Το Συμβούλιο Περιβάλλοντος των Βρυξελλών κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη συνεχή αύξηση του μεγέθους και του βάρους των ιδιωτικών οχημάτων που κυκλοφορούν στην πρωτεύουσα. Σε πρόσφατη γνωμοδότησή του, καλεί την Περιφέρεια των Βρυξελλών να υιοθετήσει μια συνεκτική στρατηγική σταδιακής μείωσης της μάζας των επιβατικών αυτοκινήτων, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια πολιτική θα είχε σημαντικά οφέλη για το κλίμα, την ποιότητα του αέρα, την οδική ασφάλεια, τη διαχείριση του δημόσιου χώρου αλλά και τα δημόσια οικονομικά.

Το Συμβούλιο, το οποίο λειτουργεί ως συμβουλευτικό όργανο της Περιφέρειας σε ζητήματα περιβάλλοντος, βασίζει τις ανησυχίες του σε στοιχεία που δείχνουν ότι το φαινόμενο εντείνεται χρόνο με τον χρόνο.

Τα SUV κυριαρχούν στις νέες ταξινομήσεις

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, το 2023 περισσότερες από τις μισές νέες ταξινομήσεις οχημάτων στις Βρυξέλλες αφορούσαν SUV, ενώ το μέσο βάρος των νέων αυτοκινήτων έφτασε τα 1.681 κιλά, έναντι 1.437 κιλών μόλις δέκα χρόνια νωρίτερα.

Το Συμβούλιο επισημαίνει ότι τα βαρύτερα οχήματα απαιτούν περισσότερες πρώτες ύλες για την κατασκευή τους, καταναλώνουν περισσότερη ενέργεια κατά τη χρήση, προκαλούν μεγαλύτερη φθορά στα ελαστικά και στις υποδομές και καταλαμβάνουν περισσότερο χώρο σε μια πόλη που ήδη αντιμετωπίζει έντονη πίεση ως προς τη διαχείριση του δημόσιου χώρου.

Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ακόμη πιο προβληματική καθώς οι Βρυξέλλες έχουν θέσει φιλόδοξους στόχους για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, με τις μεταφορές να ευθύνονται σήμερα για περίπου το 25% των άμεσων εκπομπών CO₂ της Περιφέρειας.

Περισσότερο βάρος, μεγαλύτερη κατανάλωση

Παρότι η Ζώνη Χαμηλών Εκπομπών (LEZ) αναμένεται να συμβάλει στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης τα επόμενα χρόνια, οι ειδικοί τονίζουν ότι το αυξημένο βάρος των οχημάτων συνεπάγεται μεγαλύτερη κατανάλωση ενέργειας για την ίδια διαδρομή.

Παράλληλα, η αύξηση του μεγέθους των αυτοκινήτων δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται σε πραγματικές ανάγκες μετακίνησης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Συμβούλιο, τα δύο τρίτα των μετακινήσεων με αυτοκίνητο στις Βρυξέλλες πραγματοποιούνται από έναν μόνο επιβάτη, γεγονός που αμφισβητεί την ανάγκη χρήσης τόσο μεγάλων οχημάτων στο αστικό περιβάλλον.

Γιατί γίνονται μεγαλύτερα τα αυτοκίνητα;

Η τάση αυτή δεν αφορά μόνο τις Βρυξέλλες αλλά παρατηρείται σε ολόκληρο το Βέλγιο και την Ευρώπη. Το Συμβούλιο αποδίδει το φαινόμενο σε έναν συνδυασμό παραγόντων.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί εκπομπών, οι οποίοι ευνοούν έμμεσα τα βαρύτερα οχήματα, οι εμπορικές στρατηγικές των αυτοκινητοβιομηχανιών που προωθούν έντονα τα SUV λόγω υψηλότερης κερδοφορίας, καθώς και το φορολογικό πλαίσιο που αφορά τα εταιρικά αυτοκίνητα.

Επιπλέον, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει το αίσθημα ασφάλειας που συνδέουν πολλοί οδηγοί με τα μεγαλύτερα οχήματα, αλλά και η ανάπτυξη της αγοράς των ηλεκτρικών και υβριδικών αυτοκινήτων, τα οποία λόγω των μπαταριών τους είναι συχνά βαρύτερα από τα συμβατικά μοντέλα.

Έρχονται περιορισμοί για τα πιο βαριά οχήματα;

Το Συμβούλιο Περιβάλλοντος ζητά από τις αρχές να εξετάσουν ένα σύνολο μέτρων που θα λειτουργούν συμπληρωματικά. Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται η διαφοροποίηση των τελών στάθμευσης ανάλογα με το μέγεθος του οχήματος, η ενσωμάτωση του όγκου ή του βάρους στον υπολογισμό των τελών κυκλοφορίας και ταξινόμησης, καθώς και η επιβολή περιορισμών στη διαφήμιση μεγάλων οχημάτων.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται επίσης στα εταιρικά αυτοκίνητα, όπου η Περιφέρεια διαθέτει σημαντικά περιθώρια παρέμβασης μέσω των σχεδίων μετακίνησης επιχειρήσεων.

Παράλληλα, η Περιφερειακή Πολιτική Διακήρυξη προβλέπει τη δημιουργία της ζώνης LISA (Light and Safe Area), η οποία θα βασίζεται στον σταδιακό περιορισμό της κυκλοφορίας των βαρύτερων ιδιωτικών οχημάτων. Ωστόσο, οι λεπτομέρειες εφαρμογής, τα ακριβή όρια βάρους και οι πιθανές εξαιρέσεις δεν έχουν ακόμη καθοριστεί.

Εξαιρέσεις για επαγγελματικές και ειδικές ανάγκες

Το Συμβούλιο υπογραμμίζει ότι οποιαδήποτε νέα μέτρα θα πρέπει να συνοδεύονται από σαφείς εξαιρέσεις για οχήματα που εξυπηρετούν επαγγελματικές δραστηριότητες ή ουσιαστικές προσωπικές ανάγκες.

Όπως τονίζεται στην έκθεση, ο στόχος δεν είναι η τιμωρία των πολιτών που χρειάζονται συγκεκριμένους τύπους οχημάτων, αλλά η αντιμετώπιση μιας διαρθρωτικής τάσης που οδηγεί στην ολοένα μεγαλύτερη χρήση βαρέων και ογκωδών αυτοκινήτων μέσα στον αστικό ιστό, χωρίς αυτό να δικαιολογείται πάντοτε από πραγματικές μεταφορικές ανάγκες.

Bruxelles face à la montée des véhicules lourds : le Conseil de l’Environnement plaide pour une action progressive

La croissance du poids moyen des voitures inquiète les experts, qui appellent à repenser la mobilité urbaine dans la capitale

Le Conseil de l’Environnement de la Région bruxelloise estime qu’il devient urgent de s’attaquer à une tendance qui ne cesse de s’amplifier : l’augmentation du poids et du volume des voitures particulières. Dans un avis récemment publié, l’organe consultatif recommande l’élaboration d’une politique régionale visant à encourager progressivement des véhicules plus légers et mieux adaptés à un environnement urbain dense.

Selon ses analyses, une telle évolution permettrait non seulement de réduire l’empreinte environnementale des déplacements, mais aussi d’améliorer la sécurité routière, de préserver davantage l’espace public et de limiter certains coûts collectifs.

Les SUV dominent désormais le marché

Les chiffres les plus récents montrent qu’en 2023, plus d’une nouvelle voiture sur deux immatriculée à Bruxelles était un SUV. Dans le même temps, le poids moyen des nouveaux véhicules a atteint 1.681 kg, soit une hausse significative par rapport aux 1.437 kg observés dix ans auparavant.

Pour le Conseil, cette évolution soulève plusieurs préoccupations. Les véhicules plus lourds nécessitent davantage de matériaux lors de leur fabrication, consomment plus d’énergie en circulation et accélèrent l’usure des infrastructures routières. Leur gabarit plus important accentue également la pression sur l’espace public, déjà particulièrement limité dans une métropole comme Bruxelles.

Un défi supplémentaire pour les objectifs climatiques

Le secteur des transports demeure l’un des principaux émetteurs de gaz à effet de serre dans la Région. En 2023, il représentait environ un quart des émissions directes de Bruxelles.

Si la Zone de Basses Émissions (LEZ) contribue progressivement à améliorer la qualité de l’air, les spécialistes rappellent que des véhicules plus massifs impliquent mécaniquement une consommation énergétique supérieure. Le Conseil souligne également que l’augmentation du volume des voitures ne s’accompagne pas d’une hausse du nombre de passagers transportés : dans la majorité des déplacements effectués en voiture dans la capitale, une seule personne se trouve à bord.

Les raisons d’une tendance européenne

L’évolution observée à Bruxelles s’inscrit dans un phénomène plus large qui touche l’ensemble du continent. Les experts mettent en avant plusieurs facteurs, parmi lesquels les stratégies marketing des constructeurs automobiles, le succès commercial des SUV, certaines particularités fiscales ainsi que l’essor des véhicules électriques, généralement plus lourds en raison de leurs batteries.

Le sentiment de sécurité procuré par les voitures de grande taille joue également un rôle important dans les choix des consommateurs.

Vers une réglementation plus stricte ?

Face à ce constat, le Conseil préconise la mise en place d’un ensemble de mesures complémentaires. Plusieurs pistes sont évoquées, comme une tarification du stationnement tenant compte des dimensions des véhicules, une adaptation de certaines taxes ou encore une réflexion sur la place accordée à la promotion publicitaire de ces modèles.

L’organisme estime également que les autorités disposent d’un levier important à travers les véhicules de société, particulièrement répandus en Belgique.

Dans le même temps, le gouvernement régional prévoit la création d’une future zone LISA (Light and Safe Area), destinée à limiter progressivement la circulation des voitures les plus lourdes. Les modalités concrètes de cette mesure restent toutefois à définir.

Préserver les usages indispensables

Les auteurs du rapport insistent enfin sur la nécessité de prévoir des dérogations adaptées aux besoins professionnels ou aux situations particulières. L’objectif n’est pas d’interdire certains véhicules de manière systématique, mais de freiner une tendance qui conduit à l’utilisation croissante de modèles toujours plus lourds dans un contexte urbain où chaque mètre carré compte.