Από: Αριστείδης Λαυρέντζος

Αριστείδης Λαυρέντζος — Tue, 13 May 2025 11:33:52 +0000

Κύριε Διευθυντά,
Μαζί με τις θερμές μου ευχαριστίες για τη δημοσιότητα που δίδετε στο έργο της ομάδας μου ΘΕΣΠΙΣ «Έρωτα Έργα Έωλα», του Σαίξπηρ, που παίζεται την επόμενη εβδομάδα 22-25 Μαΐου) στις Βρυξέλλες, επιτρέψτε μου να κάνω τούτη τη μικρή παρέμβαση, για να βάλω στη θέση της μια παρανόηση που παρεισέφρησε στο άρθρο του ηθοποιού και φίλου Αντώνη Καστρισιανάκη. «Να παίζεις Σαίξπηρ (…) είναι επικίνδυνη υπόθεση για ερασιτέχνες και ακόμη πιο επικίνδυνο σε μετάφραση στα ελληνικά.» Δεν συμφωνώ καθόλου, μα καθόλου! Αν και γνώριζα το κείμενο του άρθρου του Αντώνη πριν δημοσιευθεί, διότι είχε τη δεοντολογία, την οποία έχει πάντοτε – μαζί με την άψογη ευπρέπειά του προς όλους σε όλη τη διάρκεια της θεατρικής μας εργασίας και προβών –, τώρα που βλέπω τη φράση αυτή δημοσιευμένη, δεν θα ήθελα να περάσει στα μάτια και αυτιά των αναγνωστών σας, χωρίς έκφραση και της δικής μου άποψης, ότι το έργο του Σαίξπηρ της επόμενης εβδομάδας δεν αξίζει ίσως τον κόπο να το δουν, πρώτον διότι είναι δουλειά ερασιτεχνών και δεύτερον διότι είναι σε ελληνική μετάφραση. Θα λέγαμε το ίδιο π.χ. για την παράσταση του Άμλετ στα ελληνικά, εδώ κι ένα χρόνο, από τον δάσκαλο όλων μας Γιάννη Γαβρά, ο οποίος επίσης, με άλλο έργο του Σαίξπηρ (Το ημέρωμα της στρίγγλας) έχει κερδίσει πρώτο παμβελγικό βραβείο ερασιτεχνικού θεάτρου. Το τελευταίο ήταν στα γαλλικά, αλλά και για τις μεταφράσεις του Σαίξπηρ στη γλώσσα αυτή έχουν ακουστεί τα χειρότερα, καμιά φορά δικαίως αλλά πολύ συχνά αδίκως. Και η δική μας «Δωδέκατη Νύχτα» του Σαίξπηρ το 2017 καταχειροκροτήθηκε, το ίδιο και το «Τέλος καλά όλα καλά» το 2006. Πού είναι λοιπόν το «επικίνδυνο»; Με την ιδιότητά μου του ηθοποιού επί 40 χρόνια, του σκηνοθέτη επί 25 χρόνια και του θεατρικού μεταφραστή επί 20 χρόνια (και ευχαριστώ εσάς, όλο το κοινό, και φυσικά τους ηθοποιούς της ομάδας μου, για την τιμή την οποία έχετε επιφυλάξει παγίως στις μεταφράσεις μου), σας διαβεβαιώνω ότι όχι μόνο δεν είναι κίνδυνος αλλά απεναντίας είναι ΑΠΟΛΑΥΣΗ να μεταφράζεις, να παίζεις, να σκηνοθετείς Σαίξπηρ και να ακούς από τους θεατές τα καλύτερα σχόλια. Ένας από τους κυριότερους λόγους που παίζω για τρίτη φορά Σαίξπηρ είναι για να συμμετάσχω και εγώ στην προσπάθεια να βγει από τη σκόνη των συρταριών και να λάμψει στο φώς της μέρας αυτός ο μέγας αλλά τόσο απλός και ανθρώπινος Βάρδος του θεάτρου.
Όσο για τη συγκεκριμένη μετάφρασή μου του «Έρωτα Έργα Έωλα», η επιλογή της μεταξύ των υπαρχουσών μεταφράσεων ήταν ομόφωνη και ενθουσιώδης από όλους τους ηθοποιούς της παράστασης, πράγμα το οποίο με κάνει να κοκκινίζω μπροστά στον αείμνηστο Βασίλη Ρώτα και να ωχριώ μπροστά στον ποιητή και πολυβραβευμένο θεατρικό μεταφραστή κλασικών έργων Στρατή Πασχάλη, από του οποίου τη μετάφραση «πρωτοερωτεύθηκα» αυτό το έργο και η οποία παίχθηκε και από το Εθνικό μας Θέατρο (2002-2003). Οι μέρες και οι νύχτες που πέρασα επάνω σε αυτή τη μετάφραση είναι αμέτρητες. Και νομίζω ότι μπορώ να είμαι ικανοποιημένος που μετέφρασα το «as bombast and as lining to the time» (σκηνή 5.2) με τη φράση «σαν γέμισμα και φόδρα στο ένδυμα του χρόνου» και όχι με τη φράση «σαν φουσκωτά παραγεμίσματα της μόδας» ή με τη φράση «λαμπερά κόλπα της μόδας». Αυτό είναι ένα μόνο από εκατοντάδες παραδείγματα. Απλώς, ο Αντώνης επέμεινε στα αγγλικά λογοπαίγνια από τα οποία είναι γεμάτος ο δικός του ρόλος, και ως λογοπαίγνια σε μια γλώσσα είναι δυσμετάφραστα ή και αμετάφραστα σε άλλη γλώσσα – θα προσθέσω, αμετάφραστα ακόμη και στα σύγχρονα αγγλικά! Σε αυτές τις περιπτώσεις, το προσπαθούμε περισσότερο και εν ανάγκη προσφεύγουμε σε παρόμοιο λογοπαίγνιο της ελληνικής, μιας από τις πιο πλούσιες γλώσσες του κόσμου. Εδώ θα πρέπει και εγώ να ευχαριστήσω θερμά τον Αντώνη, ο οποίος με ιδιαίτερη σεμνότητα και χωρίς καμία υπεροψία που θα μπορούσε να του τη δικαιολογήσει, αν μη τι άλλο, ο κορυφαίος στρατηγικός βαθμός του στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και ενώ τον προόριζα για κάποιον ακόμη μεγαλύτερο ρόλο, μου είπε ότι προτιμά τον ταπεινό ρόλο του νεαρού και πανέξυπνου βοηθού του απόστρατου Ισπανού Αρμάδο. Θα πρέπει επίσης να τον ευχαριστήσω για αρκετές λέξεις που χάρις στις προτάσεις του έχουν μπει στη μετάφρασή μου.
Κλείνοντας, πιστεύω ότι είναι ωραίο που άνοιξε αυτή η συζήτηση, και την τελική κρίση στο θέατρο, όπως πάντα, θα την έχουν οι θεατές μας. Είμαστε έτοιμοι, συνεχίζουμε να δουλεύουμε, και σας περιμένουμε.
Αριστείδης Λαυρέντζος

Σχόλια : Μιλώντας με πρωταγωνιστές του «Έρωτος Έργα Έωλα» – Μια σπάνια Σαιξπηρική συνάντηση από τον ΘΕΣΠΙ

Από: Αριστείδης Λαυρέντζος