Προέρχεται από τον Δημήτριο Καμπέρο; Στις 13 Μαΐου 1912 πραγματοποιεί την πρώτη πτήση με στρατιωτικό αεροπλάνο στην Ελλάδα, ενώ τον Ιούνιο του ίδιου έτους αφού τροποποιήθηκε το αεροσκάφος του σε υδροπλάνο, έσπασε το τότε παγκόσμιο όριο ταχύτητας των 110 χιλιομέτρων την ώρα. Στις 11 Οκτωβρίου 1912 εκτέλεσε την πρώτη του αναγνωριστική αποστολή κατά την έναρξη του Α” Βαλκανικού Πολέμου. Με το πέρας του Α” Παγκοσμίου Πολέμου (1918) απασχολήθηκε ως εκπαιδευτής νέων αεροπόρων και για ένα διάστημα διατέλεσε διοικητής της Σχολής Ικάρων.

Από την προέλευση της, η φράση θα έπρεπε να αναφέρεται στον παράτολμο. Παρόλα αυτά χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσεις το χαζό και ακόμα πιο πολύ την χαζή, την συννεφοπαρμένη.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

– Είδες τι έκανε η Ιουλία; Βγήκε στους δρόμους και φώναζε ότι είδε τον Michael Jackson στην τουαλέτα της.
– Άντε μωρέ την τρελοκαμπέρω. Τι πρέπει να κάνω εγώ που εχθές έτρωγα με τον Elvis παγωτό στην κουζίνα μου…»

Η άποψη του online λεξικού της ελληνικής αργκό σχετικά με την προέλευση της λέξεως «τρελοκαμπέρο(ς)», αναφερόταν ως πιθανή και στην Α΄ Έκδοση του Λεξικού της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γ. Μπαμπινιώτη που κυκλοφόρησε το 1998. Και ήταν η ίδια άποψη που επικρατούσε το 1964 όταν το θέατρο «Μετροπόλιταν» ετοίμαζε την επιθεώρηση «Τρελοκαμπέρω» των Αλ. Σακελλάριου – Γ. Γιαννακόπουλου, σε σκηνοθεσία και χορογραφίες του Γιάννης Φλερύ και με συμπρωταγωνιστές τους Χρήστο Ευθυμίου, Ρένα Βλαχοπούλου, Καίτη Μπελίντα, Γιάννη Γκιωνάκη, Σπεράντζα Βρανά, Σταύρο Παράβα, Γιάννη Βογιατζή… Η οικογένεια Καμπέρου έκανε διάβημα διαμαρτυρίας, θεωρώντας ότι διασύρεται το όνομά της και τελικά η επιθεώρηση ανέβηκε με τίτλο: «Η δημοκρατία χορεύει».

Σήμερα όμως γνωρίζουμε ότι το 1899 ο Νικόλαος Γύζης έγραφε σε έναν φίλο του για την κακή υποδοχή που είχε «Η Δόξα των Ψαρών»: «Αι ελληνικαί κριτικαί περί της «Δόξης» μου «Ψαρών» με συνεκίνησαν. Εις έν ποίημα πολύ πνευματώδες, Ζλάπι ονομαζόμενον, μού την είπαν Ζουρλοκαμπέρω. Εγέλασα πολύ, και είπα μέσα μου, έχει δίκαιον ο απόγονος του Περικλέους». Και γνωρίζουμε ότι το ποίημα στο οποίο αναφέρεται ο Γύζης το δημοσίευσε ο Ζλάπι (μάλλον από την ταραχή του ο ζωγράφος μπέρδεψε τον τίτλο του ποιήματος με το όνομα του «ποιητή», το οποίο ήταν στην πραγματικότητα ψευδώνυμο του Πολύβιου Δημητρακόπουλου ο οποίος έγραφε με χωριάτικο ιδίωμα) στην «Εστία» στις 4 Απριλίου 1899 και προς το τέλος των πολλών στίχων του έγραφε:

«κη να μι τα μαλλιά της ξιμπλιγμένα
κ’η Δουόξα, που την ξιέρτι κη την ξέρου,
κη φαίνιτι πως τάχει σαν χαμένα
κη σουλατσιάρει σαν ζουρλουκαμπέρου».

Νικόλαος Γύζης, Η Δόξα των Ψαρών, 1898. Παστέλ σε χαρτί, 38 x 24 εκ.

Καθώς ο Δημήτριος Καμπέρος ήταν γεννημένος το 1883 (στην Ύδρα), καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η λέξη «τρελοκαμπέρος» δεν μπορεί να προέρχεται από αυτόν, αφού το 1899 ήταν πολύ μικρός για να έχει κάνει οποιεσδήποτε αεροπορικές τρέλες (με το αεροπλάνο που έτσι κι αλλιώς δεν υφίστατο τότε – οι αδερφοί Ράιτ έκαναν την πρώτη πτήση το 1903) που να τον συνδέουν με τη λέξη που ταιριάζει με το επώνυμο του. Και δεχόμαστε πια ότι η λέξη προέρχεται από «τρελό + καμπέρω < τουρκ. kamber “πιστός σύντροφος, δούλος” (εδώ “της τρέλας”)», όπως γράφει πλέον και το λεξικό του Μπαμπινιώτη (και ήδη από την 2η έκδοση του, το 2002). Δεν είναι καθόλου απίθανο βέβαια, μια λέξη που ήταν μέχρι τότε ελάχιστα γνωστή να ταίριαξε και να διαδόθηκε μέσα από τις «τρέλες» του γενναίου αεροπόρου για τον οποίο ο Γεώργιος Σουρής έγραφε τον Μάιο του 1912 στον «Ρωμηό» του:

«Την αεροπορίαν δοξάζω και γεραίρω
βαρδάτε και θα πάω ψηλά με τον Καμπέρο
κι εξ ύψους θ’ ανυμνήσω την συλλογήν εράνων
υπέρ αεροπλάνων»

…και στο επόμενο φύλλο:

«Την δόξαν ας αφήσωμεν θριάμβων εφημέρων
εις ύψος ας τρυφήσωμεν μαζί με τον Καμπέρον»

Το 2014, πενήντα χρόνια μετά το διάβημα των απογόνων του Καμπέρου για τον τίτλο της επιθεώρησης των Σακελλάριου – Γιαννακόπουλου, η Αντιγόνη Καμπέρου, της οποίας ο παππούς ήταν πρώτος ξάδερφος με τον πατέρα τού Δημητρίου Καμπέρου Αναστάσιο, κυκλοφόρησε το βιβλίο της «Δημήτριος Καμπέρος, Ο Τρελοκαμπέρος – Η ζωή του πρώτου Έλληνα στρατιωτικού αεροπόρου». «Υπήρξε ο πρώτος στρατιωτικός αεροπόρος θρύλος για τα κατορθώματά του τόσο σε πόλεμο όσο και σε περίοδο ειρήνης. Η μόνη του “τρέλα” ήταν η περιφρόνησή του για τον κίνδυνο και η λαχτάρα του να κατακτήσει τους αιθέρες», αναφέρεται στην παρουσίαση του βιβλίου (απ’ όπου προέρχονται κάποιες από τις πληροφορίες της ανάρτησης) για τον Δημήτριο Καμπέρο. «Λες και έδινε ζωή σ” αυτό το “συρματένιο πουλί”. Άνθρωπος και αεροπλάνο γίνονταν ένα και έσχιζαν τους αιθέρες προκαλώντας θαυμασμό και δέος! Τον εκτίμησαν και τον θαύμασαν για την προσήλωσή του στο καθήκον. Παραμένει ζωντανός στις καρδιές πολλών Ελλήνων και μας θυμίζει τη γενναία ψυχή του Έλληνα ακόμη και στις δύσκολες ώρες».

«Πλησιάζω τα εξήντα. Γέρασα. Έκανα τόσα πολλά και τίποτε δεν έκανα. Δεν παντρεύτηκα. Δεν έκανα ένα παιδί. Πολλοί είπαν ότι παντρεύτηκα την Ελλάδα και της γέννησα πλήθος νίκες. Είναι όμως έτσι; Ή μήπως η κρυφή μου ερωμένη ήταν η Αεροπορία;», έγραφε ο Δημήτρης Καμπέρος ο οποίος ήταν το πρώτο από τα έξι παιδιά που έκαναν ο Αναστάσης Καμπέρος και η Μαριγώ Παπαδάκη. Πριν ακόμη ο Δημήτρης πάει στο σχολείο, η οικογένεια μετακόμισε στον Πειραιά όπου εκείνος τελείωσε το (εξατάξιο) γυμνάσιο. Μπήκε πρώτος στην σχολή Ευελπίδων, απ’ την οποία αποφοίτησε αριστούχος το 1905, με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού, με τον οποίο μπήκε στο πυροβολικό. Στις 2 Μαΐου του 1911 διάβασε αυτό: «Ο κ. Υπουργός των Στρατιωτικών εξέδωκε χθες εγκύκλιον, ήτις εκοινοποιήθη προς άπαντα τα στρατιωτικά Σώματα, ίνα λάβωσιν γνώσιν οι επιθυμούντες εκ των αξιωματικών ν’ασκηθώσιν εις την αεροπλοΐαν. Οι επιθυμούντες να μετάσχωσιν των ασκήσεων οφείλωσιν να άγουν ηλικίαν κάτω των 28 ετών και να είναι ψύχραιμοι και δραστήριοι». Ήταν ένας από τους εξήντα αξιωματικούς που έκαναν αίτηση. Ήταν ένας από τους τρεις που επιλέχθηκαν την πρώτη χρονιά (άλλοι τόσοι ακολούθησαν και τη δεύτερη). Ήταν η εποχή που η Ελλάδα βρισκόταν στη διαδικασία δημιουργίας Στρατιωτικής Αεροπορικής Υπηρεσίας. Η κυβέρνηση είχε προχωρήσει σε συμφωνία με τον γαλλικό Οίκο «Φαρμάν», για την αγορά διπλάνων τα οποία ήταν από τα καλύτερα αεροπλάνα της εποχής, κατά την οποία η Γαλλία ήταν η κοιτίδα της αεροπορίας και η πρώτη, ίσως και η μόνη, χώρα που είχε αναπτύξει αεροπορική βιομηχανία. Τον Δεκέμβριο του 1911 οι τρεις επιλεγέντες Έλληνες αξιωματικοί έφταναν στις εγκαταστάσεις της «Φαρμάν» κάπου 45 χιλιόμετρα μακριά από το Παρίσι, για να εκπαιδευθούν στον χειρισμό τους. Στις 7 Ιανουαρίου του 1912 ο νόμος 3995 γινόταν αυτός που ίδρυε την Ελληνική Αεροπορία. Στις 9 Απριλίου του 1912 έφταναν στο λιμάνι του Πειραιά τα κιβώτια με τα κομμάτια των δύο πρώτων διπλάνων «Φαρμάν» με κινητήρες 50 ίππων. Ακριβώς δυο μήνες πριν η εφημερίδα «Ακρόπολις» έγραφε:

«Από μίας εβδομάδος εις το πεδίον του Ρουφ όπου οι στρατώνες του Μηχανικού, είχεν μεταφερθή τεράστιον κιβώτιον, το περιεχόμενον του οποίου επέπρωτο να ανησυχήση χθες την πρωΐαν τους Αθηναίους που δεν είχαν γνώσην του πράγματος. Το πελώριον κιβώτιον περιείχε το αεροπλάνον του Εμμανουήλ Αργυροπούλου, υιού του εν Πετρουπόλει πρώην πρεσβευτού, του πρώτου διπλωματούχου Έλληνος αεροπόρου, ο οποίος σπουδάσας κατά πρώτον μηχανικήν και ηλεκτρολογίαν εις Γερμανίαν, μετέβη κατόπιν εις το Μουρμελόν της Γαλλίας, όπου για 14 μήνας εσπούδασεν εν μέσω επανειλημμένων πτώσεων, ατυχιών, μωλωπισμών, την αεροπλοΐαν της οποίας έγινε καθώς απέδειξε χθες, τέλειος επιστήμων. Το αεροπλάνον του Αργυροπούλου είναι συστήματος Νιεπόρτ».

Ο Δημήτριος Καμπέρος

8 και 10 το πρωί της 8ης Φεβρουαρίου του 1912 έγινε η πρώτη πτήση του Αργυρόπουλου με το γαλλικό του «Νιεπόρτ». 9 και 20 η δεύτερη. Ας διαβάσουμε λίγο ακόμη από την «Ακρόπολη» για τα λόγια του συνεπιβάτη του Αργυρόπουλου (που είναι και ο πρώτος συνεπιβάτης αεροπλάνου που πέταξε στην Ελλάδα): «Φοβούμαι Είναι ασφαλέστερος κανείς εδώ κάτω… κτυπά με το πόδι του το χώμα». Ύστερα φοράει «δερματίνην αεροναυτικήν κάσκαν» και απογειώνονται. Μια πτήση διάρκειας τεσσεράμισι λεπτών σε ύψος 60 έως 80 μέτρων. Και ας αποκαλύψουμε τώρα και την ταυτότητά του μαζί με τα λόγια του όταν προσγειώθηκαν: «Ο Πρωθυπουργός πηδά πρώτος στη γη. Η έκφρασις του προσώπου του ανομολογεί την επίδρασιν κάποιας γοητείας. Το πλήθος τον χειροκροτεί.

- Αι εντυπώσεις σας κύριε Πρόεδρε τον ερωτούμεν.
- Τι εντυπώσεις; Έχομεν κάμει τόσην κατάχρησιν των επιθέτων ώστε δεν μπορεί να «εκφρασθή κανείς… Τι εντυπώσεις; Ξέρω και “γω…; Γράψτε ότι μπορεί να γραφή σε τέτοιες περιστάσεις, έχετε την άδειάν μου. Εκεί ψηλά έχει κανείς τόσα συναισθήματα. Αλλά μόλις ήρχισα να αισθάνομαι την άγνωστον ηδονήν της υπερόχου θέας… έρχεται ο κ. Αργυρόπουλος και με κατεβάζει πάλι στα εγκόσμια… εκτός αυτού δεν πετάξαμεν και πολύ ψηλά.»

Μετά θα ακολουθήσει η «βάφτιση» του αεροπλάνου. Ο Αργυρόπουλος δεν θέλει να το πούνε «Ελλάς», γιατί αν καταστραφεί θα λένε ότι «καταστράφηκε η Ελλάς». Ο Βενιζέλος δεν θέλει το «Ίκαρος» γιατί ο Ίκαρος σκοτώθηκε. Καταλήγουν στο «Αλκυών». Μια τελευταία ματιά στην «Ακρόπολη». Λέει ο Βενιζέλος: «Εύχομαι όπως η Αλκυών τερματίση φυσικόν τον βίον. Εύχομαι όπως ο κ. Αργυρόπουλος, ο πρώτος Έλλην αεροναύτης, ο πρώτος πετάξας υπέρ τα ιερά εδάφη, συνεχίση επί άλλου τελειοτέρου μηχανήματος το οποίον να οφείλεται εξ ολοκλήρου εις αυτόν, τας ενδόξους παραδόσεις του Ικάρου χωρίς τας ατυχίας εκείνου, προς δόξαν και αυτού και της Ελληνικής Πατρίδος.
Με τας ευχάς ταύτας ο Πρωθυπουργός θραύει την φιάλην του καμπανίτου επί
ενός των στηριγμάτων του αεροπλάνου εις το οποίον εύχονται όλοι ιδιαιτέραν
υγείαν και διατήρησιν.»

Κρατήστε το όνομα «Αργυρόπουλος» και πάμε να ξαναβρούμε τον Καμπέρο. Τον Μάιο του1912 συναρμολογεί τα «Φαρμάν», υπό την επίβλεψη του Γάλλου αερομηχανικού, Σοβώ. Σαν σήμερα ο Δημήτριος Καμπέρος θα πραγματοποιήσει την πρώτη πτήση με στρατιωτικό αεροπλάνο στην Ελλάδα απογειούμενος από το Φάληρο υπό τις επευφημίες χιλιάδων Αθηναίων. Την επομένη απογειώνεται και πάλι από την ίδια περιοχή. Πάνω από τα Κιούρκα ο κινητήρας παρουσίασε βλάβη και ο πιλότος για να αποφύγει το ατύχημα επιχείρησε αναγκαστική προσγείωση, ενώ ο ίδιος πήδηξε από ύψος δέκα μέτρων πάνω σε ξερόχορτα. Επισκεύασε μόνος του το διπλάνο του και το μετέφερε με τη βοήθεια των χωρικών σε σημείο που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως διάδρομος απογείωσης. Απογειώθηκε ξανά στις 15 Μαΐου και ξανά και ξανά μέχρι τις 19/5 συμμετέχοντας στα στρατιωτικά γυμνάσια εκείνων των ημερών, αναλαμβάνοντας διάφορες αποστολές και φτάνοντας να πετάει ψηλότερα από τα 1000 μέτρα. Την τελευταία μέρα των γυμνασίων περίμενε να συγχαρεί τον Καμπέρο (ο οποίος έκανε μια θεαματική πτήση από το Μπογιάτι στην Κηφισιά) στην προσγείωση του ίδιος ο Βενιζέλος με κάποιους Υπουργούς, όπως τον περίμενε και στις 15/5 μαζί με τον Γάλλο στρατηγό Εντού.

Στις 24 Μαΐου διαβάζουμε στην εφημερίδα «Σκριπ»: «Νέα πτήσις του Καμπέρου εκ του αεροδρομίου του Ζωολογικού Κήπου· μετέβη εις Φρεαττύδα όπου έκανε διαφόρους ελιγμούς άνωθεν της οικίας του». Ο ίδιος ο πιλότος σημειώνει: «Αισθανόμουν ότι εκτός από τη δική μου προσωπική τέρψη, μάγευα και τα πλήθη. Ο αθηναϊκός λαός έσπευσε σαν ορμητικός χείμαρρος να καταλήξει στο αεροδρόμιο του Φαλήρου όπως το ποτάμι ρίχνει τα νερά του στο Δέλτα.» Οι ριψοκίνδυνες πτήσεις του Καμπέρου (που ήταν ένα από τα πιο πολυσυζητημένα πρόσωπα των ημερών) στη Φρεαττύδα, πολύ χαμηλά πάνω από το σπίτι του και λίγα ακόμη σπίτια, αρχίζουν να τεκμηριώνουν τον χαρακτηρισμό του ως «τρελοκαμπέρος». Στις 27 Μαΐου θα τεκμηριωθεί ακόμη περισσότερο….

Όπως μας ενημερώνει η «Σκρίπτ» στο φύλλο της 28ης Μαΐου, την προηγούμενη μέρα πραγματοποιήθηκε από τον Βενιζέλο η βάπτιση των πρώτων τεσσάρων στρατιωτικών αεροπλάνων που ανήκαν στο Ελληνικό Κράτος. Τα δύο είχαν ήδη συναρμολογηθεί και ονομάστηκαν «Δαίδαλος» και «Αετός». Τα άλλα δύο βρισκόταν ακόμη μέσα στα κιβώτια τους στο λιμάνι του Πειραιά όπου είχαν φτάσει μετά τα δύο πρώτα. Ωστόσο και εκείνα τα βάπτισε ο Πρωθυπουργός και τα είπε «Ιέραξ» και «Γυψ». Στη συνέχεια ο Καμπέρος ανέβηκε στον «Δαίδαλο» και ξεκίνησε τους ακροβατικούς του ελιγμούς σε ύψος 400 μέτρων πάνω από το Νέο Φάληρο και χαμηλότερα πάνω από την Καστέλα. Ενώ πετούσε 300 μέτρα πάνω απ’ την Καστέλα όταν αντιλήφθηκε ότι κοντά του πετούσε ακόμη ένα αεροπλάνο. Ήταν το μονοπλάνο του Αργυρόπουλου, που είχε απογειωθεί από το Φάληρο, χωρίς να ειδοποιήσει κανένα και έκαμνε κι αυτός ακροβατικά. Ο Καμπέρος, φοβερά εκνευρισμένος, προσγείωσε αμέσως τον «Δαίδαλο». Αυτή τη φορά θα διαβάσουμε «Εμπρός»: «Ο κ. Καμπέρος προσγειούται δεξιότατα προς το ΝΔ μέρος του αεροδρομίου. Το αεροπλάνον προχωρεί ως εκ της κεκτημένης ταχύτητος εις αρκετών μέτρων απόστασιν ιστάμενο εις το κέντρον περίπου του αεροδρομίου. Ο κ. Καμπέρος πηδά εκ του αεροπλάνου του και σπεύδει προς το μέρος των θεατών επεφημούμενος ενθουσιωδώς υπό του κόσμου.
ΑΙ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΙ ΤΟΥ. Ο κ. Πρωθυπουργός απομακρυνθείς εκ του κύκλου των επισήμων προχωρεί προς συνάντησιν του κ. Καμπέρου, τον οποίον και συγχαίρει θερμότατα ούτος δε ευχαριστών τον κ. Πρωθυπουργόν εκφράζει παράπονα εναντίον του κ. Αργυροπούλου λέγων.

- Διαμαρτύρομαι κ. Πρόεδρε. Δεν είναι κατάστασις αυτή. Αυτά δεν γίνονται εις άλλα αεροδρόμια. Ο κ. Αργυρόπουλος χωρίς να ειδοποιήση ότι θα υψωθή ηκολούθησε τον δρόμον μου, πράγμα το οποίον με ημπόδισε να κάμω τας στροφάς
τας οποίας εσχεδίαζον.
- Καλά, καλά δεν πειράζει. Άλλη φορά δεν θα επαναληφθή, λέγει ο κ. Βενιζέλος. Ήτο όμως το θέαμα πολύ ωραίον. Και οι δύο επετάξατε πολύ ωραία».

Ο «Δαίδαλος», όμως παρέμενε στη μέση του αεροδρομίου, μη επιτρέποντας στον Αργυρόπουλο να προσγειωθεί. Όταν ζητήθηκε από τον Καμπέρο να το μετακινήσει: «τουναντίον διέταξε τους στρατιώτας να μη το μετακινήσουν ειπών εν οργή προς αυτούς τα εξής: – Αφήστε το. Μη το πειράξη κανείς σας. Σας διατάσσω να μην το κινήσετε διόλου από την θέσιν του. Αφήστε το να το σπάση για να μάθη άλλη φορά». Έπρεπε να περάσει αρκετή ώρα (και κατά την «Σκριπ» να ξαναπαρέμβει ο Πρωθυπουργός) μέχρι να δώσει διαταγή να το μετακινήσουν ο Καμπέρος. Ο οποίος μάλιστα μετά την αποχώρηση των επισήμων απογειώθηκε για νέα πτήση επιδείξεως και για να συνεχίσει τα παράτολμα κόλπα του, πάνω από την Καστέλα. «Κατενθουσιασμένος κατόπιν τούτου ο κόσμος περί την 8ην παρά τέταρτον ήρχισεν αποσυρόμενος».

Στις 24 Ιουνίου του 1912 ο Καμπέρος είχε μετατρέψει το αεροπλάνο του σε υδροπλάνο με την προσθήκη δύο πλωτήρων. Τα 110 χιλιόμετρα την ώρα ταχύτητα που έπιασε κάνοντας τη διαδρομή Φάληρο – Ύδρα ήταν παγκόσμιο ρεκόρ. Δεν μπόρεσε να το χαρεί καθώς την επόμενη μέρα πέθανε ο πατέρας του. Ο 1ος Βαλκανικός πόλεμος πλησίαζε. Σε αυτόν, στις 4 Απριλίου 1913, σκοτώθηκε όταν το αεροπλάνο του έπεσε στον Λαγκαδά (ενώ εκτελούσε αναγνωριστική πτήση εχθρικών θέσεων), ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος, για τον οποίο φτιάχτηκε ειδικός νόμος για να μπορέσει να πετάξει με τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις.

Καιρό μετά την έναρξη του πολέμου ο Καμπέρος γράφει: «Στις 11 Οκτωβρίου, ημέρα Παρασκευή, εισχώρησα σε βάθος 60 χλμ. εντός του εχθρικού εδάφους, βαλλόμενος από εχθρικά πυρά. Αυτό απετέλεσε σημαντικότατο επίτευγμα για την εποχή εκείνη όταν τα αεροσκάφη ήταν κατασκευασμένα από καλάμια “μπαμπού”, των οποίων οι ευπαθείς κινητήρες υπέκειντο σε συνεχείς βλάβες, ενώ εγώ καθόμουν στο κενό ανάμεσα σε δύο δοκίδες. Ήταν μια θαυμάσια πτήση η οποία μου έδωσε τη δυνατότητα να εισέλθω στο κέντρο του εχθρικού εδάφους και μάλιστα στο τουρκικό πυροβολικό το οποίο δεν δίστασε να με κάνει κόσκινο, αλλά ευτυχώς δεν έπαθα τίποτα. Άλλη μια φορά όπως τόσες, είχα άγιο. Γύρισα πίσω στο στρατόπεδο, στην Ελασσόνα, έχοντας δει τις θέσεις του εχθρού, τα εφόδιά του και τον αριθμό των στρατιωτών έτσι ώστε να μεταφέρω όλες αυτές τις πολύτιμες πληροφορίες για την επίθεση του Στρατού μας στην Ελασσόνα». Αργότερα γράφει: «Τους πρώτους μήνες του πολέμου ήμουν αεικίνητος. Μια στη Λάρισα, για να επιβλέπω τη συγκρότηση του Λόχου, μια στην Αθήνα, για να επιβλέπω την κατασκευή αεροπορικών βομβών που θα τις χρησιμοποιούσαμε ρίχνοντάς τις από ψηλά. Ήταν κάτι σαν χειροβομβίδες του μισού κιλού η κάθε μία, τις οποίες τις κατασκευάζαμε, για να τις ρίξουμε στον εχθρό κατόπιν κατοπτεύσεως. Δοχεία βενζίνης, που με την κρούση τους στο έδαφος θα αναφλέγονταν και θα δημιουργούσαν απώλειες στον εχθρό. […] Με μια δαγκωνιά η περόνη απελευθερωνόταν και η χειροβομβίδα έφευγε για το σύντομο της ταξίδι και όταν θα έσκαγε θα κατέστρεφε κάτι ή κάποιον. […] Ξαφνικά ανακάλυψα, ότι πίσω από κάποιες φυλλωσιές είχαν κρύψει τα μυδράλια και από αυτά έριχναν και σκότωναν τους δικούς μας. Πέταξα από πάνω τους και με τις τέσσερις χειροβομβίδες που έριξα, ήταν αρκετές για να τα διαλύσω».

Οι πτήσεις του είναι οι πρώτες στον κόσμο κατά τη διάρκεια ενός τακτικού πολέμου και αυτές οι βόμβες που έριχνε με τα χέρια αποτελούν τον πρώτο αεροπορικό βομβαρδισμό της ιστορίας. Μετά το τέλος των Βαλκανικών πολέμων οργάνωσε και λειτούργησε, στη Θεσσαλονίκη, την πρώτη σχολή χειριστών της ιστορίας της ελληνικής αεροπορίας. Η εκπαίδευση νέων αεροπόρων ήταν μια από τις βασικές του ασχολίες τα επόμενα χρόνια, κατά τα οποία επίσης αρθρογραφούσε και έγραψε το βιβλίο «Ο Μελλοντικός Πόλεμος από του Αέρος». Το καλοκαίρι του 1934 έκανε μια τελευταία πτήση επίδειξης με αεροπλάνο Ε9 «Αβρό» των 180 ίππων. Ήταν απάντηση σε αυτές των Άγγλων πιλότων που είχαν προηγηθεί. «Μεταξύ των άλλων ο κ. Καμπέρος έκαμεν επανειλημμένως κατακορύφως το σχήμα οκτώ, ανόρθωσιν και ανάποδο λούπινγκ, λούπινγκ με βραδείαν περιστροφήν και σπινάρισμα καθώς και πτήσιν ανάστροφον» έγραφε ο τύπος που πρόσθετε ότι αντίστοιχους ελιγμούς μόνο ο Γάλλος Ντετρουαγιέ είχε κατορθώσει, αλλά με πολύ ισχυρότερο αεροπλάνο, των 500 ίππων», ανέλυε τον Νοέμβριο του 2019 σε συνέντευξη της στο «ΑΠΕ-ΜΠΕ» η Αντιγόνη Καμπέρου: «Ήταν προγραμματισμένη η επίσκεψη του βρετανικού αεροπλανοφόρου “Furious” και τα βρετανικά αεροπλάνα έκαναν επιδείξεις στο Τατόι ως μέρος της προετοιμασίας τους για την έλευση του αεροπλανοφόρου, αποδεικνύοντας τη διαφορά επιπέδου εκπαίδευσης από την ελληνική αεροπορία. Σαν παράτολμος και “τρελός” που ήταν, βούτηξε ένα αεροπλάνο που είχε να χρησιμοποιηθεί μια δεκαετία και κατέβηκε στο Φάληρο. Με το πεπαλαιωμένο αεροπλάνο “Αβρό” πλησίασε το αεροπλανοφόρο, και εκτελούσε ακροβατικά ξυστά από το κατάστρωμά του και με ανάστροφες πτήσεις, άγγιζε την επιφάνεια της θάλασσας προκαλώντας τον θαυμασμό των Βρετανών. Αυτή ήταν και η τελευταία του επίδειξη γιατί αποστρατεύτηκε λόγω ηλικίας την επόμενη μέρα στις 2 Αυγούστου 1934. Ένα αιφνιδιαστικό, εκθαμβωτικό φινάλε που άρμοζε στον Καμπέρο.» Ο οποίος ξαναφόρεσε τη στολή του και παρουσιάστηκε έτοιμος να συνδράμει την Πολεμική Αεροπορία στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Η προσφορά του δεν έγινε δεκτή λόγω της ηλικίας του.

«Ένα ζεστό πρωινό του Ιουλίου του 1941, ο Δημήτριος (Μίμης) Καμπέρος, πενήντα οκτώ ετών τότε, και αποστρατευμένος αεροπόρος με τον βαθμό του επισμηναγού, δέχεται μιαν ενοχλητική επίσκεψη στο σπίτι του, στην Πειραϊκή. Μια γερμανική περίπολος έχει έρθει για να τον συλλάβει. Ο Καμπέρος αρνείται να παραδοθεί, επιμένοντας πως, κατά το στρατιωτικό πρωτόκολλο, μόνον ένας αξιωματικός του ιδίου βαθμού μπορεί να τον συλλάβει. Οι Γερμανοί δείχνουν σεβασμό και αποχωρούν.

Την επομένη, χτυπάει και πάλι η πόρτα του Καμπέρου. Αυτή τη φορά είναι ένας επισμηναγός της Λουφτβάφε. Ο Έλληνας αεροπόρος παραδίδει τα όπλα του και οδηγείται στο αρχηγείο της Λουφτβάφε όπου ανακρίνεται σχετικά με τη φημολογούμενη αντιστασιακή δράση Ελλήνων αξιωματικών της Αεροπορίας. Ο πεισματάρης Πειραιώτης αρνείται να συνεργαστεί και οι Γερμανοί του επιτρέπουν να φύγει», ξεκινά η αφήγηση του βιβλίου της Αντιγόνης Καμπέρου.
«Όταν έκανα τα διάφορα επικίνδυνά μου», έγραφε ο ίδιος ο Μίμης Καμπέρος, «όλοι πάγωναν από τον φόβο και δεν ήταν διατεθειμένοι να με ακολουθήσουν. Εγώ όμως το διασκέδαζα γιατί έκανα τσαλίμια στον Χάρο και του ξέφευγα! Το ήξερα πολύ καλά αυτό, αλλά οι άλλοι δεν το πολυχώνευαν. Ήταν τόσο πρωτότυπα, που τα ονόμασαν “ακροβατικά Καμπέρου”».

«Ο επισμηναγός Δημήτριος Καμπέρος δεν πέθανε στο αεροπλάνο, αλλά βρέθηκε νεκρός στο σπίτι του», λέει η Αντιγόνη Καμπέρου. «Οι σωληνώσεις του φωταερίου έπαθαν κάποια βλάβη και έτσι αποκοιμήθηκε και δεν ξαναξύπνησε ενώ έφτιαχνε το τσάι του για να ζεσταθεί. Σιγά-σιγά το δηλητήριο που ο Χάρος έστειλε ύπουλα, τον κοίμισε για πάντα! Πέθανε τον χειμώνα του 1942 μέσα στην Κατοχή».

The post Δημήτριος Καμπέρος: o «τρελοκαμπέρος» appeared first on .

Αν είχαμε χορηγό σε αυτή την ανάρτηση δεν θα μπορούσε να είναι η κλωστοϋφαντουργική εταιρεία της περιοχής των Ντάσλερ. Εκτός κι αν είμασταν στα τέλη του 19ου αιώνα. Τότε δηλαδή που η εταιρεία ανθούσε ακόμη. Απόδειξη ότι πολλά μέλη του γενεαλογικού δέντρου του Κρίστοφ και της Πολίνας ασκούσαν επαγγέλματα σχετικά με την κλωστοϋφαντουργία και την βαφή υφασμάτων. Ο Κρίστοφ, ο οποίος ασχολούνταν με εμπορικές δραστηριότητες του κλάδου, ήταν από τους τελευταίους που άντεξαν την κατάρρευση της τοπικής κλωστοϋφαντουργίας. Όμως τελικά χρειάστηκε να πιάσει κι αυτός βελόνα και κλωστή. Κυρίως σπάγκο όμως. Και φαρτσέτες και λούστρους. Και καλαπόδια. Για να γίνει τσαγκάρης. Τουλάχιστον 112 υποδηματοποιούς θα είχε το 1922 το Χέρτσογκεναουραχ. Τεράστιο, αναλογικά, νούμερο για τους λιγότερους από 3500 κατοίκους του. Η υποδηματοποιία είχε δώσει τη λύση σε πολλούς από αυτούς που είχαν (αναγκαστικά) εγκαταλείψει την κλωστοϋφαντουργία. Όπως και ο Κρίστοφ. Ο οποίος εργαζόταν σε ένα εργοστάσιο που έφτιαχνε παντόφλες. Στο πίσω μέρος του σπιτιού τους η Πολίνα είχε φτιάξει ένα πλυσταριό. Τη βοηθούσε σε αυτό και η μοναχοκόρη της, η Μαρί (που είχε γεννηθεί το 1894) και ο Ρούντολφ και ο Άντολφ, μαζί με τον μεγάλο τους αδερφό, τον Φριτς (που είχε γεννηθεί το 1892). Τα τρία αγόρια εργάζονταν στην παράδοση των πλυμένων ρούχων σε όλη την πόλη, στην οποία όλοι τα ήξεραν ως «τα αγόρια του πλυσταριού».

Ο Ρούντολφ (αριστερά) και ο Άντι Ντάσλερ

Έπρεπε να κλείσει τον τρίτο χρόνο της ζωής του ο Ρούντολφ Ντάσλερ για να αρχίσει να λέει κάτι άλλο εκτός από διάφορα «μπ». Κάπως έτσι προέκυψε να τον φωνάζουν Μπόμπι. Ο (πρώτος παγκόσμιος) πόλεμος τον έκανε να μεγαλώσει γρήγορα. Πριν να κλείσει τα 16 στρατολογήθηκε στον γερμανικό στρατό, όπως και ο Φριτς. Ο Άντολφ, που τον φωνάζαν Άντι, ήταν αρκετά μικρός για να τη γλυτώσει. Και από την αρτοποιία ήθελε να γλυτώσει. Αν και ολοκλήρωσε την τυπική εκπαίδευση για να γίνει φούρναρης, το επάγγελμα αυτό δεν τον ενδιέφερε καθόλου. Ξεκίνησε να μαθαίνει τα μυστικά της υποδηματοποιίας από τον πατέρα του. Ο ελεύθερος χρόνος του ήταν γεμάτος από αθλητικές δραστηριότητες. Αυτός κι ο φίλος του ο Φριτς, ο γιος ενός σιδηρουργού, έτρεχαν σε ένα σωρό αθλήματα. Όχι για να τα παρακολουθήσουν, αλλά για να συμμετάσχουν. Σε στάδια για τρέξιμο, ακοντισμό, δισκοβολία και άλλα. Σε γήπεδα για ποδόσφαιρο. Σε ρινγκ για πυγμαχία. Σε παγοδρόμια για χόκεϊ. Σε χιονισμένες πλαγιές για άλματα με σκι. Τα «στάδια», τα «γήπεδα», τα «ρινγκ» και τα «παγοδρόμια» συνήθως ήταν αυτοσχέδια. Αυτοσχέδιες ήταν και κάποιες κατασκευές που ο Άντι χρησιμοποιούσε για τα αθλήματά του, όπως τα ξύλινα ακόντια του ή τα ξύλινα μπαστούνια για το σκι. Αυτοσχέδια ήταν και τα παπούτσια που σχηματιζόταν στο μυαλό του για τα διαφορετικά μοντέλα που θα μπορούσαν να κατασκευάζονται ανά άθλημα…

ο Ρούντολφ Ντάσλερ

Τον Ιούνιο του 1918 ο Άντολφ έπαψε να θεωρείται μικρός για πόλεμο. Στρατολογήθηκε κι αυτός. Ο πόλεμος μπορεί να τελείωσε για τους Γερμανούς (με την «άνευ όρων» συνθηκολόγησή τους) πριν περάσουν έξι μήνες από την στρατολόγησή του, όμως τον κράτησαν στο στρατό για έναν ακόμη χρόνο. Ποιος είπε ότι υπήρξε ποτέ πόλεμος που τελείωσε με την λήξη του; Άσε που κάποιες φορές στη λήξη ενός πολέμου – στους όρους, τις συμφωνίες και τις συνθήκες του – γεννιέται και ο επόμενος. Όταν, τον Οκτώβριο του 1919, ο Άντι γύρισε από το στρατό δεν βρήκε τον Ρούντολφ να δουλεύει στο ίδιο εργοστάσιο με τις παντόφλες με τον πατέρα του, όπου είχε πάει για λίγο καιρό πριν φύγει για το μέτωπο. Οι πωλήσεις είχαν πλέον μειωθεί, άρα και οι θέσεις εργασίας. Ο Ρούντολφ είχε πάει σε ένα εργοστάσιο με πορσελάνες και μετά σε μια επιχείρηση δερμάτων στη Νυρεμβέργη. Ούτε και το πλυντήριο της μαμάς του βρήκε ο Άντι όταν γύρισε από το στρατό. Το είχε πάρει μαζί της η οικονομική καταστροφή του πολέμου. «Κάθε κρίση κρύβει και μια ευκαιρία», δε λένε; Για τον Άντι ίσχυσε. Το πλυσταριό έγινε τσαγκάρικο κι εκείνος έβαλε μπρος να υλοποιεί τα σχέδια του για τα πατούμενα. «Κάθε αρχή και δύσκολη», δε λένε; Λένε όμως και «μάθε τέχνη κι άστηνε κι αν πεινάσεις πιάστηνε»…

Ο Άντι Ντάσλερ λοιπόν επέμενε με την τέχνη του τσαγκάρη. Κι ο μπαμπάς του επέμενε να τον στηρίζει, όσο τον έβλεπε να δουλεύει ακούραστα κι αγόγγυστα. Και η οικογένεια του φίλου του τού Φριτς, το ίδιο. Με όλη αυτή την υποστήριξη και με το όραμά του να τον οδηγεί φτάσαμε το 1924 στο «Εργοστάσιο Παπουτσιών Αδελφών Ντάσλερ» (“Gebrüder Dassler Schuhfabrik”). Την τέχνη την είχε μάθει από παλιά και ο Ρούντολφ – άσε που το καπέλο του τσαγκάρη του πήγαινε (ιδιοσυγκρασιακά) περισσότερο από το πηλήκιο του αστυνομικού που είχε, επίσης, σκεφτεί να φορέσει μετά τον πόλεμο. Και είχε κάνει και τα ανάλογα μαθήματα. Ο Άντι έβγαινε, τότε, στην ύπαιθρο για να μετατρέψει σε χρήσιμο υλικό οτιδήποτε από τα συντρίμμια χωρούσε η πλούσια φαντασία του – τα στρατιωτικά κράνη παρείχαν δέρμα για τα παπούτσια, τα κομμάτια των αλεξίπτωτων μετάξι για τις παντόφλες. Οι διάφοροι πειραματισμοί του με υλικά και δέρματα άνοιγαν όλο και περισσότερους νέους ορίζοντες και η ευρεσιτεχνία του ανέβαινε συνεχώς επίπεδα. Ήταν από τους πρώτους που έφτιαξαν παπούτσια με τάπες και παπούτσια με σφυρήλατα καρφιά, από τους πρώτους που χρησιμοποίησαν διάφορα είδη δερμάτων. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1928 ήταν οι πρώτοι που τόσοι αθλητές φόρεσαν εξειδικευμένα παπούτσια. Πολλοί τα είχαν πάρει από τους αδερφούς Ντάσλερ. Ακόμη περισσότεροι το 1932, στους Ολυμπιακούς του Λος Άντζελες. Και ύστερα ήρθε το 1933.

H οικία των Ντάσλερ, που μετατράπηκε στο Gebrüder Dassler Schufabrik / φώτο Αρχείου

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 οι διχαστικοί και εθνικιστικοί σπόροι που άφησε στην Ευρώπη το τέλος του πρώτου παγκοσμίου πολέμου άρχισαν να καρπίζουν επικίνδυνα. Το όνομα των καρπών τους ήταν «ναζί». Το Σεπτέμβριο του 1930 ήταν δεύτερο κόμμα στη Γερμανία. Ο δρόμος είχε ανοίξει. Στις αρχές του 1933 η εξουσία ήταν δική τους. Την πρωτομαγιά και οι τρεις αδερφοί Ντάσλερ ήταν μέλη του ναζιστικού κόμματος. Ο Άντι και ο Ρούντολφ έκλειναν τις επιστολές τους με το «χάιλ Χίτλερ». Με τους ανθρώπους του συνεργαζόταν από καιρό. Η ανωτερότητα της άριας φυλής έπρεπε να αποδειχθεί μέσα και από τον αθλητισμό. Κάποιος τρόπος (θα) βρέθηκε για να ξεπεραστεί ότι ο Τζέσε Όουενς κέρδισε τα τέσσερα χρυσά Ολυμπιακά μετάλλια μέσα στο στάδιο του Βερολίνου, τρέχοντας και πηδώντας με παπούτσια που του είχε προμηθεύσει προσωπικά ο Άντι. Γεγονός που βοήθησε δυο φορές τα παπούτσια των Ντάσλερ. Μια με την εκτίναξη των πωλήσεων μετά τους Ολυμπιακούς του Βερολίνου – διακόσιες χιλιάδες ζευγάρια το χρόνο έφτασαν να πουλάνε πριν το ξεκίνημα του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου. Στο τέλος του ήρθε η δεύτερη φορά που το γεγονός ότι τα είχε φορέσει ο Όουενς βοήθησε τα παπούτσια των Ντάσλερ. Δεν τα βοήθησε απλώς. Τα έσωσε. Όταν τα αμερικανικά στρατεύματα έφτασαν στο Χέρτσογκεναουραχ και έμαθαν ότι το εργοστάσιο υποδημάτων που βρήκαν εκεί ήταν αυτό που τα προϊόντα του φορούσε ο τετράκις Χρυσός Ολυμπιονίκης του Βερολίνου, αποφάσισαν να αφήσουν το εργοστάσιο να λειτουργεί κανονικά και πολλοί από τους φαντάρους και τους αξιωματικούς τους έγιναν οι καλύτεροι πελάτες. Μέσα στα χρόνια του πολέμου αυτός μεταφέρθηκε και μέσα στο σπίτι των Ντάσλερ. Ιδίως ανάμεσα στον Άντι και τον Ρούντολφ που στα χρόνια του πολέμου στρατολογήθηκαν σε διαφορετικές περιόδους στον γερμανικό στρατό.
Μέσα στον πόλεμο ζούσαν στο ίδιο σπίτι o Κρίστοφ, η Πολίν, o Ρούντολφ και ο Άντι με τις γυναίκες τους και πέντε συνολικά εγγόνια. Το κλίμα στην οικογένεια των Ντάσλερ έγινε από πολύ νωρίς πολύ βαρύ. Μάλλον περισσότερο απ’ όλα το βάραινε η άρνηση του Άντι να πάρει τους δυο γιους της αδερφής τους Μαρίας να δουλέψουν στο εργοστάσιο που, αρχικά, λειτουργούσε κατά ένα μέρος για την παραγωγή στρατιωτικού υλικού και κατά ένα άλλο συνέχισε να είναι ένα εργοστάσιο παραγωγής υποδημάτων. Η απόφαση – που πάρθηκε με το επιχείρημα ότι αρκετά οικογενειακά προβλήματα υπήρχαν ήδη στην εταιρεία – οδήγησε στη στρατολόγηση των νεαρών, όπως σχεδόν πάντα συνέβαινε με τους συνομηλίκους τους που δεν απασχολούνταν στις βιομηχανίες που επιτρεπόταν να λειτουργούν. Και όπως ήταν αρκετά πιθανό να συμβεί τα δυο παιδιά της Μαρίας δεν γύρισαν ποτέ από τον πόλεμο. Κοντά σ’ αυτό ακούγονταν ένα σωρό άλλες ιστορίες, όπως το ότι ο Ρούντολφ είχε κοιμηθεί με τη γυναίκα του Άντι ή ο ισχυρισμός του Άντολφ ότι ο Ρούντολφ έβαζε χέρι στο ταμείο της επιχείρησης. Κάποιοι λένε μια άλλη ιστορία που λέει ότι ο Άντολφ δεν χρησιμοποιούσε τα καρφιά μόνο για τα παπούτσια των αθλητών του στίβου αλλά και για να καρφώσει τον αδερφό του. Μια άλλη ιστορία που τη λένε οι περισσότεροι είναι ότι μια νύχτα του 1943, κατά τη διάρκεια ενός βομβαρδισμού από τους συμμάχους ο Ρούντολφ που βρισκόταν στο καταφύγιο με την οικογένεια του άκουσε τον Άντι που κατέβαινε με τη γυναίκα του να λέει «οι βρωμομπάσταρδοι επέστρεψαν πάλι». Ο Άντι έλεγε ότι το σχόλιο ήταν για τα συμμαχικά αεροσκάφη και τους πιλότους τους, όμως ο Ρούντολφ ήταν σίγουρος ότι πήγαινε στον ίδιο και την οικογένεια του.

Τα αδέρφια Ντάσλερ με τον υπουργό Αθλητισμού του Ράιχ, Josef Waitzer (το 1930) / φώτο Αρχείου

Καθώς οι συγκρούσεις ανάμεσα στα δυο αδέρφια συνεχιζόταν, τόσο κατά τη διάρκεια του πολέμου όσο και μετά από αυτόν, ο διαχωρισμός των επιχειρήσεων τους ήταν η αναμενόμενη εξέλιξη. Βάλε τώρα τα πρώτα γράμματα του επιθέτου τού Άντολφ Ντάσλερ δίπλα σε εκείνα του παρατσουκλιού του και θα δεις από που τον ξέρεις. Με τον Ρούντολφ είναι λίγο πιο δύσκολο. Διότι είναι λίγο δύσκολο να μαντέψεις ότι το «ρούντα» (“ruda”) που προκύπτει με την ίδια διαδικασία έγινε τελικά “puma”. Το δε Χέρτσογκεναουραχ έγινε «η πόλη των σκυμμένων σβέρκων», καθώς οι κάτοικοι περπατούσαν με σκυμμένο το κεφάλι για να βλέπουν τι μάρκα παπούτσια φορούσαν οι άλλοι. Λένε μάλιστα ότι συχνά οι επισκέπτες του Ρούντολφ φορούσαν adidas επειδή γνώριζαν ότι θα τους έστελνε στο υπόγειο να πάρουν ένα ζευγάρι puma καθώς δεν άντεχε να τους βλέπει να φορούν παπούτσια της μισητής εταιρείας του αδερφού του. Η κόντρα ανάμεσα στα αδέρφια μεγάλωσε ακόμη περισσότερο. Άλλωστε, είχε γίνει και επιχειρηματική. Κράτησε μέχρι το θάνατό τους. Στο νεκροταφείο του Χέρτσογκεναουραχ θάφτηκαν (το 1974 ο μεγαλύτερος και το 1978 ο μικρότερος) όσο πιο μακριά γινόταν ο ένας από τον άλλο. Έπρεπε να περάσουν δυο γενιές για να μετριαστούν τα πάθη. Ο Φρανκ Ντάσλερ, εγγονός του Ρούντολφ, δούλεψε και στις δυο επιχειρήσεις, κρέμασε μια πινακίδα έξω από το σπίτι στο οποία έζησαν μαζί τα περισσότερα χρόνια της ζωής τους ο παππούς και ο αδερφός του παππού του και έδειξε το πρώην πλυσταριό απ’ όπου ξεκίνησαν τη διαδρομή τους η adidas και η puma. Εργαζόμενοι και των δύο εταιρειών στο Χέρτσογκεναουραχ συμμετείχαν σε έναν φιλικό αγώνα τον Σεπτέμβριο του 2009, την Παγκόσμια Ημέρα Ειρήνης του ΟΗΕ. Πώς να αισθανόταν άραγε ο Ρούντολφ και ο Άντολφ αν ζούσαν; Άραγε αυτό θα τους πείραζε περισσότερο ή το γεγονός ότι καμία από τις εταιρείες δεν ανήκει πλέον σε κάποιον απόγονο των Ντάσλερ;

Ο Άντι Ντάσλερ κρατά ένα από τα δημιουργήματά του

The post Δύο αδέρφια και οι τρεις πιο διάσημες γραμμές της ιστορίας appeared first on .

«Η βιολογία είναι τώρα μεγαλύτερη από τη φυσική, με βάση τους προϋπολογισμούς, το εργατικό δυναμικό που απαιτείται ή το σύνολο των μεγάλων ανακαλύψεων. Η βιολογία είναι επίσης πολύ πιθανό να διατηρήσει το μεγαλύτερο κομμάτι από την πίτα της επιστήμης μέσα στον εικοστό πρώτο αιώνα. Η βιολογία είναι επίσης πολύ πιο σημαντική από τη φυσική, με βάση τις οικονομικές της συνέπειες, τις ηθικές περιπλοκές της ή τις επιπτώσεις που έχει πάνω στην ανθρώπινη δραστηριότητα», έγραψε το 2015 στα «Όνειρα της Γης και τ’ Ουρανού» (“Dreams of Earth and Sky”) o σπουδαίος επιστήμονας και στοχαστής Φρήμαν Ντάισον (Freeman Dyson) που στις 28 του Φλεβάρη συμπληρώθηκε ακριβώς ένας χρόνος από το θάνατό του, στα 96 του χρόνια.

Επτά χρόνια πριν είχε εκδώσει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και κατανοητά σύντομα (περίπου 5000 λέξεις) επιστημονικά δοκίμια που έχω διαβάσει ποτέ, το «Όταν η επιστήμη και η ποίηση ήταν φίλες» (“When Science & Poetry Were Friends”). Το οποίο τελείωνε έτσι: «Εάν η κυρίαρχη επιστήμη στην καινούργια Εποχή του Δέους είναι η βιολογία, τότε η κυρίαρχη μορφή τέχνης πρέπει να είναι ο σχεδιασμός των γονιδιωμάτων με σκοπό τη δημιουργία καινούργιων ποικιλιών ζώων και φυτών. Τούτη η μορφή τέχνης, που χρησιμοποιεί τη νέα βιοτεχνολογία δημιουργικά προκειμένου να βελτιώσει τις αρχαίες επιδέξιες τεχνικές των καλλιεργητών φυτών και εκτροφέων ζώων, παλεύει ακόμη για να γεννηθεί. Πρέπει να υπερβεί πολιτισμικά φράγματα αλλά και τεχνικές δυσκολίες, ενάντια αφενός στον μύθο του Φράνκενσταϊν και αφετέρου στην πραγματικότητα των γενετικών ελαττωμάτων και παραμορφώσεων.

Αν αυτό το όνειρο γίνει πραγματικότητα και η νέα μορφή τέχνης θριαμβεύσει, τότε μια καινούργια γενιά καλλιτεχνών, που θα συντάσσουν γονιδιώματα με την ίδια ευχέρεια που ο Μπλέικ και ο Λόρδος Βύρωνας έγραφαν στίχους, θα μπορούσε να δημιουργήσει μια πληθώρα νέων λουλουδιών και φρούτων και δέντρων και πουλιών για να εμπλουτίσει την οικολογία του πλανήτη μας. Η πλειονότητα αυτών των καλλιτεχνών θα είναι ερασιτέχνες, αλλά θα βρίσκονται σε στενή επικοινωνία με την επιστήμη, όπως συνέβαινε με τους ποιητές της προηγούμενης Εποχής του Δέους. Η καινούργια Εποχή του Δέους μπορεί να φέρει κοντά τους πλούσιους επιχειρηματίες, όπως ο Βέντερ και ο Κάμεν, τους ακαδημαϊκούς επαγγελματίες, όπως ο Χώσσλερ, και τη διεθνή κοινότητα των κηπουρών και των αγροτών και των εκτροφέων, να δουλέψουν από κοινού για να κάνουν τον πλανήτη όμορφο αλλά και γόνιμο, φιλόξενο τόσο στις τροχιλίδες όσο και στους ανθρώπους.»

Τη χρονιά που ο Έλβις έκανε το εμβόλιο κατά της πολιομυελίτιδας, ο Ντάισον δούλευε σε ένα πρόγραμμα που θα γινόταν ο πρόδρομος της σχεδίασης ενός μικρού και πολύ ασφαλούς πυρηνικού αντιδραστήρα που σήμερα χρησιμοποιείται σε όλο τον κόσμο, σε νοσοκομεία και πανεπιστήμια, για την παραγωγή ιατρικών ισοτόπων. Έγραφε, σχετικά, σε μια επιστολή του με ημερομηνία 20 Ιουνίου 1956: «Το έργο μπορεί να αποδειχθεί πολύ συναρπαστικό ή μπορεί να είναι τρομερή αποτυχία. Είναι δύσκολο να το πούμε σήμερα. Σε πολλά σημεία μου θυμίζει τη Διοίκηση Βομβαρδισμών. Μια ομάδα από εμάς έχει αναλάβει τη θεωρητική σύλληψη ενός πυρηνικού αντιδραστήρα που θα είναι απόλυτα ασφαλής, ώστε να μπορούν να τον χειριστούν ανειδίκευτοι άνθρωποι χωρίς φόβο να ανατιναχθεί. Ένας τέτοιος αντιδραστήρας θα έχει μεγάλη ζήτηση σε νοσοκομεία και χώρους όπου χρειάζονται αντιδραστήρα, αλλά δεν θέλουν να απασχολούν μια ομάδα φυσικών για να τον φροντίζουν. Πρόκειται για έναν αρκετά σαφή στόχο και αν μπορούμε να κάνουμε κάτι προς αυτή την κατεύθυνση θα είναι συναρπαστικό. Από την άλλη μεριά, έχουμε την αίσθηση, όπως και στη Διοίκηση Βομβαρδισμών, ότι είμαστε απομακρυσμένοι από την πραγματική ζωή. Λίγοι από εμάς γνωρίζουμε κάτι για την πρακτική κατασκευή των αντιδραστήρων και δεν διαθέτουμε εγκαταστάσεις για πειράματα. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να σκεφτούμε τις γενικές ιδέες και να τις προχωρήσουμε έως ένα προκαταρκτικό στάδιο σχεδιασμού. Ίσως βγει κάτι καλό από αυτό». Θεωρείται πολύ πιθανό ότι η εμπειρία της εργασίας από το 1943 μέχρι το 1945 στην Στρατηγική Διοίκηση Βομβαρδισμών της Βρετανικής Βασιλικής Αεροπορίας (“RAF”) συνετέλεσε τα μέγιστα στο να γίνει ένας από τους φανατικότερους υπέρμαχους και εργάτες του πυρηνικού αφοπλισμού. Από την άλλη, η μέθοδος στατιστικής ανάλυσης που ανέπτυξε τότε για την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας των βομβαρδισμών, στη συνέχεια τελειοποιήθηκε και εξακολουθεί μέχρι σήμερα χρησιμοποιείται στην επιδημιολογία.

Ο Freeman J. Dyson στο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών στο Princeton, το 1972. Photo: William E. Sauro / The New York Times

Την προηγούμενη χρονιά από εκείνη που ο Έλβις έκανε το εμβόλιο κατά της πολιομυελίτιδας, και κατά την οποία η ασθένεια εξακολουθούσε να σκοτώνει κάπου μισό εκατομμύριο ανθρώπους κάθε χρόνο, ο Ντάισον διατύπωσε τη «γενική θεωρία της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στα spin των ηλεκτρονίων και σε ένα εξωτερικό κβαντικό πεδίο» που είναι μία από τις πρώτες εφαρμογές της κβαντικής θεωρίας πεδίων στη φυσική του στερεού. Καταλάβατε τίποτα; Όχι. Εκτός κι αν έχετε κάποια στενή σχέση με τη φυσική. Εγώ πάντως δεν έχω… Ο Ντάισον πήρε την απόφαση να συσφίξει τη σχέση του με τη θεωρητική φυσική και να στραφεί σε αυτήν περισσότερο από τα μαθηματικά, με τον δικό του – ορθολογικό – τρόπο. Πριν να πάει στη RAF και ενώ σπούδαζε, είχε ενδιαφερθεί για την απόδειξη μιας υπόθεσης του Γερμανού μαθηματικού Καρλ Λούντβιχ Ζήγκελ (Carl Ludwig Siegel), στην θεωρία των αριθμών. Στο Λονδίνο, το 1945, έδωσε στον εαυτό του τρεις μήνες διορία: ή θα αποδείκνυε την υπόθεση και θα παρέμενε μαθηματικός, ή θα αποτύγχανε και θα γινόταν φυσικός. Απέτυχε. Σε τρεις μήνες είχε βελτιώσει τις συνθήκες της υπόθεσης, αλλά δεν την είχε αποδείξει. Έτσι, πήρε το δρόμο της θεωρητικής φυσικής. Θεωρητικά. Πρακτικά, ο Ντάισον ήταν ένας πολυπράγμων επιστήμονας. Και αυτό είχε και εξήγηση και τεκμηρίωση…

Ο Φρήμαν Ντάισον δεν πρόλαβε να δει τυπωμένη μια επιλογή μεταφρασμένων στα ελληνικά κειμένων του που ετοίμαζε σε συνεργασία με την “Athens Review of Books”. Στον πρόλογο που είχε ετοιμάσει για αυτήν είχε, μεταξύ άλλων, γράψει: «Είχα την τύχη να φοιτήσω σε ένα πολύ παλαιό και παραδοσιακό σχολείο στην Αγγλία, μια εποχή που τα παλαιότερα σχολεία δεν έδειχναν και μεγάλο ενδιαφέρον για την επιστήμη και τα τρέχοντα ζητήματα. Η παραδοσιακή αντίληψη για τον σκοπό της εκπαίδευσης δεν ήταν η απόκτηση πρακτικών δεξιοτήτων, αλλά η μελέτη των Κλασικών. Κλασικά ήταν τα κείμενα σπουδαίων πολιτισμών του παρελθόντος και έπρεπε να τα διαβάζουμε και να τα μελετούμε στη γλώσσα που είχαν γραφτεί, τη Λατινική και την Ελληνική. Το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου μου στο σχολείο το πέρασα παλεύοντας με τις αρχαίες γλώσσες. Απόλαυσα δύο από τους Λατίνους κλασικούς, την ποίηση του Οράτιου και την ιστορία του Τάκιτου, δύο συγγραφείς που επιχείρησαν μια επανάσταση ως προς το τυπικό ύφος της παραδοσιακής λατινικής ρητορικής τέχνης. Έβρισκα όμως βαρετούς τους επισήμως εγκεκριμένους Λατίνους συγγραφείς, Κικέρωνα, Ιούλιο Καίσαρα και Βιργίλιο. Πολύ περισσότερο έβρισκα του γούστου μου την αστρογόνο έκρηξη Ελλήνων συγγραφέων, από τους οποίους επί χίλια χρόνια ανάβλυζαν διαρκώς αριστουργήματα, δημιουργώντας την ποίηση και το δράμα και τη φιλοσοφία και την Ιστορία που αποτέλεσαν τη βάση του Δυτικού πολιτισμού. Το συγγραφικό μου ύφος και τη μακροσκοπική ματιά της ανθρώπινης μοίρας σε αυτούς ακριβώς τους αρχαίους Έλληνες τα οφείλω.
Έξι από εκείνους τους Έλληνες ερωτεύθηκα. Ο πρώτος ήταν ο Όμηρος με την «Οδύσσειά» του· το έπος ενός ανθρώπου που αγαπούσε τις περιπέτειες και τις εξερευνήσεις, που με την εξυπνάδα του ξεγελούσε τους θεούς· έργο που κλείνει με τη συγκλονιστική εμπειρία της επιστροφής του στο παραμελημένο του βασίλειο.

Έπειτα ήρθε ο Θουκυδίδης, ο «εφευρέτης» της Ιστορίας ως ακαδημαϊκής επιστήμης, αφηγούμενος με αυστηρή αμεροληψία την ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, στον οποίο είχε συμμετάσχει ως στρατηγός. Είδε τον πόλεμο σαν μια πολύπλευρη καταστροφή, την οποία προκάλεσε και παρέτεινε η αφροσύνη των ηγετών τούς οποίους υπηρέτησε.

Τρίτος ο Ευριπίδης, ο πιο προσωπικός από τους τρεις μεγάλους τραγικούς, που επινόησε το νεότερο δράμα με την τραγωδία του «Άλκηστις». Ηρωίδα του έργου είναι μια νέα γυναίκα που αψηφά την καθεστηκυία αρχή και πληρώνει το τίμημα με τη ζωή της.

Τέταρτος ήταν ο Αριστοφάνης, επινοητής της κωμωδίας με το έργο του «Βάτραχοι». Ο θορυβώδης χορός των βατράχων ήταν μια παρωδία του ανθρώπινου χορού των τραγωδών.

Πέμπτος, ο Πλάτων, με τον διάλογό του «Φαίδων», παρουσιάζει τον δάσκαλό του Σωκράτη με τους νεαρούς του φίλους τη μέρα πριν την εκτέλεση να τους εξηγεί με φιλοσοφική αταραξία τούς λόγους για τους οποίους αποδέχεται τη θανατική ποινή που του επέβαλαν με την κατηγορία ότι διέφθειρε την αθηναϊκή νεολαία.

Έκτος και τελευταίος, ο Ευαγγελιστής Μάρκος· το Ευαγγέλιό του γράφτηκε στην Ελληνική γλώσσα των Ελληνιστικών Χρόνων και εγκαινιάζει μια νέα παράδοση χριστιανικής ελληνικής λογοτεχνίας, που θα ανθούσε στην Ανατολική Ευρώπη και στο Βυζάντιο για άλλα χίλια χρόνια ακόμα.

Αυτοί οι έξι συγγραφείς χάρισαν βαθιές ρίζες στην πεποίθησή μου ότι η πολυπραγμοσύνη είναι καθοριστικής σημασίας για την επιβίωση του ανθρώπου.

Οι Έλληνες δημιούργησαν έναν πολιτισμό που άντεξε και διαδόθηκε στον πλανήτη μας, επειδή ήταν αενάως και αθεράπευτα πολυπράγμονες. Ταξίδευαν ακαταπόνητοι και ίδρυαν πόλεις σε όλον τον κόσμο της Μεσογείου, επινόησαν νέες μορφές διακυβέρνησης και νέες μορφές τέχνης, γέμισαν τον ουρανό τους με ένα πολυποίκιλο πλήθος θεών και ηρώων, διατυπώνοντας διαρκώς νέα ερωτήματα και διαφωνώντας μεταξύ τους για τις απαντήσεις. Αριστοτέλη και Ευκλείδη δεν διάβασα, δύο από τους μεγαλύτερους Έλληνες συγγραφείς, που έγραψαν τα κλασικά εγχειρίδια των επιστημών και των μαθηματικών. Δεν χρειάστηκε να μου διδάξουν την τέχνη μου αρχαίοι στοχαστές. Είχα συνείδηση όμως του κυρίαρχου ρόλου της ελληνικής παιδείας στην μακρά ιστορία της επιστήμης, καθώς και στην άνθηση της ανθρώπινης πολυπραγμοσύνης.»

O Freeman Dyson στην έκδοση του THE ATHENS REVIEW OF BOOKS, τεύχος 110, Οκτώβριος 2019

Το «πολύ παλαιό και παραδοσιακό σχολείο», στο οποίο αναφερόταν, είναι το Winchester College, που είχε ιδρυθεί το 1382. Ο Φρήμαν Ντάισον γεννήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου του 1923 στο Κρόουθορν του Μπέρκσαϊρ της Αγγλίας. Ο πατέρας του ήταν μουσικός και συνθέτης, που αργότερα έγινε διευθυντής στο Βασιλικό Κολλέγιο Μουσικής του Λονδίνου. Η μητέρα του είχε πτυχίο νομικής και μετά τη γέννησή του εργάσθηκε ως κοινωνική λειτουργός. Ο μικρός Φρήμαν έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους μεγάλους αριθμούς και για το ηλιακό σύστημα. Στα 5 του υπολόγισε τον αριθμό των ατόμων στον Ήλιο. Στα 12 τον δέχθηκαν στο Winchester College, γνωστό για τις πολύ αυστηρές εξετάσεις με τις οποίες διάλεγε τους μαθητές του. Το περίεργο σύστημα του σχολείου αποδείχθηκε ιδιαίτερα επωφελές. Όπως περιέγραφε ο ίδιος: «το Winchester College δεν πίστευε στην ανάγκη να πιέζει τους πιο προικισμένους μαθητές του να παρακολουθούν τα κανονικά μαθήματα στην τάξη. Οι δάσκαλοί μας αναγνώριζαν με σοφία ότι μπορούσαμε να μάθουμε περισσότερα μόνοι μας. … Είχαμε μια καλή βιβλιοθήκη και άφθονο ελεύθερο χρόνο. Έμαθα πολύ περισσότερα από τους συμμαθητές μου, παρά από τους δασκάλους μου. Την τελευταία μου χρονιά στο Γουίντσεστερ περνούσα περίπου 7 ώρες την εβδομάδα στην τάξη».

Το σχολείο είχε και άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που το έκαναν κορυφαίο, μα και πολύ ταιριαστό για τον Ντάισον. Κάθε σχολική χρονιά οργανωνόταν τρεις διαγωνισμοί σε κάθε τάξη και το βραβείο του μαθητή που κέρδιζε, ήταν μία επιταγή την οποία εξαργύρωνε αγοράζοντας βιβλία από το σχολικό βιβλιοπωλείο. Βλέποντας κάποιος τον κατάλογο των βιβλίων που είχε αγοράσει ο νεαρός Φρήμαν, συμπεραίνει ότι κέρδιζε πολύ συχνά αυτούς τους διαγωνισμούς και ότι οι επιλογές του ήταν κυρίως τα μαθηματικά, όμως δεν ήταν και τόσο σπάνιες εκείνης της φυσικής και της λογοτεχνίας. Ο καθηγητής των μαθηματικών εκμεταλλεύθηκε τη δυνατότητα που του έδινε το σχολείο και κάλεσε έναν νεαρό καθηγητή μαθηματικών του γειτονικού Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον για να κάνει μια φορά την εβδομάδα ιδιαίτερα στον Ντάισον, έχοντας την ταπεινότητα να αναγνωρίζει τη δική του αδυναμία να καλύψει τις ανάγκες του χαρισματικού μαθητή του. Ο οποίος στα 15 του πέτυχε στις εισαγωγικές εξετάσεις του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, όμως έμεινε για άλλα δύο χρόνια στο Γουίντσεστερ, διότι έπρεπε να γίνει 17 χρονών για να τον δεχθούν. Τα συστήματα των δύο εκπαιδευτικών ιδρυμάτων έμοιαζαν καθώς και το Κέιμπριτζ είχε ελάχιστο οργανωμένο πρόγραμμα και κάθε φοιτητής είχε μεγάλη ελευθερία στην επιλογή των μαθήματων.

Ο Φρήμαν Ντάισον έτρεφε ιδιαίτερη εκτίμηση για το εκπαιδευτικό σύστημα στο οποίο αναδείχθηκε και την εξέφραζε συχνά, πολλές φορές μαζί με τον προβληματισμό του για την εξέλιξη που αυτό είχε πάρει. Σε μια συζήτησή που είχε με τον Έλληνα μαθηματικό Μιχαήλ Ρασσιά λίγο πριν το θάνατό του και η οποία δημοσιεύθηκε μετά από αυτόν, είχε πει: «Είχα την τύχη να έχω σπουδάσει στην Αγγλία, σε μια περίοδο όπου το διδακτορικό δεν ήταν απαραίτητο εισιτήριο για μια ακαδημαϊκή καριέρα. Ήμουν πάντα ενάντια στο διδακτορικό σύστημα, καθώς γινόταν όλο και περισσότερο άκαμπτο όσο περνούσαν τα χρόνια. Ήταν ένα σύστημα σχεδιασμένο για έναν μικρό πληθυσμό Γερμανών φοιτητών τον 19ο αιώνα και ήταν καλά προσαρμοσμένο στις δικές τους ανάγκες. Είναι εντελώς ακατάλληλο για τις ανάγκες ενός μεγάλου και ποικιλόμορφου πληθυσμού φοιτητών στον 21ο αιώνα. Είναι ιδιαιτέρως επιβλαβές για τις γυναίκες, που έχουν να αντιμετωπίσουν το βιολογικό ρολόι της εγκυμοσύνης. Το άκαμπτο και μακροσκελές διδακτορικό σύστημα τους τρώει τα καλύτερά τους χρόνια. Αυτός είναι ένας από τους κυριότερους λόγους που ταλαντούχες γυναίκες εγκαταλείπουν ακαδημαϊκές καριέρες. Είναι επίσης επιβλαβές για νεαρούς ανθρώπους όλων των φύλων που δεν τυχαίνει να ανήκουν σε πλούσιες οικογένειες ή οικογένειες της ανώτερης μεσαίας τάξης. Έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση και διαιώνιση της ανισότητας μεταξύ των πλούσιων και των φτωχών στις μοντέρνες κοινωνίες». Στο Κέιμπριτζ είχε καθηγητή ένας από τους κορυφαίους μαθηματικούς της εποχής, τον Γκόντφεϊ Χάρολντ Χάρντι (G. H. Hardy). Στην ίδια συζήτηση με τον Ρασσιά έλεγε: «Ο Χάρντι έκανε θαυμάσιες διαλέξεις στη Μιγαδική Ανάλυση και ευρύτερα στη Μαθηματική Ανάλυση σε μια ομάδα τεσσάρων φοιτητών που κάθονταν γύρω από ένα μικρό τραπέζι. Ετοίμαζε τις διαλέξεις του με ιδιαίτερη προσοχή, έτσι ώστε η συζήτηση να φτάνει σε μια εντυπωσιακή κορύφωση, ακριβώς όταν τελείωνε η ώρα. Περιλάμβανε ιστορίες από την προσωπική ζωή και τις ιδιοσυγκρασίες των διάσημων μαθηματικών που είχε γνωρίσει. Μιλούσε γρήγορα και με έναν πλούτο λεπτομερειών. Έτσι έπρεπε να παρακολουθώ την κάθε λέξη. Δίδασκε για τρεις ώρες την εβδομάδα χωρίς να επαναλαμβάνει ποτέ μια διάλεξη. Ήταν αντίθετος με το σύστημα εξέτασης Tripos που κυριαρχούσε στο Κέιμπριτζ εκείνη την περίοδο, ακριβώς όπως το διδακτορικό σύστημα κυριαρχεί σήμερα. Προσπάθησε και απέτυχε να καταργηθεί το Tripos, όπως κι εγώ προσπάθησα και απέτυχα να καταργηθεί το διδακτορικό».

Το 2018, όταν ο Φρήμαν Ντάισον ήταν 94 χρονών, κυκλοφόρησε το βιβλίο του: «Φρήμαν Ντάισον: Κατασκευαστής μοτίβων. Μια αυτοβιογραφία μέσα από επιστολές» (“Freeman Dyson, Maker of Patterns: An Autobiography Through Letters”). Στις σελίδες της αναφέρει μια ρήση του Χάρντι: «Ένας μαθηματικός, όπως ένας ζωγράφος ή ένας ποιητής, είναι ένας κατασκευαστής μοτίβων. Αν τα δικά του μοτίβα είναι πιο αναλλοίωτα από τα δικά τους, είναι γιατί είναι φτιαγμένα με ιδέες» (“A mathematician, like a painter or a poet, is a maker of patterns. If his patterns are more permanent than theirs, it is because they are made with ideas”). Ίσως απ’ αυτή τη ρήση να προκύπτει η πιο ταιριαστή λεζάντα για τον Φρήμαν Ντάισον: «Κατασκευαστής μοτίβων φτιαγμένων με ιδέες».

O Dyson και το βιβλίο του, Maker of Patterns: An Autobiography Through Letters

The post Ο Elvis Presley και η βιολογία ως «η κυρίαρχη επιστήμη στην καινούργια Εποχή του Δέους» appeared first on .

Η κυρία της φωτογραφίας είναι από τις πρώτες γυναίκες που έδειξε το στήθος της στην οθόνη.

H Χέντι Λαμάρ στην ταινία Ecstasy

Οι σκηνές είναι τσεχοσλοβακικής παραγωγής του 1932 και η ταινία “Ekstase”, που της περιείχε, απαγορεύθηκε σε πολλές χώρες (ανάμεσα τους και οι Ηνωμένες Πολιτείες) «λόγω του προκλητικού περιεχομένου της», ενώ στη Γερμανία αντιμετώπισε προβλήματα λόγω της εβραϊκής καταγωγής της πρωταγωνίστριας της. Ήταν η γεννημένη στη Βιέννη Hedwig Eva Maria Kiesler, μοναχοπαίδι ενός πολωνοεβραίου υψηλόβαθμου τραπεζικού στελέχους και μιας Ουγγροεβραίας πιανίστριας. Τον καιρό που η ταινία βγήκε στους κινηματογράφους παντρεύτηκε τον, επίσης γιο εβραίων γονιών Friedrich Mandl, που ήταν 14 χρόνια μεγαλύτερος της και είχε ένα σύντομο γάμο (διαρκείας έξι εβδομάδων) στο βιογραφικό του. Ήταν ένας από τους πιο πλούσιους άντρες στην Αυστρία, κατασκευαστής όπλων και πυρομαχικών, ο οποίος έκανε δουλειές με το Μουσολίνι και ετοιμαζόταν να κάνει και με τον Χίτλερ. Έδωσε πάνω από πέντε εκατομμύρια ευρώ σε σημερινές τιμές για να αγοράσει και να καταστρέψει όσες πιο πολλές κόπιες της ταινίας μπορούσε. Της απαγόρευσε να συνεχίσει να εργάζεται ως ηθοποιός. Προτιμούσε να την παίρνει μαζί του σε συνέδρια με θέμα την στρατιωτική τεχνολογία και σε συναντήσεις του με επιστήμονες, πελάτες και άλλους επαγγελματίες του χώρου. Ήταν σχεδόν φυλακισμένη στο κάστρο όπου ζούσαν. Όταν ήρθε η στιγμή που δεν άντεχε άλλο και που βρήκε έναν τρόπο να δραπετεύσει, χρειάστηκε να κρυφτεί σε ένα πορνείο και να κάνει σεξ με έναν άγνωστο για να μην την ανακαλύψουν. Μετά την απόδρασή της βρέθηκε στο Παρίσι κι ύστερα στο Λονδίνο. Εκεί, το 1937, γνωρίστηκε με τον επικεφαλής και συνιδρυτή της Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) Louis B. Mayer.

Η κυρία της φωτογραφίας έγινε Χέντι Λαμάρ, το 1938. Έτσι την ονόμασε ο Μάγιερ (κατόπιν προτάσεως της συζύγου του), ως φόρο τιμής στη διάσημη και πρόωρα χαμένη καλλονή του βωβού κινηματογράφου Μπάρμπαρα Λα Μάρ, αλλά και για να την απομακρύνει από τον τίτλο “the ecstasy lady”, που την ακολουθούσε. Η Μπάρμπαρα Λα Μάρ ήταν γνωστή ως «το κορίτσι που είναι πάρα πολύ όμορφο» (“Girl Who Is Too Beautiful”). Η Χέντι Λαμάρ, ξανασυστήθηκε από τον Μάγιερ ως «η πιο όμορφη γυναίκα του κόσμου». Το 1998 η Χέντι Λαμάρ μήνυσε την “Corel”, για χρήση της φωτογραφίας της χωρίς την άδεια της στις συσκευασίες του Corel Draw. Παρά το γεγονός ότι οι δικηγόροι της εταιρείας ισχυρίστηκαν ότι δεν είχε χρησιμοποιηθεί η φωτογραφία της, τα δύο μέρη κατέληξαν σε εξωδικαστικό συμβιβασμό.

H Λαμάρ και η εικόνα που χρησιμοποίησε το CorelDRAW

Η κυρία της φωτογραφίας έπαιξε (μεταξύ άλλων) σε δύο ταινίες με τον Spencer Tracy, σε δύο με τον Clark Gable, σε δύο με τον William Powell και σ’ άλλες δύο με τον James Stewart, ενώ ήταν η Δαλιδά στο «Σαμψών και Δαλιδά», τρίτη πιο κερδοφόρα ταινία της κινηματογραφικής ιστορίας μέχρι το 1950, που ήταν η χρονιά που κυρίως προβλήθηκε και έσπασε ταμεία. Από το 1960 έχει το δικό της αστέρι στη «λεωφόρο της δόξας», στο Χόλιγουντ.

Η κυρία της φωτογραφίας μετά το γάμο της με τον Φρίντριχ Μαντλ έκανε άλλους πέντε. Ύστερα από το έκτο της διαζύγιο, το 1965, έμεινε ανύπαντρη για τα υπόλοιπα 35 χρόνια της ζωής της. Πέθανε, στα 86 της, στις 19 Ιανουαρίου του 2000. «Τι, τελείωσε κιόλας;». Όχι, αλλά (ήθελα να δείξω πως λειτουργούν) τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις…

Η κυρία της φωτογραφίας είναι «η μητέρα του WiFi, του GPS, του Bluetooth και άλλων ασύρματων τεχνολογιών». Τελικά, είχε αφήσει και κάτι καλό ο γάμος της με τον Μαντλ. Είχε αφήσει μια αφετηρία για κάτι πολύ καλό, όλη την υπόλοιπη διαδρομή την έτρεξε το μυαλό της. «Η Χέντι έλεγε ότι δεν ένιωθε καλά με τον εαυτό της να κάθεται στο Χόλιγουντ και να βγάζει ένα σωρό χρήματα ενώ ο κόσμος ήταν σε αυτή την κατάσταση. Έλεγε ότι γνώριζε πολλά για πυρομαχικά και μυστικά όπλα και σκεφτόταν σοβαρά να εγκαταλείψει την “MGM” και να πάει στην Ουάσινγκτον, για να προσφέρει τις υπηρεσίες της στη νεοσύστατη Επιτροπή Εφευρετών», είχε πει ο George Antheil. «Οι εφευρέσεις μού είναι εύκολες», είχε πει η Χέντι. «Δεν χρειάζεται καν να προσπαθήσω, οι ιδέες μου έρχονται μόνες τους.» Με τη βοήθεια του Τζορτζ, υλοποίησε την ιδέα της, να φτιάξει μια συσκευή αναπήδησης συχνοτήτων που χρησιμοποιούσε έναν κύλινδρο αυτόματου πιάνου, προκειμένου να εναλλάσσει ένα σήμα μεταξύ 88 διαφορετικών συχνοτήτων, με σκοπό την απόκρυψη των τηλεκατευθυνόμενων τορπιλών από τα εχθρικά ραντάρ και την μείωση της πιθανότητας παρεμβολών.

H «πατέντα» για το Secret Communication System

To «Σύστημα Κρυφής Επικοινωνίας» (“Secret Communication System”) κατατέθηκε στο γραφείο ευρεσιτεχνιών των Ηνωμένων Πολιτειών στις 10 Ιουνίου του 1941, τον καιρό που παιζόταν στους κινηματογράφους το μιούζικαλ “Ziegfeld Girl”, όπου συμπρωταγωνιστούσε με τη Judy Garland, τη Lana Turner και τον James Stewart. Tο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας του «συστήματος» δημοσιεύθηκε στις 11 Αυγούστου του 1942, τον καιρό που παιζόταν στους κινηματογράφους η ταινία “Crossroads”, όπου συμπρωταγωνιστούσε με τον William Powell και η ταινία “Tortilla Flat” όπου – η κυρία της φωτογραφίας – συμπρωταγωνιστούσε με τον Spencer Tracy, τον John Garfield και τον Frank Morgan (που η ερμηνεία του ήταν υποψήφια για Όσκαρ δεύτερου ανδρικού ρόλου) και δυο μήνες από τότε που η Χέντι ήταν εξώφυλλο στο “Life”. «Σας ευχαριστούμε πολύ για την παρουσίαση. Γιατί δεν πηγαίνετε να διασκεδάσετε τα αμερικανικά στρατεύματα που πολεμούν στη Ευρώπη;» τη ρώτησε ο επικεφαλής αξιωματούχος της επιτροπής του αμερικανικού υπουργείου άμυνας, στην οποία παρουσίαζε την εφεύρεσή της…

Το εξώφυλλο του περιοδικού LIFE με την Χέντι Λαμάρ

Όταν η κυρία της φωτογραφίας θέλησε να γίνει μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Εφευρετών (National Inventors Council) εισέπραξε την απάντηση ότι θα ήταν προτιμότερο να μείνει στην ηθοποιία ή και να χρησιμοποιήσει τη διασημότητά της για να προωθήσει την πώληση πολεμικών ομολόγων. Που κι αυτό το έκανε. Και με μεγάλη επιτυχία. Η τεχνολογία του «Συστήματος Κρυφής Επικοινωνίας», αποδείχθηκε πολύ προηγμένη για την εποχή της. Πρώτη φορά δοκιμάστηκε από το ναυτικό το 1957 για τη μετάδοση των θέσεων των υποβρυχίων του εχθρού που ανίχνευαν τα σόναρ. Τέθηκε για πρώτη φορά σε εφαρμογή το 1962 από το αμερικανικό ναυτικό, στην «κρίση των πυραύλων» στην Κούβα και ενώ η πατέντα είχε λήξει. To 1997 η Καναδική εταιρεία Wilan υπέγραψε συμφωνία με την εφευρέτρια για την απόκτηση μέρους των δικαιωμάτων εμπορίας της «πρωτοποριακής πατέντας της του 1942, για τις ασφαλείς ασύρματες μεταδόσεις».

Την ημέρα του θανάτου της, πριν 21 χρόνια ακριβώς, ανέβηκε στην ιστοσελίδα της Wilan αυτό:

«Οι ταινίες έχουν μια συγκεκριμένη θέση σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Η τεχνολογία κρατάει για πάντα», είχε πει η κυρία της φωτογραφίας.

The post Χέντι Λαμάρ, «η πιο όμορφη γυναίκα του κόσμου» appeared first on .

Για την Βέσνα Βούλοβιτς δεν ήταν απλό να γίνει αεροσυνοδός. Η δυσκολία ήταν το ιστορικό χαμηλής πίεσης που είχε. Η λύση ήταν πολλά φλυτζάνια καφέ. Τα ήπιε πριν τις ιατρικές εξετάσεις, κράτησε την πίεση της ψηλή και έτσι σε λίγο καιρό βρέθηκε να εκπαιδεύεται για αεροσυνοδός, στον εθνικό αερομεταφορέα της Γιουγκοσλαβίας, τη JAT. Ήταν 21 χρονών. Οκτώ μήνες μετά είχε πάει και στο Λονδίνο, είχε πάει και στη Στοκχόλμη (όχι γι’ αυτό που είχαν φανταστεί οι γονείς της, σιγά μη χρειαζόταν να πάει τόσο μακριά γι’ αυτό). Δεν είχε πάει όμως ποτέ στην Κοπεγχάγη. Έτσι, αποφάσισε να μην μιλήσει όταν είδε ότι την είχαν βάλει, από λάθος, στην πτήση 367 της JAT που θα πετούσε από Στοκχόλμη για Βελιγράδι, με ενδιάμεσους σταθμούς το Ζάγκρεμπ και, πριν απ’ αυτό, την Κοπεγχάγη όπου θα είχε περίπου 24 ώρες ελεύθερες. Παρουσιάστηκε λοιπόν κανονικά το πρωί της 25ης Ιανουαρίου του 1972 στο αεροδρόμιο της Στοκχόλμης, στη θέση της άλλης αεροσυνοδού Βέσνα, με την οποία την είχαν μπερδέψει. Το μεσημέρι βρισκόταν στην Κοπεγχάγη ελεύθερη, για να δει τα αξιοθέατα. Παρέα δεν είχε βέβαια, το υπόλοιπο πλήρωμα ήθελε να κάνει ψώνια ή / και να ξεκουραστεί στο ξενοδοχείο. Οπότε και η Βέσνα αναγκάστηκε να πάει για ψώνια μαζί τους και να πάρει μόνο μια μικρή γεύση από την Κοπεγχάγη, στα ενδιάμεσα. «Που θα πάει, θα ξανάρθω», σκέφτηκε. «Κι ο πιλότος ήταν κλειδωμένος στο δωμάτιό του για 24 ώρες. Δεν ήθελε να βγει καθόλου. Το πρωί, κατά τη διάρκεια του πρωινού, ο βοηθός του μιλούσε για τον γιο και την κόρη του, σαν κανείς άλλος να μην είχε γιο ή κόρη».

26 Ιανουαρίου 1972

Ώρα 13.30. Η πτήση 367 της JAT αναχωρεί από το αεροδρόμιο της Στοκχόλμης.
Ώρα 14.30. Το αεροπλάνο – ένα McDonnell Douglas DC-9-32 – προσγειώνεται στο αεροδρόμιο της Κοπεγχάγης. Η Βούλοβιτς παρακολουθεί από μακριά τους επιβάτες και το πλήρωμα να αποβιβάζονται. Σε λίγο ανεβαίνει στο αεροπλάνο με τα υπόλοιπα τέσσερα μέλη του πληρώματος, με τους 23 επιβάτες να ακολουθούν.
Ώρα 15.15. Το αεροπλάνο αναχωρεί από το αεροδρόμιο της Κοπεγχάγης.
Ώρα 16.01. Μια έκρηξη 33330 πόδια (10000 μέτρα και κάτι) πάνω από το τσεχοσλοβακικό χωριό Srbská Kamenice, σπάει το αεροπλάνο στα δύο. Τα συντρίμμια διασκορπίζονται σε ακτίνα χιλιομέτρων. Λίγα λεπτά μετά ο χωρικός Bruno Honke, βρίσκει μια γυναίκα μέσα σε αυτά. Η τιρκουάζ στολή της είναι μέσα στα αίματα και τα τακούνια των γοβών της έχουν σκιστεί από τη δύναμη της πρόσκρουσης. Είναι η Βέσνα Βούλοβιτς. Και είναι ζωντανή. Ο Μπρούνο είχε παράσχει ιατρικές υπηρεσίες κατά τη διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και έτσι ξέρει πως να την κρατήσει ζωντανή μέχρι να φτάσουν οι διασώστες. Είχε σπάσει και τα δυο της πόδια, τρεις σπονδύλους (με τον ένα εντελώς διαλυμένο), τη λεκάνη της και πολλά πλευρά. Είχε κάταγμα στο κρανίο και ο εγκέφαλός της είχε παραλύσει. Φυσικά, ήταν η μόνη που είχε επιζήσει από τους 28 ανθρώπους που επέβαιναν στο αεροπλάνο.

Τα συντρίμμια του αεροσκάφους

Η Βέσνα πέρασε πολλές μέρες σε κώμα. Όταν ξύπνησε δεν θυμόταν τίποτε για το διάστημα από την επιβίβαση στο αεροπλάνο μέχρι και ένα μήνα μετά. Οι γονείς της είπαν ότι έμαθε τι είχε συμβεί περίπου δυο εβδομάδες αργότερα, όταν κάποιος γιατρός της της έδειξε ένα πρωτοσέλιδο. Το τελευταίο που μπορούσε να θυμηθεί ήταν να καλωσορίζει τους επιβάτες, καθώς έμπαιναν στο αεροπλάνο. Πριν από αυτό, όμως, θυμόταν ότι καθώς παρατηρούσε τους επιβάτες να αποβιβάζονται από το αεροπλάνο στην Κοπεγχάγη «Ένας άντρας φαινόταν τρομερά ανήσυχος. Δεν ήμουν μόνο εγώ που το παρατήρησα. Τον είδαν και άλλα μέλη του πληρώματος, όπως και ο διευθυντής του σταθμού στην Κοπεγχάγη. Νομίζω ότι ήταν ο άνθρωπος που έβαλε τη βόμβα στις αποσκευές. Νομίζω ότι είχε παραδώσει μια τσάντα στη Στοκχόλμη, κατέβηκε στην Κοπεγχάγη και ποτέ δεν επανεπιβιβάστηκε στην πτήση». Στις 27 Ιανουαρίου ένας άντρας που συστήθηκε ως «Κροάτης εθνικιστής» τηλεφώνησε σε μια σουηδική εφημερίδα και ανέλαβε την ευθύνη της βομβιστικής επίθεσης στην πτήση 367. Την ημέρα της επίθεσης μια βόμβα εξερράγη στο τραίνο που πήγαινε από τη Βιέννη στο Ζάγκρεμπ τραυματίζοντας έξι ανθρώπους.

Μετά τον πρώτο ενάμισι, περίπου, μήνα σε νοσοκομείο της Πράγας, η Βέσνα πέταξε για το Βελιγράδι. Της πρότειναν να κάνει μια ηρεμιστική ένεση πριν την πτήση. Αρνήθηκε, εξηγώντας ότι δεν ένιωθε κανένα φόβο να πετάξει αφού δεν θυμόταν τίποτε απ’ όσα είχαν συμβεί. Στο νοσοκομείο του Βελιγραδίου φρουροί εναλλάσσονταν σε εξάωρες βάρδιες απαγορεύοντας σε οποιονδήποτε, εκτός από τους γονείς και τους γιατρούς της, να τη δει. Η συνολική αποκατάσταση της διήρκεσε 16 μήνες. Ήταν σχεδόν πλήρης. Μια μικρή χωλότητα στο περπάτημα τη λες και τίποτε, μετά από όσα είχαν προηγηθεί. Άλλωστε, κανείς δεν περίμενε να γίνει καλά και να ζήσει και πολλά χρόνια μετά. Το απέδιδε στο σερβικό πείσμα και σε μια δίαιτα της παιδικής ηλικίας που περιλάμβανε σοκολάτα, σπανάκι και ιχθυέλαιο – μαντεύτε τι (θα) λέω όταν μου λένε ότι τρώω πολύ σοκολάτα…

Η Βέσνα στο νοσοκομείο

Μετά την αποκατάσταση της η Βέσνα επέστρεψε και στη JAT, η οποία της έδωσε δουλειά γραφείου και όχι αεροσυνοδού όπως επιθυμούσε. Συνέχισε να πετάει μόνη της όποτε μπορούσε, προς μεγάλη έκπληξη των άλλων επιβατών που την αναγνώριζαν και ήθελαν να καθίσουν δίπλα της. Για τους Γιουγκοσλάβους ήταν «εθνική ηρωίδα» ήταν «η ηρωίδα του ψυχρού πολέμου». Παρασημοφορήθηκε από τον Τίτο. Ο παραδοσιακός τραγουδιστής και τραγουδοποιός Miroslav Ilić ηχογράφησε την «αεροσυνοδό Βέσνα».

To Srbská Kamenice, την ανακήρυξε επίτιμη πολίτη του και η εγγονή του Bruno Honke (του ανθρώπου που τη βρήκε στα συντρίμμια) που γεννήθηκε έξι εβδομάδες μετά ονομάστηκε Βέσνα. To 1985 το «Γκίνες» τής αναγνώρισε το ρεκόρ του ανθρώπου που επιβίωσε πέφτοντας από το μεγαλύτερο ύψος χωρίς αλεξίπτωτο. Παρέλαβε το βραβείο της, σε ένα γκαλά στο Λονδίνο, από τα χέρια (ενός εκ των Beatles) του Πολ ΜακΚάρτνεϊ… Δεν εκμεταλλεύτηκε το δυστύχημα για να βγάλει λεφτά. Μετά από κάποιες σύντομες συνεντεύξεις σε τοπικά μέσα, αρνήθηκε να μιλήσει σε μεγάλα (ή μικρά) ονόματα της ντόπιας και της παγκόσμιας «δημοσιογραφίας». Ακόμη και την πρόταση της Όπρα Γουίνφρεϊ απέρριψε ευγενικά. Δεν αισθανόταν τυχερή, «Τυχερή θα ήμουν αν δεν είχα ανέβει ποτέ σε εκείνο το αεροπλάνο», έλεγε «η ζωή μου είναι δύσκολη. Το δυστύχημα δεν κατέστρεψε μόνο τη δική μου ζωή, αλλά και των γονέων μου. Μπορεί να μην είχαν πεθάνει τόσο νωρίς, αν δεν ήμουν σε εκείνο το αεροπλάνο». Τα τελευταία χρόνια της ζωής της ζούσε με τη μικρή της σύνταξη στο σαραβαλιασμένο διαμέρισμα της στο Βελιγράδι. Μετά τα 60 της δεν μπορούσε να πηγαίνει στις ετήσιες εκδηλώσεις μνήμης στο Srbská Kamenice, όπως μέχρι τότε συνήθιζε. Το Δεκέμβριο του 2016 οι φίλοι της ανησύχησαν όταν, ξαφνικά, σταμάτησε να απαντάει στα τηλεφωνήματά τους. Στις 23 Δεκεμβρίου οι κλειδαράδες που έσπασαν την πόρτα τη βρήκαν νεκρή. Ήταν 66 χρονών. Είχε πεθάνει από καρδιακή προσβολή. Η καρδιά της που είχε αντέξει την πτώση από δέκα χιλιάδες μέτρα, δεν άντεξε άλλο…

Στις έρευνες που ακολούθησαν το δυστύχημα, οι εμπειρογνώμονες κατέληξαν ότι επιβίωσε λόγω της θέσης της τη στιγμή της έκρηξης. Βρισκόταν στο πίσω μέρος του αεροπλάνου, με το καροτσάκι των τροφίμων όταν κόπηκε η άτρακτος. Ενώ πολλοί επιβάτες πετάχτηκαν έξω από το αεροπλάνο μετά την έκρηξη, το καροτσάκι κράτησε την Βέσνα. Το μικρό τμήμα της ατράκτου στο οποίο βρισκόταν και έπεσε στο έδαφος, προσγειώθηκε πάνω σε μια πολύ δασώδη, χιονισμένη πλαγιά που απορρόφησε πολύ από τη δύναμη της πρόσκρουσης. Οι γιατροί προσέθεσαν στα συμπεράσματα των εμπειρογνωμόνων, ότι αυτό που έσωσε τη ζωή της Βέσνα μετά την έκρηξη, ήταν αυτό που παραλίγο να μην την αφήσει να γίνει αεροσυνοδός. Η χαμηλή αρτηριακή της πίεση ήταν αυτή που εμπόδισε την καρδιά της να εκραγεί κατά την πρόσκρουση στην πλαγιά.

Η Βέσνα σε συνέντευξή της σε τηλεοπτικό δίκτυο

Από τη δεκαετία του 1990, εμφανίζονται κατά καιρούς, σε διάφορες παραλλαγές, θεωρίες συνωμοσίας που το κεντρικό τους αφήγημα, συνήθως, είναι ότι το αεροπλάνο της JAT δεν έπεσε λόγω βόμβας, αλλά λόγω χτυπήματος από τσεχοσλοβακικές δυνάμεις, ενώ ισχυρίζονται ότι η Βέσνα έκανε την «ελεύθερη πτώση» της, από ύψος πολύ μικρότερο των δέκα χιλιάδων μέτρων – ίσως «μόνο» λίγες εκατοντάδες μέτρα. Οι επίσημες αρχές απορρίπτουν πάντοτε αυτές τις θεωρίες, επικαλούμενες όσα έδειξαν τα μαύρα κουτιά του αεροπλάνου, ενώ προσθέτουν ότι αν αυτό είχε βληθεί από πύραυλο εδάφους του τσεχοσλοβακικού στρατού (όπως συχνά λένε οι αμφισβητίες του συμβάντος) , τότε αυτό θα είχε γίνει ορατό από πολλές δεκάδες ανθρώπων, αλλά ακόμη και από το έδαφος της Δυτικής Γερμανίας. Όταν, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ξεκίνησαν να κυκλοφορούν οι θεωρίες αμφισβήτησης, η Βέσνα έπαιρνε διαζύγιο με το σύζυγό της, ενώ τον ίδιο καιρό απολύθηκε από την JAT, επειδή είχε μιλήσει κατά του Σέρβου προέδρου Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς.

Θεωρήθηκε πως η φυλάκισή της θα δημιουργούσε πολύ αρνητική δημοσιότητα και γι’ αυτό τη γλύτωσε, όμως οι εφημερίδες του Μιλόσεβιτς δημοσίευαν τακτικά άρθρα αποδόμησης όσων συνέβησαν σαν σήμερα το 1972. Στα ρεκόρ Γκίνες τίποτε δεν έχει αλλάξει και (παρά το γεγονός ότι στην ιστοσελίδα τους αναφέρεται έρευνα του 2009 που ισχυρίζεται ότι το αεροπλάνο διαλύθηκε σε πολύ μικρότερο ύψος από αυτό που αναφέρεται στην επίσημη έκθεση) η Βέσνα Βούλοβιτς παραμένει ο άνθρωπος που επιβίωσε από την υψηλότερη πτώση χωρίς αλεξίπτωτο.

Βέβαια η ίδια ιστοσελίδα αναφέρει ως ύψος της πτώσης της Βούλοβιτς τα 33333 πόδια. Που είναι το μισό του 66666…

The post Η απίστευτη ιστορία της αεροσυνοδού Βέσνα Βούλοβιτς appeared first on .