Έως και 426 πρόωροι θάνατοι από φυσικά αίτια θα μπορούσαν να αποφεύγονται κάθε χρόνο στις Βρυξέλλες, εάν η πόλη συμμορφωνόταν με τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την πρόσβαση των πολιτών σε χώρους πρασίνου. Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει από μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2021 στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Planetary Health και επανέρχεται σήμερα στο προσκήνιο μέσω παρέμβασης συλλογικοτήτων πολιτών.
Το συλλογικό σχήμα POWER4trees, μαζί με άλλες οργανώσεις, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το «έλλειμμα φύσης» στην Περιφέρεια Βρυξελλών-Πρωτεύουσας, επισημαίνοντας ότι η βελγική πρωτεύουσα συγκαταλέγεται μεταξύ των ευρωπαϊκών πόλεων όπου η ανεπάρκεια χώρων πρασίνου έχει από τις βαρύτερες επιπτώσεις στην πρόωρη θνησιμότητα. Σύμφωνα με την ανάλυση, ο αριθμός των 426 θανάτων αντιστοιχεί περίπου στο 5% της συνολικής φυσικής θνησιμότητας στην Περιφέρεια.
Η μελέτη εξέτασε περισσότερες από 1.000 ευρωπαϊκές πόλεις και κατατάσσει τις Βρυξέλλες στην πλέον δυσμενή πεντάδα πρωτευουσών, μαζί με την Αθήνα, τη Βουδαπέστη, την Κοπεγχάγη και τη Ρίγα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πλήρης εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών του ΠΟΥ θα μπορούσε να αποτρέψει σχεδόν 43.000 θανάτους ετησίως στις πόλεις που αναλύθηκαν.
Οι οργανώσεις υπογραμμίζουν ότι η πρόσβαση σε χώρους πρασίνου αποτελεί κρίσιμο εργαλείο δημόσιας υγείας, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων καυσώνων, ατμοσφαιρικής ρύπανσης και χρόνιων νοσημάτων. Ζητούν τη διατήρηση των υφιστάμενων δέντρων, την προστασία των ζωντανών εδαφών, τη δημιουργία οικολογικών διαδρόμων, τη μείωση των αδιαπέραστων επιφανειών και στοχευμένες παρεμβάσεις στις πιο υποβαθμισμένες γειτονιές, όπου οι περιβαλλοντικές ανισότητες μεταφράζονται σε ανισότητες υγείας.
Στις 9 Φεβρουαρίου 2026, το Κοινοβούλιο των Βρυξελλών απέρριψε πρόταση κανονιστικής πράξης για την επιβολή μορατόριουμ στην αστικοποίηση ορισμένων αστικών εκτάσεων που θεωρούνται κρίσιμες για τη βιοποικιλότητα. Οι συλλογικότητες εκτιμούν ότι η πρόσφατη δέσμευση για «ιεροποίηση» τριών τοποθεσιών, συνολικής έκτασης λίγο άνω των 11 εκταρίων –περίπου 0,07% της περιφερειακής επικράτειας– είναι ανεπαρκής σε σχέση με το μέγεθος της πρόκλησης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η έλλειψη επικαιροποιημένων και συντονισμένων δεδομένων για το δενδρικό κεφάλαιο της Περιφέρειας. Οι οργανώσεις κάνουν λόγο για ελλιπή διαφάνεια όσον αφορά τον αριθμό των δέντρων που υπάρχουν, κόβονται ή φυτεύονται, τους στόχους για την αστική δενδροκάλυψη και το ποσοστό διαπερατότητας των εδαφών. Αναφέρουν ότι από το 2010 έχουν καταδικαστεί σε κοπή πάνω από 65.000 δέντρα, εξαιρουμένων των επεμβάσεων διαχείρισης στο Δάσος του Soignes, τονίζοντας ωστόσο ότι ακόμη και αυτά τα στοιχεία ενδέχεται να είναι ελλιπή.
Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι το 53% της επικράτειας των Βρυξελλών ήταν τεχνητά καλυμμένο το 2023, ποσοστό που έχει διπλασιαστεί από το 1955. Η αυξανόμενη στεγανοποίηση του εδάφους θεωρείται παράγοντας που επιτείνει τον κίνδυνο πλημμυρών, επιταχύνει την απώλεια βιοποικιλότητας και επιβαρύνει την ποιότητα ζωής στο αστικό περιβάλλον.
Οι συλλογικότητες καλούν τη νέα περιφερειακή κυβέρνηση, το Κοινοβούλιο, τους δήμους και τον κατασκευαστικό τομέα να αλλάξουν προσέγγιση. Κατά την άποψή τους, η φύση στην πόλη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως διακοσμητικό στοιχείο, αλλά ως θεμελιώδης παράγοντας δημόσιας υγείας και ανθεκτικότητας απέναντι στην κλιματική κρίση. Το POWER4trees, μέλος της asbl Bruxelles Nature και υποστηρικτής της πρωτοβουλίας HELP4Trees, δηλώνει ότι θα συνεχίσει την κινητοποίηση ώστε η προστασία των δέντρων και των ζωντανών εδαφών να βρεθεί στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου.
Jusqu’à 426 décès prématurés par an sont liés au manque de verdure à Bruxelles
Jusqu’à 426 décès prématurés par causes naturelles pourraient être évités chaque année à Bruxelles si la ville respectait les recommandations de l’Organisation mondiale de la santé en matière d’accès aux espaces verts. C’est ce qu’indique une étude publiée en 2021 dans la revue scientifique The Lancet Planetary Health, aujourd’hui remise en lumière par plusieurs collectifs citoyens.
Le collectif POWER4trees, rejoint par d’autres associations, alerte sur l’impact sanitaire du déficit de nature en Région de Bruxelles-Capitale. Selon l’analyse, la capitale belge figure parmi les villes européennes où le manque d’espaces verts pèse le plus lourdement sur la mortalité prématurée. Les 426 décès évoqués représenteraient environ 5 % de la mortalité naturelle totale dans la Région.
L’étude, menée sur plus de 1 000 villes européennes, classe Bruxelles dans le quintile le plus défavorable des capitales, aux côtés d’Athènes, Budapest, Copenhague et Riga. À l’échelle européenne, le respect des recommandations de l’OMS aurait permis d’éviter près de 43 000 décès par an dans les villes étudiées.
Pour les associations, l’accès à la verdure constitue un levier essentiel de santé publique, notamment face aux vagues de chaleur, à la pollution atmosphérique et à l’augmentation des maladies chroniques. Elles plaident pour la préservation des arbres existants, la protection des sols vivants, la création de corridors écologiques, la désimperméabilisation des surfaces et une attention accrue aux quartiers les plus défavorisés, où les inégalités environnementales se traduisent en inégalités sanitaires.
Le 9 février 2026, le Parlement bruxellois a rejeté une proposition d’ordonnance visant à instaurer un moratoire sur l’urbanisation de certaines friches jugées cruciales pour la biodiversité. Les collectifs estiment que la récente promesse de sanctuariser trois sites représentant un peu plus de 11 hectares, soit environ 0,07 % du territoire régional, demeure largement insuffisante au regard des enjeux.
Ils dénoncent également l’absence de données coordonnées et actualisées sur le patrimoine arboré régional. Le manque de transparence concernant le nombre d’arbres présents, abattus ou plantés, les objectifs de canopée et la perméabilisation des sols est pointé du doigt. Plus de 65 000 arbres auraient été condamnés depuis 2010, en dehors des abattages liés à la gestion de la Forêt de Soignes, des chiffres qui seraient eux-mêmes incomplets.
En 2023, 53 % du territoire bruxellois était artificialisé, une proportion qui a doublé depuis 1955. Cette imperméabilisation croissante accentue les risques d’inondation, la perte de biodiversité et la dégradation des conditions de vie en milieu urbain.
Les collectifs appellent le nouveau gouvernement régional, le Parlement, les communes et le secteur de la construction à changer de paradigme. À leurs yeux, la nature en ville ne peut plus être considérée comme un simple élément décoratif, mais doit être reconnue comme un facteur déterminant de santé publique et de résilience climatique. Le collectif POWER4trees, membre de l’asbl Bruxelles Nature et soutien de l’initiative HELP4Trees, affirme vouloir poursuivre la mobilisation afin de replacer la protection des arbres et des sols vivants au cœur du débat public.