Στις 4 Δεκεμβρίου 2025, στην Ουάσινγκτον, ο Ντόναλντ Τραμπ υποδέχθηκε τους προέδρους της Ρουάντα και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, Πολ Καγκαμέ και Φελίξ Τσισεκέντι, με στόχο την ολοκλήρωση συμφωνίας ειρήνης για την ανατολική περιοχή του Κονγκό, που έχει πληγεί από τη δράση του M23. Η συμφωνία προέβλεπε και μια «στρατηγική εταιρική σχέση» ΗΠΑ–ΛΔΚ με έμφαση στην εκμετάλλευση ορυκτών πόρων. Ωστόσο, η Ουάσινγκτον φέρεται να μην διαθέτει επαρκή δεδομένα για την ακριβή τοποθεσία των κοιτασμάτων που επιδιώκει να αξιοποιήσει.

Σε αυτό το πλαίσιο, η αμερικανική εταιρεία KoBold Metals, στην οποία συμμετέχουν επενδυτικά σχήματα συνδεδεμένα με τους Jeff Bezos και Bill Gates, επιθυμεί να ψηφιοποιήσει γεωλογικά αρχεία που φυλάσσονται όχι στο Κονγκό αλλά στο AfricaMuseum του Τερβύρεν. Πρόκειται για καταγραφές που πραγματοποιήθηκαν από βελγικές μεταλλευτικές εταιρείες κατά την αποικιακή περίοδο και εκτείνονται σε περίπου μισό χιλιόμετρο εγγράφων. Στόχος είναι ο εντοπισμός κοιτασμάτων κοβαλτίου, χαλκού, λιθίου και κολτανίου, πρώτων υλών κρίσιμων για την παραγωγή ηλεκτρονικών εξαρτημάτων. Μετά την ψηφιοποίηση, η εταιρεία σχεδιάζει να αξιοποιήσει τεχνητή νοημοσύνη για τον ακριβή εντοπισμό περιοχών εξόρυξης, καθώς σήμερα δηλώνει ότι αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες.

Το AfricaMuseum αρνείται να παραχωρήσει τα αρχεία, τα οποία ανήκουν στο βελγικό κράτος. Ο διευθυντής του μουσείου, Bart Ouvry, ξεκαθάρισε ότι η ψηφιοποίηση θα πραγματοποιηθεί από το ίδιο το ίδρυμα με επιστημονικά κριτήρια και όχι από ιδιωτική εταιρεία. Τα δεδομένα μεταβιβάζονται σταδιακά στην κυβέρνηση του Κονγκό, η οποία μπορεί να ζητήσει προτεραιότητα σε συγκεκριμένα τμήματα. Ωστόσο, η πλήρης διαδικασία αναμένεται να διαρκέσει περίπου τέσσερα χρόνια. Επιπλέον, τα αρχεία περιλαμβάνουν πληροφορίες και για άλλες χώρες, όπως η Ρουάντα και το Μπουρούντι, γεγονός που περιπλέκει το ζήτημα.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η αμερικανική διοίκηση έχει κινηθεί διπλωματικά για να εξασφαλίσει άμεση πρόσβαση στα έγγραφα. Ο νέος πρέσβης των ΗΠΑ στο Βέλγιο φέρεται να έχει παρέμβει, ενώ το γραφείο του Βέλγου υπουργού Εξωτερικών ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να δοθεί προνομιακή ή αποκλειστική πρόσβαση σε ιδιωτική εταιρεία. Από την πλευρά του, ο υπουργός Μεταλλείων της ΛΔΚ ζήτησε επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων, αν και, σύμφωνα με τον διευθυντή του μουσείου, οι σχέσεις με τις κονγκολέζικες αρχές παραμένουν θετικές και η βασική διαφωνία φαίνεται να εντοπίζεται μεταξύ του μουσείου και της KoBold.

Το ζήτημα εντάσσεται σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο περιβάλλον. Μεγάλο μέρος των μεταλλευτικών πόρων του Κονγκό βρίσκεται στο Κίβου, περιοχή που έχει βιώσει έντονες συγκρούσεις. Παρά τις διεθνείς προσπάθειες διαμεσολάβησης και τη σχετική μείωση της βίας, τα Ηνωμένα Έθνη προειδοποιούν ότι η κατάσταση ασφαλείας παραμένει ασταθής. Παράλληλα, η εξόρυξη συνεπάγεται σοβαρούς κινδύνους: στα τέλη Ιανουαρίου, κατολίσθηση στο ορυχείο Rubaya στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους από 200 ανθρώπους. Τα ορυκτά του Κονγκό αποτελούν στρατηγικό πλούτο για την παγκόσμια οικονομία, αλλά η αξιοποίησή τους συνοδεύεται από γεωπολιτικές εντάσεις και βαρύ ανθρώπινο τίμημα.

Une scène diplomatique en toile de fond minérale

L’administration américaine exerce des pressions pour que l’AfricaMuseum de Tervuren transfère ses archives géologiques sur le Congo à une société minière américaine, selon des révélations du Financial Times relayées par la VRT. La Belgique résiste et affirme vouloir respecter les règles établies. Pour les États-Unis, l’enjeu est majeur.

Le 4 décembre 2025, à Washington, Donald Trump recevait les présidents du Rwanda et de la République démocratique du Congo, Paul Kagame et Félix Tshisekedi, afin de conclure un accord de paix concernant l’est du Congo, région marquée par les violences du M23. L’accord prévoyait également un « partenariat stratégique » entre les États-Unis et la RDC, centré sur l’exploitation des minerais. Or, Washington manquerait d’informations précises sur la localisation des gisements concernés.

Dans ce contexte, la société américaine KoBold Metals, soutenue par des investisseurs liés à Jeff Bezos et Bill Gates, souhaite numériser des archives géologiques conservées non pas au Congo mais à l’AfricaMuseum. Ces documents, produits par des compagnies minières belges à l’époque coloniale, représentent environ un demi-kilomètre linéaire. L’objectif est d’identifier des gisements de cobalt, cuivre, lithium et coltan, essentiels à la fabrication de composants électroniques. Après numérisation, l’entreprise prévoit d’utiliser l’intelligence artificielle pour cibler précisément les zones d’extraction, affirmant rencontrer aujourd’hui de grandes difficultés.

L’AfricaMuseum refuse de céder ces archives, qui appartiennent à l’État belge. Son directeur, Bart Ouvry, a précisé que la numérisation serait réalisée par le musée lui-même, selon des critères scientifiques, et non confiée à une entreprise privée. Les données sont transmises progressivement au gouvernement congolais, qui peut demander la priorisation de certaines parties. Le processus complet devrait toutefois s’étendre sur quatre ans. Par ailleurs, les archives concernent également d’autres pays, comme le Rwanda et le Burundi, ce qui complexifie davantage la situation.

Selon la presse, l’administration américaine a entrepris des démarches diplomatiques pour obtenir un accès direct aux documents. Le nouvel ambassadeur des États-Unis en Belgique serait intervenu, tandis que le cabinet du ministre belge des Affaires étrangères a rappelé qu’aucun accès privilégié ou exclusif ne serait accordé à une entreprise privée. De son côté, le ministre congolais des Mines a demandé une accélération des négociations, même si, d’après le directeur du musée, les partenaires congolais semblent satisfaits de l’approche belge et que le principal désaccord opposerait le musée à KoBold.

Cette affaire s’inscrit dans un contexte particulièrement complexe. Une grande partie des richesses minières congolaises se situe au Kivu, région marquée par des conflits armés. Malgré les efforts de médiation internationale et une baisse relative des violences, les Nations unies estiment que la situation sécuritaire demeure instable. L’exploitation minière elle-même comporte de lourds risques : fin janvier, un éboulement dans la mine stratégique de Rubaya a causé plus de 200 morts. Les ressources du Congo représentent un enjeu stratégique pour l’économie mondiale, mais leur exploitation s’accompagne de fortes tensions géopolitiques et d’un coût humain élevé.

The post Η κυβέρνηση Τραμπ πιέζει το μουσείο Tervuren να παραδώσει τα αρχεία του για το Κονγκό appeared first on .

Κατά την διάρκεια της διαμαρτυρίας τοποθετήθηκαν πινακίδες που επεσήμαναν τα διάφορα κλεμμένα εκθέματα του μουσείου. Ο François Kamate, ακτιβιστής για το περιβάλλον και τα ανθρώπινα δικαιώματα, ήταν μεταξύ των συμμετεχόντων. Απευθύνθηκε στους επισκέπτες του μουσείου, εξηγώντας τα κίνητρα πίσω από τη δράση. Μια από τις πινακίδες έγραφε: «Αυτό το αντικείμενο είναι πηγή οικονομικού, συμβολικού και πολιτιστικού κέρδους. Αυτό το κέρδος προέρχεται από την κλοπή και τη νομισματοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς του Κονγκό. Παραδέξου την ενοχή σου. Επιστρέψτε τα κλεμμένα αντικείμενα».

Today, on Indigenous Resistance Day, #DebtforClimate (@DettepourClimat, @Debt4ClimateNL, Tunisia, @detteclimatrdc & Belgium), Bascule Coop, @XR_Belgium, @XRAntwerp, & @GrowthKills took action at the Royal Museum for Central Africa in #Brussels

1/4 #IndigenousResistance pic.twitter.com/BNrz3y1NQ9

— Debt for Climate (@DebtforClimate) October 12, 2024

Σε ένα δελτίο τύπου, ο Kamate εξήγησε τη σημασία αυτών των αντικειμένων, λέγοντας: «Τα αντικείμενα που πάρθηκαν από το Κονγκό κατά τη διάρκεια της βελγικής αποικιοκρατίας είναι κάτι περισσότερο από κλεμμένα αντικείμενα – αποτελούν μέρος ενός μεγαλύτερου πολιτιστικού χρέους που οφείλει το Βέλγιο στον λαό του Κονγκό. Η απομάκρυνσή τους έχει διαταράξει την πολιτιστική συνέχεια και την ταυτότητα του λαού του Κονγκό, ενώ το Βέλγιο έχει ωφεληθεί πάρα πολύ – οικονομικά, συμβολικά και πολιτιστικά – από την έκθεση και τη διατήρησή τους».

Αποζημιώσεις

Το Debt 4 Climate συνηγορεί ώστε η επιστροφή αυτών των αντικειμένων να είναι «άνευ όρων» και να γίνεται σε συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών στο Κονγκό καθώς και με την κονγκολέζικη διασπορά στο Βέλγιο. Υποστηρίζει ότι εάν οι αρχές του Κονγκό ή η κοινωνία των πολιτών αποφασίσουν να μην ζητήσουν την επιστροφή ορισμένων αντικειμένων, το Βέλγιο θα πρέπει τουλάχιστον να παράσχει οικονομική αποζημίωση, «πληρώνοντας ενοίκιο για τα συνεχιζόμενα κέρδη που προκύπτουν από αυτά τα αντικείμενα, έτσι ώστε η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό να επωφεληθεί οικονομικά από την κληρονομιά που συνεχίζει να έχει όφελος για τους βελγικούς θεσμούς σήμερα».

Το κίνημα βλέπει αυτό το ζήτημα ως ζήτημα δικαιοσύνης. «Οι αποζημιώσεις για τις φρικαλεότητες της αποικιοκρατίας δεν αφορούν μόνο τη διόρθωση ιστορικών λαθών, αλλά την αποκατάσταση της θεμελιώδους ανθρώπινης δικαιοσύνης. Το Βέλγιο πρέπει να επανορθώσει για τις προηγούμενες φρικαλεότητες του και να επιστρέψει όλα τα κλεμμένα έργα τέχνης. Αυτή η δέσμευση είναι ζωτικής σημασίας για την οικοδόμηση ενός δίκαιου και χωρίς αποκλεισμούς μέλλοντος», καταλήγει το Debt 4 Climate.

The post Ακτιβιστές ζητούν την επιστροφή κλεμμένων αντικειμένων στο Μουσείο της Αφρικής appeared first on .

Οι συζητήσεις για την αποκατάσταση και την επιστροφή αντικειμένων από την περίοδο της αποικιοκρατίας συνεχίζονται εδώ και αρκετό καιρό. Από το 2022, το Βέλγιο διαθέτει νομικό πλαίσιο για την επιστροφή αντικειμένων που λεηλατήθηκαν κατά την περίοδο της αποικιοκρατίας, κυρίως από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Αυτά τα αντικείμενα βρίσκονται στην κατοχή του κράτους, κυρίως στο AfricaMuseum.

Βία, κλοπή και χειραγώγηση

«Μερικά από τα αντικείμενα της συλλογής μας είναι το δίχως άλλο αμφιλεγόμενα και αποκτήθηκαν μέσω βίας, κλοπής ή χειραγώγησης», λέει ο διευθυντής του μουσείου, Bart Ouvry. «Θέλουμε να είμαστε απολύτως διαφανείς σχετικά με αυτό».

Ο Ouvry, πρώην διπλωμάτης που ηγείται του μουσείου από το 2022, επισκέφτηκε τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό τον Σεπτέμβριο για να συζητήσει το θέμα με την υπουργό Πολιτισμού του Κονγκό, Catherine Kathungu Furaha. Έκτοτε, η χώρα έχει συστήσει μια εθνική επιτροπή υπεύθυνη για τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών, αρχείων και ανθρώπινων λειψάνων, κονγκολέζικης προέλευσης.

Η ίδια η έκθεση επικεντρώνεται στην έρευνα που πραγματοποιήθηκε στα αντικείμενα για να ανακαλύψει πώς κατέληξαν στο Βέλγιο, χρησιμοποιώντας εργαλεία όπως ετικέτες δωρεών, ανάλυση μεταδεδομένων και προφορική ιστορία. Η ReThinking Collections παρουσιάζει περίπου 60 αντικείμενα που έχουν υποβληθεί σε τέτοια έρευνα.

Στο επίκεντρο μιας συλλογής βρίσκεται ένα άγαλμα από την περιοχή Μπόμα του Κονγκό, το οποίο λεηλατήθηκε και μεταφέρθηκε στο Βέλγιο το 1878. Υπάρχουν επίσης κομμάτια αγγείων από τάφους και ένα περιδέραιο που ανήκει σε έναν σημαντικό Αφρικανό έμπορο. Η έκθεση καλύπτει τις περιόδους πριν, κατά και μετά τον αποικισμό.

«Η έρευνα δεν μπορεί να απαντήσει σε κάθε ερώτηση για κάθε αντικείμενο. Πολλά κομμάτια θα παραμείνουν «σιωπηλά κομμάτια», όπου δεν είναι δυνατό να εντοπιστεί πλήρως η προέλευσή τους», λέει η επιστήμονας Sarah Van Beurden. «Ως εκ τούτου, το ερώτημα εάν ένα αντικείμενο πρέπει να επιστραφεί δεν θα πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο από την έρευνα για την προέλευσή του. Θα έπρεπε να υπάρχουν κι άλλα μονοπάτια που θα μπορούν να δώσουν απαντήσεις».

Η έκθεση θα διαρκέσει έως τα τέλη Σεπτεμβρίου. Aναλυτικές πληροφορίες, εδώ. 

The post Η νέα έκθεση στο AfricaMuseum ρίχνει φως στην έρευνα για την προέλευση της συλλογής appeared first on .

Πριν από πέντε χρόνια, το AfricaMuseum άνοιξε ξανά μετά από εκτεταμένες εργασίες ανακαίνισης. Στη συνέχεια αποφασίστηκε να τοποθετηθούν γλυπτά που προσφέρουν μια στερεoτυπική εικόνα των Αφρικανών, σε μια ξεχωριστή ενότητα της έκθεσης. «Οι εικόνες δείχνουν τους Αφρικανούς ως πολύ πρωτόγονα όντα. Θέλαμε να δείξουμε ότι φτάσαμε σε ένα μουσείο που σκοπός του είναι να αναδείξει την πολυχρωμία και την κουλτούρα της Αφρικής με πολύ πιο θετικό τρόπο», λέει ο διευθυντής, Bart Ouvry.

Από τώρα και στο εξής, αυτή η έκθεση γλυπτών δεν θα είναι προσβάσιμη πλέον σε μεμονωμένους επισκέπτες χωρίς οδηγό. «Δεν έχει έρθει ακόμα η ώρα να προβάλλουμε αυτά τα γλυπτά χωρίς το απαραίτητο πλαίσιο, γιατί μεταξύ ορισμένων μεμονωμένων επισκεπτών, που δεν γνωρίζουν αυτό το πλαίσιο, μπορεί ακόμα να συμβάλλουν στη διαμόρφωση στερεοτυπικών απόψεων», εξηγεί ο Ouvry.

Μια πιο παιδαγωγική προσέγγιση

Τα γλυπτά δεν θα εξαφανιστούν εντελώς αλλά θα τοποθετηθούν σε μια πιο διακριτή θέση. Θα παραμείνουν επισκέψιμα, αλλά μόνο με παρουσία οδηγού, ο οποίος θα παρέχει την απαραίτητη ερμηνεία της ιστορίας του μουσείου και των αποικιακών εικόνων. «Μπορούν να προβληθούν μόνο μαζί με μια εκπαιδευτική προσέγγιση. Η εμφάνιση αυτών των γλυπτών χωρίς κανένα σχόλιο στο ευρύ κοινό δεν είναι πλέον εφικτή», καταλήγει ο Ouvry.

Πολλά άλλα παραδείγματα αρνητικών αποικιακών εικόνων παραμένουν στη μόνιμη έκθεση, αλλά με επαρκές πλαίσιο και ερμηνεία, προσθέτει ο Ouvry.

Νέα έκθεση

Τώρα σχεδιάζεται ένας νέος εκθεσιακός χώρος για προσωρινές εκθέσεις, μικρής κλίμακας. Η πρώτη έκθεση θα επικεντρωθεί στην έρευνα προέλευσης. Αυτό θα εξετάσει σε βάθος πώς αποκτήθηκαν τα αντικείμενα που ανήκουν πλέον στις συλλογές του μουσείου. Η νέα έκθεση αναμένεται να ανοίξει στις αρχές του 2024.

The post Το AfricaMuseum αφαιρεί τα «στερεoτυπικά γλυπτά» από τη μόνιμη έκθεσή του appeared first on .

Έντεκα προτάσεις με ρατσιστικές προεκτάσεις και πολυάριθμα άρθρα στον Τύπο που αφηγούνται πρόσφατα περιστατικά φέρνουν τους επισκέπτες απέναντι σε αυτό το φαινόμενο που εξακολουθεί να διατηρεί τις ρίζες του στις σημερινές κοινωνίες. Περισσότερες δραστηριότητες θα προστεθούν τις επόμενες εβδομάδες και μήνες, όπου θα εξεταστεί κριτικά το παρελθόν, το παρόν και ο μελλοντικός ρόλος του μουσείου και επιστημονικού ιδρύματος.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη AfricaMuseum (@africamuseumbe)

Για τον γενικό διευθυντή, Bart Ouvry, το AfricaMuseum σκοπεύει να εκπληρώσει την κοινωνική του αποστολή, ενώ το ίδρυμα υπήρξε κάποτε αντικείμενο κριτικής για το όραμά του, που κάποτε ήταν πολύ διαποτισμένο με αποικιακές εικόνες. «Είναι ένας χώρος εκπαίδευσης, προβληματισμού και συζήτησης για τον ρατσισμό, ο οποίος συνδέεται με το αποικιακό παρελθόν του μουσείου μας», εξήγησε η Salomé Ysebaert, συντονίστρια του έργου. «Ως αποικιακό ίδρυμα και εργαλείο προπαγάνδας, το AfricaMuseum συνέβαλε στη δημιουργία και τη διάδοση ρατσιστικών στερεοτύπων. Μια μελέτη της Unia που δημοσιεύθηκε το 2011 έδειξε ξεκάθαρα ότι ο ρατσισμός που στρέφεται εναντίον ανθρώπων υποσαχάριας καταγωγής επηρεάζεται έντονα από την αποικιακή ιστορία. Ο ρατσισμός μπορεί να θεωρηθεί ως μια κληρονομιά της σκλαβιάς και της αποικιοκρατίας».

Ως εκ τούτου, το μουσείο έχει την ευθύνη να αναγνωρίσει το παρελθόν του και να προσφέρει ένα μέρος για να σκεφτούμε τον ρατσισμό, καταλήγει. «Αυτός ο χώρος βρίσκεται σε ένα ουσιαστικό σημείο διέλευσης για όλους τους επισκέπτες, γιατί μεταφέρει ένα μήνυμα που βρίσκεται στο επίκεντρο της εντολής μας», πρόσθεσε ο Bart Ouvry. «Θέλουμε να μεταδώσουμε ορισμένες αξίες και να εργαστούμε για καλύτερες σχέσεις μεταξύ των πολιτών της Αφρικής και της Ευρώπης».

The post Το AfricaMuseum στο Tervuren εγκαινιάζει έναν νέο χώρο για τον ρατσισμό appeared first on .