Ενώ το κρύο επιμένει και οι θερμοκρασίες στις Βρυξέλλες παραμένουν κάτω από το μηδέν, δεκάδες διαθέσιμα δημόσια κτίρια παραμένουν κλειστά, την ώρα που άνθρωποι συνεχίζουν να κοιμούνται στον δρόμο. Από το επείγον κάλεσμα που απηύθυνε στα μέσα Δεκεμβρίου η Brusshelp για την εξεύρεση χώρων προσωρινής φιλοξενίας αστέγων, μόνο δύο δήμοι –το Ixelles και το Forest– ανταποκρίθηκαν θετικά.
Σύμφωνα με τις αρμόδιες υπηρεσίες, περίπου τριάντα περιφερειακά κτίρια θα μπορούσαν θεωρητικά να χρησιμοποιηθούν ως καταφύγια έκτακτης ανάγκης λόγω των καιρικών συνθηκών. Ωστόσο, τα περισσότερα παραμένουν ανεκμετάλλευτα, είτε επειδή δεν πληρούν συγκεκριμένα τεχνικά κριτήρια είτε επειδή δεν έχουν λάβει την απαραίτητη πολιτική έγκριση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο πύργος WTC 4 στη Βόρεια Συνοικία, τον οποίο η Régie des bâtiments είχε προτείνει ήδη από τον Νοέμβριο. Αν και προβλεπόταν η δημιουργία περίπου 100 θέσεων φιλοξενίας, το κτίριο παραμένει άδειο. Σύμφωνα με πληροφορίες, τόσο το Samusocial όσο και η Brusshelp απέρριψαν την πρόταση, κρίνοντας ότι ο χώρος δεν ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές. Την ίδια στιγμή, οργανώσεις αναγκάζονται να απορρίπτουν δεκάδες αιτήματα φιλοξενίας λόγω πληρότητας.
Η Brusshelp εξηγεί ότι οι χώροι πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις: να μπορούν να φιλοξενήσουν από 50 έως 200 άτομα σε ενιαίους ή πολυλειτουργικούς χώρους, να διαθέτουν λειτουργική και άμεσα ενεργοποιήσιμη θέρμανση, επαρκείς τουαλέτες και ντους, καθώς και να συμμορφώνονται με τους ισχύοντες κανονισμούς πυρασφάλειας και τεχνικής ασφάλειας. Πολλά από τα διαθέσιμα κτίρια δεν διαθέτουν, για παράδειγμα, εγκατεστημένα ντους ή δεν πληρούν τα απαιτούμενα πρότυπα ασφαλείας.
Σε πολιτικό επίπεδο, πάντως, εκφράζονται αμφιβολίες για το κατά πόσο τα κριτήρια αυτά είναι επισήμως καταγεγραμμένα. Παράλληλα, τίθεται και το ζήτημα της χρηματοδότησης των χειμερινών καταφυγίων, καθώς η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχει μειώσει τη σχετική χρηματοδότηση τους τελευταίους μήνες, μεταφέροντας μεγαλύτερο βάρος στις Περιφέρειες και στους δήμους.
Καθοριστικό ρόλο φαίνεται να παίζει και η έγκριση των δημάρχων. Ο απερχόμενος υπουργός Alain Maron, αρμόδιος για τα κέντρα φιλοξενίας στο πλαίσιο της Κοινής Κοινοτικής Επιτροπής, αποκάλυψε ότι για το άνοιγμα ενός τέτοιου χώρου απαιτείται η συγκατάθεση του εκάστοτε δημάρχου, ιδίως όταν πρόκειται για τη φιλοξενία ανθρώπων χωρίς οικογένεια.
Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί ελάχιστοι δήμοι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα. Στο Forest, ένα γυμναστήριο παραχωρήθηκε από την Παρασκευή στο Samusocial, τον Ερυθρό Σταυρό και τη Belrefugees, προσφέροντας 90 θέσεις. Στο Ixelles, ένας αθλητικός χώρος άνοιξε με 80 θέσεις, ενώ επιπλέον 15 άτομα φιλοξενούνται στο κέντρο Poincaré του Samusocial. Τα κέντρα αυτά αναμένεται να παραμείνουν σε λειτουργία για περίπου δέκα ημέρες.
Παράλληλα, οι αρχές απευθύνουν έκκληση και στον ιδιωτικό τομέα για την προσωρινή διάθεση κατάλληλων χώρων.
Alors que la neige et le gel s’installent durablement à Bruxelles, la question de l’hébergement d’urgence des sans-abris met en lumière un paradoxe troublant : des bâtiments publics disponibles restent inoccupés, tandis que des centaines de personnes continuent de passer la nuit dehors. À l’appel lancé mi-décembre par Brusshelp, seules deux communes, Ixelles et Forest, ont finalement répondu présentes.
En théorie, une trentaine de bâtiments régionaux pourraient être mobilisés pour faire face à l’urgence climatique. Dans la pratique, ces locaux demeurent fermés. Les raisons sont multiples : exigences techniques jugées non satisfaites, infrastructures incomplètes, mais aussi absence d’accord politique au niveau communal.
Le cas de la tour WTC 4, située dans le Quartier nord, illustre bien cette situation. Proposée dès le mois de novembre par la Régie des bâtiments, elle devait permettre l’ouverture d’une centaine de places. Pourtant, ni le Samusocial ni Brusshelp n’ont souhaité s’y installer, estimant que le site ne répondait pas aux standards requis. Une décision qui contraste avec la saturation actuelle des centres d’hébergement, contraints de refuser chaque jour de nouvelles demandes.
Selon Brusshelp, un bâtiment destiné à l’accueil hivernal doit remplir plusieurs conditions : capacité suffisante, chauffage opérationnel rapidement, sanitaires complets avec douches, et conformité aux normes de sécurité incendie et techniques. Or, nombre de locaux disponibles pèchent sur un ou plusieurs de ces points.
Ces critères font néanmoins débat. Certains responsables politiques et observateurs s’interrogent sur leur caractère officiel et sur leur formalisation. À cela s’ajoute la question du financement : la réduction récente des moyens fédéraux dédiés à l’hébergement d’urgence oblige désormais les Régions et les communes à assumer une part plus importante des coûts.
Autre élément déterminant : l’accord des bourgmestres. Le ministre sortant Alain Maron a rappelé que l’ouverture d’un centre nécessite l’aval du maire concerné, notamment lorsqu’il s’agit d’accueillir des hommes seuls. Un facteur qui expliquerait le faible nombre de réponses à l’appel de Brusshelp.
À Forest, un gymnase a été mis à disposition dès vendredi soir, offrant 90 places en collaboration avec le Samusocial, la Croix-Rouge et Belrefugees. À Ixelles, un stade a été aménagé pour accueillir 80 personnes, complété par 15 places supplémentaires au centre Poincaré. Ces dispositifs temporaires devraient rester ouverts une dizaine de jours.
Face à l’urgence persistante, les autorités appellent désormais aussi le secteur privé à contribuer, en mettant à disposition des espaces adaptés pour l’accueil des sans-abris durant l’hiver.