Στον κατάλογο «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO εντάσσονται πλέον τα Acta Sanctorum, ένα από τα σημαντικότερα έργα θρησκευτικής και ιστορικής τεκμηρίωσης που παρήχθησαν ποτέ στην Ευρώπη. Πρόκειται για μια μνημειώδη εγκυκλοπαίδεια αφιερωμένη στη ζωή των χριστιανών αγίων, η οποία ξεκίνησε τον 17ο αιώνα στην Αμβέρσα και παραμένει έως σήμερα σημείο αναφοράς για την ιστορία, τη θεολογία και τον ευρωπαϊκό πολιτισμό.
Τα Acta Sanctorum αφηγούνται, πάνω απ’ όλα, την ιστορία ενός τιτάνιου πνευματικού εγχειρήματος. Το έργο ξεκίνησε από την Εταιρεία των Μπολλανδιστών (Société des Bollandistes), μια λόγια εταιρεία που ιδρύθηκε τον 17ο αιώνα από τον Ιησουίτη ιερέα Jean Bolland. Στόχος της ήταν η συστηματική συλλογή και κριτική επεξεργασία εκατοντάδων πηγών — από τον 2ο έως και τον 17ο αιώνα — σχετικών με τη ζωή των αγίων, προκειμένου να δημιουργηθεί μια επιστημονική εγκυκλοπαίδεια 67 τόμων και περίπου 60.500 σελίδων. Συνταγμένο κυρίως στα λατινικά, το έργο εξακολουθεί να αποτελεί θεμελιώδη αναφορά για τους ιστορικούς και τους μελετητές της αγιολογίας.
Η Εταιρεία των Μπολλανδιστών παραμένει ενεργή μέχρι σήμερα και, στο πλαίσιο της μακρόχρονης δράσης της, έχει συγκεντρώσει χιλιάδες μοναδικά τεκμήρια σε πολλές γλώσσες. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται αρχαία χειρόγραφα, σχέδια και απεικονίσεις μνημείων ή αντικειμένων που δεν σώζονται πλέον, εκτενής αλληλογραφία με λογίους από ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς και εκατοντάδες χάλκινες πλάκες εκτύπωσης. Η χρήση τόσο μεγάλου όγκου πηγών και η κριτική αξιολόγησή τους συνιστούσαν, για την εποχή τους, μια πρωτοποριακή επιστημονική μέθοδο, που προσέδωσε στα Acta Sanctorum διαχρονική αξιοπιστία και αξία.
Η ένταξη του έργου στο μητρώο «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO σηματοδοτεί την αναγνώρισή του ως τεκμήριο καθοριστικής σημασίας για την ιστορία της ανθρωπότητας. Στον ίδιο κατάλογο περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη του 1789, η Ταπισερί της Μπαγιέ, η Βίβλος του Γουτεμβέργιου, τα αρχεία του Λεονάρντο ντα Βίντσι, η Magna Carta και το χειρόγραφο ημερολόγιο της Άννας Φρανκ. Η Βέλγιο διαθέτει ήδη αρκετά καταχωρισμένα αρχειακά σύνολα, όπως τα αρχεία του τυπογραφείου Plantin-Moretus, της παλαιάς Καθολικής Πανεπιστημιούπολης της Λουβένης, καθώς και το εκτενές βιβλιογραφικό αρχείο του Mundaneum.
Όπως επισημαίνει η Βασιλική Βιβλιοθήκη του Βελγίου (KBR), η οποία φυλάσσει μέρος των αναγνωρισμένων αρχείων, η UNESCO δεν τίμησε μόνο τον πλούτο των πληροφοριών που προσφέρουν τα Acta Sanctorum για την ιστορία των αγίων από τον 2ο έως τον 17ο αιώνα, αλλά και τη «συστηματική και ακούραστη συλλογή τεκμηρίων που πραγματοποιήθηκε από διαδοχικές γενιές Μπολλανδιστών». Ένα έργο ζωής που, πλέον, αναγνωρίζεται επίσημα ως κομμάτι της παγκόσμιας μνήμης.
De précieuses archives religieuses d’Anvers inscrites au registre Mémoire du monde de l’UNESCO
Les Acta Sanctorum, œuvre monumentale consacrée à la vie des saints, sont reconnues comme un patrimoine documentaire majeur de l’humanité
Les Acta Sanctorum, l’une des plus vastes entreprises de documentation religieuse jamais réalisées en Europe, viennent d’être inscrites au registre Mémoire du monde de l’UNESCO. Cette encyclopédie monumentale, consacrée à la vie des saints chrétiens et initiée au XVIIᵉ siècle à Anvers, demeure aujourd’hui une référence incontournable pour l’histoire religieuse, culturelle et intellectuelle du continent européen.
Les Acta Sanctorum racontent avant tout l’histoire d’un projet d’une ampleur exceptionnelle. Lancé par la Société des Bollandistes, fondée au XVIIᵉ siècle par le jésuite Jean Bolland, ce travail visait à rassembler, analyser et confronter de manière critique des centaines de sources datant du IIᵉ au XVIIᵉ siècle. Le résultat est une encyclopédie de 67 volumes, totalisant près de 60 500 pages, rédigée principalement en latin, qui fait encore autorité auprès des historiens et des spécialistes de l’hagiographie.
Toujours active aujourd’hui, la Société des Bollandistes a accumulé, au fil des siècles, des milliers de documents uniques dans de nombreuses langues. Manuscrits anciens, dessins et plans de monuments ou d’objets aujourd’hui disparus, correspondances avec des érudits de toute l’Europe, mais aussi centaines de plaques de gravure en cuivre composent cet ensemble exceptionnel. L’exploitation critique d’un corpus aussi vaste constituait, pour l’époque, une démarche scientifique novatrice, conférant à l’encyclopédie une valeur méthodologique et historique durable.
L’inscription des Acta Sanctorum au registre Mémoire du monde souligne leur importance en tant que patrimoine documentaire essentiel à l’histoire de l’humanité. Ce registre comprend notamment la Déclaration des droits de l’homme et du citoyen de 1789, la tapisserie de Bayeux, la Bible de Gutenberg, les archives de Léonard de Vinci, la Magna Carta médiévale ou encore le manuscrit du journal d’Anne Frank. La Belgique y figure déjà avec plusieurs fonds majeurs, parmi lesquels les archives de l’imprimerie Plantin-Moretus, celles de l’ancienne Université de Louvain, ainsi que le vaste répertoire bibliographique du Mundaneum.
Dans un communiqué, la Bibliothèque royale de Belgique (KBR), qui conserve une partie des archives classées, souligne que l’UNESCO a souhaité saluer non seulement la richesse des informations fournies par les Acta Sanctorum sur l’histoire des saints du IIᵉ au XVIIᵉ siècle, mais également « la collecte documentaire, systématique et inlassable, menée par plusieurs générations de bollandistes ». Une reconnaissance internationale pour un travail de longue haleine désormais inscrit dans la mémoire collective mondiale.