύσκολη απόφαση που έχετε κληθεί να πάρετε ως ογκολόγος σε ασθενή τελικού σταδίου;

Δεν θα αναφερθώ σε συγκεκριμένο περιστατικό αλλά οι πιο δύσκολες αποφάσεις είναι πάντα ίδιες: το πότε λες «αρκεί». Πότε σταματάς να «κάνεις κάτι» και αρχίζεις απλώς να «είσαι εκεί».

Αυτές οι στιγμές με δίδαξαν ταπεινοφροσύνη. Ότι ο ρόλος μου δεν είναι να νικάω τον καρκίνο κάθε φορά, είναι να συνοδεύω τον άνθρωπο ανεξαρτήτως αποτελέσματος.

Ποια είναι η μεγαλύτερη διαφορά στη φιλοσοφία ανακουφιστικής φροντίδας μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας;

Η Γερμανία έχει σύστημα, υπάρχουν δομές, ομάδες, πρωτόκολλα. Η παρηγορητική φροντίδα εντάσσεται οργανικά στο σύστημα υγείας. Στην Ελλάδα υπάρχει κάτι άλλο που είναι πολύτιμο: η ανθρώπινη παρουσία, η οικογένεια που δεν φεύγει από το κρεβάτι.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτό το ανθρώπινο κομμάτι δεν αρκεί από μόνο του. Χρειαζόμαστε και τη δομή. Εκπαιδεύω στην Ανακουφιστική Ιατρική ακριβώς γιατί πιστεύω ότι μπορούμε να έχουμε και τα δύο.

Με τη συμμετοχή σας σε διεθνή συμβούλια, πώς βλέπετε να αλλάζει η εξατομικευμένη θεραπεία τα επόμενα 10 χρόνια;

Τα επόμενα 10 χρόνια θα ζήσουμε επανάσταση στο επίπεδο της πρόβλεψης, όχι μόνο της θεραπείας. Τα μοριακά προφίλ, η τεχνητή νοημοσύνη, η υγρή βιοψία θα μας επιτρέπουν να «βλέπουμε» τον καρκίνο πριν ακόμα εμφανιστεί κλινικά ή πριν υποτροπιάσει.

Παράλληλα, η πρόκληση θα είναι η ισότιμη πρόσβαση. Γιατί η εξατομίκευση χωρίς δικαιοσύνη γίνεται προνόμιο, όχι δικαίωμα.

Ποια είναι τα πιο συχνά λάθη στην αρχική αντιμετώπιση ενός καρκινοπαθούς στην Ελλάδα;

Το πιο συχνό δεν είναι ιατρικό λάθος, είναι χρονική καθυστέρηση. Η διάγνωση αργεί, η παραπομπή αργεί, η έναρξη θεραπείας αργεί. Και στον καρκίνο, ο χρόνος έχει βάρος.

Πέρα από αυτό, βλέπω συχνά έλλειψη πολυδύναμης ομαδικής προσέγγισης, αποφάσεις που παίρνονται από έναν γιατρό μόνο του, χωρίς tumor board. Και βλέπω ακόμα την τάση να εστιάζουμε στη νόσο και να ξεχνούμε τον άνθρωπο δίπλα της.

Αύξηση καρκίνου στους νέους:  μιλάμε για λάθη στον καθημερινό τρόπο ζωής;

Δεν θέλω να ενοχοποιώ μονοδιάστατα τον τρόπο ζωής, γιατί η αιτιολογία είναι πολυπαραγοντική. Αλλά ναι, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή, η υπερκατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων, το χρόνιο στρες, η έλλειψη ύπνου, είναι αποδεδειγμένοι παράγοντες κινδύνου.

Αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι μόνο εκστρατείες ευαισθητοποίησης, είναι πολιτικές δημόσιας υγείας που κάνουν τον υγιεινό τρόπο ζωής προσιτό σε όλους.

Μιλώντας ανοιχτά για τον καρκίνο: Εκδήλωση ενημέρωσης και διαλόγου στις Βρυξέλλες, από το United Hellenic Women Club

Πώς κρατάτε ισορροπία κάτω από ένα τόσο απαιτητικό πρόγραμμα, ψυχικά και σωματικά;

Διαλέγεις αυτήν την ειδικότητα ή αν είμαστε ειλικρινείς, σε διαλέγει αυτή η ειδικότητα γιατί υπάρχει ένα κάλεσμα να συνδράμεις σε έναν ευπαθή συνάνθρωπο με επιστημονικότητα. Όταν ο ασθενής πάει καλά, βγάζεις φτερά, αναγαλλιάζεις, δεν είναι απλά ανακούφιση, είναι ψυχική ανταποδοτικότητα.

Αντίστοιχα, όταν δεν έχει η θεραπεία το προσδοκώμενο αποτέλεσμα, μαζεύεις κουράγιο να το διαχειριστείς αρχικά μόνος σου και μετά να το ανακοινώσεις στον ασθενή και στο περιβάλλον. Είναι ένα διαρκές roller coaster συναισθημάτων που μαθαίνεις να το διαχειρίζεσαι γιατί πρέπει να ορθοποδείς ψυχικά για να συνεχίσεις τη δουλειά σου. Μεγάλη δύναμη μου δίνει η οικογένεια μου και τα κατοικίδια μου. Δρουν ψυχοθεραπευτικά.

Κάνει διαφορά η ελληνική μητρική γλώσσα στην προσέγγισή σας με τους ασθενείς;

Τεράστια. Δεν είναι μόνο θέμα επικοινωνίας, είναι θέμα εμπιστοσύνης. Όταν ένας ασθενής ακούει τη διάγνωσή του στη γλώσσα που αισθάνεται, στη γλώσσα που ονειρεύεται, αυτό αλλάζει κάτι βαθύ.

Κατανοεί καλύτερα, άγχεται λιγότερο, συνεργάζεται πιο εύκολα. Είχα ασθενείς στη Γερμανία που δεν μιλούσαν καλά γερμανικά και η φροντίδα τους ήταν αντικειμενικά δυσκολότερη, όχι επειδή οι γιατροί δεν ήθελαν, αλλά επειδή η γλώσσα είναι μέρος της θεραπείας.

Το βελγικό σύστημα υγείας εμπεριέχει σε μεγάλο βαθμό την ευθύτητα και την αλήθεια στην δύσκολη  επικοινωνία με τον ασθενή. Χωρίς να κρίνουμε αν είναι σωστό ή λάθος, στην Ελλάδα σπάνια λέγεται όλη την αλήθεια στον ασθενή. Γιατί αυτή η διαφορά; Ποια στάση επιλέγετε;

Εγώ προτιμώ την αλήθεια αλλά όχι σε βαρέλια. Η αλήθεια χρειάζεται χρόνο, προσοχή, το σωστό πλαίσιο και έναν ετοιμασμένο ασθενή.

Ο Βέλγος γιατρός λέει την αλήθεια γιατί το σύστημα και η κουλτούρα το επιτάσσουν και αυτό σέβεται την αυτονομία του ασθενή. Ο Έλληνας γιατρός σπάνια λέει όλη την αλήθεια γιατί νομίζει ότι προστατεύει. Στην πραγματικότητα, πολλές φορές προστατεύει τον εαυτό του από μια δύσκολη συζήτηση. Εγώ έχω επιλέξει να λέω την αλήθεια, με ανθρωπιά, με χρόνο, με υποστήριξη. Αλλά πάντα την αλήθεια.

Έχετε δεύτερες σκέψεις για την απόφασή σας να γυρίσετε στην Ελλάδα;

Υπάρχουν στιγμές αποθάρρυνσης, κυρίως όταν βλέπω το σύστημα να παλεύει με γραφειοκρατία και υποχρηματοδότηση. Αλλά δεύτερες σκέψεις για την ίδια την επιστροφή; Όχι.

Ήρθα πίσω με επίγνωση, όχι με ψευδαισθήσεις. Και η αίσθηση ότι κάνεις τη διαφορά εδώ, στη δική σου χώρα, στη δική σου γλώσσα, δεν συγκρίνεται με τίποτα.

Ποια θα ήταν η συμβουλή σας σε έναν νέο άνθρωπο, Έλληνα, τελειόφοιτο ιατρικής ο οποίος έχει το δίλημμα τού να φύγει στο εξωτερικό ή να μείνει στην Ελλάδα;

Να φύγει, αλλά με σχέδιο επιστροφής. Η εμπειρία στο εξωτερικό είναι αναντικατάστατη: σε ωριμάζει επαγγελματικά, σου ανοίγει ορίζοντες, σε κάνει καλύτερο γιατρό.

Αλλά να μη φύγει για να ξεφύγει, να φύγει για να αποκτήσει εφόδια. Και να ξέρει ότι η Ελλάδα τον χρειάζεται. Εμείς χρειαζόμαστε γιατρούς που έχουν δει κόσμο και επιλέγουν να γυρίσουν. Αυτή είναι η αλλαγή που χρειάζεται η χώρα.

Ποια στοιχεία χαρακτήρα σας βοήθησαν περισσότερο στην πορεία σας;

Η επιμονή, που δεν πρέπει να συγχέεται με πείσμα. Η περιέργεια, γιατί η ιατρική αλλάζει και αν σταματήσεις να μαθαίνεις, μένεις πίσω. Και ένα είδος αισιοδοξίας που δεν είναι αφελής. Ξέρω ότι δεν τους σώζουμε όλους, αλλά πιστεύω ότι αξίζει να προσπαθούμε για τον καθέναν.

Μαρία Αυγουστίδου MD · Παθολόγος-Ογκολόγος · Ειδική Ανακουφιστικής Ιατρικής
Διευθύντρια Ογκολογικής-Παθολογικής Κλινικής · Ιατρικό Κέντρο Αθηνών
Εκπαιδεύτρια Ανακουφιστικής Ιατρικής · Certified Palliative Medicine (Γερμανία)
Διστόμου 1, Μαρούσι – Αθήνα, 15125

The post Μιλώντας ανοιχτά για τον καρκίνο με την Δρ. Μαρία Αυγουστίδου appeared first on .