Οι Βρυξέλλες συχνά προβάλλονται ως μια προοδευτική ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, με έμφαση στα θεμελιώδη δικαιώματα και τον σεβασμό της διαφορετικότητας. Ωστόσο, στον τομέα της ευζωίας των ζώων, η Περιφέρεια Βρυξελλών-Πρωτεύουσας φαίνεται να υστερεί με τρόπο που δύσκολα πλέον μπορεί να δικαιολογηθεί.
Σε αντίθεση με τη Φλάνδρα και τη Βαλλονία, που διαθέτουν εδώ και χρόνια ολοκληρωμένο Κώδικα για την Προστασία των Ζώων, οι Βρυξέλλες παραμένουν η μόνη περιφέρεια της χώρας χωρίς ένα συνεκτικό και σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο. Και το σημαντικότερο: μέχρι σήμερα δεν διαφαίνεται ουσιαστική πολιτική συζήτηση που να οδηγεί σε λύση.
Ένας Κώδικας που κατατέθηκε… επανειλημμένα
Η αδράνεια δεν οφείλεται σε έλλειψη πρωτοβουλιών. Τα τελευταία δύο χρόνια κατατέθηκαν τρεις ξεχωριστές προτάσεις για τη θέσπιση Κώδικα Ευζωίας των Ζώων στις Βρυξέλλες.
Το 2024, η παράταξη των Πρασίνων (Groen) κατέθεσε πρώτη πρόταση. Στις αρχές του 2025 ακολούθησε το DéFI, ενώ τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους η N-VA παρουσίασε τη δική της εκδοχή. Παρά τις ιδεολογικές διαφορές των κομμάτων, η διάγνωση ήταν κοινή: η Περιφέρεια χρειάζεται ένα σύγχρονο, ενιαίο και λειτουργικό νομικό πλαίσιο.
Κι όμως, καμία από τις προτάσεις δεν οδήγησε σε ουσιαστική κοινοβουλευτική συζήτηση. Τα κείμενα υπάρχουν, αλλά παραμένουν ουσιαστικά ανενεργά, εγκλωβισμένα σε μια θεσμική στασιμότητα που προκαλεί ερωτήματα.
Συγκεκριμένα μέτρα, όχι γενικόλογες εξαγγελίες
Οι προτάσεις για τον Κώδικα δεν κινούνται σε αόριστο επίπεδο. Αντιθέτως, περιλαμβάνουν εκτενές και σαφές πλέγμα διατάξεων — περίπου εκατό άρθρα — που καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο ζωής ενός ζώου, από τη γέννηση έως τον θάνατο.
Μεταξύ άλλων προβλέπεται:
-
Απαγόρευση εισαγωγής κουταβιών και γατιών από παράνομες εκτροφές
-
Αυστηρότερες ποινές για κακοποίηση
-
Ρυθμίσεις για τα πειράματα σε ζώα
-
Ειδική προστασία για αστακούς
-
Απαγόρευση τεμαχισμού και θανατώσεως αρσενικών νεοσσών με αέριο
-
Απαγόρευση αναισθητοποίησης χοίρων με διοξείδιο του άνθρακα
-
Απαγόρευση διατήρησης αμφιβίων ως κατοικίδιων
-
Καθιέρωση άδειας «κατοχής» ζώου
Πρόκειται για ρυθμίσεις που σε μεγάλο βαθμό ισχύουν ήδη στη Φλάνδρα και τη Βαλλονία και ανταποκρίνονται στη σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση περί ζωικής αισθαντικότητας.
Η αδράνεια και οι πολιτικές ισορροπίες
Παρά τη σαφήνεια των προτάσεων και την υπερκομματική βάση τους, στις Βρυξέλλες δεν έχει ξεκινήσει ουσιαστική πολιτική αντιπαράθεση. Δεν καταγράφεται ούτε ξεκάθαρη απόρριψη ούτε εμφανής ιδεολογική σύγκρουση. Το θέμα μοιάζει απλώς να έχει μετατεθεί στο περιθώριο της ατζέντας.
Η οργάνωση GAIA καταγγέλλει «απαράδεκτη αδράνεια», υποστηρίζοντας ότι το ζήτημα παραπέμπεται διαρκώς στο μέλλον, ώστε να μην διαταραχθούν πολιτικές ισορροπίες, ιδίως με το PS και το PTB. Κατά την οργάνωση, κάθε μήνας καθυστέρησης σημαίνει ελλιπείς ελέγχους, αδύναμες κυρώσεις και συνέχιση προβληματικών πρακτικών.
Την ίδια στιγμή, η κοινωνική δυναμική φαίνεται ξεκάθαρη. Σύμφωνα με έρευνα της IPSOS για λογαριασμό της GAIA (2024), το 89% των κατοίκων των Βρυξελλών θεωρεί ότι τα πολιτικά κόμματα οφείλουν να λάβουν μέτρα για τη βελτίωση της ευζωίας των ζώων στην Περιφέρεια.
Το χάσμα μεταξύ πολιτικής αδράνειας και κοινωνικής βούλησης είναι εμφανές.
Σφαγή χωρίς αναισθητοποίηση: το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα
Η έλλειψη ολοκληρωμένης νομοθεσίας έχει άμεσες συνέπειες, ιδίως στο ζήτημα της σφαγής χωρίς αναισθητοποίηση. Ενώ η πρακτική έχει απαγορευθεί στη Φλάνδρα και τη Βαλλονία, οι Βρυξέλλες δεν έχουν λάβει αντίστοιχη απόφαση.
Το θέμα έχει ήδη εξεταστεί σε ανώτατο νομικό επίπεδο. Το Συνταγματικό Δικαστήριο του Βελγίου, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκριναν ότι οι σχετικές απαγορεύσεις δεν παραβιάζουν τη θρησκευτική ελευθερία ούτε συνιστούν δυσανάλογο μέτρο.
Παράλληλα, έρευνα της IPSOS (Σεπτέμβριος 2024) δείχνει ότι το 76% των κατοίκων των Βρυξελλών στηρίζει ή δεν αντιτίθεται σε απαγόρευση της σφαγής χωρίς αναισθητοποίηση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η δημόσια τοποθέτηση του Αντιπροέδρου του Μουσουλμανικού Συμβουλίου Βελγίου, Taha Zaki, τον Απρίλιο του 2024, ο οποίος δήλωσε στη RTBF ότι η τελική ευθύνη ανήκει στον νομοθέτη και πως, εφόσον ληφθεί απόφαση, θα γίνει σεβαστή.
Το ζήτημα των προτεραιοτήτων
Το ερώτημα πλέον τίθεται ανοιχτά: πότε θα αποκτήσουν οι Βρυξέλλες έναν πλήρη και λειτουργικό Κώδικα για την Προστασία των Ζώων;
Οι προτάσεις υπάρχουν. Προέρχονται από διαφορετικά πολιτικά ρεύματα. Τα μέτρα είναι γνωστά. Η κοινωνία εμφανίζεται θετική. Αυτό που απουσιάζει είναι η πολιτική απόφαση.
Η διατήρηση του σημερινού νομικού κενού δεν είναι ουδέτερη στάση. Είναι επιλογή. Και έχει πραγματικές συνέπειες για τα ζώα.
Η υιοθέτηση ενός Κώδικα Ευζωίας θα επέτρεπε στην Περιφέρεια Βρυξελλών-Πρωτεύουσας να ευθυγραμμιστεί με τις άλλες δύο περιφέρειες της χώρας και να στείλει ένα σαφές μήνυμα: ότι οι διακηρυγμένες αξίες της μετατρέπονται επιτέλους σε πράξη.
Bruxelles et le bien-être animal : un vide politique qui interroge
Bruxelles aime se présenter comme une capitale progressiste, attachée aux droits fondamentaux. Pourtant, en matière de bien-être animal, la Région de Bruxelles-Capitale reste la seule du pays à ne pas disposer d’un Code complet et cohérent, contrairement à la Flandre et à la Wallonie.
Trois propositions distinctes ont pourtant été déposées ces deux dernières années : par Groen en 2024, par DéFI début 2025 et par la N-VA en février 2025. Malgré leurs différences idéologiques, ces partis partagent le constat qu’un cadre moderne est nécessaire. Aucun de ces textes n’a toutefois donné lieu à un véritable débat parlementaire.
Les projets prévoient environ cent articles couvrant toute la vie de l’animal, avec notamment l’interdiction d’importer des chiots et chatons issus d’élevages illégaux, un renforcement des sanctions pour maltraitance, des règles relatives à l’expérimentation animale, la protection spécifique des homards, l’interdiction du broyage et du gazage des poussins mâles, l’interdiction de l’étourdissement des porcs au CO₂, l’interdiction de détenir des amphibiens ainsi qu’un permis de détention animale.
Ces mesures reflètent largement celles déjà en vigueur dans les deux autres Régions.
Selon un sondage IPSOS réalisé en 2024 pour GAIA, 89 % des Bruxellois estiment que les partis politiques doivent agir en faveur du bien-être animal. Sur la question de l’abattage sans étourdissement, 76 % y sont favorables ou ne s’y opposent pas. Les plus hautes juridictions belges et européennes ont confirmé la légalité des interdictions adoptées en Flandre et en Wallonie.
Malgré cela, aucun calendrier clair n’a été fixé à Bruxelles. L’adoption d’un Code permettrait pourtant à la capitale de combler son retard et d’aligner ses actes sur les valeurs qu’elle revendique.