Σημαντικές πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις προκαλεί η σημερινή συνάντηση στις Βρυξέλλες μεταξύ εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και αξιωματούχων των Ταλιμπάν, με βασικό αντικείμενο τον επαναπατρισμό Αφγανών μεταναστών και αιτούντων άσυλο από κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στη συνάντηση συμμετέχουν εκπρόσωποι περίπου 20 κρατών-μελών της ΕΕ, μεταξύ των οποίων και το Βέλγιο, το οποίο επιβεβαίωσε ότι έλαβε μέρος στις συνομιλίες. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πρόκειται για μια συνάντηση «τεχνικού χαρακτήρα» και όχι για πολιτική διαπραγμάτευση, η οποία πραγματοποιείται κατόπιν αιτήματος των κρατών που αναζητούν τρόπους επιστροφής στο Αφγανιστάν ατόμων που έχουν διαπράξει σοβαρά αδικήματα ή θεωρούνται πιθανή απειλή για τη δημόσια ασφάλεια.
Για τις ανάγκες της συνάντησης, το Βέλγιο χορήγησε πέντε μονοήμερες θεωρήσεις εισόδου σε εκπροσώπους των Ταλιμπάν, οι οποίες ισχύουν αποκλειστικά για το βελγικό έδαφος και όχι για ολόκληρη τη ζώνη Σένγκεν. Οι αφγανικές αρχές φέρονται να ταξίδεψαν μέσω Τουρκίας προκειμένου να φτάσουν στις Βρυξέλλες.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια αρκετών ευρωπαϊκών χωρών να διαμορφώσουν ένα λειτουργικό πλαίσιο επιστροφών για Αφγανούς υπηκόους. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, περίπου ένα εκατομμύριο Αφγανοί υπέβαλαν αίτηση ασύλου στην Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο 2013-2024.
Ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Markus Lammert διευκρίνισε ότι προτεραιότητα των κρατών-μελών είναι κυρίως πρόσωπα που έχουν καταδικαστεί για σοβαρά εγκλήματα ή θεωρούνται απειλή για την ασφάλεια. Στο ίδιο πνεύμα, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Μετανάστευσης Magnus Brunner είχε τονίσει πρόσφατα ότι η ΕΕ δεν πρόκειται να αναγνωρίσει το καθεστώς των Ταλιμπάν, ωστόσο θεωρεί αναγκαία τη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας για πρακτικά ζητήματα που αφορούν τη διαχείριση του μεταναστευτικού.
Η βελγίδα υπουργός Μετανάστευσης Anneleen Van Bossuyt, η οποία υποστηρίζει την πρωτοβουλία, χαρακτήρισε τη διαδικασία «αναγκαίο κακό», υποστηρίζοντας ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις οφείλουν να βρουν λύσεις για περιπτώσεις ατόμων που έχουν καταδικαστεί για σοβαρά αδικήματα και δεν μπορούν να παραμείνουν στην Ευρώπη.
Ωστόσο, η συνάντηση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πολιτικά κόμματα και μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το Human Rights Watch κατήγγειλε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες υπονομεύουν την αξιοπιστία τους, καθώς από τη μία καταδικάζουν τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Αφγανιστάν και από την άλλη συνομιλούν με τους Ταλιμπάν για ζητήματα αναγκαστικών επιστροφών.
Παράλληλα, η Διεθνής Ομοσπονδία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (FIDH) υποστήριξε ότι ανώτερα στελέχη των Ταλιμπάν αποτελούν αντικείμενο ενταλμάτων σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και διώξεις λόγω φύλου, ζητώντας ακόμη και τη σύλληψη των εκπροσώπων κατά την άφιξή τους.
Στο πολιτικό πεδίο, η ευρωβουλεύτρια των Πρασίνων Saskia Bricmont επέκρινε έντονα την απόφαση της ΕΕ να φιλοξενήσει τη συνάντηση στις Βρυξέλλες, επισημαίνοντας ότι έρχεται σε αντίθεση με πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που ζητούσε να μην υπάρξει καμία μορφή εξομάλυνσης των σχέσεων με το καθεστώς των Ταλιμπάν.
Όπως τόνισε, η υποδοχή εκπροσώπων ενός καθεστώτος που καταπιέζει συστηματικά τις γυναίκες, περιορίζει τις θεμελιώδεις ελευθερίες και καταστέλλει κάθε αντιπολίτευση είναι απαράδεκτη, ενώ προειδοποίησε ότι τέτοιες κινήσεις αποδυναμώνουν τη φωνή της Ευρώπης σε θέματα δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Οι αντιδράσεις κορυφώνονται σήμερα με συγκέντρωση διαμαρτυρίας που οργανώνουν οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στις Βρυξέλλες, εκφράζοντας την αντίθεσή τους στη διεξαγωγή των συνομιλιών.
Οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία το 2021, μετά την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από το Αφγανιστάν. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αναγνωρίζει επίσημα την κυβέρνησή τους, οι αυξανόμενες πιέσεις στο μεταναστευτικό φαίνεται πως οδηγούν αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες στην αναζήτηση πρακτικών λύσεων για τις επιστροφές, προκαλώντας παράλληλα ένα νέο κύμα συζητήσεων γύρω από τα όρια της διπλωματίας και την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Bruxelles accueille une réunion controversée entre l’Union européenne et les Talibans sur les retours vers l’Afghanistan
Sécurité, migration et droits fondamentaux au cœur d’un débat qui divise les institutions européennes
Une réunion particulièrement sensible se tient aujourd’hui à Bruxelles entre des représentants de la Commission européenne, plusieurs États membres et une délégation afghane liée au régime des Talibans. L’objectif affiché est d’examiner les modalités de retour vers l’Afghanistan de certains ressortissants afghans faisant l’objet de mesures d’éloignement.
Selon les informations communiquées par les autorités européennes, près de vingt États membres soutiennent cette démarche, parmi lesquels figure également la Belgique. La Commission insiste sur le fait qu’il s’agit d’un échange strictement technique, sans reconnaissance politique du pouvoir en place à Kaboul.
Pour permettre cette rencontre, les autorités belges ont délivré cinq visas temporaires, valables uniquement sur le territoire belge et pour une durée limitée à une journée. Les représentants afghans sont arrivés via la Turquie.
Cette initiative intervient alors que plusieurs pays européens cherchent à renforcer l’exécution des décisions de retour concernant des personnes condamnées pour des faits graves ou considérées comme présentant un risque pour la sécurité publique. D’après les statistiques européennes, près d’un million de citoyens afghans ont introduit une demande d’asile dans l’Union européenne entre 2013 et 2024.
Le commissaire européen chargé des questions migratoires, Magnus Brunner, a récemment rappelé que dialoguer sur des questions pratiques ne signifiait pas reconnaître officiellement les Talibans. De son côté, la Commission souligne que la priorité concerne avant tout les individus condamnés pour des crimes sérieux ou identifiés comme une menace potentielle.
La ministre belge de l’Asile et de la Migration, Anneleen Van Bossuyt, défend cette approche qu’elle qualifie de « nécessité pragmatique », estimant que les États européens doivent disposer de mécanismes concrets pour gérer les expulsions de personnes dangereuses lorsque les procédures judiciaires l’exigent.
La rencontre suscite toutefois une vive opposition. Plusieurs ONG dénoncent un signal contradictoire envoyé par l’Europe. Le Human Rights Watch estime notamment qu’il est incohérent de condamner les violations des droits humains commises en Afghanistan tout en engageant des discussions avec les autorités qui en sont accusées.
La Fédération internationale pour les droits humains (FIDH) a également exprimé son indignation, rappelant que certains dirigeants talibans font l’objet de poursuites et de mandats internationaux liés à des accusations de crimes contre l’humanité et de persécutions fondées sur le genre.
Au Parlement européen, plusieurs élus ont manifesté leur désaccord. La députée écologiste Saskia Bricmont considère que cette initiative contredit directement la résolution adoptée récemment par les eurodéputés condamnant les atteintes systématiques aux droits des femmes, des opposants politiques et de la société civile afghane.
Selon elle, engager des discussions sur les expulsions avec un régime accusé d’imposer une véritable ségrégation de genre risque d’affaiblir la crédibilité de l’Union européenne sur les questions démocratiques et les droits fondamentaux.
Des associations et organisations citoyennes ont d’ailleurs organisé aujourd’hui une mobilisation à Bruxelles afin de dénoncer cette rencontre et d’alerter sur les conséquences politiques qu’elle pourrait entraîner.
Depuis leur retour au pouvoir en 2021, à la suite du retrait des forces américaines, les Talibans restent exclus de toute reconnaissance officielle par l’Union européenne. Pourtant, face aux défis migratoires croissants et aux demandes de plusieurs gouvernements européens, la question d’un dialogue limité à des enjeux opérationnels continue de susciter un débat profond entre impératifs de sécurité et défense des valeurs fondamentales européennes.