Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε δύο σημαντικές τροποποιήσεις στους ευρωπαϊκούς κανόνες για το άσυλο, ανοίγοντας τον δρόμο για ταχύτερη επεξεργασία αιτήσεων και ενιαία εφαρμογή της έννοιας των «ασφαλών χωρών» σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι αλλαγές θεωρούνται κομβικές για την υλοποίηση του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, αν και έχουν ήδη προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις.
Με 408 ψήφους υπέρ, 184 κατά και 60 αποχές, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τη δημιουργία ενωσιακού καταλόγου «ασφαλών χωρών καταγωγής». Παράλληλα, με 396 υπέρ, 226 κατά και 30 αποχές εγκρίθηκε ο κανονισμός για την εφαρμογή της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας». Οι κανονισμοί αναμένεται να εγκριθούν τυπικά και από το Συμβούλιο της ΕΕ, το οποίο αποτελεί το επόμενο θεσμικό βήμα.
Ο νέος πανευρωπαϊκός κατάλογος περιλαμβάνει το Μπανγκλαντές, την Κολομβία, την Αίγυπτο, το Κόσοβο, την Ινδία, το Μαρόκο και την Τυνησία. Η ένταξη μιας χώρας στον κατάλογο σημαίνει ότι οι αιτήσεις ασύλου των υπηκόων της θα εξετάζονται με ταχεία διαδικασία, καθώς τεκμαίρεται ότι οι συγκεκριμένες χώρες είναι κατά κανόνα ασφαλείς. Στο εξής, οι αιτούντες θα πρέπει οι ίδιοι να αποδεικνύουν ότι αντιμετωπίζουν βάσιμο φόβο δίωξης ή σοβαρό κίνδυνο σε περίπτωση επιστροφής.
Αντίστοιχα, ως ασφαλείς θα θεωρούνται καταρχήν και οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, εκτός εάν συντρέχουν ειδικές περιστάσεις, όπως αδιάκριτη βία λόγω ένοπλης σύγκρουσης, ποσοστό αναγνώρισης ασύλου άνω του 20% σε επίπεδο ΕΕ ή η επιβολή κυρώσεων για παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρακολουθεί την κατάσταση στις χώρες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο και θα μπορεί να εισηγείται την προσωρινή αναστολή ή την οριστική διαγραφή τους, εφόσον μεταβληθούν οι συνθήκες. Παράλληλα, τα κράτη μέλη διατηρούν τη δυνατότητα να καταρτίζουν και εθνικούς καταλόγους ασφαλών χωρών.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην εφαρμογή της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας». Με βάση το νέο πλαίσιο, τα κράτη μέλη θα μπορούν να κηρύσσουν απαράδεκτες αιτήσεις ασύλου, ακόμη και όταν δεν αφορούν τη χώρα καταγωγής του αιτούντος, εφόσον πληρούται μία από τρεις προϋποθέσεις: ύπαρξη ουσιαστικού δεσμού με την τρίτη χώρα, διέλευση από αυτήν με δυνατότητα αίτησης αποτελεσματικής προστασίας ή ύπαρξη συμφωνίας επανεισδοχής μεταξύ της ΕΕ ή κράτους μέλους και της τρίτης χώρας. Εξαιρούνται οι ασυνόδευτοι ανήλικοι. Οι σχετικές συμφωνίες θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι η τρίτη χώρα εξετάζει επί της ουσίας κάθε αίτημα προστασίας.
Ορισμένες διατάξεις, όπως η δυνατότητα χαρακτηρισμού τμημάτων μιας χώρας ως ασφαλών ή η εφαρμογή ταχείας διαδικασίας στα σύνορα για εθνικότητες με ποσοστό αναγνώρισης ασύλου κάτω του 20%, θα μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα, πριν από την πλήρη έναρξη ισχύος της νέας νομοθεσίας τον Ιούνιο του 2026.
Οι εισηγητές των κανονισμών χαρακτήρισαν την απόφαση «σημείο καμπής» για τη μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ. Ο Αλεσάντρο Σιριάνι (ECR, Ιταλία), εισηγητής για τον κατάλογο ασφαλών χωρών καταγωγής, υποστήριξε ότι το νέο πλαίσιο τερματίζει μια περίοδο ασάφειας, εισάγοντας κοινούς κανόνες και πιο αποτελεσματικές διαδικασίες, με στόχο την προστασία όσων δικαιούνται άσυλο και την αποτροπή καταχρήσεων. Από την πλευρά της, η Λένα Ντουπόν (ΕΛΚ, Γερμανία), εισηγήτρια για την ασφαλή τρίτη χώρα, επισήμανε ότι το μέτρο αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για ένα λειτουργικό και αξιόπιστο σύστημα, το οποίο θα επιτρέπει την ταχύτερη απόρριψη προδήλως αβάσιμων αιτήσεων και θα μειώνει τη νομική αβεβαιότητα.
Ωστόσο, οι ρυθμίσεις προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις από την Ομάδα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D). Σε ανακοίνωσή της, η ευρωομάδα εξέφρασε την ανησυχία ότι οι νέοι κανόνες μεταβάλλουν ουσιωδώς το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου και ενδέχεται να υπονομεύσουν τη δέσμευση της Ένωσης στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η αντιπρόεδρος της Ομάδας, Άνα Καταρίνα Μέντες, χαρακτήρισε τις έννοιες της «ασφαλούς χώρας καταγωγής» και της «ασφαλούς τρίτης χώρας» ιδιαίτερα αμφιλεγόμενες, προειδοποιώντας ότι ενδέχεται να περιορίσουν στην πράξη την πρόσβαση στο άσυλο. Η σκιώδης εισηγήτρια Σεσίλια Στράντα επισήμανε ότι ορισμένες από τις χώρες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο έχουν αποτελέσει αντικείμενο ψηφισμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για ζητήματα κράτους δικαίου και θεμελιωδών δικαιωμάτων, εκφράζοντας παράλληλα επιφυλάξεις για το ενδεχόμενο εξάρτησης της ΕΕ από τρίτες χώρες στη διαχείριση της μετανάστευσης.
Η έγκριση των κανονισμών σηματοδοτεί μια νέα φάση στην ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου, με έμφαση στην επιτάχυνση των διαδικασιών και την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας. Το πώς θα εφαρμοστούν στην πράξη και ποιος θα είναι ο αντίκτυπός τους στα δικαιώματα των αιτούντων άσυλο θα αποτελέσει αντικείμενο στενής παρακολούθησης τους επόμενους μήνες.
Nouvelle étape dans la politique d’asile de l’UE : liste commune des « pays sûrs » et procédures accélérées
Le Parlement européen adopte deux réformes clés – Soutiens et critiques sur les implications pour les droits fondamentaux
Le Parlement européen a approuvé deux modifications majeures des règles européennes en matière d’asile, ouvrant la voie à un traitement plus rapide des demandes et à une application harmonisée de la notion de « pays sûrs » au niveau de l’Union européenne. Ces réformes s’inscrivent dans la mise en œuvre du Pacte sur la migration et l’asile et suscitent déjà des réactions politiques contrastées.
Par 408 voix pour, 184 contre et 60 abstentions, les eurodéputés ont validé la création d’une liste européenne commune des « pays d’origine sûrs ». Par ailleurs, le règlement relatif à l’application du concept de « pays tiers sûr » a été adopté par 396 voix pour, 226 contre et 30 abstentions. Les textes doivent encore être formellement approuvés par le Conseil de l’UE.
La nouvelle liste commune comprend le Bangladesh, la Colombie, l’Égypte, le Kosovo, l’Inde, le Maroc et la Tunisie. L’inscription d’un pays sur cette liste permettra de traiter plus rapidement les demandes d’asile introduites par ses ressortissants, ceux-ci étant présumés provenir d’un pays généralement sûr. Il appartiendra désormais au demandeur de démontrer l’existence d’un risque réel de persécution ou de préjudice grave en cas de retour.
Les pays candidats à l’adhésion à l’UE seront également considérés comme sûrs en principe, sauf circonstances particulières telles qu’une violence indiscriminée liée à un conflit armé, un taux de reconnaissance de l’asile supérieur à 20 % au niveau de l’Union ou l’imposition de sanctions pour atteintes aux droits fondamentaux. La Commission européenne sera chargée de surveiller l’évolution de la situation dans les pays concernés et pourra proposer une suspension temporaire ou une radiation de la liste si les conditions changent. Les États membres conserveront en outre la possibilité d’établir leurs propres listes nationales.
Le règlement sur le « pays tiers sûr » permet aux États membres de déclarer irrecevables certaines demandes d’asile lorsque le demandeur peut être renvoyé vers un pays tiers considéré comme sûr, sous réserve de conditions précises. Cette possibilité s’applique notamment en cas de lien réel avec le pays tiers, de transit par ce pays avec possibilité d’y solliciter une protection effective, ou encore dans le cadre d’accords bilatéraux ou européens de réadmission. Les mineurs non accompagnés sont exclus de ce dispositif. Les accords conclus devront garantir que le pays tiers examine au fond chaque demande de protection.
Certaines dispositions, telles que l’application de procédures accélérées aux frontières pour les nationalités dont le taux de reconnaissance est inférieur à 20 %, pourront entrer en vigueur avant l’application complète de la nouvelle législation prévue pour juin 2026.
Les rapporteurs des textes ont salué un « tournant » dans la politique migratoire européenne. Alessandro Ciriani (ECR, Italie) a estimé que la réforme met fin à une période d’incertitude en instaurant des règles communes et plus efficaces, destinées à protéger ceux qui ont réellement besoin d’asile tout en limitant les abus. De son côté, Lena Düpont (PPE, Allemagne) a souligné que le nouveau cadre constitue un outil essentiel pour rendre le système plus crédible et réduire l’incertitude juridique.
Les critiques n’ont toutefois pas tardé. Le groupe des Socialistes et Démocrates (S&D) a exprimé de vives inquiétudes, estimant que ces réformes pourraient remettre en cause l’engagement de l’UE en matière de droits fondamentaux. Sa vice-présidente, Ana Catarina Mendes, a qualifié les notions de « pays d’origine sûr » et de « pays tiers sûr » d’extrêmement controversées, avertissant qu’elles risquent de restreindre l’accès effectif au droit d’asile. La rapporteure fictive Cecilia Strada a rappelé que plusieurs pays figurant sur la liste ont déjà fait l’objet de résolutions du Parlement concernant des atteintes à l’État de droit et aux droits fondamentaux, et a mis en garde contre une dépendance accrue vis-à-vis de pays tiers pour la gestion migratoire.
L’adoption de ces textes marque une étape importante dans la réforme du système européen d’asile. Leur mise en œuvre concrète et leurs effets sur la protection des demandeurs d’asile seront étroitement suivis dans les mois à venir.