Απασχόληση γυναικών στην Ευρώπη: Πρόοδος με ανισότητες και το Βέλγιο σε κρίσιμο σταυροδρόμι

Η εικόνα της γυναικείας απασχόλησης στην Ευρώπη παρουσιάζει βελτίωση, αλλά εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από σημαντικές ανισότητες. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, το 2024 το ποσοστό απασχόλησης των ανδρών στην ΕΕ έφτασε το 80,8%, ενώ των γυναικών το 70,8%, διατηρώντας ένα χάσμα της τάξης των 10 ποσοστιαίων μονάδων.

Παρά τη μείωση του χάσματος σε 22 κράτη-μέλη την τελευταία δεκαετία, οι διαφορές παραμένουν έντονες. Χώρες όπως η Ιταλία και η Ελλάδα καταγράφουν από τα υψηλότερα ποσοστά ανισότητας, ενώ στον αντίποδα, κράτη όπως η Φινλανδία εμφανίζουν σχεδόν πλήρη σύγκλιση. Την ίδια στιγμή, οι γυναίκες εξακολουθούν να υπερεκπροσωπούνται σε μορφές ευέλικτης ή επισφαλούς εργασίας, με υψηλότερα ποσοστά μερικής απασχόλησης, προσωρινών συμβάσεων και υποαπασχόλησης σε σχέση με τους άνδρες.

Βέλγιο: πρόοδος με απώλεια δυναμικής

Μέσα σε αυτό το ευρωπαϊκό πλαίσιο, το Βέλγιο παρουσιάζει μια αντιφατική εικόνα. Η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας έχει αυξηθεί την τελευταία δεκαετία, φτάνοντας σήμερα το 69%, από 63% το 2015. Ωστόσο, σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου της Γάνδης, η πρόοδος αυτή είναι πιο αργή σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος πλέον ανέρχεται στο 71%.

Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Stijn Baert, το Βέλγιο χάνει σταδιακά το συγκριτικό του πλεονέκτημα. «Στο παρελθόν βρισκόμασταν μπροστά από άλλες χώρες, όμως τα τελευταία χρόνια εκείνες μας έχουν φτάσει ή και ξεπεράσει», σημειώνει χαρακτηριστικά. Μεταξύ των βασικών αιτίων συγκαταλέγονται οι υψηλές φορολογικές επιβαρύνσεις, που λειτουργούν αποτρεπτικά κυρίως για τη μερική απασχόληση, αλλά και οι διαρθρωτικές αλλαγές στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το χαμηλό ποσοστό απασχόλησης μεταξύ γυναικών εκτός ΕΕ, το οποίο συνδέεται με διακρίσεις, χαμηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης αλλά και κοινωνικοπολιτισμικούς παράγοντες.

Η μητρότητα ως σημείο καμπής

Ένα από τα πιο καθοριστικά στοιχεία που εξηγούν το χάσμα είναι η άνιση κατανομή της φροντίδας των παιδιών. Μέχρι την απόκτηση παιδιών, οι επαγγελματικές πορείες ανδρών και γυναικών είναι σχεδόν παράλληλες. Από εκεί και πέρα, όμως, οι γυναίκες αναλαμβάνουν δυσανάλογο βάρος, οδηγούμενες συχνά σε μείωση ωραρίου ή αποχώρηση από την αγορά εργασίας.

Η πραγματικότητα αυτή αποτυπώνεται και στα στατιστικά: οι γυναίκες επιλέγουν ή αναγκάζονται συχνότερα να εργαστούν μερικώς, γεγονός που επηρεάζει τόσο τα εισοδήματά τους όσο και τη μακροπρόθεσμη επαγγελματική τους εξέλιξη.

Σκανδιναβικά πρότυπα και πιθανές λύσεις

Ως απάντηση στο πρόβλημα, προτείνεται η υιοθέτηση του μοντέλου “Family Credit”, που εφαρμόζεται σε σκανδιναβικές χώρες. Το σύστημα αυτό ενοποιεί όλες τις μορφές γονικής άδειας σε ένα κοινό πλαίσιο, το οποίο μπορούν να μοιραστούν οι γονείς, ενθαρρύνοντας μια πιο ισότιμη κατανομή των οικογενειακών ευθυνών.

Παράλληλα, αναδεικνύεται ο ρόλος των επιχειρήσεων στη στήριξη της οικογένειας. Έρευνες δείχνουν ότι εργαζόμενοι και εργαζόμενες θα ήταν διατεθειμένοι να δεχθούν ακόμη και μείωση αποδοχών, εάν οι εργοδότες παρείχαν λύσεις για τη φροντίδα των παιδιών, όπως εταιρικούς παιδικούς σταθμούς ή ευέλικτα ωράρια.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: παρά την πρόοδο, η πλήρης ισότητα στην απασχόληση παραμένει ζητούμενο. Για χώρες όπως το Βέλγιο, η πρόκληση δεν είναι μόνο να αυξήσουν τα ποσοστά συμμετοχής, αλλά να διαμορφώσουν ένα πιο δίκαιο και βιώσιμο πλαίσιο εργασίας για τις γυναίκες.

Emploi des femmes en Europe : des avancées réelles, mais un équilibre encore fragile
Entre progrès statistiques et défis structurels, la Belgique cherche son cap

Le marché du travail européen évolue, mais les écarts entre hommes et femmes persistent. En 2024, le taux d’emploi masculin dans l’Union européenne atteint 80,8%, contre 70,8% pour les femmes, soit un écart de 10 points qui continue de marquer les dynamiques du marché.

Même si cet écart s’est réduit dans une majorité de pays au cours des dix dernières années, les disparités restent fortes selon les régions. Certains pays du sud de l’Europe affichent encore des écarts importants, tandis que d’autres, notamment en Europe du Nord, s’approchent d’un équilibre presque total. Par ailleurs, les femmes demeurent largement représentées dans des formes d’emploi plus précaires, comme le temps partiel ou les contrats temporaires.

La Belgique en perte de vitesse relative

Dans ce contexte, la Belgique présente un paradoxe. Le taux d’emploi féminin y a progressé pour atteindre 69%, contre 63% en 2015. Mais cette évolution reste inférieure à celle observée au niveau européen, où la moyenne atteint désormais 71%, selon une étude de Ghent University.

Pour le professeur Stijn Baert, cette situation s’explique par plusieurs facteurs. Le système fiscal belge, jugé peu incitatif pour le travail à temps partiel, constitue un frein important. Dans le même temps, d’autres pays européens ont rattrapé leur retard en matière d’égalité professionnelle.

Le constat est encore plus préoccupant pour les femmes originaires de pays hors Union européenne, dont la participation au marché du travail reste faible, en raison de discriminations mais aussi de facteurs éducatifs et culturels.

Le tournant de la parentalité

L’un des éléments centraux du débat reste la répartition des responsabilités familiales. Si les trajectoires professionnelles sont similaires en début de carrière, l’arrivée des enfants modifie profondément cet équilibre. Les femmes assument encore majoritairement les tâches liées à la garde, ce qui impacte directement leur participation au marché du travail.

Cette réalité explique en grande partie le recours plus fréquent au temps partiel ou aux interruptions de carrière chez les femmes.

Des pistes inspirées du modèle nordique

Face à ces défis, plusieurs solutions émergent. Parmi elles, le modèle du “Family Credit”, inspiré des pays scandinaves, propose de regrouper les différents congés parentaux en un dispositif unique, à partager entre les parents. L’objectif est clair : favoriser une répartition plus équitable des responsabilités familiales.

En parallèle, les entreprises pourraient jouer un rôle déterminant. Des études montrent que de nombreux salariés seraient prêts à faire des concessions salariales si leur employeur proposait des solutions concrètes de garde d’enfants.

En définitive, si les progrès sont réels, l’Europe – et la Belgique en particulier – doit encore franchir une étape essentielle : transformer ces avancées en une égalité durable et effective sur le marché du travail.