Ο αγώνας μείωσης του κόστους 

Ο ήλιος μάς παρέχει την πιο άφθονη πηγή ενέργειας που έχουμε διαθέσιμη. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας που φτάνει στη γη για μόλις μια ώρα φτάνει για να καλύψει την παγκόσμια ζήτηση ενέργειας για ένα χρόνο.

Παρά τις μεγάλες υποσχέσεις της, η ηλιακή ενέργεια αυτή τη στιγμή, μας παρέχει μόλις το 1% της ενέργειας που πωλείται παγκοσμίως, κυρίως λόγω της διαλείπουσας φύσης της και της χαμηλής έντασής της.

Ο κύριος λόγος αυτού είναι οι δυσκολίες εκμετάλλευσης των πόρων σε μεγάλη κλίμακα και σε ανταγωνιστική τιμή. Η ηλιακή ενέργεια θα γίνει ανταγωνιστικότερη όταν καταφέρει να φτάσει κάτω από το λεγόμενο πλέγμα ισοτιμίας,  το σημείο στο οποίο οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας γίνονται οικονομικά ανταγωνιστικές με τις συμβατικές πηγές ενέργειας όπως τα ορυκτά καύσιμα.

Αλλά αυτό αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς λόγω των ευνοϊκών ρυθμιστικών καθεστώτων και την ταχεία τεχνολογική εξέλιξη στον κλάδο. Το κόστος έχει ήδη μειωθεί δραματικά την τελευταία δεκαετία, και η ευρωπαϊκή βιομηχανία φωτοβολταϊκών πιστεύει τώρα ότι θα γίνει ανταγωνιστική σε ορισμένες περιοχές, κυρίως της νότιας Ιταλίας και της Ισπανίας, μέχρι το 2015.

Ειδικότερα, η αρχική εξάρτηση της βιομηχανίας από το κρυσταλλικό πυρίτιο αντιπροσώπευε ένα εμπόδιο στην μαζική παραγωγή φωτοβολταϊκών πάνελ, οδηγώντας ακόμα και σε έλλειψη πρώτων υλών. Όμως πλέον τα λεγόμενα thin-film κύτταρα είναι υπό ανάπτυξη για να χρησιμοποιούν άλλους ημιαγωγούς, όπως το τελλουριούχο κάδμιο (CdTe), το χαλκού ινδίου γάλλιο σεληνιούχο (CIGS) ή άλλες ενώσεις, που έχουν κάνει την έλλειψη σε πυρίτιο ένα ασήμαντο θέμα.

Αυτά τα χαμηλού κόστους thin-film κύτταρα οδηγούν σε σημαντική πτώση των τιμών στον κλάδο των φωτοβολταϊκών. Μέχρι το 2013, τα ηλιακά κύτταρα που βασίζονται στην τεχνολογία thin-film αναμένεται να αντιπροσωπεύουν το 34,5% της παγκόσμιας παραγωγής ηλιακής ενέργειας, από 14,2% το 2008, σύμφωνα με την iSupply, μια εταιρεία συμβούλων τεχνολογίας

Αν και λιγότερο αποτελεσματικό από τα συμβατικά ηλιακά πάνελ, το CdTe επιτρέπει την πιο γρήγορη συναρμολόγηση και τη μαζική παραγωγή των ηλιακών συλλεκτών με χαμηλότερο κόστος, μια μέθοδος που σχεδιάστηκε για την παραγωγή ενέργειας σε κλίμακα χρησιμότητας.

Παράλληλα, οι μικρές εγκαταστάσεις στον τελευταίο όροφο αναμένεται να δώσουν μια πρόσθετη ώθηση στον κλάδο καθώς τα νοικοκυριά και τα εργοστάσια στρέφονται στην ηλιακή ενέργεια για τις ανάγκες τους για ηλεκτρική ενέργεια.

Η βιομηχανία βλέπει πλέγμα ισοτιμίας με τα ορυκτά καύσιμα

Η αγορά για την ηλιακή ενέργεια αυξάνεται ραγδαία, καθώς όλο και περισσότερες χώρες εισάγουν επιδοτήσεις για την μείωση του κόστους παραγωγής και για την ενίσχυση της έρευνας με πιο αποδοτικές τεχνικές.

Η βιομηχανία πιστεύει ότι η ηλιακή ενέργεια θα είναι ικανή να ανταγωνιστεί τα ορυκτά καύσιμα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέχρι το 2020 το αργότερο («πλέγμα ισοτιμίας»  όπως αποκαλείται ). Το πότε ακριβώς θα γίνει αυτό όμως θα εξαρτηθεί από την ηλιακή ακτινοβολία και την κλίμακα της οικονομίας, που επιταχύνουν την πτώση των τιμών.  Η τιμή του αργού πετρελαίου θα είναι επίσης ένας σημαντικός παράγοντας, καθώς αναμένεται να γίνει πιο ακριβό εν μέσω της εξάντλησης των πόρων και της πριμοδότησης του άνθρακα που προστίθεται στην τιμή.

Το 2007 η ευρωπαϊκή τεχνολογική πλατφόρμα φωτοβολταϊκών υπολόγισε ότι το δίκτυο της ισοτιμίας «θα ίσχυε μόνο για τις περισσότερες χώρες της Ευρώπης μέχρι το 2020». Η ένωση βιομηχανιών φωτοβολταϊκών της Ευρώπης κάνει την ίδια πρόβλεψη.

Αλλά Solar PV θα μπορούσε να ξεπεράσει αυτές τις προβλέψεις και να πετύχει ένα ισότιμο πλέγμα σε όλη την ΕΕ έως το 2017,σύμφωνα με τον Sven Teske, ένα από τους συντάκτες της πρόσφατης έκθεσης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC).

Ο Τέσκε, ο οποίος είναι επίσης διευθυντής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Greenpeace International, δήλωσε στη EurActiv ότι με τις τρέχουσες τάσεις, Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία και Γερμανία μέχρι το 2015 αναμένεται να φθάσουν το πλέγμα ισοτιμίας.

Η Ελένη Δεσπότου, Αναπληρωτής Γενική Γραμματέας της ένωσης βιομηχανιών φωτοβολταϊκών Ευρώπης (EPIA), είναι ελαφρώς λιγότερο αισιόδοξη. Μιλώντας στη EurActiv το Μάιο του 2011, δήλωσε:«Έχουμε κάνει πρόσφατα μια μελέτη που δείχνει ότι στην Ιταλία, μπορούμε να καταλήξουμε σε πλέγμα ισοτιμίας σε δύο χρόνια, στη Γερμανία, σε όλα τα τμήματα της αγοράς,  έως το 2017, και στην Ισπανία το 2016».

Εν τω μεταξύ, η ηλιακή θερμική μικρότερης κλίμακας θεωρείται συχνά μια πιο ώριμη τεχνολογία καθώς παρέχει ήδη σε νοικοκυριά νερό οικιακής χρήσης, θέρμανση χώρου καθώς και ψύξη σε οικονομικές τιμές.

Η ηλιακή θερμική αντιπροσωπεύει τη μερίδα του λέοντος στην παγκόσμια αγορά ηλιακής ενέργειας, σύμφωνα με το Worldwatch Institute, όμως λαμβάνει λιγότερο την προσοχή και την χρηματοδότηση της  R&D από ό, τι ο φωτοβολταϊκός (PV) τομέας  που βασίζεται πιο πολύ στην τεχνολογία. Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία ηλιακής βιομηχανίας (ESTIF) ανακοίνωσε 60% αύξηση στην ηλιακή θερμική ισχύ στην ΕΕ το 2008, αλλά τα τελευταία δύο χρόνια και αυτή έχει υποστεί πλήγμα στον απόηχο της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Κίνητρα: Τέλος στις «ενδιάμεσες» πολιτικές

Σε περιπτώσεις που οι ηλιακές εγκαταστάσεις έχουν απογειωθεί, συνήθως έχουν ενθαρρυνθεί από γενναιόδωρες κρατικές επιδοτήσεις

Η Γερμανία είναι το προφανές σημείο αναφοράς, καθώς έγινε ο παγκόσμιος ηγέτης στην φωτοβολταϊκή ικανότητα με την Πράξη Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (EEG). Ο νόμος που υιοθετήθηκε το 2000 και αναθεωρήθηκε το 2003, εγγυάται ένα ελάχιστο feed-in tariff για την ηλιακή ενέργεια, διασφαλίζοντας ότι οι παραγωγοί  της πωλούν την ηλεκτρική ενέργειά τους πίσω στο δίκτυο σε τιμή υψηλότερη από την αγορά.

Η Ισπανία, μια άλλη βασική παγκόσμια αγορά ηλιακής ενέργειας, γνώρισε μια άνευ προηγουμένου αύξηση των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεών της μετά από την εισαγωγή ενός ιδιαίτερα ευνοϊκού feed-in tariff το 2007. Αλλά η κυβέρνηση υποτίμησε σε πολύ μεγάλο βαθμό την ΄όρεξη΄ για την ηλιακή ενέργεια, οδηγώντας σε μια άνευ προηγουμένου εκτίναξη της εγκατεστημένης ισχύος, καθώς η ηλιακή ενέργεια έγινε ανταγωνιστική με τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα.

Μέχρι το τέλος του 2007, η χώρα είχε ήδη ξεπεράσει κατά πολύ το στόχο των 400 MW εγκατεστημένης ηλιακής ισχύος που είχε τεθεί για το 2010, και το πρόγραμμα ανεστάλη. Το καθεστώς που το διαδέχεται το 2009, μειώνει σημαντικά τα τιμολόγια και εισάγει ένα ανώτατο όριο των 500MW για την δυναμικότητα που θα δημιουργηθεί.

Η απόφαση της κυβέρνησης να ακυρώσει αυτές τις επιδοτήσεις οδήγησε σε συντριβή στην τεχνητά χαμηλή πίεση της αγοράς, καθώς το πλεόνασμα των πάνελ οδήγησε τις τιμές προς τα κάτω.

Ενώ το feed-in tariff στην Ισπανία έχει γίνει σύνθημα για την κυβερνητική πολιτική για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας  που πήγε στραβά, το γερμανικό μοντέλο και η σταδιακή μείωση των τιμολογίων του έχει ακολουθηθεί από τη Γαλλία, την Ιταλία και την Τσεχική Δημοκρατία, οι οποίες θέλουν να εισέλθουν στον ηλιακό αγώνα.

Η ιδέα είναι ότι τα τιμολόγια τροφοδότησης θα μειωθούν με το χρόνο καθώς το κόστος παραγωγής κατεβαίνει, και τελικά θα παύσουν να υπάρχουν συνολικά, όταν η εναλλακτική πηγή ενέργειας είναι σε θέση να ανταγωνιστεί με τις συμβατικές πηγές ηλεκτρικής ενέργειας. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, το κόστος των φωτοβολταϊκών συστημάτων έχει μειωθεί κατά το ήμισυ μεταξύ 1997 και 2007.

Αλλά η οικονομική αναταραχή λαμβάνει επίσης το μερίδιό της στα κρατικά ταμεία και πολλές κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να αναστέλλουν δαπανηρά συστήματα επιδοτήσεων.

Στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία, η μείωση των δασμών εκκρεμεί. Στη Βουλγαρία, η βιομηχανία θα μπορούσε να κοπεί στο γόνατο, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζει το ενδεχόμενο να καταργήσει συνολικά τα  τιμολόγια για τις εγκαταστάσεις που παράγουν περισσότερα από 50kW χωρητικότητας.

Για πολλούς παρατηρητές του κλάδου, ​​οι περικοπές συμβαίνουν πολύ γρήγορα, απρόβλεπτα και, συχνά, με αναδρομική ισχύ.«Ήταν μια αναστολή. Τα πάντα σταμάτησαν, η αγορά σταμάτησε», δήλωσε η Ελένη Δεσπότου της European Photovoltaic Industry Association (EPIA), σχολιάζοντας την απόφαση της Γαλλίας να μειώσει τις feed-in tariff.

Σε μακροπρόθεσμη βάση, η Δεσπότου είπε ότι το  stop-and-go των επιδοτήσεων, όπως συνέβη στη Γαλλία και την Ισπανία, εξέθεσε τη βιομηχανία σε κίνδυνο. «Βλέπουμε μια μετανάστευση των εργοστασίων από την Ευρώπη προς την Ασία ήδη. Αυτό συμβαίνει και είναι πραγματικά πολύ σημαντικό», δήλωσε σε μια συνέντευξη στη EurActiv.

Στον δρόμο για ηλιακά πάρκα μεγάλης κλίμακας

Ενώ η ηλιακή ενέργεια αποτελεί πρόσφορο μέσο για οικιακές εφαρμογές, έχουν εγερθεί αμφιβολίες ως προς το αν θα μπορέσει ποτέ να ανταγωνιστεί τις συμβατικές πηγές ενέργειας, ακόμα και την αιολικά ενέργεια σε ότι  αφορά την χρησιμότητα στην παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος.

Αλλά αυτό έχει αρχίσει να αλλάζει, καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται και οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο δεσμεύονται να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Η προοπτική της παραγωγής ενέργειας από την ηλιακή φωτοβολταϊκή παραγωγή σε μεγάλη κλίμακα προσελκύει τώρα αυξανόμενο ενδιαφέρον από κολοσσούς της ενέργειας, όπως η General Electric και η Total, οι οποίες ανακοίνωσαν πρόσφατα εξαγορές στον κλάδο. Η GE, η οποία εισήλθε στον τομέα αιολικής ενέργειας πριν από μια δεκαετία, ελπίζει τώρα να επαναλάβει αυτή την επιτυχία και με την ηλιακή, με σχέδια δημιουργίας του μεγαλύτερου ηλιακού thin-film φωτοβολταϊκή εργοστασίου της Αμερικής το 2013.

«Αυτή θα είναι η αρχική αγορά που θα επικεντρωθεί στα ακόλουθα: χρησιμότητα λειτουργίας και κλίμακα χρησιμότητας για τα ηλιακά πάρκα,» Δήλωσε ο Mark Vachon, αντιπρόεδρος του προγράμματος Ecoimagination της GE Energy. «Εξακολουθώ να πιστεύω ότι η αγορά είναι σε μεγάλο βαθμό ανώριμη και θεωρώ πως η κλίμακά μας θα μας φέρει σε μια θέση για την οποία θα είμαστε περήφανοι», δήλωσε στη EurActiv.

Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρίας Jeff Immelt, δήλωσε σε επενδυτές το Δεκέμβριο ότι πιστεύει πως θα μπορούσε να είναι δουλειά 2 με 3 δις για την GE, μέχρι το 2015.

Μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα έχουν ήδη κατασκευαστεί στην Ευρώπη, με το μεγαλύτερο να είναι το φωτοβολταικό πάρκο 60MW Olmedilla στην Ισπανία. Ωστόσο, αυτές οι εγκαταστάσεις εξακολουθούν να χρειάζονται την στήριξη των κυβερνήσεων, ενώ καταλαμβάνουν και μεγάλες εκτάσεις, προκαλώντας την οργή των οικολόγων.

Το πρώτο εργοστάσιο συγκέντρωσης της ηλιακής ενέργειας(CSP) για εμπορικούς σκοπούς της ΕΕ εγκαινιάστηκε στη Σεβίλλη της Ισπανίας το 2007. Χρησιμοποιεί εκατοντάδες κάτοπτρα, που ονομάζονται ηλιοστάτες, για να συγκεντρώσει τις ακτίνες του ήλιου σε ένα δέκτη στην κορυφή ενός ψηλού πύργου, μετατρέποντας τις δέσμες σε ατμό, ο οποίος κινεί μια τουρμπίνα. Το εργοστάσιο αναμένεται να παρέχει αρκετή ενέργεια για να εξυπηρετούνται οι ανάγκες των 600.000 πολιτών της Σεβίλλης.

Με πολλά νέα μεγάλα έργα σε εξέλιξη, η Ισπανία έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο στην CSP , αλλά υπάρχουν επίσης και  αρκετά έργα που σχεδιάζονται και αναπτύσσονται στις ΗΠΑ. Με βάση μια μελέτη που δημοσιεύθηκε από την Greenpeace International, την Ευρωπαϊκή Ένωση Ηλιοθερμικού Ηλεκτρισμού (Estela) και την SolarPACES του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας το Μάιο 2009, εκτιμάται ότι η CSP θα μπορούσε να καλύψει έως και το 7% των ενεργειακών αναγκών του πλανήτη μέχρι το 2030.

Τη μεγαλύτερη δυναμική για CSP μεγάλης κλίμακας την έχουν περιοχές που δέχονται πολλή και άμεση ηλιακή ακτινοβολία χωρίς υγρασία, όπως γίνεται στις ερήμους. Για αυτό το λόγο οι ειδικοί αναμένουν τη μεγαλύτερη ανάπτυξη σε περιοχές όπως το νοτιοδυτικό τμήμα των ΗΠΑ και οι μεσογειακές χώρες της Ευρώπης και της Αφρικής. Ωστόσο υπάρχουν και εκεί προβλήματα καθώς το SCP χρειάζεται μεγάλες ποσότητες νερού για τον καθαρισμό των καθρεφτών και τη θέρμανση του νερού για να ενεργοποιηθούν οι τουρμπίνες.

Ο ήλιος της Σαχάρας για την ενίσχυση της Ευρώπης;

Και ενώ το δυναμικό της ηλιακής ενέργειας ξεπερνά κατά πολύ τη ζήτηση, η εισαγωγή της ηλιακής ενέργειας γίνεται ολοένα και πιο ενδιαφέρουσα προοπτική για αυτές τις χώρες που οι πόροι τους δεν είναι τόσο άφθονοι.

Στην Ευρώπη, η Γερμανία είναι επικεφαλής μιας ομάδας χωρών που ενδιαφέρονται για την εισαγωγή ηλιακής ηλεκτρικής ενέργειας από τη Βόρεια Αφρική για να την επιτύχουν τους στόχους τους σε σχέση με το κλίμα και για να διαφοροποιήσουν το ενεργειακό τους μείγμα. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το έργο Desertec, το οποία έχει δημιουργήσει ένα μεγάλο πολιτικό ζήτημα στη Γερμανία και έχει την υποστήριξη του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο και του Γάλλου προέδρου Νικολά Σαρκοζί (EurActiv 22/07/09).

Το πρόγραμμα στοχεύει να φέρει στην Ευρώπη ηλιακή ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται στη Σαχάρα μέσω ενός καλωδίου υψηλής τάσης. Οι επενδυτές, συμπεριλαμβανομένων των γερμανικών ενεργειακών κολοσσών RWE και E. ON, προβλέπουν ότι το φως του ήλιου της ερήμου θα μπορούσε να προσφέρει τελικά το 15% των αναγκών ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης.

 

Πηγή: euractiv.gr