Ως κομβικό πρόσωπο για την ελληνόγλωσση εκπαίδευση στη Δυτική Ευρώπη, η Συντονίστρια Εκπαίδευσης της ελληνικής Πρεσβείας στις Βρυξέλλες, κυρία Καψάλα Αμαλία, έχει υπό την ευθύνη της ένα δίκτυο που εκτείνεται από τα Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας μέχρι τις πανεπιστημιακές έδρες και τα αμιγή ελληνικά σχολεία. Σε μια περίοδο όπου η διασπορά αλλάζει και οι ανάγκες των οικογενειών εξελίσσονται ο ρόλος της αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Το Newsville.be επικοινώνησε μαζί της και η συνέντευξη που ακολουθεί φωτίζει τις προκλήσεις, τις προτεραιότητες και τις προοπτικές της ελληνικής εκπαίδευσης στο εξωτερικό. Μέσα από τις απαντήσεις της, αναδεικνύεται το όραμα για ένα σύγχρονο, ευέλικτο και ποιοτικό εκπαιδευτικό σύστημα που στηρίζει τα παιδιά της ομογένειας και ενισχύει τους δεσμούς τους με την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό.
Η Αμαλία Καψάλα με την Υπουργό Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη και την Πρέσβη της Ελλάδας στο Βέλγιο, Σοφία Γραμματά.
Κυρία Καψάλα καλημέρα σας και σας ευχαριστούμε θερμά για τη σημερινή συζήτηση. Πριν περάσουμε στα τεχνικά θέματα της ελληνόφωνης εκπαίδευσης του εξωτερικού, μπορείτε να μας πείτε ποια είναι τα βασικά καθήκοντα και οι προτεραιότητές σας ως Συντονίστρια Εκπαίδευσης Δυτικής Ευρώπης;
Καλησπέρα σας. Σας ευχαριστώ πολύ για τη φιλοξενία στην ιστοσελίδα σας, την οποία, θέλω να τονίσω, πως παρακολουθώ με μεγάλο ενδιαφέρον. Και απαντάω αμέσως στο ερώτημά σας. Το έργο της Συντονίστριας Εκπαίδευσης Εξωτερικού είναι τρισδιάστατο, καθώς είναι και συμβουλευτικό-επιστημονικό και διοικητικό-κοινωνικό-μορφωτικό αλλά και εποπτικό. Πιο συγκεκριμένα, προΐσταται των αποσπασμένων εκπαιδευτικών και διοικητικών υπαλλήλων στο εξωτερικό, ασκεί όλες τις σχετικές αρμοδιότητες (τοποθετήσεις, άδειες, εποπτεία, αξιολόγηση κ.λπ.) και συνεργάζεται με πρόσωπα και φορείς στην Ελλάδα και το εξωτερικό για την εφαρμογή της ελληνικής εκπαιδευτικής πολιτικής. Παράλληλα, συμβάλλει στη διαμόρφωση πλαισίου λειτουργίας των μονάδων ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης που να είναι συμβατό με το νομικό καθεστώς των χωρών υποδοχής. Είναι προφανές ότι ο συντονισμός της λειτουργίας των εκπαιδευτικών μονάδων του εξωτερικού με την κάλυψη των αναγκών σε εκπαιδευτικό προσωπικό αποτελεί επίσης κύριο μέλημα του Σ.Γ.Ε. Βρυξελλών.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζετε στη διαχείριση ενός τόσο εκτεταμένου και πολυπολιτισμικού εκπαιδευτικού δικτύου;
Η μεγαλύτερη πρόκληση έγκειται στην αντικειμενική δυσκολία για in situ επισκέψεις σε όλα τα αναγνωρισμένα ΤΕΓ που στελεχώνονται με
αποσπασμένους εκπαιδευτικούς από την Ελλάδα. Ωστόσο, χάρη στις συχνές διαδικτυακές συναντήσεις, φροντίζουμε να καλύπτουμε ως ένα βαθμό αυτό το κενό. Μια άλλη πρόκληση είναι η ιδιαίτερη ανομοιογένεια και οι ξεχωριστές εκπαιδευτικές ανάγκες που παρουσιάζει κάθε μια χώρα ξεχωριστά. Όπως λ.χ. η Ιταλία με τα ελληνόφωνα χωριά.
Πόσα ΤΕΓ λειτουργούν σήμερα στη Δυτική Ευρώπη και ποια είναι η εικόνα της συμμετοχής των μαθητών; Ποιες είναι οι κυριότερες ανάγκες των ΤΕΓ σε προσωπικό, υλικό και υποδομές;
Συνολικά στις 9 χώρες ευθύνης του ΣΓΕ Βρυξελλών κατά το τρέχον σχολικό έτος λειτουργούν 53 αναγνωρισμένα ΤΕΓ, ενώ άλλα 2 έχουν υποβάλει αίτηση αναγνώρισης. Στη ζώνη δράσης του γραφείου μας φοιτούν κατά την τρέχουσα σχολική χρονιά 5.535 μαθητές και απασχολούνται 101 αποσπασμένοι εκπαιδευτικοί. Το κυριότερο πρόβλημα εντοπίζεται στην εξεύρεση αιθουσών διδασκαλίας, αφού ελάχιστα ΤΕΓ διαθέτουν ιδιόκτητες υποδομές, ενώ τα περισσότερα φιλοξενούνται σε αίθουσες ξένων σχολείων επί πληρωμή. Πρόβλημα σε εκπαιδευτικό προσωπικό δεν αντιμετωπίζουμε, αφού οι αποσπάσεις τα τελευταία χρόνια πραγματοποιούνται έγκαιρα.
Πώς ανταποκρίνονται τα ΤΕΓ στις ανάγκες των παιδιών δεύτερης και τρίτης γενιάς, που συχνά έχουν διαφορετικό γλωσσικό προφίλ;
Με ευελιξία, διότι αναγνωρίζουμε πως το γλωσσικό προφίλ των μαθητών των Τ.Ε.Γ. είναι ποικίλο και απαιτεί προσαρμογή των διδακτικών στόχων, περιεχομένων και μεθοδολογιών ανάλογα με την ηλικία, το γλωσσικό επίπεδο, τις κοινωνιογλωσσικές συνθήκες.
Η Συντονίστρια Εκπαίδευσης κατά τη διάρκεια του 31ου Συνεδρίου Εκπαιδευτικών Ευρώπης
Ποιος είναι ο ρόλος των γονέων στη λειτουργία των Τ.Ε.Γ. και των σχολείων και πώς συνεργάζεστε με τις ελληνικές κοινότητες, συλλόγους γονέων και πολιτιστικούς φορείς;
Ως επί το πλείστον ο ρόλος τους είναι υποστηρικτικός και συνεργατικός, αφού οι σύλλογοι γονέων και οι ελληνικές κοινότητες δραστηριοποιούνται ενεργά για την διευθέτηση πολλών ζητημάτων που προκύπτουν κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς καθώς και για την υλοποίηση ποικίλων πολιτιστικών δράσεων. Η δε συνεργασία μας είναι σε γενικές γραμμές εξαιρετική, γεγονός που με γεμίζει με αισιοδοξία για ακόμη πιο δυναμική υποστήριξη της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης των ομογενών.
Πώς ανταποκρίνεται η ελληνική εκπαίδευση στις ανάγκες μιας διασποράς που αλλάζει συνεχώς;
Οι ανάγκες της ελληνόφωνης εκπαίδευσης στο εξωτερικό είναι πολύ μεγάλες και διαρκώς διογκώνονται. Σας ανέφερα λόγου χάριν προηγουμένως για τα 2 Τ.Ε.Γ., ένα στη Γαλλία και ένα στην Ιταλία, που είναι υπό αναγνώριση. Το Υπουργείο το γνωρίζει καλά αυτό και αντιλαμβάνεται πως υπάρχουν ακόμη πολλά ανοιχτά ζητήματα. Γι’ αυτό και προσπαθεί να καλύψει όλες τις ανάγκες, παρά το πολύ υψηλό κόστος που αυτό συνεπάγεται.
Υπάρχουν πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της ελληνικής ταυτότητας και του πολιτισμού στις νεότερες γενιές;
Σε επίπεδο Γραφείου Συντονιστή Εκπαίδευσης Βρυξελλών (Γ.Σ.Ε.Β.) καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια να είμαστε παρόντες όχι μόνο στα Τ.Ε.Γ. αλλά και σε ξενόγλωσσα σχολεία όπου φοιτούν μαθητές ελληνικής καταγωγής, ώστε να παρέχουμε και σε αυτά τα παιδιά μαθήματα ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού. Αναφέρω χαρακτηριστικά στο Βέλγιο τα τμήματα OLC (Ouverture Langues et Cultures) του γαλλόφωνου Υπουργείου Παιδείας.
Υπάρχουν προγράμματα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης για μαθητές που ζουν σε περιοχές χωρίς Τ.Ε.Γ.;
Κατά το σχολικό έτος 2025-2026 σε πόλεις όπου λειτουργούσαν μέχρι πρότινος Τ.Ε.Γ., αλλά δεν συγκεντρώνονταν ο απαιτούμενος αριθμός των μαθητών για να γίνονται διά ζώσης τμήματα, δημιουργήθηκαν διαδικτυακά τμήματα ελληνικής γλώσσας. Παράλληλα, για πρώτη φορά λειτουργήσαμε διαδικτυακό τμήμα προετοιμασίας μαθητών για τις εξετάσεις των ομογενών σε Γαλλία, Βέλγιο και Ολλανδία, το οποίο ευελπιστούμε ότι θα έχει περισσότερες συμμετοχές την επόμενη σχολική χρονιά. Για το 2026-2027 έχουμε προβλέψει τη λειτουργία νέων διαδικτυακών τμημάτων που αφορούν στην ελληνική μυθολογία για νήπια, ελληνική ιστορία για παιδιά δημοτικού και ελληνική εφηβική λογοτεχνία για τους μαθητές γυμνασίου και λυκείου. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με όλα τα διαδικτυακά τμήματα οι ενδιαφερόμενοι γονείς μπορούν να επισκέπτονται την ιστοσελίδα ή το Facebook του Γ.Σ.Ε.Β. τα οποία ανανεώνονται κατά τακτά χρονικά διαστήματα.
Ας περάσουμε τώρα στα αμιγή σχολεία. Ποια είναι η εικόνα των αμιγών ελληνικών σχολείων στη Δυτική Ευρώπη σήμερα και ποιες είναι οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν;
Στις χώρες ευθύνης του Γ.Σ.Ε.Β. λειτουργούν 2 αμιγή σχολεία σε Βρυξέλλες και Νάπολη Ιταλίας. Την παρούσα χρονική περίοδο τα σχολεία είναι πλήρως στελεχωμένα χωρίς να υπάρχουν ζητήματα χρηματοδότησης, ενώ καταβάλλεται προσπάθεια για αναβάθμιση του κτιρίου του Κεστεκιδείου και την ενίσχυση των υφιστάμενων υποδομών.
Πώς διασφαλίζεται η ισορροπία ανάμεσα στο ελληνικό πρόγραμμα σπουδών και τις απαιτήσεις των χωρών υποδοχής;
Τα παιδιά που φοιτούν στα Τ.Ε.Γ., και ειδικά αυτά που προέρχονται από μικτούς γάμους, καταβάλλουν τεράστια προσπάθεια για να ανταπεξέλθουν στις ανάγκες δύο σχολείων και αυτό το αναγνωρίζουμε. Για το λόγο αυτό προσπαθούμε να προσφέρουμε όσο το δυνατόν περισσότερο ευέλικτα προγράμματα. Για να παραμένουν οι μαθητές όσο το δυνατόν περισσότερα χρόνια στο ελληνικό σχολείο και ο μέσος όρος φοίτησής τους να ανέβει από τα 6 χρόνια που είναι τώρα.
Κατά τη διάρκεια επίσκεψης της Υπουργού Παιδείας, Σοφίας Ζαχαράκη, στις Βρυξέλλες
Ας μιλήσουμε τώρα για τα πανεπιστημιακά τμήματα. Ποια είναι η σημερινή κατάσταση των ελληνικών σπουδών στα πανεπιστήμια της Δυτικής Ευρώπης και πώς στηρίζετε τις έδρες ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού;
Από μία πρόσφατη καταγραφή σε Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Βέλγιο, Ολλανδία και Μάλτα, σε 9 Πανεπιστήμια αυτών των χωρών, λειτουργούν έδρες Νεοελληνικών Σπουδών τις οποίες ενισχύουμε με αποσπασμένους εκπαιδευτικούς, όταν μας ζητηθεί και βάσει της διαθεσιμότητας. Στόχος μας είναι, μετά και την καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας από την UNESCO, να συμβάλλουμε στην προβολή των τμημάτων αυτών με απώτερο σκοπό την αύξηση των φοιτητών που παρακολουθούν τα προσφερόμενα μαθήματα. Ήδη είμαστε σε στενή συνεργασία με την Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού, η οποία συνδράμει ενεργά προς αυτήν την κατεύθυνση.
Υπάρχει ενδιαφέρον από ξένους φοιτητές για τη νεοελληνική γλώσσα και λογοτεχνία;
Μολονότι η ελληνική γλώσσα δεν κατατάσσεται στις πιο εμπορικές ούτε στις πιο χρηστικές γλώσσες του κόσμου, παρατηρούμε ένα μικρό αλλά σταθερό ενδιαφέρον για την εκμάθησή της από μέρους της φοιτητικής-ακαδημαϊκής κοινότητας. Και δεν αναφέρομαι σε φοιτητές ελληνικής καταγωγής, αλλά σε ξένους που θέλουν να μάθουν τη γλώσσα μας και να γνωρίσουν τη λογοτεχνία μας.
Ποιο είναι το όραμά σας για την ελληνόγλωσση εκπαίδευση στη Δυτική Ευρώπη την επόμενη δεκαετία; Ποιες μεταρρυθμίσεις θεωρείτε πιο αναγκαίες;
Το διακύβευμα είναι να καταφέρουμε να διατηρήσουμε ζωντανή και αναλλοίωτη την ελληνική γλώσσα καθώς και τους δεσμούς με την Ελλάδα στα παιδιά των ομογενών, ο αριθμός των οποίων παρουσιάζει σταθερά αυξητική τάση. Για να πάμε ένα βήμα παραπέρα, το στοίχημα που θα πρέπει να κερδηθεί στα σχολεία του εξωτερικού είναι να ελαχιστοποιήσουμε τις μαθητικές διαρροές, οι οποίες είναι πιο έντονες στους εφήβους, και να οδηγηθούμε σταδιακά από το brain drain στο brain regain. Για το λόγο αυτό και πάντα σε συνεργασία με το ελληνικό υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων αλλά και των ελληνικών κοινοτήτων του εξωτερικού, διευρύνουμε το πλαίσιο της παρεχόμενης ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης.
Μέσω διαδικτυακών μαθημάτων- συναντήσεων, προκειμένου ωφελούμενοι να είναι και όσοι μαθητές δεν δύνανται να προσέλθουν στα ΤΕΓ με φυσική παρουσία είτε λόγω απόστασης είτε λόγω των απαιτήσεων των πρωινών σχολείων στα οποία φοιτούν.
Ποια είναι η μεγαλύτερη επιτυχία της θητείας σας μέχρι σήμερα και ποια η μεγαλύτερη εκκρεμότητα;
Θεωρώ ότι στη διετή θητεία μου στο Σ.Γ.Ε. Βρυξελλών καταφέραμε να ενδυναμώσουμε και να συσφίξουμε τις σχέσεις μας με τους αποσπασμένους εκπαιδευτικούς κυρίως του Βελγίου λόγω της δυνατότητας φυσικής παρουσίας τους στις επιμορφωτικές συναντήσεις μας και να δουλέψουμε ομαδοσυνεργατικά. Επιπλέον, χάρη στην “Πρωτοβουλία των Ελλήνων Εκπαιδευτικών του Εξωτερικού”, εξακολουθεί να υλοποιείται με επιτυχία εδώ και 31 χρόνια το Συνέδριο των Ελλήνων Εκπαιδευτικών του Εξωτερικού με επίκαιρη κάθε φορά θεματολογία, συγκεντρώνοντας συμμετοχές τόσο εκπαιδευτικών που υπηρετούν με απόσπαση στο εξωτερικό όσο και εκπαιδευτικών που υπηρετούν σε εκπαιδευτικές δομές της Ελλάδος και επιθυμούν να μοιραστούν μαζί μας τις εμπειρίες τους και τους προβληματισμούς τους.
Όσον αφορά τη μεγαλύτερη εκκρεμότητα, θα εστίαζα στο γεγονός ότι δεν έχουμε καταφέρει έως τώρα να δημιουργήσουμε ένα δίκτυο συλλόγων γονέων και κηδεμόνων και ελληνικών κοινοτήτων στις χώρες ευθύνης του Γραφείου Βρυξελλών λόγω του γεγονότος ότι ανανεώνονται συχνά οι εκπρόσωποι αυτών των φορέων. Πάντα υπάρχει χώρος για βελτίωση και υιοθέτηση καλών πρακτικών των οποίων η προστιθέμενη αξία είναι αδιαμφισβήτητη.
Κυρία Συντονίστρια, σας ευχαριστούμε θερμά για την πολύ ενδιαφέρουσα αυτή συνέντευξη και σας ευχόμαστε καλή συνέχεια στο τόσο σημαντικό έργο που επιτελείτε για όλον τον ελληνισμό.
Εγώ σας ευχαριστώ για τον χρόνο και το χώρο που μας διαθέσατε. Πριν κλείσω θα ήθελα να αναφέρω ότι τόσο εγώ όσο και το προσωπικό του Σ.Γ.Ε.Β. είμαστε στη διάθεσή σας όποτε χρειαστεί για την περαιτέρω προώθηση της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης και, ειδικά αυτήν την περίοδο, για την ταχεία διεκπεραίωση των αιτημάτων ισοτιμίας απολυτηρίων και αντιστοίχισης τάξεων όσων επαναπατρίζονται. Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχηθώ καλό καλοκαίρι στους αναγνώστες και τις αναγνώστριες της ιστοσελίδας σας και να υπενθυμίσω στους γονείς των μαθητών να μην λησμονήσουν να κάνουν τις εγγραφές των παιδιών τους στα Τ.Ε.Γ. πριν τις καλοκαιρινές διακοπές, ώστε έγκαιρα να μπορέσουμε να προγραμματίσουμε τον σχεδιασμό των τμημάτων για την ερχόμενη σχολική χρονιά.