Σχεδόν δέκα χρόνια μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 22ας Μαρτίου 2016 στις Βρυξέλλες, μια επιζήσασα της επίθεσης στον σταθμό του μετρό Maalbeek, η Christelle Giovannetti, επέλεξε να συμμετάσχει σε μια διαδικασία διαλόγου με έναν από τους καταδικασμένους δράστες. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο προγράμματος αποκαταστατικής δικαιοσύνης, μιας διαδικασίας που επιτρέπει σε θύματα και δράστες να μοιραστούν πώς το έγκλημα επηρέασε τη ζωή τους.
Η πρώτη επαφή πραγματοποιήθηκε μέσω της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Médiante, η οποία φέρνει σε επαφή θύματα και δράστες εγκληματικών ενεργειών. Στη συνέχεια, η Giovannetti συμμετείχε και στο συλλογικό σχήμα Retissons du lien, μια πρωτοβουλία που συγκεντρώνει θύματα τρομοκρατικών επιθέσεων και οικογένειες ανθρώπων που επηρεάστηκαν από την εμπλοκή συγγενών τους σε τζιχαντιστικές ιδεολογίες. Η ομάδα οργανώνει συναντήσεις διαλόγου, ορισμένες από τις οποίες πραγματοποιούνται μέσα σε φυλακές.
Η συνάντηση με τον Mohamed Abrini
Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, η Giovannetti συναντήθηκε στη φυλακή με τον Mohamed Abrini, ο οποίος έχει καταδικαστεί για τη συμμετοχή του στις επιθέσεις στις Βρυξέλλες. Η διαδικασία αυτή απαιτεί μακρά προετοιμασία, ώστε η συνάντηση να πραγματοποιηθεί σε ήρεμο και ασφαλές περιβάλλον. Όπως εξήγησε η ίδια, χρειάστηκαν μήνες προετοιμασίας πριν πραγματοποιηθεί η συνομιλία.
Η Giovannetti παραδέχθηκε ότι τη στιγμή που έφτασε στον χώρο της φυλακής ένιωσε αμφιβολία για την επιλογή της. Ωστόσο, αποφάσισε να συνεχίσει. Όταν οι δύο τους συναντήθηκαν για πρώτη φορά, η ένταση ήταν αισθητή, αν και –όπως περιέγραψε– ο Abrini έδειχνε πιο νευρικός από εκείνη. Τελικά πέρασαν ένα ολόκληρο απόγευμα συζητώντας.
Η ίδια τόνισε ότι η συνάντηση δεν είχε στόχο ούτε τη συγχώρεση ούτε την αναζήτηση μιας συγγνώμης. Όπως δήλωσε, ο βασικός της σκοπός ήταν να κατανοήσει καλύτερα τις διαδρομές που οδήγησαν σε μια τόσο δραματική εξέλιξη. Η συζήτηση επικεντρώθηκε κυρίως στις προσωπικές τους ιστορίες και στις διαφορετικές πορείες που ακολούθησαν.
Η Giovannetti σημείωσε ότι έχουν την ίδια ηλικία και μεγάλωσαν σε κοινωνίες που δεν διαφέρουν ιδιαίτερα, η ίδια στη Γαλλία και εκείνος στο Βέλγιο. Παράλληλα, κατά τη διάρκεια των συζητήσεων διαπίστωσαν ότι υπάρχουν και ορισμένα κοινά στοιχεία στις εμπειρίες τους, όπως η απώλεια ενός αδελφού ή μιας αδελφής.
Ο ρόλος του Abrini στις επιθέσεις
Ο Mohamed Abrini έγινε γνωστός διεθνώς ως «ο άνθρωπος με το καπέλο», καθώς καταγράφηκε από κάμερες ασφαλείας στο αεροδρόμιο Zaventem στις 22 Μαρτίου 2016, μαζί με δύο άνδρες που λίγο αργότερα πραγματοποίησαν επίθεση αυτοκτονίας. Ο ίδιος διέφυγε από το σημείο μετά τις εκρήξεις.
Σήμερα, ο 41χρονος Abrini εκτίει την ποινή του στη φυλακή Leuze-en-Hainaut. Έχει καταδικαστεί στο Βέλγιο σε 30 χρόνια κάθειρξης για τη συμμετοχή του στις επιθέσεις στις Βρυξέλλες, ενώ γαλλικό δικαστήριο του επέβαλε επίσης ισόβια κάθειρξη με ελάχιστη περίοδο κράτησης 22 ετών για τη συμμετοχή του σε τρομοκρατικές ενέργειες.
Ένας διάλογος για την κατανόηση και την ευθύνη
Η Giovannetti περιέγραψε τον Abrini ως έναν άνθρωπο που σκέφτεται και μιλά πολύ, διαβάζει εκτενώς και δείχνει να έχει αναστοχαστεί τη ζωή του τα χρόνια που πέρασαν από τις επιθέσεις. Σύμφωνα με την ίδια, ο ίδιος αναλαμβάνει σήμερα την ευθύνη για τις πράξεις του και εκφράζει βαθιά μεταμέλεια.
Τόνισε επίσης ότι η προσωπική αυτή συνάντηση δεν σχετίζεται με τη δικαστική διαδικασία ή την ποινή που έχει επιβληθεί. Όπως σημείωσε, η δικαιοσύνη έχει ήδη επιτελέσει τον ρόλο της και η κοινωνία έχει αποδώσει ευθύνες. Η δική της επιλογή ήταν να κατανοήσει τι βρίσκεται πίσω από την ιδεολογία, τις πράξεις και την προσωπική ιστορία ενός ανθρώπου.
Οι συναντήσεις αυτές πραγματοποιούνται σε εθελοντική βάση και, όπως επισημαίνεται, δεν συνδέονται με ενδεχόμενη μείωση ποινών. Σήμερα οι συζητήσεις τους δεν περιορίζονται μόνο στα γεγονότα των επιθέσεων, αλλά επεκτείνονται συχνά σε ευρύτερους προβληματισμούς για τη ζωή, την ευθύνη και τη συνύπαρξη.
Για την ίδια τη Giovannetti, η διαδικασία αυτή είχε και προσωπικό αντίκτυπο. Όπως δήλωσε, μέσα από αυτόν τον διάλογο κατάφερε να βρει μια μορφή εσωτερικής γαλήνης. Όπως χαρακτηριστικά είπε, δεν έχει κλείσει το βιβλίο της εμπειρίας αυτής, αλλά έχει καταφέρει να γυρίσει σελίδα.
Dix ans après les attentats de Bruxelles : un dialogue entre une survivante et un auteur condamné
La rencontre entre Christelle Giovannetti et Mohamed Abrini dans le cadre de la justice restaurative ouvre un espace de réflexion sur la compréhension, la responsabilité et la mémoire
Le cadre de la justice restaurative
Près de dix ans après les attentats du 22 mars 2016 à Bruxelles, une survivante de l’attaque dans la station de métro Maalbeek, Christelle Giovannetti, a choisi d’engager un dialogue avec l’un des auteurs condamnés. Cette rencontre s’inscrit dans un processus de justice restaurative, qui permet aux victimes et aux auteurs d’infractions de partager l’impact du crime sur leur vie.
La première prise de contact a été organisée par l’organisation à but non lucratif Médiante, qui met en relation victimes et auteurs d’actes criminels. Par la suite, Giovannetti a rejoint le collectif Retissons du lien, qui rassemble notamment des victimes d’attentats et des familles touchées par l’engagement de proches dans des idéologies jihadistes. Ce groupe organise régulièrement des rencontres, dont certaines se déroulent au sein des établissements pénitentiaires.
La rencontre avec Mohamed Abrini
Dans ce contexte, Christelle Giovannetti a rencontré en prison Mohamed Abrini, condamné pour son implication dans les attentats de Bruxelles. Ce type de rencontre nécessite une longue préparation afin de garantir un cadre calme et sécurisé. Selon Giovannetti, plusieurs mois de préparation ont été nécessaires avant que la discussion puisse avoir lieu.
Elle explique qu’au moment d’arriver au parking de la prison, elle s’est interrogée sur sa décision. Malgré ces doutes, elle a choisi de poursuivre la démarche. Lors de leur première rencontre, la tension était perceptible, mais selon elle, Abrini semblait plus nerveux qu’elle. Les deux ont finalement passé tout un après-midi à discuter.
La survivante précise que cette rencontre n’avait pas pour objectif de demander pardon ni de recevoir des excuses. Son intention principale était de mieux comprendre les trajectoires qui ont conduit à une telle tragédie. Leur conversation a porté en grande partie sur leurs parcours personnels et sur les chemins très différents qu’ils ont suivis.
Giovannetti souligne qu’ils ont le même âge et qu’ils ont grandi dans des sociétés relativement proches, elle en France et lui en Belgique. Au fil des échanges, ils ont également découvert certains points communs dans leur histoire personnelle, notamment la perte d’un frère ou d’une sœur.
Le rôle de Mohamed Abrini dans les attentats
Mohamed Abrini est devenu connu sous le surnom de « l’homme au chapeau », après avoir été filmé par des caméras de surveillance à l’aéroport de Zaventem le 22 mars 2016, aux côtés de deux hommes qui se sont ensuite fait exploser. Il a pris la fuite après les explosions.
Aujourd’hui âgé de 41 ans, Abrini purge sa peine à la prison de Leuze-en-Hainaut. En Belgique, il a été condamné à 30 ans de prison pour sa participation aux attentats de Bruxelles. Un tribunal français l’a également condamné à la réclusion criminelle à perpétuité avec une période de sûreté minimale de 22 ans pour son implication dans des actes terroristes.
Un dialogue autour de la responsabilité et de la compréhension
Christelle Giovannetti décrit Abrini comme un homme qui parle beaucoup, réfléchit longuement et lit énormément. Selon elle, il semble avoir pris du recul sur son parcours depuis les attentats.
Elle estime qu’il reconnaît aujourd’hui la responsabilité de ses actes et exprime un profond regret. Elle rappelle toutefois que cette rencontre est indépendante de la décision judiciaire. La justice a déjà rendu son verdict et la société a rempli son rôle.
Pour elle, cette démarche visait avant tout à comprendre ce qui se trouve derrière une idéologie, une trajectoire personnelle et un passage à l’acte. Les rencontres s’effectuent sur une base volontaire et ne sont pas liées à une éventuelle réduction de peine.
Avec le temps, leurs discussions ont dépassé le seul cadre des attentats. Elles portent désormais parfois sur des réflexions plus larges, presque philosophiques, sur la vie et sur la manière dont les individus peuvent reconstruire des liens dans la société.
Selon Giovannetti, ce dialogue lui a également permis d’avancer sur le plan personnel. Elle affirme avoir trouvé une forme de paix intérieure. Comme elle le résume, elle n’a pas fermé le livre de cette expérience, mais elle a réussi à tourner une page.