Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι τα κράτη μέλη μπορούν να αξιοποιήσουν το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο Plus (FSE+) προκειμένου να χρηματοδοτήσουν την πρόσβαση σε ασφαλή και νόμιμη άμβλωση, ακόμη και διασυνοριακά, για γυναίκες που εμποδίζονται να την πραγματοποιήσουν στη χώρα καταγωγής τους. Η δυνατότητα αυτή παρέχεται σε εθελοντική βάση και σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία κάθε κράτους.
Η απόφαση έρχεται σε συνέχεια της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών “My Voice, My Choice”, η οποία συγκέντρωσε 1.124.513 υπογραφές και στα 27 κράτη μέλη, ζητώντας τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού αλληλεγγύης για τη διασφάλιση προσιτής και ασφαλούς πρόσβασης στην άμβλωση.
Η Επίτροπος Ισότητας, Hadja Lahbib, δήλωσε ότι το υφιστάμενο ταμείο «θα στηρίξει γυναίκες που πρέπει να ταξιδέψουν, γυναίκες στη χώρα τους, γυναίκες σε απομακρυσμένες περιοχές και γυναίκες χωρίς οικονομικά μέσα». Το FSE+ διαθέτει προϋπολογισμό 142,7 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2021-2027, με κατανομή βάσει πληθυσμού.
Χωρίς νέο μηχανισμό, αλλά με πολιτική αναγνώριση
Παρά την πίεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο είχε υιοθετήσει μη δεσμευτικό ψήφισμα υπέρ της δημιουργίας νέου χρηματοδοτικού εργαλείου, η Επιτροπή δεν προχώρησε στη σύσταση νέου μηχανισμού.
Ωστόσο, η συντονίστρια της πρωτοβουλίας, Nika Kovač, σημείωσε ότι «αν και δεν δημιουργείται νέο νομικό εργαλείο, η Επιτροπή αναγνώρισε επίσημα ότι οι βασικοί στόχοι της πρωτοβουλίας μπορούν να επιτευχθούν και χάραξε συγκεκριμένη οδό εφαρμογής τους».
Η πρωτοβουλία υποστηρίχθηκε από περισσότερους από 100 ευρωβουλευτές, οι οποίοι απέστειλαν επιστολή στην Πρόεδρο της Επιτροπής, Ursula von der Leyen, εντείνοντας την πολιτική πίεση. Όπως τόνισε η Kovač, «όταν 1,2 εκατομμύρια πολίτες υψώνουν τη φωνή τους, όταν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στέλνει σαφές δημοκρατικό μήνυμα και όταν η κοινωνία των πολιτών κινητοποιείται πέρα από σύνορα, η Επιτροπή δεν μπορεί να στρέψει το βλέμμα αλλού».
Η σημασία της συμμετοχής των πολιτών
To “My Voice, My Choice” αποτελεί Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών, έναν θεσμικό μηχανισμό που επιτρέπει στους πολίτες να ζητούν από την Επιτροπή την υποβολή νομοθετικής πρότασης. Όταν συγκεντρωθεί τουλάχιστον ένα εκατομμύριο υπογραφές από επτά χώρες, το αίτημα εξετάζεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Επιτροπή οφείλει να απαντήσει αιτιολογημένα.
Σημαντικό ρόλο στην επιτυχία της καμπάνιας έπαιξε και η ψηφιακή κινητοποίηση. Η υπεύθυνη επικοινωνίας, Nika Povz, υπογράμμισε ότι η ισχυρή διαδικτυακή παρουσία αποτέλεσε καθοριστικό εργαλείο, από τη συλλογή υπογραφών έως την άσκηση πολιτικής πίεσης.
Ανομοιογενές νομικό τοπίο στην ΕΕ
Το δικαίωμα στην άμβλωση παραμένει άνισα κατοχυρωμένο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στη Μάλτα ισχύει πλήρης απαγόρευση, ενώ στην Πολωνία επιτρέπεται μόνο σε περιπτώσεις βιασμού ή κινδύνου για την υγεία της γυναίκας, μετά και την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου το 2021 που κατήργησε την άμβλωση λόγω εμβρυϊκής δυσπλασίας. Στην Ουγγαρία, η διαδικασία είναι νόμιμη εντός των πρώτων 90 ημερών, αλλά από το 2022 ισχύει το λεγόμενο διάταγμα του «χτύπου της καρδιάς», που υποχρεώνει τις γυναίκες να ακούσουν τις ζωτικές λειτουργίες του εμβρύου πριν την επέμβαση.
Αντίθετα, χώρες όπως η Γαλλία έχουν κατοχυρώσει συνταγματικά το δικαίωμα στην άμβλωση, ενώ το Λουξεμβούργο και οι Κάτω Χώρες έχουν καταργήσει τις υποχρεωτικές περιόδους αναμονής. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Άτλαντα Πολιτικών για την Άμβλωση 2025, σε αρκετά κράτη μέλη καταγράφονται νέοι περιορισμοί, αυξημένες πιέσεις προς παρόχους υγείας και διάδοση παραπληροφόρησης.
L’Union européenne autorise l’utilisation du FSE+ pour faciliter l’accès transfrontalier à l’avortement
Une réponse institutionnelle à une mobilisation citoyenne de plus d’un million de signatures
La Commission européenne a confirmé que les États membres peuvent mobiliser le Fonds social européen Plus (FSE+) afin de soutenir financièrement l’accès à des avortements sûrs et légaux, y compris lorsque les femmes doivent se rendre dans un autre pays pour y recourir. Cette possibilité s’inscrit dans le cadre existant du fonds et reste conditionnée au respect des législations nationales.
Cette évolution fait suite à l’initiative citoyenne européenne “My Voice, My Choice”, qui a rassemblé 1.124.513 signatures dans l’ensemble des 27 États membres. Les organisateurs demandaient la mise en place d’un mécanisme de solidarité européen garantissant un accès effectif et abordable à l’interruption volontaire de grossesse.
La commissaire à l’Égalité, Hadja Lahbib, a précisé que le fonds pourra soutenir « les femmes contraintes de voyager, celles vivant dans des régions isolées ou celles qui ne disposent pas de moyens financiers ». Doté de 142,7 milliards d’euros pour la période 2021-2027, le FSE+ finance déjà des politiques sociales, éducatives et sanitaires.
Pas de nouvel instrument, mais une reconnaissance politique
Si le Parlement européen avait plaidé pour la création d’un instrument financier spécifique, la Commission a choisi de ne pas proposer de nouveau cadre juridique. Elle considère toutefois que les objectifs poursuivis peuvent être atteints via les outils existants.
La coordinatrice de l’initiative, Nika Kovač, a salué une étape importante, estimant que la Commission « a reconnu officiellement que les objectifs fondamentaux pouvaient être réalisés et a indiqué une voie concrète pour leur mise en œuvre ». Plus de cent députés européens avaient appuyé la démarche en adressant une lettre à la présidente Ursula von der Leyen.
Des législations contrastées au sein de l’Union
Le contexte européen reste marqué par de fortes disparités. À Malte, l’avortement demeure interdit en toutes circonstances. En Pologne, il n’est autorisé qu’en cas de viol ou de danger pour la santé de la femme, à la suite d’une décision du Tribunal constitutionnel en 2021 supprimant la possibilité d’interruption pour malformation fœtale. En Hongrie, l’IVG est légale dans les 90 premiers jours, mais un décret adopté en 2022 impose aux femmes d’écouter les fonctions vitales du fœtus avant l’intervention.
À l’inverse, certains pays ont renforcé les garanties juridiques. La France a inscrit le droit à l’avortement dans sa Constitution, tandis que le Luxembourg et les Pays-Bas ont supprimé les délais d’attente obligatoires. Malgré ces avancées, des restrictions nouvelles, des pressions sur les prestataires et la diffusion de désinformation persistent dans plusieurs États membres, soulignant la dimension toujours sensible et évolutive de la question au sein de l’Union européenne.