Τα κράτη άφηναν πίσω τους τον μεγάλο πόλεμο και επεδείκνυαν τα τεχνολογικά και αρχιτεκτονικά τους επιτεύγματα. Εξού και το επίσημο θέμα της έκθεσης: «bilan du monde, pour un monde plus humain» (Αξιολόγηση του Κόσμου για έναν πιο ανθρώπινο κόσμο).

Μέχρι και η Σοβιετική Ένωση συμμετείχε, αν και δεν έλειψαν –ασφαλώς- τα ψυχροπολεμικά παιχνίδια.

Σε γενικές γραμμές ωστόσο, η παγκόσμια έκθεση ήταν μια λαμπρή γιορτή της μεταπολεμικής Ευρώπης με ό,τι αυτό συνεπάγεται όσον αφορά τα επιτεύγματα της τεχνολογικής κυρίως, προόδου.

Το Βέλγιο, σαν χώρα υποδοχής, δεν ήταν πρωτάρα. Είχε ήδη φιλοξενήσει τις Διεθνείς εκθέσεις άλλες 11 φορές κι αυτή ήταν μάλιστα η 5η που οι Βρυξέλλες θα ήταν η οικοδέσποινα πόλη (είχαν προηγηθεί αυτές του 1888, 1897, 1910 και 1935). Το δυνατό της χαρτί, κι αυτό που έμελλε να γίνει ατραξιόν της πόλης εις το διηνεκές, δεν είναι άλλο από μια μεγάλη κατασκευή, που τότε επονομάστηκε «το Άιφελ των Βρυξελλών». Το Atomium.

Σχεδιασμένο αρχικά για να διαρκέσει μόνο έξι μήνες, το αρχιτεκτόνημα των André και Jean Polak, σε σχέδια του αρχιτέκτονα André Waterkeyn, αναπαριστά την κυψελίδα ενός κρυστάλλου σιδήρου, μεγεθυμένη κατά 165 δισεκατομμύρια φορές, με κάθετο σώμα διαγώνια, σωλήνες κατά μήκος των 12 άκρων του κύβου και από τις 8 κορυφές προς το κέντρο.

Η κατασκευή του Atomium. 1958. (photo: Dolf Kruger)

Εννέα σφαίρες από ατσάλι διαμέτρου 18 μέτρων συνδέονται μέσω σωλήνων που περιέχουν κυλιόμενες σκάλες μέχρι 35 μέτρων, μεταξύ των μεγαλύτερων στην Ευρώπη. Παράθυρα στην κορυφαία σφαίρα παρέχουν μια πανοραμική άποψη των Βρυξελλών.

Κι αν στο τεχνολογικό κομμάτι το Βέλγιο πήρε άριστα, στο ανθρωπιστικό όχι μόνο απογοήτευσε, αλλά το κοινωνικό στίγμα στην συνείδηση του βελγικού λαού παραμένει ανεξίτηλο.

Ο λόγος, για τον «ανθρώπινο ζωολογικό κήπο». Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως βρισκόμαστε στο 1958. Το Βέλγιο έχει ακόμα υπό τον ζυγό του το (βελγικό ακόμα) Κονγκό, ένα αχανές και πλούσιο αφρικανικό κράτος, που σαν αποικία έδιδε κύρος στο Βέλγιο και τον μονάρχη του, τον Λεοπόλδο ΙΙ. Ο πλούτος του Βελγικού Κονγκό (έδαφος που τότε περιελάμβανε πλην του σημερινού Κονγκό και εδάφη της Ρουάντας και του Μπουρουντί) ήταν εξάλλου και το αντικείμενο της έκθεσης: Το λεγόμενο «Kongorama», όπου μέσω επτά περιπτέρων διαφημιζόταν ο πλούτος της όμορφης αυτής αφρικανικής χώρας, οι εξορύξεις, η γεωργία κ.ά. Ήταν όμως το village indigène αυτό που τράβηξε τα βλέμματα. Κι εκεί μάλλον εντοπίζεται το πρόβλημα, όχι μόνο του Βελγίου, αλλά ολόκληρου του Δυτικού Κόσμου. Στο ότι κυριολεκτικά τράβηξε τα βλέμματα, αντί να προκαλέσει την αποστροφή.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, στο «χωριό» είχαν μεταφερθεί 598 Κονγκολέζοι (άνδρες, γυναίκες και παιδιά), οι οποίοι ασχολούνταν με χειροποίητες κατασκευές και παρόμοιες δραστηριότητες. Ο κόσμος τους θαύμαζε, κι όταν εκείνοι τύχαινε να μην κάνουν κάτι ενδιαφέρον ή εντυπωσιακό στα μάτια των λευκών θεατών, οι τελευταίοι τους έριχναν από κέρματα έως μπανάνες.

O «ανθρώπινος ζωολογικός κήπος». Πλάνο, όπως προβλήθηκε σε εκπομπή της βελγικής τηλεόρασης

Ύστερα από διαμαρτυρίες των ίδιων των Αφρικανών καθώς και τον θάνατο ορισμένων εξ αυτών, το απάνθρωπο αυτό «θέαμα», ο ανθρώπινος ζωολογικός κήπος, έκλεισε, παρόλο που η έκθεση συνεχίστηκε. Έμελλε να είναι κι ο τελευταίος.

Το Κονγκό απέκτησε την ανεξαρτησία του δυο χρόνια αργότερα.

Στην Διεθνή Έκθεση του 58 συμμετείχαν συνολικά πάνω από 40 χώρες. Η Ελλάδα ωστόσο ήταν απούσα, παρ’όλο που στον αρχικό σχεδιασμό επρόκειτο να συμμετάσχει.

Το ελληνικό περίπτερο μάλιστα σχεδιαζόταν ήδη από το 1955, ύστερα από την επίσημη πρόσκληση των Βρυξελλών και της αποδοχής της από το τότε Υπουργείο Εμπορίου. Ο χώρος που είχε δοθεί στην Ελλάδα για το δικό της περίπτερο, ήταν ένας μικρός λόφος στα πέριξ της τοποθεσίας του Heysel, και στα προσχέδια για τον χαρακτήρα της ελληνικής συμμετοχής είχε δοθεί βαρύτητα τόσο στην αρχιτεκτονική του χώρου αλλά και το πρόγραμμα των θεμάτων και εκθεμάτων. Η αρχική αυτή μελέτη, παρ’ όλο που πέρασε από διάφορα εξελικτικά στάδια, πήρε την έγκριση το 1957, έναν χρόνο πριν την Έκθεση. Ωστόσο, τα εμπόδια στην ανάληψη του έργου –αν και είχε τεθεί ανοιχτή δημοπρασία για αυτήν- και οι πιστώσεις για την εκτέλεσή του, ανάγκασαν την ελληνική κυβέρνηση να αποσύρει την συμμετοχή.

Σχέδιο του ελληνικού περιπτέρου. (αρχείο Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος)

Κι αν η Ελλάδα δεν εκπροσωπήθηκε επισήμως, υπήρξε ελληνικό έργο στην Έκθεση. Αυτό εντοπιζόταν στο περίπτερο της Philips. Της γνωστής εταιρίας ηλεκτρονικών, που διέθετε το δικό της περίπτερο στο Expo 58. Το… ηλεκτρονικό ποίημα, του Λε Κορμπυζιέ και του Ιάννη Ξενάκη.

Το έργο ανατέθηκε στον συνεργάτη τότε, του Ιάννη Ξενάκη, Λε Κορμπυζιέ, ο οποίος με την σειρά του ανέθεσε ένα μεγάλο τμήμα αυτού, που αφορούσε το εξωτερικό κέλυφος του περιπτέρου, στον Ξενάκη. Το μεγαλύτερο μέρος του έργου σήμερα θεωρείται ότι έγινε από τον Ξενάκη, με ταυτόχρονη συμμετοχή στον μουσικό τομέα, του γαλλικής υπηκοότητας, αμερικανού συνθέτη Εντγκάρ Βαρέζ.

Όπως χαρακτηριστικά γράφει και ο ίδιος ο Ξενάκης: «…μια εννοιολογική συνείδηση, η αφαίρεση, και μια τεχνική υποδομή, η ηλεκτρονική, κινούν σήμερα τον ανθρώπινο πολιτισμό». Θα λέγαμε λοιπόν πως «γόνος» αυτών των σκέψεων ήταν το διάσημο περίπτερο της Philips.

Η αρχική ιδέα ήταν μια εξωτερική φόρμα παραγόμενη από ένα μαθηματικό αλγόριθμο, και ένα εσωτερικό όπου θα έδινε την αίσθηση στους επισκέπτες ότι βρίσκονται στο στομάχι μίας αγελάδας. Το πρόγραμμα ήταν για συγκεκριμένο αριθμό επισκεπτών κάθε φορά και διαρκούσε δέκα λεπτά εκ των οποίων κατά τα δύο πρώτα, μέχρι να εισέλθουν όλοι οι επισκέπτες, ακούγονταν ένα εισαγωγικό μουσικό κομμάτι του Ξενάκη και έπειτα, τα επόμενα οκτώ λεπτά, ένα σύνολο ήχων (της μουσικής του Βαρέζ), εικόνων, φωτός και χρωμάτων ταξίδευε τους θεατές σε μια «άλλη» πραγματικότητα στο τέλος της οποίας εξέρχονταν από μια άλλη έξοδο, σαν να είχαν «χωνευτεί». Σκοπός του όλου έργου ήταν μέσω της χρήσης της τεχνολογίας της συγκεκριμένης εταιρείας να φανεί η «υπεροχή» της σε αυτόν τον χώρο.

Το περίπτερο της Philips, σε σχέδια Λε Κορμπυζιέ και Ξενάκη

Ένα ακόμα αξιοσημείωτο της Έκθεσης, ήταν ότι προσκλήθηκαν κριτικοί και κινηματογραφιστές από όλο τον κόσμο για να ψηφίσουν τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών.

Η κριτική επιτροπή απαρτιζόταν από μια ομάδα νέων –τότε- σκηνοθετών, ανάμεσά τους και ο Μιχάλης Κακογιάννης (οι υπόλοιποι ήταν οι Ρόμπερτ Άλντριχ, Χουάν Μπαρδέμ, Αλεξάντρ Αστρίκ, Σατιατζίτ Ράι, Φραντσέσκο Μαζέλι και Αλεξάντερ Μακέντρικ) οι οποίοι επρόκειτο να αναδείξουν το κορυφαίο φιλμ. Κάτι που όμως δεν έπραξαν, και αντ’ αυτού συνέταξαν μια λίστα με τα 12 κορυφαία φιλμ μέχρι τότε. Φιλμ όπως το «Θωρηκτό Ποτέμκιν» του Σεργκέι Άιζενσταϊν, ο «Πυρετός του Χρυσού» του Τσάρλι Σάπλιν, ο «Κλέφτης Ποδηλάτων» του Βιτόριο ντε Σίκα, ο «Πολίτης Κέιν» του Όρσον Γουέλς και η «Μεγάλη Χίμαιρα» του Ζαν Ρενουάρ.

Επιστρέφοντας στα περιστατικά που έκαναν την Διεθνή Έκθεση του 58 αλησμόνητη, για μια πληθώρα λόγων και γεγονότων, δεν γίνεται να παραληφθεί αυτό που αφορά το χειρόγραφο του Μότσαρτ.

Ένα κομμάτι από την παρτιτούρα του «Ρέκβιεμ» του Μότσαρτ εκτίθετο εκεί, το οποίο είχε πάνω την φράση «quam olim d: c», δια χειρός του ίδιου του συνθέτη. (η φράση αφορά οδηγία για το παίξιμο, αφού ουσιαστικά δηλώνει πως η φούγκα Quam Olim, από το Domine Jesu πρέπει να παιχτεί da capo, να επαναληφθεί δηλαδή μετά το τέλος του Hostias). Κάποια στιγμή, κάποιος άγνωστος κατάφερε να αποκτήσει πρόσβαση στο σημείο που φυλασσόταν και έσκισε το σημείο αυτό, με το χειρόγραφο του Μότσαρτ. Έκτοτε, δεν έχει βρεθεί ούτε το κομμάτι που λείπει, ούτε φυσικά ο δράστης.

To κατεστραμμένο χειρόγραφο του Μότσαρτ

Το γεγονός αυτό είναι σημαντικό όχι μόνο γιατί προκλήθηκε φθορά σε ένα ιστορικό κειμήλιο, αλλά και γιατί πιστεύεται από αρκετούς ότι η φράση αυτή που αποσπάστηκε από το χειρόγραφο είναι η τελευταία που έγραψε ο Μότσαρτ πριν πεθάνει. Εικάζεται δε πως αυτός είναι και ο λόγος που εκλάπη, διότι ο δράστης πιθανόν μοιραζόταν ακριβώς την ίδια πεποίθηση.

Τέλος, σε αρχιτεκτονικό επίπεδο τα φώτα έπεσαν πάνω στο περίπτερο της –ενωμένης ακόμα- Γιουγκοσλαβίας. Έργο του διάσημου μοντερνιστή Βιέντσεσλαβ Ρίχτερ, το περίπτερο που έμοιαζε να αιωρείται από 6 χαλύβδινα καλώδια, αντηχούσε με την χάρη του και την απλότητά του αλλά και την αυτοτέλεια του. Μια αυτοτέλεια –τηρουμένων των αναλογιών- όχι εφάμιλλη μ’ αυτή που επέδειξε σε εθνικό επίπεδο η χώρα. Το περίπτερο μετά το πέρας της έκθεσης διαλύθηκε και ξαναφτιάχτηκε στο Wevelgem του Βελγίου, όπου λειτουργεί ακόμα σαν σχολείο.

Το περίπτερο της Γιουγκοσλαβίας, δια χειρός Βιέντσεσλαβ Ρίχτερ

Η Διεθνής Έκθεση του 1958 δεν ήταν ούτε η καλύτερη, ούτε η χειρότερη. Η έκθεση που διοργάνωσαν οι Βέλγοι μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου πολέμου κι ένα χρόνο μετά την ίδρυση της ΕΟΚ, στα πλαίσια της ειρηνικής συνεργασίας των χωρών αλλά συνάμα μέσα σε ένα πλαίσιο μεγάλων αντιφάσεων, άφησε σίγουρα την παρακαταθήκη του, ιδιαίτερα στην οικοδέσποινα χώρα. Το Atomium όχι μόνο επέζησε αλλά κατέστη κι ένα δημοφιλές τουριστικό αξιοθέατο, σε σημείο που να θεωρείται ως και εθνικό σύμβολο του Βελγίου. Επιπλέον, ο τελευταίος «ανθρώπινος ζωολογικός κήπος» αλλά και συλλήβδην οι θηριωδίες των Βέλγων στην Αφρική, αποτελούν ακόμα αγκάθι στη συλλογική μνήμη της χώρας, η οποία ακόμα δυσκολεύεται να κοιτάξει κατάματα το αποικιακό παρελθόν της.

The post Expo 58: Το «Άιφελ των Βρυξελλών», ένα κατεστραμμένο χειρόγραφο και η ντροπή ενός έθνους appeared first on .

Το περίπτερο θα περιλαμβάνει ένα εκθεσιακό μονοπάτι, καταστήματα που πωλούν βελγικά αναμνηστικά και χώρους όπου θα μπορεί κανείς  να δοκιμάσει τις γαστρονομικές σπεσιαλιτέ της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των frietjes (τηγανητές πατάτες), φυσικά. Θα υπάρχει επίσης ένα επιχειρηματικό κέντρο και μια γαστρονομική μπρασερί με βεράντα.

Το φυσικό φως και ο εξαερισμός, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η έξυπνη χρήση του νερού θα αξιοποιηθούν ώστε να δημιουργήσουν ένα περίπτερο με παραδειγματικά περιβαλλοντικά διαπιστευτήρια.

Η κοινοπραξία που βρίσκεται πίσω από την «Πράσινη Αψίδα», είναι η Besix, τα αρχιτεκτονικά γραφεία Assar Architects και Vincent Callebaut Architectures, καθώς και η Krafthaus. Ο προϋπολογισμός του πρότζεκτ ανέρχεται στα 13,5 εκατ. ευρώ, ο οποίος θα καλυφθεί μέσω ιδιωτικών επενδύσεων και χορηγιών.

Η βελγική συμμετοχή στις διεθνείς εκθέσεις διεκπεραιώνεται από την BelExpo, έναν δημόσιο φορέα που δημιουργήθηκε το 2017 από τις ομοσπονδιακές και κοινοτικές κυβερνήσεις. Τον τελικό λόγο έχει ο κος.Peeters, υπό την ιδιότητά του ως ομοσπονδιακός υπουργός οικονομίας.

Εκτός από το περίπτερο του Ντουμπάι, ο Kris Peeters παρουσίασε επίσης το Βελγικό Περίπτερο για τη φετινή Διεθνή Έκθεση Κηπευτικών στο Πεκίνο, η οποία ξεκινά τον Απρίλιο. Σχεδιασμένο από τον Nicolas Godelet, βέλγο αρχιτέκτονα με έδτα το Πεκίνο, θα αντικατοπτρίζει την ποικιλομορφία της κηπουρικής στις διάφορες περιοχές της χώρας.

Είναι σχεδιασμένο με τρόπο που να οδηγεί τους επισκέπτες μέσω ενός πράσινου τοπίου σε ένα σύννεφο από μεταλλικούς σωλήνες, μια χιουμοριστική αναφορά στον καιρό του Βελγίου και την υπερρεαλιστική του παράδοση.

«Η συμμετοχή σε μια διεθνή έκθεση αποτελεί ευκαιρία για το Βέλγιο να αναδείξει τα προϊόντα εξαγωγής και τα οικονομικά του πλεονεκτήματα», ανέφερε ο Peeters. «Είναι μια βιτρίνα για τη χώρα μας αλλά και για τις εταιρείες μας. Με μοναδικά σχέδια για την έκθεση για τα κηπευτικά στο Πεκίνο και την Dubai World Expo, η χώρα μας θα προσελκύσει την προσοχή περισσότερων από 40 εκατομμύρια επισκέπτες ».

Πηγή: thebulletin.be
Kεντρική εικόνα: @Callebaut Arch/ Assar Arch /Besix

The post Αποκαλύφθηκαν τα σχέδια για το περίπτερο του Βελγίου, για την Διεθνή Έκθεση του 2020, στο Ντουμπάι appeared first on .

Η παγκόσμια έκθεση του 1958, ήταν μια λαμπρή γιορτή της μεταπολεμικής Ευρώπης με ό,τι αυτό συνεπάγεται όσον αφορά τα επιτεύγματα της τεχνολογικής κυρίως, προόδου.

Σύμφωνα με τον Guardian, το γεγονός αυτό, του «ανθρώπινου ζωολογικού κήπου» διατηρεί μέχρι σήμερα μια «σημαντική θέση στη συλλογική μνήμη του βελγικού λαού». Εξού και σε μία προσπάθεια επαναπροσέγγισης, επαναπροσδιορισμού του αποικιακού παρελθόντος του, το Βέλγιο οργανώνει σειρά εκδηλώσεων στο φουτουριστικό τοπόσημο των Βρυξελλών, το Atomium*.

Η έκθεση μαύρων ανδρών, γυναικών και παιδιών σε «φυσικές συνθήκες» για την «εκπαίδευση και διασκέδαση» των λευκών Ευρωπαίων, έμελε να είναι ο τελευταίος «ανθρώπινος ζωολογικός κήπος» στον κόσμο.

Το 1958, το Βέλγιο εξακολουθούσε να διαφεντεύει το Κονγκό** -μια χώρα περίπου 80 φορές μεγαλύτερη από το μέγεθος του και την ίδια στιγμή, πηγή μεγάλης εθνικής υπερηφάνειας. Το πλούσιο σε ορυκτά κράτος της Κεντρικής Αφρικής δεν ήταν «μόνο» εξαιρετικά προσοδοφόρο οικονομικά, αλλά το γεγονός ότι ήταν αποικία του Βελγίου, του μικρού ευρωπαϊκού κράτους που ζούσε στη σκιά της Βρετανίας και της Γαλλίας, προσέδιδε στη χώρα κύρος.

Ο πολιτικός κόσμος του Βελγίου έβλεπε την Expo ’58 σαν μία πρώτης τάξεως ευκαιρία να παρουσιάσει στον πλανήτη μια καλογυαλισμένη εικόνα του Βελγικού Κονγκό.

«Kongorama»

Στην είσοδο του Ατόμιουμ -που στήθηκε ως «απάντηση» στον γαλλικό Πύργο του Άιφελ- και βεβαίως, στο πιο κεντρικό σημείο της έκθεσης, οι Βέλγοι είχαν στήσει επτά περίπτερα αφιερωμένα στο Κονγκό -στις εξορύξεις, τις μεταφορές και τη γεωργία- γνωστό ως «Kongorama».

Κάπου εκεί, μέσα σε «τροπικούς κήπους», «τοποθετούσαν» καθημερινά άνδρες, γυναίκες και παιδιά, ντυμένους με παραδοσιακές φορεσιές, σαν σε βιτρίνα, η οποία χωριζόταν από τους επισκέπτες με μία περίφραξη από μπαμπού.

Δεν επρόκειτο για κάποια καινοτομία. Ανθρώπινοι ζωολογικοί κήποι παρουσιάζονταν σε τακτική βάση στη Δύση ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, στο Λονδίνο, το Όσλο και το Αμβούργο. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, είναι ότι το 1906 στη Νέα Υόρκη, ένας νεαρός Κονγκολέζος με ακανόνιστα δόντια εκτέθηκε στον ζωολογικό κήπο του Μπρονξ, στο σημείο που ήταν οι πίθηκοι.

Το καλοκαίρι του 1897, ο βασιλιάς Λεοπόλδος ο ΙΙ, έφερε στις Βρυξέλλες 267 Κονγκολέζους. Τους έβαλε να κωπηλατούν με τα κανό τους στις βασιλικές λίμνες του αποικιακού Μουσείου Tervuren, ανατολικά των Βρυξελλών και οι Βέλγοι έσπευσαν: 1,3 εκατ. άτομα -από τα 4 εκατ. του συνολικού πληθυσμού- πήγαν να  απολαύσουν το «σόου» περπατώντας πάνω σε μία γέφυρα από σχοινιά προκειμένου να εξασφαλίσουν την καλύτερη δυνατή θέα.

Το καλοκαίρι εκείνο ήταν ιδιαιτέρως ψυχρό. Επτά από τους Κονγκολέζους πέθαναν από πνευμονία και γρίπη. Οι Βέλγοι πέταξαν τα σώματα τους σε ένα μαζικό τάφο στο τοπικό νεκροταφείο, χωρίς καμία σήμανση.

Αλλά ήταν τόσο μεγάλη η δημοφιλία του «ζωολογικού κήπου» και άλλων παρόμοιων «εκθεμάτων» ώστε λίγο αργότερα δημιουργήθηκε στο ίδιο σημείο μόνιμη έκθεση. Αρχικά έλαβε το όνομα Μουσείο του Κονγκό, πλέον ονομάζεται Βασιλικό Μουσείο για την Κεντρική Αφρική.

Η έκθεση του 1958 ήταν μικρότερης κλίμακας, αλλά παρόμοιου περιεχομένου. Οι Βέλγοι έστησαν ένα «τυπικό» χωριό, στο οποίο υποτίθεται ότι οι Κονγκολέζοι περνούσαν τις μέρες τους φτιάχνοντας χειροποίητες κατασκευές στις αχυρένιες καλύβες τους, ενώ οι λευκοί άνδρες και γυναίκες περνούσαν, τούς χάζευαν και ως επί το πλείστον, τούς χλεύαζαν.

Όπως έγραφε ένας δημοσιογράφος της εποχής «στην περίπτωση κατά την οποία δεν υπήρχε αντίδραση, τους έριχναν νομίσματα ή περνούσαν από τα ανοίγματα της περίφραξης, μπανάνες». Σύμφωνα με άλλο δημοσίευμα «οι νέγροι στους ζωολογικούς κήπους» ήταν προσφιλές θέμα συζήτησης.

Για τις ανάγκες της έκθεσης έφεραν από την Αφρική 598 Κονγκολέζους: 273 άνδρες, 128 γυναίκες και 197 παιδιά (συνολικά 183 οικογένειες).

Η δρ Sarah Van Beurden, ιστορικός με πεδίο έρευνας την Κεντρική Αφρική, σημειώνει μάλιστα ότι, η αρμόδια υπηρεσία ήταν «ιδιαιτέρως ανήσυχη όσον αφορά την παραμονή ενός τόσο μεγάλου αριθμού Κονγκολέζων στο Βέλγιο». Στο απομονωμένο κτίριο που τους κρατούσαν -και από το οποίο τους πήγαιναν και τους έφερναν από την Έκθεση- οι Αφρικανοί διαμαρτυρήθηκαν τόσο για την καθημερινή κακοποίηση την οποία υφίσταντο, ως εκθέματα, όσο και για επιμέρους θέματα όπως η στέγαση τους στον περιορισμένο χώρο που τους είχαν στοιβάξει. Μέχρι τον Ιούλιο, οι περισσότεροι δεν άντεξαν και γύρισαν στην πατρίδα τους. Ο «ανθρώπινος ζωολογικός κήπος» έκλεισε και η έκθεση συνεχίστηκε. Έμελε να είναι ο τελευταίος, καθώς το 1960 το Κονγκό απέκτησε την ανεξαρτησία του.

Αλλά για τον Guido Gryseels, γενικό διευθυντή του Βασιλικού Μουσείου για την Κεντρική Αφρική (RMCA), η μάχη κατά των προκαταλήψεων που ήταν στον πυρήνα της ιδέας του «ζωολογικού κήπου» βρίσκεται στην κορυφή των προτεραιοτήτων του.

Θέλουν να ξεχάσουν το Ολοκαύτωμα στο Κονγκό 

Την 1η Δεκεμβρίου, μετά από μια ανακαίνιση που κόστισε 75 εκατ. ευρώ, το RMCA θα ανοίξει ξανά τις πύλες του στο κοινό μετά από πέντε χρόνια. Το Μουσείο διαθέτει ένα νέο κέντρο επισκεπτών και ένα τεράστιο υπόγειο που διπλασίασε τον εκθεσιακό χώρο του σε 11.000 τετραγωνικά μέτρα. Αλλά πέρα από τον κτιριακό μετασχηματισμό, μια πολύ πιο σημαντική αλλαγή είναι προ των πυλών.

Όταν το 2001, ο Gryseels ανέλαβε τη διεύθυνση του Μουσείου, η μόνιμη έκθεση ελάχιστα είχε αλλάξει από τη δεκαετία του 1920. Που σημαίνει ότι επί της ουσίας, παρουσίαζε το αφήγημα μίας αποικιοκρατικής χώρας που «έφερε το φως εκεί που πριν υπήρχε σκοτάδι».

«Επί 100 χρόνια είμαστε ένα ίδρυμα για την αποικιοκρατία. Για τους περισσότερους Βέλγους η πρώτη γνωριμία τους με την Αφρική γίνεται στο μουσείο μας και η αρχική εικόνα είναι ότι ο λευκός άνθρωπος είναι ανώτερος από τον μαύρο άνθρωπο. Ότι δηλαδή, πήγαμε εκεί για να τους εκπολιτίσουμε. Οι Αφρικανοί παρουσιάζονται στο μουσείο γυμνοί με ένα δόρυ στο χέρι, χωρίς καμία αναφορά στον δικό τους πολιτισμό» λέει ο Gryseels.

Η αδράνεια του μουσείου οφείλεται, κατά τον διευθυντή της, στο γεγονός ότι οι Βέλγοι στην πραγματικότητα αρνούνται να κοιτάξουν στο αποικιακό παρελθόν τους.

«Πρόκειται για ένα πολύ ευαίσθητο θέμα. Κάθε βελγική οικογένεια έχει τουλάχιστον ένα μέλος της που έχει εργαστεί στο Κονγκό. Μπορεί να ήταν ιεραπόστολος, μπορεί δάσκαλος, μπορεί υπάλληλος της δημόσιας διοίκησης. Όποιον Βέλγο και να ρωτήσετε θα σας απαντήσει ότι κάποιος δικός του ήταν στο Κονγκό. Είναι μια συζήτηση έντονα συναισθηματικά φορτισμένη».

Ο Gryseels εξηγεί ότι ο δημόσιος διάλογος για το αποικιακό παρελθόν ξεκίνησε στο Βέλγιο πολύ αργά, με τη δημοσίευση του βιβλίου του καθηγητή Δημοσιογραφίας στο Μπέρκλεϊ, Adam Hochschild, με τίτλο «King Leopold’s Ghost» το 1998. Πρόκειται για το χρονικό ενός Ολοκαυτώματος, από τα μεγαλύτερα εγκλήματα των λευκών στην Αφρική, που ξεχάστηκε σκοπίμως.

«Η συζήτηση άνοιξε σιγά σιγά. Όμως ακόμα και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα στα βελγικά σχολεία μέχρι πρόσφατα ήταν στη γραμμή ότι ‘εμείς πήγαμε τον πολιτισμό’» λέει ο Gryseels.

Υπάρχουν φωνές από τη διασπορά του Κονγκό που ζητούν τον «αποχαρακτηρισμό» του μουσείου, ακόμη και το κλείσιμό του. Αλλά ο Gryseels λέει ότι η δουλειά του τους επόμενους εννέα μήνες είναι να αφηγηθεί μια νέα ιστορία για τον ρόλο του Βελγίου στο Κονγκό.

Σύμφωνα με τον Guardian, την ημέρα των εγκαινίων ο υπουργός Εξωτερικών του Βελγίου θα αναφερθεί κατά την ομιλία του στο αποικιακό παρελθόν του Βελγίου παρουσία δε, της βασιλικής οικογένειας.

«Έχουμε ευθύνη να ασχοληθούμε με τη στάση που οι περισσότεροι Βέλγοι έχουν υιοθετήσει ότι, είναι ανώτεροι από τους μαύρους», δηλώνει ο Gryseels. «Αυτό αλλάζει. Αλλά θα πάρει λίγο χρόνο…» καταλήγει.

* Το Ατόμιουμ που κατασκευάστηκε το 1958 -σχεδιασμένο αρχικά για να διαρκέσει μόνο έξι μήνες, όσο η  Εχpο 1958- είναι ένα μνημείο με ύψος 103 μ. που αναπαριστά την κυψελίδα ενός κρυστάλλου σιδήρου, μεγεθυμένη κατά 165 δισεκατομμύρια φορές, που τελικώς επέζησε και κατέστη δημοφιλές τουριστικό θέλγητρο, σε σημείο που κατά κάποιους συγκαταλέγεται στα εθνικά σύμβολα του Βελγίου. Στα τέλη του 1950, καθώς η υφήλιος εισερχόταν στην εποχή των διαστημικών ταξιδιών, το σχέδιο του αρχιτέκτονα Αντρέ Ουότερκιν αποτελούσε τον τέλειο αντικατοπτρισμό της νέας εποχής. Καθεμιά από τις εννέα σφαίρες που το αποτελούν είναι ένα μουσείο με διάμετρο 18 μέτρα. Όλες οι σφαίρες συνδέονται με ανελκυστήρες.

** Οι Βέλγοι άρχισαν να εξερευνούν το Κονγκό τη δεκαετία του 1870, αρχικά με τον Σερ Χένρι Μόρτον Στάνλεϊ, ο οποίος ανέλαβε το «εγχείρημα» με επιχορήγηση του βασιλιά Λεοπόλδου ΙΙ του Βελγίου. Ο Λεοπόλδος σχεδίαζε να γίνει το Κονγκό αποικία. Απέκτησε επισήμως τα δικαιώματα του Κονγκό στο Συνέδριο του Βερολίνου το 1885, το μετέτρεψε σε ιδιόκτητη έκταση -σήμερα θα το λέγαμε, προσωπική εταιρεία- και το ονόμασε Ελεύθερο Κράτος του Κονγκό. Το 1908, το Βελγικό Κοινοβούλιο, αν και δίστασε αρχικά, λύγισε από την διεθνή πίεση (ιδιαίτερα της Βρετανίας) και κατέλαβε το ελεύθερο κράτος από τον βασιλιά Λεοπόλδο. Τις 18 Οκτωβρίου, το Βελγικό Κοινοβούλιο υπερψήφισε την προσάρτηση του Κονγκό ως βελγική αποικία. Την περίοδο 1885-1908, πέντε έως οκτώ εκατομμύρια Αφρικανοί πέθαναν εξαιτίας της απάνθρωπης εκμετάλλευσής τους από τους αποικιοκράτες Βέλγους.

Πηγή: tvxs.gr / theguardian.com

The post Ζωολογικοί κήποι με ανθρώπους: το εφιαλτικό αποικιακό παρελθόν του Βελγίου appeared first on .