Η αμερικανική κυβέρνηση ασκεί πιέσεις ώστε το AfricaMuseum του Τερβύρεν να παραχωρήσει τα γεωλογικά αρχεία του Κονγκό σε αμερικανική μεταλλευτική εταιρεία, σύμφωνα με αποκαλύψεις του Financial Times που επικαλείται η VRT. Η βελγική πλευρά αντιστέκεται, δηλώνοντας ότι θα παραμείνει πιστή στους θεσπισμένους κανόνες. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το διακύβευμα είναι τεράστιο.
Στις 4 Δεκεμβρίου 2025, στην Ουάσινγκτον, ο Ντόναλντ Τραμπ υποδέχθηκε τους προέδρους της Ρουάντα και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, Πολ Καγκαμέ και Φελίξ Τσισεκέντι, με στόχο την ολοκλήρωση συμφωνίας ειρήνης για την ανατολική περιοχή του Κονγκό, που έχει πληγεί από τη δράση του M23. Η συμφωνία προέβλεπε και μια «στρατηγική εταιρική σχέση» ΗΠΑ–ΛΔΚ με έμφαση στην εκμετάλλευση ορυκτών πόρων. Ωστόσο, η Ουάσινγκτον φέρεται να μην διαθέτει επαρκή δεδομένα για την ακριβή τοποθεσία των κοιτασμάτων που επιδιώκει να αξιοποιήσει.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αμερικανική εταιρεία KoBold Metals, στην οποία συμμετέχουν επενδυτικά σχήματα συνδεδεμένα με τους Jeff Bezos και Bill Gates, επιθυμεί να ψηφιοποιήσει γεωλογικά αρχεία που φυλάσσονται όχι στο Κονγκό αλλά στο AfricaMuseum του Τερβύρεν. Πρόκειται για καταγραφές που πραγματοποιήθηκαν από βελγικές μεταλλευτικές εταιρείες κατά την αποικιακή περίοδο και εκτείνονται σε περίπου μισό χιλιόμετρο εγγράφων. Στόχος είναι ο εντοπισμός κοιτασμάτων κοβαλτίου, χαλκού, λιθίου και κολτανίου, πρώτων υλών κρίσιμων για την παραγωγή ηλεκτρονικών εξαρτημάτων. Μετά την ψηφιοποίηση, η εταιρεία σχεδιάζει να αξιοποιήσει τεχνητή νοημοσύνη για τον ακριβή εντοπισμό περιοχών εξόρυξης, καθώς σήμερα δηλώνει ότι αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες.
Το AfricaMuseum αρνείται να παραχωρήσει τα αρχεία, τα οποία ανήκουν στο βελγικό κράτος. Ο διευθυντής του μουσείου, Bart Ouvry, ξεκαθάρισε ότι η ψηφιοποίηση θα πραγματοποιηθεί από το ίδιο το ίδρυμα με επιστημονικά κριτήρια και όχι από ιδιωτική εταιρεία. Τα δεδομένα μεταβιβάζονται σταδιακά στην κυβέρνηση του Κονγκό, η οποία μπορεί να ζητήσει προτεραιότητα σε συγκεκριμένα τμήματα. Ωστόσο, η πλήρης διαδικασία αναμένεται να διαρκέσει περίπου τέσσερα χρόνια. Επιπλέον, τα αρχεία περιλαμβάνουν πληροφορίες και για άλλες χώρες, όπως η Ρουάντα και το Μπουρούντι, γεγονός που περιπλέκει το ζήτημα.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η αμερικανική διοίκηση έχει κινηθεί διπλωματικά για να εξασφαλίσει άμεση πρόσβαση στα έγγραφα. Ο νέος πρέσβης των ΗΠΑ στο Βέλγιο φέρεται να έχει παρέμβει, ενώ το γραφείο του Βέλγου υπουργού Εξωτερικών ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να δοθεί προνομιακή ή αποκλειστική πρόσβαση σε ιδιωτική εταιρεία. Από την πλευρά του, ο υπουργός Μεταλλείων της ΛΔΚ ζήτησε επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων, αν και, σύμφωνα με τον διευθυντή του μουσείου, οι σχέσεις με τις κονγκολέζικες αρχές παραμένουν θετικές και η βασική διαφωνία φαίνεται να εντοπίζεται μεταξύ του μουσείου και της KoBold.
Το ζήτημα εντάσσεται σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο περιβάλλον. Μεγάλο μέρος των μεταλλευτικών πόρων του Κονγκό βρίσκεται στο Κίβου, περιοχή που έχει βιώσει έντονες συγκρούσεις. Παρά τις διεθνείς προσπάθειες διαμεσολάβησης και τη σχετική μείωση της βίας, τα Ηνωμένα Έθνη προειδοποιούν ότι η κατάσταση ασφαλείας παραμένει ασταθής. Παράλληλα, η εξόρυξη συνεπάγεται σοβαρούς κινδύνους: στα τέλη Ιανουαρίου, κατολίσθηση στο ορυχείο Rubaya στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους από 200 ανθρώπους. Τα ορυκτά του Κονγκό αποτελούν στρατηγικό πλούτο για την παγκόσμια οικονομία, αλλά η αξιοποίησή τους συνοδεύεται από γεωπολιτικές εντάσεις και βαρύ ανθρώπινο τίμημα.
Une scène diplomatique en toile de fond minérale
L’administration américaine exerce des pressions pour que l’AfricaMuseum de Tervuren transfère ses archives géologiques sur le Congo à une société minière américaine, selon des révélations du Financial Times relayées par la VRT. La Belgique résiste et affirme vouloir respecter les règles établies. Pour les États-Unis, l’enjeu est majeur.
Le 4 décembre 2025, à Washington, Donald Trump recevait les présidents du Rwanda et de la République démocratique du Congo, Paul Kagame et Félix Tshisekedi, afin de conclure un accord de paix concernant l’est du Congo, région marquée par les violences du M23. L’accord prévoyait également un « partenariat stratégique » entre les États-Unis et la RDC, centré sur l’exploitation des minerais. Or, Washington manquerait d’informations précises sur la localisation des gisements concernés.
Dans ce contexte, la société américaine KoBold Metals, soutenue par des investisseurs liés à Jeff Bezos et Bill Gates, souhaite numériser des archives géologiques conservées non pas au Congo mais à l’AfricaMuseum. Ces documents, produits par des compagnies minières belges à l’époque coloniale, représentent environ un demi-kilomètre linéaire. L’objectif est d’identifier des gisements de cobalt, cuivre, lithium et coltan, essentiels à la fabrication de composants électroniques. Après numérisation, l’entreprise prévoit d’utiliser l’intelligence artificielle pour cibler précisément les zones d’extraction, affirmant rencontrer aujourd’hui de grandes difficultés.
L’AfricaMuseum refuse de céder ces archives, qui appartiennent à l’État belge. Son directeur, Bart Ouvry, a précisé que la numérisation serait réalisée par le musée lui-même, selon des critères scientifiques, et non confiée à une entreprise privée. Les données sont transmises progressivement au gouvernement congolais, qui peut demander la priorisation de certaines parties. Le processus complet devrait toutefois s’étendre sur quatre ans. Par ailleurs, les archives concernent également d’autres pays, comme le Rwanda et le Burundi, ce qui complexifie davantage la situation.
Selon la presse, l’administration américaine a entrepris des démarches diplomatiques pour obtenir un accès direct aux documents. Le nouvel ambassadeur des États-Unis en Belgique serait intervenu, tandis que le cabinet du ministre belge des Affaires étrangères a rappelé qu’aucun accès privilégié ou exclusif ne serait accordé à une entreprise privée. De son côté, le ministre congolais des Mines a demandé une accélération des négociations, même si, d’après le directeur du musée, les partenaires congolais semblent satisfaits de l’approche belge et que le principal désaccord opposerait le musée à KoBold.
Cette affaire s’inscrit dans un contexte particulièrement complexe. Une grande partie des richesses minières congolaises se situe au Kivu, région marquée par des conflits armés. Malgré les efforts de médiation internationale et une baisse relative des violences, les Nations unies estiment que la situation sécuritaire demeure instable. L’exploitation minière elle-même comporte de lourds risques : fin janvier, un éboulement dans la mine stratégique de Rubaya a causé plus de 200 morts. Les ressources du Congo représentent un enjeu stratégique pour l’économie mondiale, mais leur exploitation s’accompagne de fortes tensions géopolitiques et d’un coût humain élevé.